gh

1. Нойр булчирхай
УАУИ-ийн 605-р хэсгийн оюутан Б.Хулан

3. Нойр булчирхай
Нойр булчирхай нь гялтан хальсны ард бүсэлхий 1,2-р нугаламын түвшинд дээрх
гэдэс, дэлүүний үүдний хооронд хөндлөн байрлалтай байна.
Толгой их бие сүүл гэж хуваана. Урт 15-23см өргөн 3-9см, зузаан нь 2-3см хэмжээтэй
70-90гр жинтэй
Цусан хангамж:
A.Pancreaticoduodenalis superior нь нойр булчирхайн толгойн ихэнх хэсгийг, чацархайн
дээд артерын салаа а.pancreaticoduodenalis inferior нь толгойн, их биеийг, дэлүүний
артер их бие сүүлний хэсгийг цусаар хангана.

4. Нойр булчирхай гэмтэх:
Далд гэмтэлээр хэвлийн даралт ихсэх араадаа цохигдоход нойр
булчирхай нуруу нугаламруу шахуулдагын улмаас их бие гэмтэнэ.
Эмгэг бүтэц:
Хүнд хөнгөнөөр 4 зэрэг болгоно.
1. Хэсгийн эд няцарч цус хурах
2. Нойр булчирхайн хальс, эд өнгөц тасрах
3. Булчирхайн эд бүрэн тасарсан ч цорго нь бүтэн байх
4. Булчирхайн эд цорго бүрэн тасрах

5. Шинж тэмдэг :
Гэмтсэн даруйдаа оврого, дотуур цус алдах, перитонитын шинж илрэх, хожуудаа гэмтлийн
панкреатитийн шинж аюулхайн хэвлийгээх хүчтэй өвдөж ар нурууруу дамжин бүсэлж өвдөнө,
огиулж бөөлжиж хордлогод орно.
Оношлогоо:
Хэвлийг дурандаж хэвлийг хатгаж нарийн гоожуурга шургуулан тэмтрэхэд хэвлийгээс цус гарвал
яаралтай хэвлий нээх заалтай.
Эмчилгээ:
Зөвхөн мэс заслаар эмчилнэ.
– гэмтэл их бол хэвлийн хөндий хэвлийн хар зайгаар үрэвсэл тарахаас өмнө хагалгаа хийнэ.
Гэмтэл бага бол нойр булчирхайн эдийг оёж, хурсан цусыг цэвэрлээд хэвлийн ар зөйд гоожуурга
байрлуулна.

6. Нойр булчирхайн цочмог үрэвсэл:
Нойр булчирхайнаас ялгарч хоол боловсруулахад оролцдог. Уураг
болон өөх задлагч эсэг идэвхжиж булчирхайд эд эсийг хайлуулж бүтэц
үйл ажиллагааг алдагдуулна.
Шалтгаан эмгэг жам:
 Нойр булчихайн цоргонд ямар нэгэн саад учруулж эсэгийн ялгарал,
дамжилтанд саад болдог шалтгаанууд(хүж хорхой, чулуугаар
тагларах)
 Бодисын солилцооны элдэв хямрал/харшил, дархлааны өөрчлөлт/
 Их царцуу хоол идэх, архи уух үед булчирхайн эсэг, цөс ихээр
ялгарах.

7.  Хэвийн үед эсэг- Цоргондоо идэвхигүй урьдал байдалтай гарч дээрх
гэдсэнд ороод цөс энтрокиназаар идэвхижинэ
 Үрэвслийн үед- эсэг нь өөрийнхөө цоргон дотор идэвхжсэнээс
өөрийгөө хайлуулж нойр булчирхайн цорго битүүрч цоргон доторхи
даралт ихсэн хагарч шүүс нь эд эсийг хайлуулж эд үхжинэ.
Бүтцийн өөрчлөлтийг 4 хэлбэр болгоно
1. Хавангийн
2. Өөхөн панкреонекроз
3. Цусархаг панкреонекроз
4. Холимог панкреонекроз

8. Шинж тэмдэг
 Өвчин гэнэт эхэлж маш хүчтэй өвдөнө/булчирхайн аль хэсэг үрэвссэнээс хамаарах/
 Дотор муухайрч бөөлжинө/цусархаг/
 Арьс салст цонхийж цайсан, хүйтэн хөлс цутгасан
 Шарлалт илрэх, хэл өнгөртэй хуурайшина, гэдэс дүүрнэ
 Хэвлийн хажуу ханаар хөхөрч цусархаг нэвчдэс гарна/Трей Тернерийн шинж/
 Үрэвсэл болон үхжил нь булчирхайн толгой хэсэгтэй байвал хүйс орчмын арьс
хөхөрнө/Куллены/
 Хэвлийн дээд хэсэгт нойр булчирхйн дагуудаа булчин чангарсан/Кертегийн/

9.  Аюулхай орчим гол судас тэмтрэгдэхгүй/Воскресенкийн/
 Зүүн талын хавирга нурууны огтлолцсон өнцөг эмзэглэнэ/Мейо-Робсоны/
 Тахикарди илэрнэ
Оношлогоо:
Лабораторт: Цус шээсэнд нойр булчирхайн эсэг, чихэрлэг ихсэнэ.
Шээсэнд диастаз 512 нэгж ихэссэн, хавтгай хучуур эс, бортгон хучуур эс ихсэнэ.
Эхо, рентген, цахим тооцоолуурт томографаар оношлоно.

10. Ялгах онош
Ходоод, дээрхи гэдэсний шархлаа цоорох, гэдэс механик түгжрэх,
чацархайн судас бүлэгнэх
Эмчилгээ
 Өвдөлтийг дарах
 Эсгэгийн идэвх, түүнээс болсон хордлогыг дарах эмийн бэлдмэлүүд
 Ус эрдэс давс хүчил шүлтийн тэнцвэрийг барих
Мэс заслын эмчилгээ хийх шаардлага нь:
 Нойр булчирхайн цочмог үрэвсэл нь цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй
хавсарч байвал.
 36-48 цагт эмийн эмчилгээнд үр дүнгүй бол.
 Хэвлийн гялтангийн үрэвсэлтэй хавсарч байвал.
 Идээлж буглаа үүсгэж хүндэрсэн тохиолдолд.

11. Хагалгаагаар:
Бага сэмжний хөндийд гуурс хаймсуур
байрлуулах
Нойр булчирхайн их бие болон сүүл хэсгийн
өөрчлөлттэй хэсгийг тайрах
Нойр булчирхайг аргагүйдвэл бүгдийг авах

12. Нойр булчирхайн архаг үрэвсэл
 Цочмог үрэвслийн үлдэц архагаар явагдна, эсвэл
булчирхай нь анхнаасаа архагаар үрэвсэн удаан
хугацаагаар явагдна.
Шалтгаан:
 Ходоод дээрх гэдэсний архаг өвчнүүд
 Элэг цөсний хүүдийн цөс дамжуулах замын архаг
үрэвсэл
 Өөх тос уургийн солилцооны хямрал
 Архаг хордлого/архины/
 Нойр булчирхайн шүүс ялгаруулах замын саад

13. Эмгэг жам
Хурцдах тохиолдол бүрт булчирхайд шинэ шинэ
хэсгүүд гэмтэлд орж тэр хэсэгт холбогч эд ургаж
хатуурч булчирхай хатингаршина.
Анатомийн илрэлээр нь:
 Архаг хатуурсан үрэвсэл
 Булчирхайн хавдар мягын үрэвсэл
 Уйланхай маягийн үрэвсэл
 Чулуутай үрэвсэл

14. Шинж тэмдэг
 Өвдөх/зүүн мөр дал, хоёр далны хоорлнд бүслэх маягтай/
хоол боловсруулах замын хямрал/ бөөлжих шүлс савирах/
 Арьс шарлах, турж эцэх
 Аюулхайн орчим хөндүүр хөндүүрлэх
 Томорч хатуурсан булчирхай тэмтрэгдэх
Шинжилгээнд:
 Нойр булчирхайн эсгэгүүд цус ба шээсэнд илрэх
 Өтгөнд боловсроогүй булчингийн ширхэгүүд, өөхний үлдэгдэл илрэх
 Сахарын хэмжээ цусанд илрэх
 Рентген, чанд авиа, цахим тооцоолуурт томогрмфийн шинжилгээ.

15. Эмчилгээ:
 Хоолны дэглэм барих
Эмийн бэлдмэл хэрэглэх
Нойр булчирхайн цорготой холбоотой байвал
мэс засал хийнэ.

16. Нойр булчирхайн уйланхай
Нойр булчирхайнаас гарсан гадуураа гэртэй, дотроо
шингэн агуулсан цэврүү юм.
Ангилал
Төрөлхийн/Булчирхайн эд, цоргоны гажиг/
Олдмол нь дотроо:
 Ретенцийн, суваг бөглөрснөөс үүссэн
 Үрэвсэл, гэмтэл, цус хурахад бүрдэх дегенрацийн
 Шимэгч хорхойн

17. Эмгэг өөрчлөлт
Жинхэнэ : уйланхайн гэр хучуур эдээр
доторлогддогоороо ялгаатай
Хуурамч: панкреонекроз, гэмтлийн дараа эд үхжиж
булчирхайн цорго гэмтэж битүүрсэний урхагаар цус
хуралдаж булчирхайн шүүс цугларч үүсдэг. Шингэн
сероз юмуу идээ, хувирсан цус, нойр булчирхайн
шүүсээс бүрэлдэнэ. Уйланхай , нойр булчирхайн аль ч
хэсэгт байрлах бөгөөд 1-2литр хүртэл шингэн
агуулахаар томорч болно.

18. Шинж тэмдэг
Хэвлийн дээд хэсгээр өвдөх, гэдэс дотор хямрах, бие
суларч турах, аюулхай овоох зовиуртай. Уйланхайд
цус хурах, идээлэх, хагарч перитонит, цоорхой үүсгэн
хүндэрнэ.
Шинжилгээнд:
Цус шээсэнд нойр булчирхайн эсэг шалихгүй их.
Рентген, цахим тооцоолуурт томографи
Эмчилгээ:
Мэс засал

19. Нойр булчирхай нь цоорхой
Нойр булчирхайн цоорхой/цорго/ гадагшаа арьсан
дээр нээгдэх/гадна/, эсвэл ходоод гэдэс зэрэг дотор
эрхтэнтэй/дотор/ харьцдаг эмгэг. Булчирхайн шүүс
гэдэсрүү орохоо больж бүгд гадагшаа урсдаг цоорхойг
бүтэн, хагас нь гэдэсрүү хагас нь гадашилдагыг хагас
цоорхой гэнэ.
Шалтгаан:
Гадна цоорхой нь гэмтэл хагалгааны дараа, дотор
цоорхой нь булчирхайн задрал эмгэгээр үүснэ.

20. Эмгэг бүтэц
Нойр булчирхайн цоорхой нь фиброз эдээс бүтсэн ханатай, тахирладсан нарийн
бүдүүн болсон суваг юм.
Шинж тэмдэг:
Цоорхойн гадна нүхээр нойр булчирхайн эсэг агуулсан тунгалаг шүүс ялгарна.
Цоорхойн гадна амсар тэр орчмын арьс шүүсэнд хүчтэй түлэгдэж, цочирч улайж
хорсоно.
Эмчилгээ:
Цоорхойд гуурс шургуулж булчирхайн шүүс гадагшлахыг сайжруулрж цэвэрлэнэ
Бүтэн биш цоорхой бүрэн эмчлэгдэнэ, бүтэн цоорхойг мэс заслаар эмчилнэ

21. Нойр булчирхайн хоргүй хавдар
Ангилал:
 Хучуур эдийн
 Холбох эдийн
 Булчингийн
 Судасны
 Мэдрэлийн
Шинж тэмдэг:
Хүнд хүчир ажил, сэтгэхүй их цочирдох, эмэгтэй хүнд сарын тэмдэгийн
дараа гипогликемин хам шинж, учиргүй их өлсөх, шалтгаангүй айх, бие
сулрах, нойрмоглох, чичрэх, хүйтэн хөлс асгарах, хэвлийгээр хатгаж,
цусаар огиулах, нүд эрээлжлэх.

22. Оношлогоо:
Чанд авиа, тооцоолуурт томографи, сонгомол целиакографийн шинжилгээгээр
оношлоно.
Эмчилгээ
Глюкозийн уусмал тарьж өөх тостой хоол бага багаар идүүлэх.
Булчирхайг тайрч авах
Золлингер- эллисоны хам шинж
Нойр булчирхайн гурвалжин эсээс ургасан, инсулин ялгаруулдаггүй хавдар
Шинж тэмдэг:
Хэвлий их өвдөх, суулгах, ходоод гэдсэнд шархлаа бий болох.
Эмчилгээ:
Ганц нэг хавдар бол мулзлах, олон бол нойр булчирхайг тайрах.

23. Вернер-миррисоны хам шинж
Нойр булчирхайн Лангергансын арлын эсээс гарсан хавдрын илрэл.
Учиргүй ихээр усаар суулгаж, гипокалеими, чихрийн шижин, биеээр юм туурах, гэдэс
өвдөх
Эмчилгээ: нойр тайрч хавдрыг авна.
Нойр булчирхайн өмөн:
Дунд ахимаг насны эрчүүд өвчилнө.
Эмгэг бүтэц:
нойр булчирхайн өмөн булчирхайн цорго, шүүс дамжуулах хөндийн хучуур эс
булчирхайн арын эсээс ургана.
Өмөн нь нэвчин томрох учир цөсний ерөнхий цорго дээрхи гэдэс, ходоодны нуглуур,
том артер, вен зэрэг зэргэлдээ эрхтэнрүүгээ нэвчин ургадаг.

24. Шинж тэмдэг:
Бие сулрах, ядрах, хоол муу шингэх, суулгах, хэвлий түглийх,(эхэн үед)
хожуу үед гэдэс өвдөх, турж эцэн шарлана.
Нойр булчирхайн толгой хавдартай үед шар их, цөсний хүүдийн цорго
дарагдаж цөсний хүүдий чинэрч томорно.(курвуазьгийн шинж). Их бие
хавдартай бол аюулхай дээр шөнө илүү өвдөнө.
Оношлогоо:
Гипергликеми, глюкозури илрэнэ. Рентген, тооцоолуурт томографи
илрэнэ.
Эмчилгээ:
Мэс заслын эмчилгээ.