เรียนรู้สำนวนไทยวิชา ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทยเยาวรัตน์  เลิศพิพัฒน์กุลโรงเรียนบ้านขอวิทยาสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาลำปางเขต 3
สาระสำคัญสำนวนและสุภาษิตไทย มีปรากฏใช้สืบต่อกันมาตั้งแต่โบราณ ซึ่งคำเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งที่สะท้อนให้ทราบถึงอุปนิสัยความเป็นคนช่างสังเกตเจ้าบทเจ้ากลอนของคนไทย สำนวนและสุภาษิตไทย จึงมีจุดประสงค์มุ่งให้เกิด   ข้อคิดเตือนใจด้วยการใช้ถ้อยคำที่คล้องจองกัน ทำให้จดจำได้ง่าย และเมื่อจะกล่าวเปรียบเปรยหรือตักเตือนผู้ใดมักจะยกสำนวนเหล่านี้มาใช้พูดกันเสมอ
จุดประสงค์การเรียนรู้บอกความหมายของสำนวนได้ถูกต้อง1บอกความหมายของสุภาษิตไทยได้ถูกต้อง2อธิบายลักษณะของสำนวนไทยได้ถูกต้อง3บอกที่มาของสำนวนไทยได้ถูกต้อง4
แบบทดสอบก่อนเรียน  1. สำนวนไทยหมายถึง ?ก. คำกล่าวสั้นๆที่สื่อความหมายโดยนัย        แต่เข้าใจกันทั่วไปในสังคมนั้นๆ       ข. คำกล่าวที่มีความหมายตรงตัว       ค. ถ้อยคำของคนโบราณที่มีความหมาย       ง. ถ้อยคำที่มีหรือไม่มีความหมายก็ได้2.สำนวนไทยในข้อใดผิดทั้งหมด ? ก. น้ำลดตอผุด  กรวดน้ำคว่ำกะลา      ข. จุดไต้ตำตอ  หัวล้านได้แว่น       ค. หัวมังกรท้ายมงกุฎ ขนมผสมน้ำยา      ง. หน้าเนื้อใจเสือ  ปากว่าตาขยิบ
แบบทดสอบก่อนเรียน3. สุภาษิตหมายถึง ?ก. คำพูดที่ไม่มีความหมายข. คำพูดที่มีความหมายตรงตัวค. คำพูดของคนโบราณง. คำพูดที่เป็นคติ ถ้อยคำที่กล่าว    ดีแล้ว4. สุภาษิตในข้อใดผิด ? ก. ข่มเขาควายขืนให้กลืนหญ้า    ข. น้ำเชี่ยวอย่าขวางเรือ    ค. ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ    ง. ฆ่าควายเสียดายพริก
แบบทดสอบก่อนเรียน5. ต่างฝ่ายต่างก็ไม่ยอมอ่อนข้อให้กัน ตรงกับสำนวนว่าอย่างไร ?ก. ขนมพอสมน้ำยา	ข. น้ำกับน้ำมัน	ค. ขมิ้นกับปูน	ง. ขิงก็ราข่าก็แรง6. ผู้ร้ายที่ปล้นบ้านตำรวจตรงกับ   สำนวนว่าอย่างไร ?    ก.  ขี่ช้างจับตั๊กแตน    ข.  ล้วงคองูเห่า    ค.  ขิงก็ราข่าก็แรง    ง.  จุดไต้ตำตอ
แบบทดสอบก่อนเรียน10. สำนวนในข้อใดมีที่มาจาก     พฤติกรรมของสัตว์ต่างๆ ?ก. นกมีหูหนูมีปีกข. ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ค. กระต่ายตื่นตูมง. ชาวนากับงูเห่า9. สำนวนในข้อใดมีที่มาจากลักษณะทางกายภาพของมนุษย์ ?ก. ทำนาบนหลังคนข. ขี่ช้างจับตั๊กแตนค. ปากว่าตาขยิบง. กินขันหมาก
แบบทดสอบก่อนเรียน7. สำนวนในข้อใดมีลักษณะเป็นความเปรียบหรืออุปมาอุปไมยถึงสิ่งต่างๆ	ก. ผ้าเหลืองร้อน     ข. ขาวเหมือนสำลี     ค. หาเช้ากินค่ำ     ง. เชื้อไม่ทิ้งแถว8. สำนวนในข้อใดมีลักษณะเป็นบุคลาธิษฐาน ก. กิ้งก่าได้ทอง     ข. ฝนสั่งฟ้าปลาสั่งน้ำ     ค. ทำนาบนหลังคน     ง.  ปิดทองหลังพระ
สำนวนสุภาษิตไทยความหมายของสำนวนไทยสำนวนไทย หมายถึง คำกล่าวหรือถ้อยคำคมคายสั้นๆ ที่ผูกเข้าเป็นประโยคหรือวลี สื่อความหมายความเข้าใจกันโดยใช้ความหมายโดยนัยแต่สามารถเข้าใจกันทั่วไปในสังคมนั้นๆ
สำนวนสุภาษิตไทยตัวอย่างสำนวนไทยเกลือเป็นหนอน  หมายถึง  พวกเดียวกันทรยศ         คอเป็นเอ็น  หมายถึง  เถียงอย่างไม่ยอมลดละ       ปากว่าตาขยิบ  หมายถึง  ปากกับใจไม่ตรงกัน     อย่าข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า หมายถึงอย่าบังคับจิตใจกัน
สำนวนสุภาษิตไทยความหมายของสุภาษิตหมายถึงถ้อยคำที่กล่าวดีแล้วหรือคำพูดที่เป็นคติ หรือได้แก่คำพูดที่พูดออกมา  ไม่ว่าจะเป็นทำนองสำนวนโวหาร หรือคำพังเพย แต่มีเนื้อความหรือความหมายที่ดี  เป็นคำตักเตือนสั่งสอน และสะกิดใจให้ระลึกถึงอยู่เสมอ
สำนวนสุภาษิตไทยตัวอย่างสุภาษิตไทยดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ หมายถึง ให้พิจารณาให้รอบคอบเสียก่อนจึงกระทำ      อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน  หมายถึง ไม่ให้เชื่อใจใครง่าย ๆ       ผู้รู้ดีเป็นผู้เจริญ หมายถึง ผู้ที่มีความรู้ดี   จะกระทำสิ่งที่สุจริต
สำนวนสุภาษิตไทยความเปรียบลักษณะที่มาของสำนวนไทยลักษณะที่มาของสำนวนไทยสำนวนไทยคำคมโวหารบุคลาธิษฐาน
สำนวนสุภาษิตไทยลักษณะของสำนวนไทยมีลักษณะเป็นโวหารและมีเสียงสัมผัสกัน หมายถึง สำนวนที่มีลักษณะไพเราะด้วยการซ้ำคำ หรือมีสัมผัสคล้องจองกันทั้งสัมผัสพยัญชนะและสัมผัสสระอยู่ในสำนวนนั้นๆ  เช่น  ก่อร่างสร้างตัว  ขับไล่ไสส่ง
สำนวนสุภาษิตไทยลักษณะของสำนวนไทยมีลักษณะเป็นความเปรียบหรืออุปมาอุปไมยถึงสิ่งต่างๆ เช่น แก้มแดงเป็นลูกตำลึงสุก  ขาวเหมือนสำลี เป็นต้น
สำนวนสุภาษิตไทยลักษณะของสำนวนไทย  มีลักษณะเป็นคำคมหรือคำกล่าวที่ให้แง่คิดต่างๆ เช่น ขี่ช้างจับตั๊กแตน  ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ เข็นครกขึ้นภูเขา
สำนวนสุภาษิตไทยลักษณะของสำนวนไทยมีลักษณะเป็นบุคลาธิษฐาน คือ เป็นสำนวนที่นำคำกริยาที่ใช้สำหรับมนุษย์ไปใช้กับสัตว์หรือสิ่งไม่มีชีวิตต่างๆให้มีลักษณะการกระทำและความรู้สึกนึกคิดเหมือนมนุษย์ เช่น ฝนสั่งฟ้าปลาสั่งน้ำ น้ำน้อยย่อมแพ้ไฟ เป็นต้น
ที่มาของสำนวนไทยลักษณะทางกายภาพของมนุษย์ลักษณะทางกายภาพของมนุษย์ คือ อวัยวะต่างๆที่เป็นส่วนประกอบในร่างกายคนเช่น  ปากว่าตาขยิบ  เคียงบ่าเคียงไหล่  หัวล้านได้หวี
ที่มาของสำนวนไทยสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมสภาพชีวิตความเป็นอยู่ การกระทำ และความประพฤติของคนเช่นทำนาบนหลังคน  หาเช้ากินค่ำ
ที่มาของสำนวนไทยสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมศาสนาหรือพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องทางศาสนา  เช่นชีปล่อยปลาแห้ง  ผ้าเหลืองร้อน  ปิดทองหลังพระ
ที่มาของสำนวนไทยสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรม          เหตุการณ์ในนิทาน ตำนาน วรรณคดี หรือประวัติศาสตร์เช่น กิ้งก่าได้ทอง แพะรับบาป เป็นต้น
ที่มาของสำนวนไทยสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ในสังคม  เช่น  กินขันหมาก กรวดน้ำคว่ำขันชีปล่อยปลาแห้ง
ที่มาของสำนวนไทยสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมวัตถุสิ่งของต่างๆ ที่ใช้ในชีวิตประจำวัน  เช่น  ดีดลูกคิดรางแก้ว  ฆ้องปากแตก
ที่มาของสำนวนไทยสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมการละเล่นพื้นบ้านต่างๆ  เช่น  งูกินหาง  รุกฆาต
ว่างนิดช่วยคิดหน่อยให้นักเรียนช่วยคิดว่าสุภาษิตนี้คือคำว่าอะไร โดยดูภาพ และอ่านความหมายของคำสุภาษิตประกอบ นะจ๊ะอย่าบังคับจิตใจกัน
ว่างนิดช่วยคิดหน่อยพูดเชิงเตือนสติว่าอย่าขัดขวางคนที่กำลังโกรธชี้ทางชั่วให้คนไม่ดี
ว่างนิดช่วยคิดหน่อยพบหญิงสาวต้องใจเมื่อยามแก่กระทำการเพื่อให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียขวัญ
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะขวานฝ่าซากเกลือเป็นหนอน
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะเดินตามผู้ใหญ่หมาไม่กัดตำข้าวสารกรอกหม้อ
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะน้ำท่วมทุ่งผักบุ้งโหรงเหรงหวังน้ำบ่อหน้า
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะปลาตายตัวเดียวเหม็นไปทั้งข้องผัวหาบเมียคอน
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะมีสลึงเพียงบรรจบให้ครบบาทพูดหูซ้ายทะลุหูขวา
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะรำไม่ดีโทปี่โทษกลองไม่อ่อนดัดง่ายไม้แก่ดัดยาก
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะเสน่ห์ปลายจวักสีซอให้ควายฟัง
สำนวนชวนคิดหนูๆลองหาความหมายของสำนวนดูนะจ๊ะหักด้ามพร้าด้วยเข่าเอากุ้งฝอยไปตกปลากะพง
แบบทดสอบก่อนเรียน1. สุภาษิตหมายถึง ?ก. คำพูดที่ไม่มีความหมายข. คำพูดที่มีความหมายตรงตัวค. คำพูดของคนโบราณง. คำพูดที่เป็นคติ ถ้อยคำที่กล่าว    ดีแล้ว2.สุภาษิตในข้อใดผิด ? ก. ข่มเขาควายขืนให้กลืนหญ้า    ข. น้ำเชี่ยวอย่าขวางเรือ    ค. ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ    ง. ฆ่าควายเสียดายพริก
แบบทดสอบก่อนเรียน3. สำนวนไทยหมายถึง ?ก. คำกล่าวสั้นๆที่สื่อความหมายโดยนัย        แต่เข้าใจกันทั่วไปในสังคมนั้นๆ       ข. คำกล่าวที่มีความหมายตรงตัว       ค. ถ้อยคำของคนโบราณที่มีความหมาย       ง. ถ้อยคำที่มีหรือไม่มีความหมายก็ได้4.สำนวนไทยในข้อใดผิดทั้งหมด ? ก. น้ำลดตอผุด  กรวดน้ำคว่ำกะลา      ข. จุดไต้ตำตอ  หัวล้านได้แว่น       ค. หัวมังกรท้ายมงกุฎ ขนมผสมน้ำยา      ง. หน้าเนื้อใจเสือ  ปากว่าตาขยิบ
แบบทดสอบก่อนเรียน6. สำนวนในข้อใดมีที่มาจาก     พฤติกรรมของสัตว์ต่างๆ ?ก. นกมีหูหนูมีปีกข. ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ค. กระต่ายตื่นตูมง. ชาวนากับงูเห่า5.สำนวนในข้อใดมีที่มาจากลักษณะทางกายภาพของมนุษย์ ?ก. ทำนาบนหลังคนข. ขี่ช้างจับตั๊กแตนค. ปากว่าตาขยิบง. กินขันหมาก
แบบทดสอบก่อนเรียน7. สำนวนในข้อใดมีลักษณะเป็นความเปรียบหรืออุปมาอุปไมยถึงสิ่งต่างๆ	ก. ผ้าเหลืองร้อน     ข. ขาวเหมือนสำลี     ค. หาเช้ากินค่ำ     ง. เชื้อไม่ทิ้งแถว8. สำนวนในข้อใดมีลักษณะเป็นบุคลาธิษฐาน ก. กิ้งก่าได้ทอง     ข. ฝนสั่งฟ้าปลาสั่งน้ำ     ค. ทำนาบนหลังคน     ง.  ปิดทองหลังพระ
แบบทดสอบก่อนเรียน9. ต่างฝ่ายต่างก็ไม่ยอมอ่อนข้อให้กัน ตรงกับสำนวนว่าอย่างไร ?ก. ขนมพอสมน้ำยา     ข. น้ำกับน้ำมัน     ค. ขมิ้นกับปูน     ง. ขิงก็ราข่าก็แรง10. ผู้ร้ายที่ปล้นบ้านตำรวจ      ตรงกับสำนวนว่าอย่างไร ?    ก.  ขี่ช้างจับตั๊กแตนข.  ล้วงคอ เห่าค.  ขิงก็ราข่าก็แรง    ง.  จุดไต้ตำตอ
ผู้จัดทำชื่อ – สกุล :  นางเยาวรัตน์  เลิศพิพัฒน์กุลตำแหน่ง   :  ครูชำนาญการพิเศษโรงเรียน  : บ้านขอวิทยา อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปางสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาลำปาง  เขต  3โทรศัพท์  :  054 - 364197e-mail : yaowarat12@gmail.com,yaowarat142@hotmail.comWebsite : www.Bankhor.ac.th

สุภาษิตไทย