ภาษาไทย

1. ประโยคที่ซับซ้อน
โดย
นางอรุณศรี บงกชโสภิต
กลุ่มสาระฯภาษาไทย

2. ตัวชี้วัด
ประโยคซับซ้อน
วิเคราะห์โครงสร้างประโยคซับซ้อน (ท๔.๑ ม.๓/๒)
โดย
นางอรุณศรี บงกชโสภิต
ครูโรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ กาญจนบุรี
สาระที่ ๔ : หลักการใช้ภาษา
มาตรฐาน ท ๔.๑ : เข้าใจธรรมชาติของภาษาและหลักภาษาไทย การเปลี่ยนแปลงของภาษาและพลัง
ของภาษา ภูมิปัญญาทางภาษา และรักษาภาษาไทยไว้เป็นสมบัติของชาติ

3. ความหมายของประโยค
ประโยค เกิดจากคาหลายๆคา หรือวลีที่นามาเรียงต่อกัน
อย่างเป็นระเบียบให้แต่ละคามีความสัมพันธ์กัน มีใจความสมบูรณ์
แสดงให้รู้ว่า ใคร ทาอะไร ที่ไหน อย่างไร
ส่วนประกอบของประโยค
ประโยคหนึ่ง ๆ จะต้องมีภาคประธานและภาคแสดงเป็น
หลัก และอาจมีคาขยายส่วนต่าง ๆ ได้
สาระสาคัญ

4. ๑. ภาคประธาน
ภาคประธานในประโยค คือ คาหรือกลุ่มคาที่ทาหน้าที่เป็นผู้กระทา ผู้
แสดงซึ่งเป็นส่วนสาคัญของประโยค ภาคประธานนี้ อาจมีบทขยายซึ่ง
เป็นคาหรือกลุ่มคามาประกอบ เพื่อทาให้มีใจความชัดเจนยิ่งขึ้น
๒. ภาคแสดง
ภาคแสดงในประโยค คือ คาหรือกลุ่มคาที่ประกอบไปด้วยบท
กริยา บทกรรมและส่วนเติมเต็ม บทกรรมทาหน้าที่เป็นตัวกระทาหรือ
ตัวแสดงของประธาน ส่วนบทกรรมทาหน้าที่เป็นผู้ถูกกระทา และส่วน
เติมเต็มทาหน้าที่เสริมใจความของประโยคให้สมบูรณ์ คือทาหน้าที่
คล้ายบทกรรม แต่ไม่ใช้กรรม เพราะมิได้ถูกกระทา

5. ภาคประธาน
ประธาน ขยายประธาน
โครงสร้างของประโยค
ภาคแสดง
กริยามีกรรม กรรม ขยายกรรม ขยายกริยา
กริยาไม่มีกรรม
กริยามีส่วนเติมเต็ม ส่วนเติมเต็ม ขยายส่วนเติมเต็ม

6. การสื่อสารในชีวิตประจาวันอาจใช้ประโยคหลายชนิด หรือขยายความประโยคแต่ละชนิดเพื่อให้
เกิดความชัดเจน ประโยคที่มีการขยายความนี้เรียกว่า ประโยคซับซ้อน
๑. ประโยคความเดียวที่ซับซ้อน
๑.๑ ประโยคความเดียวที่ซับซ้อนในภาคประธาน
แม่ของเพื่อนของน้องฉันซื้อบ้านหลังใหม่
ภาคประธาน : แม่ของเพื่อนของน้องฉัน
ภาคแสดง : ซื้อบ้านหลังใหม่
บทขยายประธาน : ของเพื่อนของน้องฉัน
๑.๒ ประโยคความเดียวที่ซับซ้อนในภาคแสดง
นักเรียนวิ่งเล่นลื่นหกล้มก้นกระแทกที่บันได
ภาคประธาน : นักเรียน
ภาคแสดง : วิ่งเล่นลื่นหกล้มก้นกระแทกที่บันได
กลุ่มคากริยา : วิ่ง เล่น ลื่น หกล้ม ก้นกระแทก

7. ๒. ประโยคความรวมที่ซับซ้อน
๒.๑ ประโยคความรวมที่ซับซ้อนซึ่งมีส่วนย่อยเป็นประโยคความรวมด้วยกัน
เธอเป็นคนซื่อสัตย์ ทั้งยังทางานบ้านดีอีกด้วย เพราะฉะนั้นลูกและสามีจึงมีความสุข
ประโยคความรวม : เธอเป็นคนซื่อสัตย์ทั้งยัง
ทางานบ้านดีอีกด้วย
ประโยคความเดียว : เธอเป็นคนซื่อสัตย์
บทเชื่อม : ทั้งยัง...อีกด้วย
ประโยคความเดียว : เธอทางานบ้านดี
บทเชื่อม : เพราะฉะนั้น...จึง
ประโยคความรวม : ลูกและสามีมีความสุข
ประโยคความเดียว : ลูกมีความสุข
บทเชื่อม : และ
ประโยคความเดียว : สามีมีความสุข

8. ๒. ประโยคความรวมที่ซับซ้อน
๒.๒ ประโยคความรวมที่ซับซ้อนซึ่งมีส่วนย่อยเป็นประโยคความซ้อน
เด็ก ๆ ชอบให้คุณตาเล่านิทาน แต่คุณยายชอบให้เด็ก ๆ อ่านหนังสือ
ประโยคความซ้อน : เด็ก ๆ ชอบให้คุณตา
เล่านิทาน
บทเชื่อม : แต่
ประโยคความซ้อน : คุณยายชอบให้เด็ก ๆ
อ่านหนังสือ
ประโยคหลัก : เด็ก ๆ ชอบ
บทเชื่อม : ให้
ประโยคย่อย : คุณตาเล่านิทาน
ประโยคหลัก : คุณยายชอบ
บทเชื่อม : ให้
ประโยคย่อย : เด็ก ๆ อ่านหนังสือ

9. ๒. ประโยคความรวมที่ซับซ้อน
๒.๓ ประโยคความรวมที่ซับซ้อนซึ่งมีส่วนย่อยเป็นประโยคซับซ้อน
๑) ส่วนย่อยเป็นประโยคความเดียวรวมกับประโยคความรวม
จ๋าไปชายทะเลแต่พ่อจะไปเชียงใหม่และแม่ก็จะไปด้วย
ประโยคความเดียว : จ๋าไปชายทะเล
บทเชื่อม : แต่
ประโยคความรวม : พ่อจะไปเชียงใหม่
และแม่ก็จะไปด้วย
ประโยคความเดียว : พ่อจะไปเชียงใหม่
บทเชื่อม : และ...ก็
ประโยคความเดียว : แม่จะไปเชียงใหม่ด้วย
๒) ส่วนย่อยเป็นประโยคความเดียวรวมกับประโยคความซ้อน
ที่สังคีตศาลามีดนตรีในวันอาทิตย์ ดังนั้นเมื่อเขามีเวลาว่างเขามักพาลูกไปฟังดนตรี
ประโยคความเดียว : ที่สังคีตศาลามีดนตรีในวันอาทิตย์
บทเชื่อม : ดังนั้น
ประโยคความซ้อน : เมื่อเขามีเวลาว่างเขา
มักพาลูกไปฟังดนตรี
ประโยคหลัก : เขามักพาลูกไปฟังดนตรี
บทเชื่อม : เมื่อ
ประโยคย่อย : เขามีเวลาว่าง

10. ๓. ประโยคความซ้อนที่ซับซ้อน
๓.๑ ประโยคหลักหรือประโยคย่อยที่มีคาหรือกลุ่มคามาขยาย
ครูทุกคนชอบนักเรียนที่ประพฤติตนตามกฎระเบียบของโรงเรียน
ประโยคหลัก : ครูทุกคนชอบนักเรียน
ประโยคย่อย : (นักเรียน) ประพฤติตนตามกฎระเบียบของโรงเรียน
บทเชื่อม : ที่
บทขยายประโยคย่อย : ของโรงเรียน
๓.๒ ประโยคความซ้อนที่มีส่วนย่อยเป็นประโยคความรวม
เขาเห็นรถกาลังวิ่ง และเรือกาลังแล่น
ประโยคหลัก : เขาเห็นรถ
ประโยคย่อย : รถกาลังวิ่งและเรือกาลังแล่น
(เป็นประโยคความรวม)
ประโยคสามัญ : รถกาลังวิ่ง
บทเชื่อม : และ
ประโยคสามัญ : เรือกาลังแล่น

11. ๓. ประโยคความซ้อนที่ซับซ้อน
๓.๓ ประโยคความซ้อนที่มีส่วนย่อยเป็นประโยคความซ้อน
พ่อแม่ทางานหนักเพื่อให้ลูกมีอนาคตสดใส อันจะนาความปลาบปลื้มมาสู่ครอบครัว
ประโยคความซ้อนที่ ๑ : พ่อแม่ทางานหนักเพื่อให้ลูกมีอนาคตสดใส
ประโยคหลัก : พ่อแม่ทางานหนัก
บทเชื่อม : เพื่อให้
ประโยคย่อย : ลูกมีอนาคตสดใส
ประโยคความซ้อนที่ ๒ : ลูกมีอนาคตสดใส อันจะนาความปลาบปลื้มมาสู่ครอบครัว
ประโยคหลัก : ลูกมีอนาคตสดใส
บทเชื่อม : อัน
ประโยคย่อย : (ลูก) จะนาความปลาบปลื้มมาสู่ครอบครัว

12. แบบทดสอบ
คาชี้แจง
จงเลือกคาตอบที่ถูกที่สุดเพียงคาตอบเดียว

13. ๑. ความหมายของประโยคข้อใดถูกต้องที่สุด
ก. ข้อความที่บอกผู้กระทา
ข. ข้อความที่มีภาคแสดง
ค. ข้อความที่อาจมีกรรมหรือส่วนขยายของประโยค
ง. ข้อความได้ความสมบูรณ์ชัดเจนในทุกส่วนของประโยค
๒. โคมไฟบนโต๊ะเขียนหนังสือของฉันสว่างมาก” จากประโยคนี้ ส่วนขยายประธานคือ
ส่วนใด
ก. โคมไฟ
ข. โคมไฟบนโต๊ะ
ค. บนโต๊ะเขียนหนังสือของฉัน
ง. บนโต๊ะเขียนหนังสือของฉันสว่างมาก

14. ๓. ประโยคสามัญที่ซับซ้อนยิ่งขึ้นหมายถึงข้อใด
ก. ประโยคที่ประกอบด้วยภาคประธาน ภาคแสดง และภาคกรรม เกินกว่าภาคละ ๑
ความ
ข. ประโยคที่เพิ่มส่วนขยายของภาคต่าง ๆ มากจนยากแก่การแยก
ค. ประโยคที่มีหลาย ๆ ความปะปนกัน
ง. ไม่มีข้อใดถูก
๔. “คนป่ากลุ่มนั้นต่างกระโดด โลดเต้น ร่ายราและร้องเพลงไปตามจังหวะกลอง”
จากประโยคนี้ข้อใดเป็นกลุ่มคาที่มีความซับซ้อนในภาคแสดง
ก. คนป่ากลุ่มนั้น
ข. ต่างกระโดด โลดเต้น
ค. ต่างกระโดด โลดเต้น ร่ายรา
ง. ต่างกระโดด โลดเต้น ร่ายราและร้องเพลง

15. ๕. ข้อใดเป็นประโยความรวมที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น
ก. ถึงจะเป็นลูกสาวหรือลูกขายแม่ก็รัก
ข. เขาจะสูบบุหรี่หรือดื่มเหล้าก็อันตรายพอๆกัน
ค. นักเรียนจะซื้อไอศกรีมหรือซื้อผลไม้ก็เหมือนกัน
ง. แกงไตปลาอาหารประจาภาคใต้อร่อยมากแต่สุมาลีกินไม่เป็น
๖. ข้อใดเป็นประโยคความรวมที่ซับซ้อน
ก. ทั้งคุณพ่อและคุณแม่ต่างก็รักฉัน
ข. โคมไฟบนโต๊ะเขียนหนังสือของฉันสว่างมาก
ค. นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓/๒ กาลังโต้วาที
ง. เขาอาบน้าแล้วเขาก็ทาการบ้าน พอฝนตกเธอก็มาถึงพอดี ขณะที่เขากาลังจะนอน

16. ๘. ข้อใดเป็นประโยคความซ้อนที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น
ก. เขาเป็นคนขายขนมในตรอกบ้านนี้
ข. เขาที่เป็นคนขายขนมอยู่ในตรอกบ้านนี้
ค. เขาที่เป็นคนขายขนมและเป็นลูกคนขับสามล้ออยู่ในตรอกบ้านนี้
ง. เขาอยู่ในตรอกบ้านนี้ตั้งแต่เขาขายขนมอยู่
๗. ข้อใดคือลักษณะของประโยคความซ้อน
ก. มีข้อความบริบูรณ์บรรจุอยู่ข้อความเดียว
ข. มีประโยคความเดียวตั้งแต่ 2 ประโยครวมไว้ด้วยกัน
ค. มีประโยคหลักหรือประโยคสาคัญและประโยคย่อยประกอบ
ง. มีประโยคที่แสดงเงื่อนไขเป็นประโยคหลัก

17. คาชี้แจง จงอ่านข้อความนี้แล้วตอบคาถามข้อ ๙ - ๑๐
"การเปิดสะพานมิตรภาพไทยลาวจะทาให้เศรษฐกิจของทั้งสองประเทศดีขึ้น"
๙. ข้อความนี้เป็นประโยคชนิดใด
ก.ประโยคความเดียวที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น ข. ประโยคความรวมที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น
ค.ประโยคความซ้อนที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น ง. ประโยคแสดงเงื่อนไข
๑๐. ข้อความนี้ส่วนใดเป็นภาคแสดง
ก.การเปิดสะพานมิตรภาพไทยลาว ข. การเปิดสะพาน
ค.จะทาให้ ง.จะทาให้เศรษฐกิจของทั้งสองประเทศดีขึ้น