สำหรับม.1

1. สำนวน สุภาษิต คำพังเพย โดย ครูวรรธนวรรณ พิทักษ์ทรัพยากร

2. ทายภาพสำนวน สุภาษิต คำพังเพย ขี่ช้าง ........................... จับปลา ........................... ย้อม ..................................

3. ชี้โพรง ............................................................ ไม้ล้มข้ามได้ คน ...........................................

4. สำนวน สุภาษิต คำพังเพย สำนวน คือคำที่ไพเราะคมคาย เป็นคำพูดสั้น ๆ กะทัดรัด มีความหมายกว้าง ชวนให้คิด พจนานุกรม ให้ความหมายว่า “ ถ้อยคำที่เรียบเรียง , โวหาร บางทีก็ใช้ว่าสำนวนโวหาร เช่น ผักชีโรยหน้า = การทำความดีเพียงผิวเผิน หนามยอกอก = แทงใจอยู่ตลอดเวลา แจงสี่เบี้ย = อธิบายละเอียดชัดเจน ไฟสุมขอน = มีความทุกข์ร้อนรุมอยู่ภายในใจ

5. สุภาษิต คือคำกล่าวที่ดีงามมีความหมายลึกซึ้ง เป็นคติสอนใจ อ่านแล้วเข้าใจ พจนานุกรมให้ความหมายว่า “ คือคำกล่าวที่ถือว่าเป็นคติ ” เช่น ปลาหมอตายเพราะปาก = พูดพล่อยไป จนตนเองได้รับอันตราย ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น = ลูกย่อมมีนิสัยไม่ต่างจากพ่อแม่ ช้า ๆ ได้พร้าสองเล่มงาม = ทำอะไรอย่าผลุนผลัน แล้วจะได้ผลดี

6. คำพังเพย คือคำที่กล่าวขึ้นมาลอย ๆ มีลักษณะติชมหรือแสดงความ คิดเห็น อย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อเตือนให้คิด พจนานุกรม ให้ความหมายว่า “ คำที่กล่าวไว้ให้ตีความหมายเข้ากับเรื่อง ” เช่น ใกล้เกลือกินด่าง = ไม่รู้ค่าของดีที่อยู่ใกล้ตัว กิ้งก่าได้ทอง = เย่อหยิ่งเพราะได้ดีหรือมีทรัพย์ขึ้นเล็กน้อย อ้อยเข้าปากช้าง = สิ่งของหรือเงินให้คนอื่นไปแล้ว เอาคืนได้ยาก

7. สำนวนนี้มีความหมายอธิบายอยู่แล้ว คือเมื่ออาศัยอยู่บ้านใคร ก็อย่าอยู่เปล่า ควรช่วยทำงานทำการให้เป็นประโยชน์ต่อเขาบ้าง เพียงแค่เอาดินมาปั้นเป็นตุ๊กตาให้เด็ก ๆ ลูกหลานในบ้านท่านเล่นก็ยังดี แต่ประโยคนี้ เป็นการเปรียบเทียบให้เห็นว่า เพียงแต่ช่วยดูแลเด็กเล็กในบ้านให้แก่ท่านผู้นั้นก็ถือว่าเป็นประโยชน์ดีกว่าอยู่เปล่า ๆ อยู่บ้านท่านอย่านิ่งดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น

8. เกี่ยวกันเป็นวงจนหาที่สิ้นสุดไม่ได้ ตัวอย่าง “ ฉันเบื่อการทวงหนังสือคืนแล้วหละ ทวงคนนี้บอกว่าอยู่ที่คนนั้น ทวงคนนั้นบอกว่าอยู่ที่คนโน้น ไม่สิ้นสุดราวกับงูกินหางเลยทีเดียว ” งูกินหาง

9. น้ำขึ้นให้รีบตัก เป็นสุภาษิตที่หมายว่า เมื่อมีโอกาสหรือได้จังหวะ ในการทำมาหากินหรือช่องทางที่จะทำให้ได้ผลประโยชน์ก็ควรจะรีบคว้าหรือรีบฉวยโอกาส อย่าปล่อยโอกาสหรือจังหวะเวลาให้ผ่านพ้นไปอย่างน่าเสียดาย

10. ลองเล่นทายภาพสำนวนกัน ๑ ๒

11. จงเติมคำสำนวน คำพังเพย ต่อไปนี้ให้สมบูรณ์ ๑ . จับตัว ........................................................... ๒ . ลูบหน้า ........................................................ ๓ . เตี้ย ............................................................. ๔ . คบคนให้ดูหน้า ............................................ ๕ . น้ำกลิ้ง ........................................................ ๖ . บอกหนังสือ ................................................. ๗ . ยังไม่เห็นไม้ ............................................... ๘ . เต่าใหญ่ ........................................................ ๙ . เจอไม้งาม .................................................. ๑๐ . สำเนียงบอกภาษา ......................................... ๑๑ . มะกอกสามตะกร้า .................................... ๑๒ . ขว้างงู .......................................................... ๑๓ . ข้าเก่า ..................................................... ๑๔ . บุญทำ ......................................................... ๑๕ . ผีซ้ำ .......................................................... ๑๖ . หยิกเล็บ ......................................................

12. ๑๗ . จับแพะ ................................................... ๑๘ . ชักน้ำเข้าลึก ................................................ ๑๙ . อกไหม้ ................................................... ๒๐ . หมูเขาจะหาม ............................................. ๒๑ . ผู้ดีว่า ..................................................... ๒๒ . ไม้อ่อน ..................................................... ๒๓ . ตำน้ำพริก .............................................. ๒๔ . หาเลือด ...................................................... ๒๕ . เส้นผม .................................................. ๒๖ . แกว่งเท้าหาเสี้ยน ........................................ ๒๗ . ขายผ้า ................................................... ๒๘ . ชักหน้า ...................................................... ๒๙ . ตักบาตร ................................................ ๓๐ . แกงจืด .......................................................

13. จงหาสำนวนสุภาษิตที่ตรงกับความหมายที่กำหนดให้ ๑ . ยกย่องแล้ว กลับทำลายในภายหลัง เขียน ............................................ ๒ . ทำงานยากเกินความสามารถของตน เข็น ............................................... ๓ . บังคับขืนใจผู้อื่น ให้ทำตามที่ตนต้องการ ข่ม ................................................ ๔ . ให้มีสติอย่าประมาท เช่นเดียวเวลาเข้าป่า เข้า ............................................... ๕ . คนที่ทำอะไรไม่สำเร็จ อย่าไปคบ คบ ............................................... ๖ . พบสิ่งที่ต้องการก็สายไปเสียแล้ว พบ ............................................ ๗ . เก็บความไม่พอใจไว้ภายใน น้ำ ................................................ ๘ . ต่างก็รู้ความลับซึ่งกันและกัน ไก่ ............................................... ๙ . เห็นผิดเป็นชอบ เห็น ............................................ ๑๐ . ทำอะไรก็ไม่ทันกาล กว่า ............................................

14. นักเรียนทำแบบทดสอบเรื่อง การใช้สำนวนไทย จำนวน 10 ข้อในเอกสาร