njwiosofj

1. Эрүү Нүүр Орчмын Буглаа, Нэвчээс

3. Булчин хальсны завсраар өөхөн эслэгийг даган түгэх
хандлага бүхий тархмал хурц идээт үрэвсэл

4. Шалтгаан
Шүдний гаралтай нэвчээсийн үүсгэгчид (ихэвчлэн аманд байнга байрладаг нянгууд)
✓ Стафилококк
✓ Стрептококк
✓ Энтерококк
✓ Грам(-), грам(+) савханцарууд
Ихэнх судлаачдын материалд шүдний гаралтай халдварыг
стафилококк ба стрептококкийн бүлгийн нянгууд үүсгэж байгаа нь
харагдана.

5. Эмгэг жам
Эрүү нүүр орчмын нэвчээс нь
✓ Биеийн эрхтэн тогтолцооны байдал
✓ Ерөнхий ба хэсэг газрын өвөрмөц болон өвөрмөц бус хамгаалах хүч
✓ Өвчин үүсгэгч нянгийн шинж чанар
✓ Өвчин үүсгэгч нянгийн төрөл
✓ Эдийн байрлал зүйн онцлог

6. Ангилал
✓ Эрүү нүүр орчмын буглаа нэвчээс
- Хоншоор орчмын эслэгт зайн (Maxillary Spaces)
- Эрүү орчмын эслэгт зайн (Mandibular Spaces)
✓ Эрүү хоншоорын зэргэлдээх эдийн буглаа, нэвчээс
✓ Хавсарсан буглаа, нэвчээс
Эслэгт зайн байрлал зүй, үрэвслийн тархалтаас хамаарч

7. Хоншоор орчмын буглаа, нэвчээс
Өнгөц байрлал
✓ Ухархайн доорх (Canine fossa space)
✓ Хацрын (space space)
Гүн байрлал
✓ Далавч тагнай- чамархайн доод хонхрын (Infratemporal space)

8. Эрүү орчмын нэвчээсийн
Өнгөц байрлал
✓ Эрүүн доорх (Submandibular space)
✓ Оочин доорх (Submentalspace)
✓ Хэлэн доорх (Sublingual space)
✓ Хацрын (Buccal space)
✓ Зажлуур булчин доорх (Submassetric space)
✓ Чихний ойролцоох шүлсний булчирхайн (Parotid space)

9. Гүн байрлал
✓ Эрүү далавчны (Pterygomandibular space)
✓ Залгиур орчмын (Pharyngeal space)
✓ Амны ёроолын болон Людвигын бахлуур (Ludwig's angina)

10. Зэргэлдээх зайн нэвчээс
✓ Чамархайн
✓ Шанааны
✓ Ухархайн
✓ Эрүүний арын хонхрын
✓ Хүзүүний
✓ Хэлний

11. Эрүүн доорх зайн нэвчээс

12. Байршилт бүтэц зүй
Гадна хана
✓ Эрүүний эх биений дотор гадаргуу
Дотор хана
✓ Хоёр гэдэст булчингийн урд хойд гэдэс
Дээд хана
✓ Эрүү-шивнүүрийн булчинг доороос нь хучсан хүзүүний жинхэнэ хальсны
гүний ялтас
Доод хана
✓ Эрүүний эх биений ирмэгт бэхлэгдсэн хүзүүний жинхэнэ хальсны өнгөц
ялтас

13. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Оочин доорх зай
✓ Эрүү далавчны зай
✓ Хэлэн доорх зай
✓ Амны ёроолын зай

14. Эслэгт зайн агууламж
✓ Эрүүн доорх шүлсний булчирхай
✓ Эрүүн доорх шүлсний булчирхайн цорго
✓ Тунгалгийн булчирхай
✓ Нүүрний тараагуур болон хураагуур судас

15. Шалтгаан
✓ Бага, их араануудын холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар
✓ Тойрон эдийн идээт үрэвсэл болон идээлсэн уйланхай

16. Эмнэл зүй
✓ Эрүүн доогуур өвдөнө. Өвдөлт нь ярих, залгих, ам ангайхад ихсэж
зовиурлана.
✓ Нүүрний тэгш хэм эрс алдагдана.
✓ Хавдар дээрх арьс чинэрч улайсан, чимхэгдэхгүй болсон байна.
✓ Хацар, чихалзуур орчмын хэсэгт орчны хаван үүснэ.
✓ Далавч төст дотор булчин руу үрэвсэл тархсанаас болон өвдөлтийн улмаас
ам ангайлт хязгаарлагдана.

17. Эмчилгээ
Мэс ажилбарыг эрүүний их биений ирмэгээс 2 см доогуур 5-7 см урт
зүслэг арьсанд хийгээд арьсан доорх эслэг хүзүүний арьсан доорхи булчин,
өнгөц ба жинхэнэ хальсыг хурц мохоо замаар үечлэн зүсч эрүүн доорх зайд
хүрч идээг гадагшлуулна.

22. Оочин доорх зайн нэвчээс

23. Байршилт бүтэц зүй
Хоёр хажуу хана
✓ Хоёр гэдэст булчингуудын урд хоёр гэдэс
Дээд хана
✓ Эрүү шивнүүрийн булчинг доороос нь хучсан хүзүүний жинхэнэ хальсны
гүний ялтас
Доод хана
✓ Хүзүүний жинхэнэ хальсны өнгөц ялтас

24. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Эрүүн доорх зай
✓ Хэлэн доорх зай

25. Эслэгт зайн агууламж
✓ 1-3 тунгалгийн булчирхай

26. Шалтгаан
✓ Үүдэн бүлгийн шүднүүдийн холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар

27. Эмнэл зүй
Оочин доогуур голын шугамаар хавдартай түүн дээрх арьс улайж чинэрсэн,
чимхэгдэхгүй, тэмтрэхэд эмзэглэлтэй болсон байна.
Ам ангайлт хэвийн байх ба идээ орчны эд рүү тархсан үед бага зэрэг
хязгаарлагдана.
Хэлэн доорх салст өөрчлөлтгүй хааяа улайж хавдан дээш бага зэрэг өргөгдсөн
байна.

28. Эмчилгээ
Мэс ажилбарыг гадуур голын шугамаар ба эрүүний оочны ирмэгтэй
зэрэгцээ нум хэлбэрийн зүслэг хийж хурц мохоо замаар идээлсэн хэсэгт хүрч
идээг гадагшлуулна.
Нум хэлбэрийн зүслэг нь гоо сайхны хувьд тохиромжтой байдаг.

33. Хэлэн доорх зайн нэвчээс

34. Байршилт бүтэц зүйс
Урд хажуу хана
✓ Эрүүний эх биений дотор гадаргуу
Доод хана
✓ Эрүү шивнүүрийн булчин
Дотор хана
✓ Хэл -шивнүүрийн, ооч - хэлний булчин
Дээд хана
✓ Амны ёроолын салст

35. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Эрүүн доорх зай
✓ Оочин доорх зай

36. Эслэгт зайн агууламж
Энэ байрлалд хэлэн доорх булчирхай, эрүүн доорх булчирхайн цорго,
хэл, хэлэн доорх мэдрэл, хэлний хураагуур судас байрлана

37. Шалтгаан
✓ Доод бүх шүдний холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар

38. Эмнэл зүй
✓ Юм залгих, хэл хөдлөх үед хүчтэй өвдөнө.
✓ Хэлэн доорх салст улайж хавагнах, эрүү хэлний ховил тэгшрэн тэмтрэхэд
эмзэглэлтэй
✓ Хэл эрүүл тал руугаа түлхэгдэнэ

39. Эмчилгээ
Энэ үед хамгийн их төвийсөн хэсэгт салстыг 1,5-2 см урттай зүсч мохоо
багажаар тэлж идээг гадагшлуулна. Зүслэг хийхдээ шүлсний булчирхайн
цорго, хэлний мэдрэл судсыг гэмтээхээс болгоомжлох хэрэгтэй.

40. Зажлуурын булчин доорх зайн нэвчээс

41. Байршилт бүтэц зүй
Дээд хана
✓ Шанааны нум, шанаа яс,
Доод хана
✓ Эрүүний салааны доод ирмэг,
Урд хана
✓ Зажлуурын булчингийн урд ирмэг
Ар хана
✓ Эрүүний салааны арын ирмэг
Гадна хана
✓ Зажлуурын булчингийн дотор гадаргуу
Дотор хана
✓ Эрүүний салааны гадна гадаргуу

42. Шалтгаан
✓ Дээд, доод агт араа болон доод 7-р шүдний холбоос эдийн архаг үрэвслийн
сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар

43. Эмнэл зүй
Энэ үед маш хүчтэй өвдөхөөс гадна булчингийн чангаралын улмаас ам
ангайлт эрс хязгаарлагдана.
Зажлуурын булчингийн байрлалтай тохирсон хавдрын улмаас нүүрний
тэгш хэм алдагдана
Аман дотуур үзлэг
✓ Завьжны арын хэсгийн салст улайж хавагнасан шүдний ором гарсан байна.
✓ Зажлуурын булчинг тэмтрэхэд агшилтын байдалтай эмзэглэлтэй байна.

44. Эмчилгээ
Мэс ажилбарыг гаднаас нь эрүүний булан тойрсон 5-6 см зүслэгийг
арьс, арьсан доорхи эслэг, хүзүүний өнгөц булчин, хальсанд болон эрүүний
ясны салааны ирмэгт хүрч m. masseter-ийг эрүүний яснаас багажаар салган
зажлуурын булчин доорх зайд хүрч идээг гадагшлуулна.

45. Эрүү далавчны зайн нэвчээс

46. Байршилт бүтэц зүй
Дээд хана
✓ Далавч төст гадна булчин
Урд хана
✓ Хацар залгиурын заадал
Дотор хана
✓ Далавч төст дотор булчин
Гадна хана
✓ Эрүүний салааны дотор гадаргуу
Ар хана
✓ Чихний ойрлцоох шүлсний булчирхайн
залгиурын сэртэн

47. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Эрүүн доорх зай
✓ Залгиур орчмын зай
✓ Далавч тагнай- чамархайн
доод хонхрын зай

48. Эслэгт зайн агууламж
✓ Доод түүшийн мэдрэл
✓ Доод түүшийн тараагуур,
хураагуур судас

49. Шалтгаан
✓ Доод 6, 7, агт араа шүднүүдийн холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар
✓ Эрүүний болон товгорын мэдээгүйжүүлэлтийн үед үжилгүйжүүлэлтийн
дэглэм алдсанаас

50. a. Dolor - pain
b. Calor - warmth
c. Rubor - erythema or redness
d. Functio laesa - loss of function
e. Tumor - swelling
Эмнэл зүй

51. Эмнэл зүй
✓ Ам ангайлт хязгаарлагдаж, хоолой өвдөн улмаар өвдөлт чих рүү дамжих
ба залгих үед ихсэнэ гэж зовиурлана.
✓ Өвчтөний биеийн байдал дунд зэрэг.
✓ Нүүрний тэгш хэм алдагдаагүй арьсанд өөрчлөлтгүй байна.
✓ Сайтар ажиглавал эрүүний салааны арын хэсэгт үл мэдэг нэвчдэс үүссэн
байдаг.

52. ✓ Ам ангайлт 2, 3-р зэргээр хязгаарлагдана
✓ Эрүү зуурна
✓ Далавч төст гадна булчинг үрэвсэл хамарснаас эрүүний эрүүл тал руу хийх
хажуугийн хөдөлгөөн багасна.
✓ Аман доторх үзлэгээр эрүү далавчны нугалаас орчмын салст улайж хавдан
тэмтрэхэд эмзэглэлтэй болсон байна.

53. Эмчилгээ
Амны гадуурх зүслэгийг эрүүний буланг тойрсон байдалтай хагас
дугариг хэлбэрээр арьс, арьсан доорх өөхөн эслэг, хальс булчинд хийж
эрүүний салаанд хүрээд далавч төст дотор булчинг хурц аргаар салган
багажаар тэлж идээг гадагшлуулна.

55. Залгиур орчмын нэвчээс

56. Байршилт бүтэц зүй
Дотор хана
✓ Залгиурын хана
Гадна хана
✓ Далавч төст дотор булчин, чихалзуурын шүлсний булчирхайн залгиурын
сэртэн
Урд хил
✓ Далавч хоорондын хальс
Ар хил
✓ Нугаламны урд хананаас залгиурын хана руу явсан хажуугийн хальсны
сэртэн

57. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Амны ёроолын зай
✓ Хүзүүний эслэгт зайнууд
1
2
3
4

58. Эслэгт зайн агууламж
✓ Гүйлсэн булчирхай

59. Шалтгаан
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар
✓ Гүйлсэн булчирхайн идээт халдвар

60. Эмнэл зүй
Юм залгихад хоолой хүчтэй өвддөг тул өвчтөн юм идэхээс татгалзана.
Амьсгалахад түвэгтэй болно. Энэ үед өвчтөний биеийн байдал хүнд гүнзгий
хордлоготой байна. Гаднаас харахад үрэвслийн хэсэг газрын шинж илрэхгүй
эрүүний булан доогуур гүн тэмтрэлтээр эмзэглэл бүхий нэвчдэс тэмтрэгдэнэ.
Далавч төст дотор булчинг үрэвсэл хамарснаас ам ангайлт
хязгаарлагдаж аман дотуур залгиур орчмыг үзэхэд хүндрэлтэй байдаг.
Залгиурын хана, зөөлөн тагнай хавагнаж, салст нь улайсан хүүхэн хэл эрүүл
тал руугаа шилжсэн байна. Мөн залгиурын арын хана, хэл, хэлэн доорх салст
хавагнаж болно. Багажаар тэмтрэхэд маш их эмзэглэлтэй байна.

61. Эмчилгээ
Мэс ажилбарыг гаднаас нь эрүүний буланг тойрсон 5-6 см зүслэг арьс,
арьсан доорх эслэг, булчин хальс эрүүний яс хүртэл хийж, эрүүний буланг
гаргаад далавч төст дотор булчингийн дотор гадаргууг дагуулан мохоо замаар
буюу хуруугаар залгиур орчмын зайд хүрч идээг гадагшлуулна.

67. Амны ёроолын зайн нэвчээс

68. Байршилт бүтэц зүй
Дээд хана
✓ Хэлэн доорх салст
Доод хана
✓ Ооч болон эрүүн доорх баруун, зүүн зайн дээр орших арьс
Ар хана
✓ Хэлний болон шөвөг сэртэнд бэхлэгдсэн булчингууд
Урд гадна хана
✓ Эрүүний эх биений дотор гадаргуу

69. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Эрүүн доорх зай
✓ Оочин доорх зай
✓ Эрүү далавчны зай
✓ Залгиур орчмын зай
✓ Хэлэн доорх зай

70. Эслэгт зайн агууламж
✓ Эрүүн доорх болон хэлэн доорх шүлсний булчирхай, тэдгээрийн
цоргонууд
✓ Эрүүн доорх , оочин доорх тунгалгийн булчирхайнууд
✓ Хэлний судас, мэдрэлүүд

71. Шалтгаан
✓ Доод бүх шүдний холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсүүдийн халдвар

72. Эмнэл зүй
Өвчтний нүүр хөөнгө байдалтай Эрүүн доогуур хатуу тархмал
нэвчдэстэй, дээрх арьс нь улайж чинэрсэн, тэмтэрэхэд эмзэглэлтэй. Өвчтөн
албадмал байрлалтай, толгойгоо бөхийсөн, хоёр гараараа орны болон сандлын
ирмэгээс барьсан амаа хагас ангайсан байдалтай байна.
Өвчтөн албадмал байрлалтай, толгойгоо бөхийсөн, хоёр гараараа орны
болон сандлын ирмэгээс барьсан амаа хагас ангайсан байдалтай байна. Хэл
томорч тагнайд тулсан, хуурай бохир саарал өнгөртэй, хөдөлгөх үед хүчтэй
өвдөнө гэж зовиурлана.

73. Өвдөлтийн улмаас юм залгиж, ярьж чадахгүй амьсгалахад түвэгтэй
байна. Шүлс залгиж болохгүй болсноос гадагш гоожсон байдалтай байна.
Хэлэн доорх нугалаас хавагнаж заримдаа шүдний таслах ирмэгээс дээш
өргөгдөж, салстад шүдний цөгцний ором гарч идээт өнгөрөөр хучигдсан
байна. Амнаас эвгүй ялзармал үнэр гарна.

74. Людвигын бахлуур (Ludwig's angina)
Агааргүйтэн буюу холимог нянгаар үүсгэгдсэн амны ёроолын үхжилт нэвчээс
Хэлэн доорх, эрүүн доорх, оочин доорх зайнд 2 талдаа үүснэ
✓ Өвчтөн толгойгоо бөхийсөн байдалтай
✓ Албадмал байрлал
✓ Нүүр цонхигор үнсэн саарал өнгөтэй
✓ Шаравтар туяатай (заримдаа)

75. ✓ Эрүүн дорх гурвалжин, оочин дор тодорхой хил хязгааргүй хавантай
✓ Хаван хацар хүзүүрүү тархсан
✓ Тэмтрэхэд эмзэглэлтэй
✓ Хэл хавагнаж томорсон
✓ Хэл арагш дээш өргөгдөж хөдөлгөөн багассан
✓ Залгих үйл алдагдсан

76. ✓ Амьсгал давхцсан
✓ Ам хагас ангайсан
✓ Шүлс гойжсон
✓ Хэлэн доорх салст өргөгдөж идээрхэг өнгөрөөр хучигдсан
✓ 3-5 хоногт арьсны өнгө өөрчлөгдөж хөхөвтөр хүрэн толбо үүснэ
✓ Тэмрэхэд хатуу нэвчдэстэй, шаржигнасан чимээтэй

77. Эмчилгээ
Амны ёроолын нэг талын нэвчээсийн үед эрүү оочин доогуурх
зүслэгээр, амны ёроолыг нэлэнхүйд нь хамарсан буюу Людвигын бахлуурын
үед нум хэлбэрийн зүслэгийг эрүүний нэг булангаас нөгөө булан хүртэл хийж,
ооч, эрүүн доорх, хэлэн доорхи зайг нээж зэргэлдээх зайнуудыг шалгана.

78. Хавсарсан эмчилгээ
Мэс заслын
✓ Амны гадуур нум хэлбэрийн зүслэгийг эрүүний нэг булангаас нөгөө
булан хүртэл хийнэ
✓ Ооч, эрүүн доорх, хэлэн доорх зайг нээнэ
✓ Эрүү далавчн, хэлний уг, залгиурын зайг шалгана
✓ Tracheostomy шаардлагатай үед амьсгалын зам чөлөөлөх

79. Эмийн
✓ Антибиотик
✓ Сульфаниламид
✓ Витамин С, В болон А, К
Физик
✓ УВЧ
✓ Электрофорез

88. Ухархайн доорх нэвчээс

89. Байршилт бүтэц зүй
Дээд хана
✓ Ухархайн доод ирмэг
Доод хана
✓ Хоншоорын түүшин сэртэн
Дотор хана
✓ Хамрын хажуу
Гадна хана
✓ Шанаа хоншоорын заадал

90. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Ясны хальсны үрэвсэл
✓ Ухархайн нэвчээс
✓ Хоншоорын хөндийн идээт үрэвсэл

91. Эслэгт зайн агууламж
✓ Ухархайн доод мэдрэл
✓ Ухархайн доод тараагуур болон хураагуур судас

92. Шалтгаан
✓ Дээд үүдэн бүлэг шүднүүдийн холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар
✓ Ухархайн доорх мэдээгүйжүүлэлтийн үеийн үжилгүйжүүлэлтийн дэглэм
алдсанаас

93. Эмнэл зүй
Нүд чамархай руу дамжин аяндаа хүчтэй өвдөнө гэж өвчтөн
зовиурлана. Үзэхэд ухархайн доод хэсэгт нэвчдэс үүссэн хацар, шанаа орчим,
дээд уруул, доод зовхи /хааяа дээд/ руу тархаж хавдсан байх ба хамар уруулын
нугалаас арилж тэгширсэн байна.

94. Эмчилгээ
Аман дотуур дээд шилжих нугалаасаар хажуугийн үүдэн шүднээс
хоёрдугаар бага араа буюу нэгдүгээр их араа хүртэл ясанд тултал зүслэг хийж,
цааш мохоо багажаар ухархайн доод хонхорт хүрч идээг гадагшлуулна

102. Хацрын нэвчээс

103. Байршилт бүтэц зүй
Гадна хана
✓ Инээмсэглэлийн булчингууд ба арьсан доорх булчин
Дотор хана
✓ Хацрын булчинг хучиж буй хальс
Дээд хил
✓ Шанаа ясны доод ирмэг
Доод хил
✓ Эрүүний эх биений доод ирмэг
Урд хил
✓ Амны булан, хойд - зажлуурын булчингийн урд ирмэг ирмэг

104. Эслэгт зайн агууламж
✓ Бишагийн өөхлөг эд
✓ Цөөн тооны тунгалгийн булчирхай

105. Шалтгаан
✓ Дээд, доод бага болон их араа
✓ Шүднүүдийн холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар

106. Эмнэл зүй
Өвчтөн хавдсан хэсэгт аяндаа хүчтэй өвдөнө, энэ нь юм зажлих, ам
ангайх үед ихэснэ гэж зовиурлана. Хацар орчмыг нэлэнхүйд нь хамарсан
нэвчдэс үүсч зэргэлдээх эд нь хавагнан нүдний дээд, доод зовхийг хамарснаас
нүдний завсар нарийсна.

107. Мөн орчны хаван дээд уруул, эрүүн доорх гурвалжин руу тархана. Нэвчдэс
дээрх арьс улайж чинэрэн чимхэгдэхгүй болсон байна. Завьжны салст улайж
хавагнан шүдний ором гарсан байж болно
Хацрын нэвчээс нь арьсан талдаа буюу салст талдаа өнгөц байрласан
байхаас гадна хааяа эслэгийн бүх давхаргыг хамарч Бишагийн өөхлөг эд
идээлж болно. Энэ үед их хэмжээний нэвчдэс үүсч нүүрний тэгш хэм ихээхэн
алдагдана.

108. Эмчилгээ
Өнгөц байрласан, гадагш зөөлөрсөн үед арьсан талаас нүүрний
мэдрэлийн салаануудын чиглэлийг харгалзан зүслэг хийнэ. Ихэнх тохиолдолд
гоо сайхны үүднээс аман дотуур шүлсний булчирхайн цоргоны дагуу зүслэг
хийн мохоо багажаар идээнд хүрч гадагшлуулна.

122. Далавч тагнай- чамархайн доод хонхрын нэвчээс

123. Байршилт бүтэц зүй
Далавч тагнайн хонхрын дээд хана
✓ Ухархайн доод завсар, суурь ясны эх биений доод гадаргуу
Урд хана
✓ Хоншоорын арын хана
Арын хана
✓ Суурь ясны том далавч, далавч төст сэртэнгийн урд гадаргуу
Дотор хана
✓ Тагнайн босоо ялтасны гадна гадаргуу
Доод хана
✓ Далавч тагнайн суваг

124. Чамархайн доорх хонхрын урд хана
✓ Хоншоорын төвгөр ба хацрын булчингийн арын хэсэг
Дээд хана
✓ Суурь ясны том далавчны чамархайн доод гадаргуу
Ард хана
✓ Шөвөг сэртэнгийн урд гадаргуу
Дотор хана
✓ Суурь ясны далавч төст сэртэн, далавч хоорондын хальс
Гадна хана
✓ Эрүүний салааны дотор гадаргуу, чамархайн булчингийн доод хэсэг

125. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Ухархайн эслэгт зай
✓ Эрүү далавчны зай
✓ Чамархайн зай
✓ Залгиурын зай

126. Эслэгт зайн агууламж
✓ Гурамсан мэдрэлийн 2- р салаа
✓ Гурамсан мэдрэлийн 3-р салаа
✓ Судасны багц

127. Шалтгаан
✓ Дээд 6, 7, 8-р шүднүүдийн холбоос эдийн архаг үрэвслийн сэдрэлт
✓ Зэргэлдээх зайн нэвчээсийн халдвар
✓ Төвгөрийн мэдээгүйжүүлэлт

128. Эмнэл зүй
✓ Хүчтэй лугших маягийн өвдөлт үүсч цааш чамархай, нүд рүү дамжих ба
юм зажлахад өвдөлт
✓ Өвчтөний биеийн байдал дунд зэрэг, хааяа хүнд
✓ Хоол, нойронд дургүй
✓ Бие сулрах
✓ Толгой хүчтэй өвдөх
✓ Хордлогын шинжүүд илрэх ба биеийн халуун 39 - 40С хүрч, чичрүүлнэ

129. ✓ Гүн байрлалтай нэвчээс учир ерөнхий ба хэсгийн шинж тохирдоггүй
бөгөөд хэсгийн шинж илрэх нь бага
✓ Чамархайн доод хэсэг хавдсанаас нүүрний тэгшхэм алдагдана.
✓ Хааяа доод зовхи хавагнана.
✓ Арьсны өнгө хэвийн
✓ Тэмтрэхэд эмзэглэлтэй
✓ Ам ангайлт 3-р зэрэг хүртэл хязгаарлагдана

130. ✓ Үрэвслийн процесс далавч төст гадна булчин руу тархсанаас эрүүний
хөдөлгөөн эрүүл тал руугаа хязгаарлагдана.
✓ Заримдаа чамархай орчим нэвчдэс үүссэн байх ба энэ нь нэвчээс хүндрэн
зэргэлдээх зай руу тархаж буйг илтгэнэ.
✓ Дээд үүдэн мухрын салст улайж хавагнасан, нэвчдэсийн улмаас нааш
цүлхийсэн байх ба тэмтрэхэд ихээхэн эмзэглэлтэй байна.

131. Эмчилгээ
✓ Мэс ажилбарыг аман дотуур
✓ Шилжих нугалаасаар шанаа түүшийн төвгөрөөс 0,5 см арагш, 2-2,5 см
хүртэл зүслэг ясанд тултал
✓ Цааш мохой багжаар хоншоорын төвгөрийг дагуулан арагш дээш дотогш
чиглэлээр явж идээг гадагшлуулна

132. Ухархайн нэвчээс

133. Байршилт бүтэц зүй
✓ Ухархайн өөхөн эслэг нь ухархайн арын хананд байрлах ба урд талаараа
ухархайн таславчаар тусгаарлагдана.

134. Эслэгт зайн харьцаа
✓ Ухархайн доорх зай
✓ Далавч тагнайн хонхор

135. Эслэгт зайн агууламж
✓ Нүдний алимны булчингууд
✓ Судас мэдрэлийн багц

136. Шалтгаан
✓ Зэргэлдээх эслэгт зайнуудаас халдвар дамжина

137. Эмнэл зүй
✓ Ухархай орчим, дух, чамархай, ухархайн доорх хэсэг рүү дамжсан лугших
байдалтай өвдөлт үүснэ.
✓ Толгой хүчтэй өвдөнө.
✓ Нүдний зовхи хавагнаж, заримдаа нүдний завсар бүрэн хаагдана.
✓ Нүдний алимны хөдөлгөөн нэг талруугаа хязгаарлагдана.
✓ Нүдэнд юм хоёрлож харагдана.

138. ✓ Нүдний алим бүлтийнэ/экзофтальм/
✓ Нүдний салст хөөж хавагнана /хемоз/
✓ Нүдний хараа муудна
✓ Нүдний уг дурандахад судас өргөсч, цус зогсонгшлийн шинж харагдана.
✓ Нүдний мэдрэл дарагдсанаас түр сохорч болно.
✓ Идээт үрэвсэл нүдний алим руу тархсанаас алимны үрэвсэл болж хүндрэх
тохиолдол байдаг.

139. Эмчилгээ
Мэс ажилбарыг ухархайн гадна доод ба дээд ирмэгээр хийнэ.
Тунгалгийн зогсонгишил үүсэхээс сэргийлж ухархайн ирмэгээс 2-3 мм гадагш
арьсны нугалаасаар 2-3 см урт зүслэгийг арьс, арьсан доорхи өөхөн эслэгт
хийнэ. Цааш мохоо багажаар ухархайн ирмэгт хүрч ясаа даган ухархайд
нэвтрэн идээг гадагшлуулна.

140. Чамархайн нэвчээс

141. Байршилт бүтэц зүй
Гадна хана
✓ Чамархайн хальс
Дотор хана
✓ Чамархайн яс
Доод хана
✓ Суурь ясны том далавчны чамархайн доорх хянга
Ар дээд хана
✓ Чамархайн ясны хайрсm хэсгийн ирмэг
Урд хана
✓ Шанаа, духны ясны заадал

142. Халдвар дамжих зам
✓ Далавч тагнай- чамархайн доод хонхрын
зайн нэвчээсийн халдвар

143. Эмнэл зүй
✓ Шанааны нумнаас дээш, чамархайн хонхрыг хамарсан нэвчдэс үүсч дух,
зулай руу орчны хаван тархана.
✓ Мөн шанаа, дээд зовхи, хааяа доод зовхи руу хавагнаж болно.
✓ Ам ангайлт хязгаарлагдана.
✓ Тэмтрэхэд чамархайн урд, эсвэл дээд хэсгээс дээш тархсан хатуу,
эмзэглэлтэй нэвчдэс мэдрэгдэнэ.
✓ Нэвчдэс дээрх арьс наалдсан чинэрсэн байна.
✓ Булчин завсрын нэвчээсийн үед гадагш хялбар зөөлрөх ба гүний
нэвчээсийн үед зөөлрөлт хожуу үүсдэг.

144. Эмчилгээ
Арьсан талаас нүүрний мэдрэлийн ширхэгийн дагуу санчигны үсний
урд захаар босоо үл мэдэг ташуу чиглэлтэй зүслэг хйиж, мохоо багажаар
зөөлөн эдийг яран идээг гадагшлуулна.
Гүн байрласан, цааш тархах хандлага бүхий нэвчээсийн үед чамархайн
шугамын дагуу нум хэлбэрийн зүслэг хийж чамархайн булчинг яснаас салган
идээнд хүрнэ.
Хэрэв идээний гадагшлалт хангалтгүй бол шанааны нумны дээгүүр
зүслэг хийж холбон гуурс тавин тогтмол угаалт хийвэл үр дүн сайтай байдаг.

149. Аденофлегмон
Энэ нэвчээс нь 3-7 насны хүүхдэд элбэг тохиолдоно. Эх үүсвэр нь
үрэвссэн тунгалгийн булчирхай бөгөөд түүний гадна бүрхүүл нь идээнд
идэгдсэнээс идээт үрэвсэл цааш mархаж булчирхай орчмын эслэгийг
хамарснаас булчирхай орчмын нэвчээс болно. Энэ процесс нь тунгалгийн
булчирхайн үрэвсэл эхэлснээс 2-4 дэх хоног дээр бий болно.

150. Энэ нэвчээс нь зонхилон эрүүн доорхи, оочин доорхи зай хааяа хүзүүнд
байрлана. Булчирхайн гаралтай нэвчээс нь шүдний гаралтай нэвчээсийг бодвол
ерөнхий ба хэсгийн шинж сул илэрч, өвчний явц аажим байна. Энэ нэвчээстэй
ихэнх өвчтөнүүд 38-38,5° хүрч халуурна. Хүүхдэд биеийн байдал хүндэвтэр
39-40 хүртэл халууран нойр хоолонд дургүй болно. Хордлогын шинж илэрч
болно.

151. Эмийн эмчилгээ
✓ Нянгийн эсрэг
✓ Хэт мэдрэгшилтийг багасгах
✓ Гистамины эсрэг
✓ Биеийн эсэргүүцэл сайжруулах
✓ Дархлаа сайжруулах
✓ Хордлого тайлах
✓ Шинж тэмдгийн эмчилгээ

152. Физик эмчилгээ
Үрэвсэлт процессын шүүдэст нэвчдэст үед УВЧ 15-20 Вт хүчдэлээр 8-
10 минут үйлчлүүлнэ. Нянгийн эсрэг үйлчлэлийг сайжруулахын тулд
антибиотик, фермент, гепаринтай электрофорез хэрэглэж болно. Хатуу
нэвчдэстэй үед дулаанаар (гүн улаан, туяа, тосон) үйлчлэхэд үр дүнтэй байдаг.