1. Хүнсний бүтээгдэхүүний хадгалалт
Хүнсээ хэрхэн аюулгүй хадгалах вэ?
1. Хоол, хүнсний зүйлд нян өсөж үржих хамгийн таатай орчин нь температурын
аюултай бүс буюу +4 өөс +60 хэм байдаг. Иймээс хөргөгчинд хадгалах ѐстой
бүтээгдэхүүнийг худалдаж авснаасаа хойш нэг цагийн дотор хөргөгчинд хийх
хэрэгтэй. Хэрвээ температурын аюултай орчинд дөрвөн цагаас илүү хадгалсан бол
идэж болохгүй, шууд хаях хэрэгтэй
2. Илүү гарсан хоолоо жижиг савнуудад таслан хөргөгчинд хадгалах нь зүйтэй.
Ингэснээр хоол түргэн хөрж, нян үржих боломж багасна. Хэрэв тасалгааны хэмд
зуухан дээрээ дөрвөн цагаас илүү хугацаагаар байлгасан бол идэж болохгүй.
3. Түүхий бүтээгдэхүүн, болсон бүтээгдэхүүнийг хөргөгчинд хийхдээ бохирдохоос
сэргийлж, тусгаарлан, болсон бүтээгдэхүүнийг дээд, түүхийг нь доод тавиур дээр
халгалах нь зүйтэй. Мөн хөргөгчийг хэт дүүргэх нь ачааллыг ихэсгэж, хөргөх хэмийг
багасгадаг гэдгийг анхаар
Хүнсээ хэрхэн аюулгүй хэрэглэх вэ?
1. Хоол идэхийн өмнө гараа сайтар савандан угаана. Гарын алчуур цэвэрхэн байх нь
чухал. Гарын алчуур нь зөвхөн усыг шингээж авах зориулттай. Гэтэл гараа дутуу
угааснаас алчуур бохирддог. Гарын алчуур бохир бол таны гар дахин бохирдох болно.
Эсвэл нойтон салфетка, гар цэвэрлэгч шингэний аль нэгийг хэрэглэж занших хэрэгтэй.
2. Ямар нэгэн гадны биет буюу бохирдуулагч зүйл /хүн, амьтны үс, ноос болон бусад/
байгаа эсэхийг шалгаж, сайтар цэвэрлэ. Хэрэв хэт бохир зүйл байвал хэрэглэхгүй байх.
3. Хоол, хүнс тань аюулгүй, тэжээллэг байхаас гадна, төрөл бүрийн хүнсний ногоо,
жимс нэлээд их орсон байх шаардлагатай. Энэ нь таны биед зайлшгүй байх ѐстой
аминдэм, эрдэсийн эх үүсвэр болно.
4. Түүхий ус нь ямар нэг нянгаар бохирдсон байж болох тул хүндээр өвчлүүлэх ч
магадлалтай. Тиймээс хүүхдэд бүү уулга.
5. Ундаа болон лаазалсан хүнсний зүйлийг онгойлгохын өмнө гадна тал, амсар хэсгийг
цэвэр чийгтэй алчуураар сайтар арчих хэрэгтэй.
6. Ханиалгаж, найтаасны дараа, хог хаягдал, тэжээвэр амьтанд хүрэх болон утсаар
ярьсны дараа гараа байнга угаах хэрэгтэй. Телефон болон гар утсанд өвчин үүсгэгч нян
хамгийн ихээр хуримтлагддаг. Хоол идэж байхдаа утсандаа бүү хүр. Гараа тогтмол
угааж заншвал хоол хүнсээр халдварлах өвчнийг 50 хувь хүртэл бууруулах боломжтой
гэдгийг судлаачид тогтоосон байна. Энэ нь өрхийн хүнсний аюулгүй байдлыг хангах
чухал үзүүлэлт болдог.
Хоол хүнсээ хэрхэн аюулгүй бэлтгэж, боловсруулах вэ?
1. Амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн нь өвчин үүсгэгч нян агуулж байж
болзошгүй тул, ийм бүтээгдэхүүнд хүрсэн тохиолдолд гараа заавал угаах хэрэгтэй.
Хэрэв та гараа зүсэж, эсгэсэн бол хоол хийх үедээ гараа сайтар боох юм уу, эсвэл
бээлий өмсөөрөй.
2. Гэрийн тэжээмэл амьтдыг хоол бэлтгэж байгаа газраас аль болохоор хол байлгах
шаардлагатай. Эдгээр амьтдын шүлс, үс, арьс, баасаар дамжин шимэгч хорхой, болон
бусад нянгаар хоол хүнс бохирдох аюултай.
3. Хоол бэлтгэдэг газраа ялаа, жоом зэрэг хортон шавьжгүй байлгахыг хичээгээрэй.
4. Амьтны гаралтай түүхий хүнсний бүтээгдэхүүнийг зүсэхэд хэрэглэх хутга, хэрчих
мод зэрэг нь болсон хүнсний бүтээгдэхүүнийхээс тусдаа байх хэрэгтэй. Эсвэл халуун
усаар сайтар угааж ариутгасны дараа хэрэглэж болно. Өөрөөр хэлбэл мах, ногоо, талх
хэрчих мод тус тусдаа байх нь зүйтэй
5. Хоолны хэрэгслэл, сав суулгыг тогтмол цэвэр байлга.

2. 6. Хоолоо хэт их биш хэмжээгээр бэлдэж, сайтар бол
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг сонгох
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг харах, үнэрлэх, амтлах, хүртэх мэдрэхүйн эрхтэнийхээ
тусламжтайгаар гадаад байдал, биет байдал, амт, үнэрийг сайтар шалгаж аваарай.
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг хэрхэн шалгах вэ?
Гадаад байдал:
Өнгө - /өнгө өөрчлөгдсөн, хөгцөрсөн, харласан, сааралтсан өнгө байгаа эсэх
Хэмжээ - /шошгонд заасан хэмжээнээс багассан, томорсон эсэхийг жинлэж үзэх/
Хэлбэр - /бяцарсан, бутарсан, үйрсэн эсэх/
Шингэн, хагас шингэн бүтээгдэхүүний төлөв өөрчлөгдсөн эсэх /тунадас, булингар
үүссэн эсэх/
Сав баглаа боодол бүрэн бүтэн эсэх - /цоорсон, урагдсан, хагарсан, ан цав гарсан эсэх/
Үнэр, амт:
Үнэр - /эвгүй үнэр байгаа эсэх/
Амт - /исгэлэн, гашуун, шорвог, хэт чихэрлэг болсон эсэх/
Хүнсний бүтээгдэхүүний шошгын тухай
“Sell By” date буюу “Худалдаалах хугацаа” – дэлгүүр тухайн хүнсний бүтээгдэхүүнийг
хэр удаан хугацаагаар зарж борлуулах ѐстойг хэлж өгнө. Та уг хугацааг дуусахаас өмнө
худалдаж авах ѐстой.
“Use-By” date буюу “Хэрэглэх хугацаа”- тухайн бүтээгдэхүүнийг чанар сайтай байхад
нь хэрэглэх хамгийн сүүлчийн өдрийг заана.
“Coded dates буюу кодолсон хугацаа” – Үйлдвэрлэгчийн тавьсан савлагааны дугаар.
Хэрэв бүтээгдэхүүнд хугацаа тавигдаагүй бол түргэн муудах шууд идэж хэрэглэх
хүнсийг худалдаж авсны дараа шууд, эсвэл тагийг онгойлгосноос хойш 3-5 өдрийн
дотор хэрэглэх хэрэгтэй.
Хүнсний бүтээгдэхүүн худалдаж авахад та юу анхаарах вэ?
1. Хүнсний бүтээгдэхүүний хадгалалтын хугацаа дуусаагүй эсэхийг шалгах
2. Хүнсний бүтээгдэхүүний сав, баглаа боодлын бүрэн бүтэн байдлыг анхаарах
3. Мах, загас, шувуу зэрэг түүхий бүтээгдэхүүнийг бусад шууд хэрэглэдэг бэлэн
бүтээгдэхүүнээс сайтар тусгаарлан зөөвөрлөх
4. Хөлдөөсөн, хөргөөсөн хүнсийг худалдаж аваад богино хугацаанд гэрийн хөлдөөгч,
хөргөгчид хийх эсвэл хурдан бэлтгэж хэрэглэх
ХЭРЭВ ...
- Хүнсний бүтээгдэхүүний хадгалах хугацаа хэтэрсэн;
- Сав баглаа боодол нь урагдаж гэмтсэн;
- Лаазласан бүтээгдэхүүний сав нь зэвэрсэн, хонхойж цохигдсон, хий дүүрч таг нь
төвийсөн, дарахад хотолцож байвал;
- Өндөгний хальс нимгэрч, өнгө нь өөрчлөгдсөн, хагарч цуурсан, гадна тал нь
бохирдсон;
- Шилэнд савласан бүтээгдэхүүнд булингар, тунадас, хөгц үүссэн байвал;
- Хиам, өндөг, нарийн боов, студень, зууш зэрэг түргэн мууддаг бүтээгдэхүүнийг
хөргүүргүй, ил задгай нөхцөлд зарж, борлуулж байвал;
- Дэлгүүрт борлуулж буй хөлдөөсөн бүтээгдэхүүн гэссэн байвал;
- Хүнсний бүтээгдэхүүний хэвийн өнгө, үнэр, төлөв байдал өөрчлөгдөж, муудсан шинж
тэмдэг илэрсэн бол тухайн хүнсний бүтээгдэхүүний чанар алдагдаж, өвчин, эмгэг
үүсгэгч бичил биетэн өсөж үржсэн байж болзошгүй тул худалдаж авахгүй байхыг
зөвлөж байна.
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг зөв сонгон, аюулгүй хүнс хэрэглэх нь хоол хүнсээр дамжих
аливаа өвчин эмгэгээс Та өөрийгөө болон гэр бүлээ сэргийлэх чухал алхам болно.

3. Хадгалалт, тээвэрлэлт, түгээлт
8.1 Хадгалалт
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг нян, бичил биетэн нэвтрэн орох, бохирдох гэмтэхээс
сэргийлсэн, шаардлага хангасан нөхцөлд хадгалж, зориулалтын тээврийн хэрэгслээр
тээвэрлэнэ.
Агуулах, тээврийн хэрэгсэл нь хүнс бохирдохгүй байх нөхцөлийг хангасан засвар
үйлчилгээ, цэвэрлэгээ, халдваргүйтгэл хийхэд тохиромжтой, хортон шавьж, мэрэгчид
нэвтрэхээс бүрэн хамгаалагдсан байна.
Агуулахыг зориулалтын дагуу төхөөрөмжилсөн (хөргөх, халаах, хатаах, агааргүй,
агаар сэлгэлттэй, гэрэлтэй, гэрэлгүй г.м) орчны дулааны хэм, чийглэг зэрэг
хадгалалтын горимыг хангах, хянах, зохицуулах боломжтой байна.
Хүнс, түүний бүрэлдэхүүн хэсэг (түүхий эд, хүнсний нэмэлт, хагас болон бүрэн
боловсруулсан бүтээгдэхүүн, сав баглаа боодол г.м) болон хүнсний бус, химийн
бодисуудыг (цэвэрлэгээний болон шатах, тослох материал, лабораторийн
зориулалттай урвалж, халдваргүйтгэлийн бодис г.м) тусгай зориулалтын,
төхөөрөмжилсөн тус тусад нь хадгалах агуулан (өрөө)-ууд байх шаардлагатай.
Агуулах нь түүхий эдийн, нэмэлт бодисын, туслах материалын, сав баглаа боодлын,
бэлэн бүтээгдэхүүний, цэвэрлэгээ, ариутгалын бодисын, химийн урвалж бодисын гэх
мэтээр төрөлжсөн байна.
8.2 Тээвэрлэлт
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг гаднах орчны нөлөөллөөс хамгаалагдсан тусгай
зориулалтын тээврийн хэрэгслээр тээвэрлэнэ. Тусгай зориулалтын тээврийн хэрэгсэл
нь ачааг гэмтээж муутгахгүй, механик гэмтэлд оруулахгүй, чанар байдлыг нь
алдагдуулахгүй бүхээгтэй байна.
Түргэн гэмтэх, эмзэг хүнсний бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэхдээ хөргөх юм уу хөлдөөх
нэмэгдэл төхөөрөмжөөр тоноглогдсон, дулаан тусгаарлагч бүхий тэвштэй
зориулалтын тээврийн хэрэгслийг ашиглана. Бүтээгдэхүүний физик-химийн шинж
чанар, хэрэглээний зориулалт, чанарыг тээвэрлэлтийн явцад хадгалах, бүтээгдэхүүний
онцлогт тохируулан тоноглосон, бүхээг бүхий тусгай зориулалтын тээврийн хэрэгсэл
байх бөгөөд Хүнсний түргэн гэмтэх, эмзэг бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэх ангилал,
ерөнхий шаардлага MNS 5343:2003 стандартын шаардлагыг хангасан нөхцөлд
тээвэрлэнэ. Тээвэрлэлтийн туршид эрүүл ахуй, ариун цэврийн шаардлагыг хангаж
ажиллавал зохино.
8.3 Түгээх, борлуулах үйл ажиллагаанд оролцогчийн үүрэг
Түгээгч нь хүнсний бүтээгдэхүүнийг хадгалж, тээвэрлэх нөхцөлийг хангаж ажиллана.
Түгээгч нь дараах мэдээллийг агуулсан тэмдэглэлийг хөтөлнө. Үүнд:
- Үйлдвэрлэгчийн нэр
- Бүтээгдэхүүний нэр
- Савлалтын хэмжээ
- Үйлдвэрлэсэн болон хадгалалтын дуусах хугацаа
- Хадгалах нөхцөл
- Бүтээгдэхүүний тоо ширхэг
- Цувралын дугаар

4. - Борлуулагчийн хаяг, нэр
- Түгээсэн он, сар, өдөр
- Хүлээн авсан хүний нэр, хаяг, албан тушаал, утас
Түгээгч, борлуулагч нар тэмдэглэлд гарын үсэг зурснаар баталгаажна.