1. ΣΑ ΕΙΔΗ ΣΩΝ ΠΛΟΙΩΝ
΢ΣΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Καθηγήτρια: Πολάκη Μαρία
Εργασία της Κατερίνας Μεταξάκη (Α2)
20/11/2013
Αρχαία Ελληνικά

2. 1. ΣΑ ΚΩΠΗΛΑΣΑ ΠΛΟΙΑ (ΚΟΝΣΟΡΟΙ)
Αξρηθά, όπσο είδακε πην πξηλ, ηα πινία ήηαλ κόλν κε θνππηά (θόληνξνπο, θνληάξη ) θαη κε κηα ζεηξά από θάζε
πιεπξά, νη θαινύκελεο μονήρεις. Αξγόηεξα, κεηά ηα ηξσηθά, έγηλαλ πινία κε δπν ζεηξέο, νη θαινύκελεο
διήρεις (ηα πινία απηά είραλ δπν θαηαζηξώκαηα) θαη ηέινο κε ηξεηο ζεηξέο, νη θαινύκελεο τριήρεις (ηα
πινία απηά είραλ ηξία θαηαζηξώκαηα). Ζ λαπο κε κηα κόλν ζεηξά θνππηώλ από θάζε πιεπξά είρε είηε δπν
κόλν θνππηά, όπσο νη ζεκεξηλέο κηθξέο βάξθεο, είηε ηέζζεξα, έμη, νθηώ…. Γεκηνπξγήζεθαλ, απηό όκσο έγηλε
κεηά ηα ηξσηθά, πινία πνπ είραλ αθόκε θαη 25 θνππηά από θάζε πιεπξά, ζύλνιν πελήληα, νη θαινύκελεο από
απηό θαη πεληεθόληαξνη.

3. 2. ΣΑ Ι΢ΣΙΟΦΟΡΑ ΠΛΟΙΑ
Σα ηζηηνθόξα, όπσο είδακε πην πξηλ, επηλνήζεθαλ επί Μίλσα από ηνλ Αζελαίν κεραληθό Γαίδαιν. Ο
Γαίδαινο θαη ν Ίθαξνο, ιέεη ν Παπζαλίαο («Διιάδνο Πεξηήγεζηο, Βνησηηθά», 11), έθπγαλ από ηελ Θξήηε κε
δπν κηθξά πινία πνπ πξόζζεζαλ ζ’ απηά παληά, γηα λα αλαπηύμνπλ ηαρύηεηα πξνθεηκέλνπ λα δηαθύγνπλ ην
πνιεκηθό λαπηηθό ηνπ Μίλσα πνπ κέρξη ηόηε δελ ρξεζηκνπνηνύζε παληά.
΢εκεηώλεηαη όηη ηα πνιεκηθά πινία, αθόκε θαη όηαλ είραλ επηλνεζεί ηα παληά, δελ έθεξαλ ηζηία, αθελόο γηα λα
απνθύγνπλ ην βάξνο ησλ θνληαξηώλ όπνπ ζηεξίδνληαη ηα παληά θαη αθεηέξνπ γηα λα είλαη πην επέιηθηα. Σα
πνιεκηθά πινία έβαιαλ ηζηία κόλν όηαλ επηλνήζεθαλ νη δηήξεηο θαη νη ηξηήξεηο.

4. ΣΑ ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΠΛΟΙΑ
Σα πνιεκηθά πινία είραλ έκβνιν, γηα εκβνιηζκό ησλ ερζξηθώλ πινίσλ θαη καθξόζηελν ζρήκα, γηα λα
δηαζρίδνπλ κε επθνιία ηε ζάιαζζα. Δπίζεο ήηαλ θσπήιαηα θαη βνεζεηηθά είραλ ηα παληά, επεηδή ζηηο κάρεο
απαηηνύληαη εηδηθέο θηλήζεηο (ηαρύηεηεο θαη ειηγκνί).
Σα εκπνξηθά πινία ήηαλ αξθεηά πην κεγάια από ηα πνιεκηθά, ώζηε λα ρσξνύλ πνιύ εκπόξεπκα θαη ιίγνπο
θσπειάηεο, ώζηε λα κελ απαηηείηαη κεγάιν θόζκνο (δηαηξνθή, κηζζνί θ.η.ι.), όκσο κε πνιύ κεγάια
παληά, ώζηε όηαλ θπζά αέξαο λα κε απαηηείηαη ε θνπξαζηηθή θσπειαζία.
Σα θαηεμνρήλ εκπνξηθά πινία, νη ζηξνγγύιαη λήεο, είραλ ηελ πιώξε θαη ηελ πξύκλε ςειέο θαη
ζηξνγγπιεκέλεο θαη ην ακπάξη επξύρσξν. Σνλ 7ν αηώλα π.Υ., ηα πινία απηά απέθηεζαλ κεγάια ηζηία θαη
βνεζεηηθά θνππηά -απμάλνληαο έηζη ηελ ηαρύηεηά ηνπο- θαη εθνδηάζηεθαλ κε άγθπξα. Σν ζθαξί ηνπο
παξέκεηλε ην ίδην θαη ζηηο επόκελεο επνρέο. Σα θαηεμνρήλ εκπνξηθά πινία νλνκάδνληαλ νιθάδεο θαη ν
Αξηζηνηέιεο αξγόηεξα ηα παξνκνίαζε κε κεγάια έληνκα πνπ είραλ κηθξνζθνπηθά θηεξά.

5. ΟΙ ΝΑΤΜΑΥΙΕ΢ ΢ΣΗΝ ΑΡΥΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Οη λαπκαρίεο ηελ αξραία επνρή νκνίαδαλ πξνο ηεηρνκαρίεο ζηηο νπνίεο ζπκκεηείραλ όια ηα κέιε ηνπ
πιεξώκαηνο κε εθεβόια, αιιά θαη αγρέκαρα όπια. Σν «λαπκάρνλ δόξπ» ήηαλ καθξύηεξν ηνπ ζπλεζηζκέλνπ
δη' επλόεηνπο ιόγνπο. Οη Έιιελεο πεδνί, από ηνπο Μηλσηθνύο ηνπιάρηζηνλ ρξόλνπο, ήζαλ εμνπιηζκέλνη κε
καθξά δόξαηα, κήθνπο ηνπιάρηζηνλ 3,5 κέηξσλ (=ζάξηζεο). Οη αξραίνη έλνπινη Έιιελεο, νη θαινύκελνη
νπιίηεο. ήζαλ θαη απινί πεδνί ζηξαηηώηεο θαη πεδνλαύηεο. Μέρξη ην 16ν αη. κ.Υ. νη λαπκαρίεο γηλόηαλ κε ηε
ρξεζηκνπνίεζε θπξίσο ησλ εκβόισλ ησλ πινίσλ θαη κε ηελ εθηέιεζε δηαθόξσλ ειηγκώλ.
Μεηά ηελ επηλόεζε ησλ ηζηίσλ γηα ηελ θίλεζε ησλ πινίσλ θαη αξγόηεξα ηνπ αηκνύ θαη ησλ ππξνβόισλ
όπισλ είρε σο απνηέιεζκα νη απνζηάζεηο κεηαμύ ησλ εκπνιέκσλ πινίσλ λα απμάλνληαη. Νέεο κνξθέο
λαπκαρίαο δεκηνπξγήζεθαλ κε ηελ ηειεηνπνίεζε ηεο ηνξπίιεο θαη ηελ αλάπηπμε ησλ αεξνπιαλνθόξσλ ζε
ζπλδπαζκό κε ηε ρξεζηκνπνίεζε θαηεπζπλόκελσλ ππξαύισλ θαη ππξεληθώλ όπισλ.
Η ΔΙΗΡΗ΢
Η διήρης ήταν πλοίο με δύο σειρές κουπιών σε κάθε πλευρά αντί μια που είχε η
πεντηκόντορος ή τριών που είχε η τριήρης. Η διήρης αποτελεί τον ενδιάμεσο
κρίκο εξέλιξης από την πεντηκόντορο προς τα μεταγενέστερα σκάφη. Είχαν
κατασκευαστεί διήρεις με τριάντα ή με πενήντα κουπιά και οι διαστάσεις των
πλοίων αυτών κυμαίνονται στα 18 μ. μήκος, 3-3,60 μ. πλάτος, εκτόπισμα 22 τόνοι
και μήκος κουπιών 4-6 μ.

6. Η ΣΡΙΗΡΗ΢
Θαηά ηνλ 8 – 5ν αη. π.Υ. ρξεζηκνπνηήζεθε επξύηεξα έλα λέν πνιεκηθό
πινίν, ε θαινύκελε ηξηήξεο, κε ηξεηο ζεηξέο θνππηώλ - απ΄όπνπ θαη ην
όλνκά ηνπ. ΢ηελ επάλσ ζεηξά – θαηάζηξσκα θαζόληνπζαλ νη
ζξαλίηεο, ζηε κεζαία νη δπγίηεο θαη ζηελ θάησ νη ζαιακίηεο. Γηα λα είλαη
γξήγνξεο θαη επθίλεηεο νη Σξηήξεηο, από ηε κηα εθηόο από ηνπο θσπειάηεο
ρξεζηκνπνηνύζαλ θαη παληά, όηαλ νη άλεκνη ήηαλ επλντθνί θαη έηζη
μεθνπξάδνληαλ θαη ην πιήξσκα θαη από ηελ άιιε δελ είραλ κεγάινπο
ρώξνπο απνζήθεπζεο λεξνύ θαη ηξνθίκσλ θαη γη απηό ην ιόγν ηνπο
αθνινπζνύζαλ εκπνξηθά ζθάθε, γεκάηα κε ηξόθηκα θαη εθόδηα. Ζ ηξηήξεο
είρε ζηελ ηεο έκβνιν σο επηζεηηθό όπιν, ην νπνίν ήηαλ θαηαζθεπαζκέλν
από μύιν κε επέλδπζε ραιθνύ θαη ην νπνίν, κε θαηάιιεινπο
ρεηξηζκνύο, δεκηνπξγνύζε ξήγκαηα ζηα αληίπαια πινία.
Οη ηξηήξεηο είραλ εθηόο από ηηο ηξεηο ζεηξέο θσπειαηώλ ζε δηαθνξεηηθό
επίπεδν θαη έλαλ ή δύν ηζηνύο. Τπνινγίδεηαη όηη ε αλώηαηε ηαρύηεηα ησλ
ηξηήξεσλ έθηαλε ζηα 8-12 κίιηα αλά ώξα, έθεξαλ πιήξε εμαξηηζκό
ηζηηνπινΐαο, είραλ ζπλνιηθό
κήθνο πεξίπνπ 38 κ. κε 5,20 κ.
πιάηνο, βύζηζκα 1,50 κ. θαη εθηόπηζκα 70 πεξίπνπ ηόλνη. Ζ αλαινγία ηνπ
πιάηνπο πξνο κήθνο ήηαλ πεξίπνπ 1 πξνο 10. Τπήξραλ δηάθνξνη ηύπνη
Σξηήξσλ, αλάινγα κε ηελ πόιε πξνέιεπζήο ηνπο θαη ηε ρξήζε ηνπο. Έηζη
έρνπκε
εθηόο
από
ηηο
γλσζηέο
Αζελατθέο,
ηηο
Θνξηλζηαθέο, Ρνδηαθέο, Μειηαθέο θ.α.

7. ΢ύκθσλα κε ηνπο εηδηθνύο, ην πιήξσκά ηεο ηξηήξνπο πεξηιάκβαλε πεξίπνπ 300 άηνκα (λαύηεο) από ηα νπνία
νη «ζξαλίηεο» (= νη θσπειάηεο» πνπ θάζνληαλ ζην ζξόλν) αλέξρνληαλ ζηνπο 62, νη «δπγίηεο» (νη θσπειάηεο
πνπ βξηζθόηαλ ζε δπγνύο) ζηνπο 54 θαη νη «ζαιακίηεο» (νη θσπειάηεο πνπ βξηζθόηαλ ζην θαηώηεξν κέξνο
ηνπ πινίνπ, ζην ύςνο ηνπ ηξηεξάξρνπ) ζηνπο 54. Τπήξραλ αθόκε νη πνιεκηζηέο (18 – 30 άηνκα), ην λαπηηθό
πξνζσπηθό (20 – 30 άηνκα), ν θπβεξλήηεο, πνπ είρε ηελ αλώηεξε εμνπζία (ηξηεξάξρεο), ν θειεπζηήο θαη ν
πξσξάηεο πνπ εθηεινύζε θαζήθνληα λαύθιεξνπ θαη ππάξρνπ. Θαη’ άιινπο ζπλνιηθό πιήξσκα ηεο ηξηήξνπο
ήηαλ 210-216 άλδξεο, από ηνπο νπνίνπο νη 172 πεξίπνπ θσπειάηεο, 86 αλά πιεπξά, θαηαλεκεκέλνη ζε ηξεηο
ζεηξέο (ηνπο «Θαιακίηεο», ηνπο «Επγίηεο» θαη ηνπο «Θξαλίηεο»).
Οη Σξηήξεηο ήηαλ ην αξηζηνύξγεκα ηεο αξραίαο Διιεληθήο λαππεγηθήο, έλα πξσηνπνξηαθό πινίν γηα ηελ επνρή
ηνπ, πνπ ζπλέβαιε όρη κόλν ζηε πξνζηαζία ηεο Διιάδαο από ηνπο ερζξνύο ηεο, αιιά θαη ζηε δεκηνπξγία θαη
δηάδνζε ηνπ Διιεληθνύ πνιηηηζκνύ. ΢ηε λαπκαρία ηεο ΢αιακίλαο, ην 480 π.X. γηα παξάδεηγκα, νη Διιεληθέο
επέιηθηεο θαη γξήγνξεο ηξηήξεηο εμνπδεηέξσζαλ ηα βαξύηεξα θαη πην δπζθίλεηα Πεξζηθά θαη Φνηληθηθά
θαξάβηα κε ζπλέπεηα αθελόο ε Δπξώπε λα απνθύγεη ην βαξβαξηζκό θαη αθεηέξνπ ε Μεζόγεην θαη λα γίλεη
"Διιεληθή ζάιαζζα".

8. Η ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΣΡΙΗΡΗ΢
Ζ Αζελατθή Σξηήξεο, ζύκθσλα κε ηελ πιεηνςεθία ησλ κειεηεηώλ, είρε κήθνο 36 κ., πιάηνο 5κ., ύςνο από
ηελ ίζαιν 1,80 κ. θαη βύζηζκα 1,20 κ. Σν εθηόπηζκά ηεο ήηαλ 70 έσο 80 ηόλνη. Δίρε 200 άλδξεο
πιήξσκα, από ηνπο νπνίνπο 170 θσπειάηεο - εξέηεο. Θάζε θσπειάηεο - εξέηεο ηξαβνύζε κόλν έλα
θνππί, κήθνπο 4,40 κ. Σν πιήξσκα ζπκπιήξσλαλ, ν ηξηήξαξρνο πνπ αζθνύζε ηελ αλώηεξε επνπηεία ηνπ
πινίνπ, ν θπβεξλήηεο ππεύζπλνο λαπηηιίαο, ν πξσξεύο πνπ ήηαλ ππεύζπλνο ζηελ πιώξε, ν θειεπζηήο
ππεύζπλνο ηνπ πιεξώκαηνο, δύν ηξηήξαξρνη, ν απιεηήο πνπ έδηλε ην ξπζκό θσπειαζίαο κε ηνλ απιό ηνπ, 13
λαύηεο γηα άιιεο δνπιεηέο, εθηόο θσπειαζίαο, θαη ηέινο 10 πνιεκηζηέο κε βαξύ νπιηζκό. Ζ ηαρύηεηα ησλ
Σξηεξώλ έθηαλε ηνπο 6-7 θόκβνπο, ελώ ζε πεξίπησζε λαπκαρίαο θαη γηα νξηζκέλν ρξνληθό δηάζηεκα άγγηδε
ηνπο 10 θόκβνπο. (Πεξηζζόηεξα γηα ηηο Σξηήξεηο βιέπε ζε εηδηθό Θεθάιαην.)

9. Η ΢ΑΜΑΙΝΑ
΢ύκθσλα κε ην Θνπθπδίδε («Ηζηνξηώλ Α», 13), ν πξώηνο πνπ θαηαζθεύαζε ηξηήξεηο ήηαλ ν Θνξίλζηνο
λαππεγόο Ακεηλνθιήο (ππνινγίδεηαη θάπνπ ην 8/7 αη. π.Υ.). Ο ίδηνο, ιέεη, θαηαζθεύαζε θαη ηηο πξώηεο ηξηήξεηο
ησλ ΢ακίσλ, νη νπνίνη, θαηά ηελ επνρή ηνπ ηύξαλλνπ Πνιπθξάηε (530 π.Υ.), έθαλαλ κεηαηξνπέο ζην πινίν
απηό ώζηε λα κεγαιώζεη ν ρώξνο ηνπ θαη έηζη πξνέθπςε έλα λένπ ηύπνπ πινίν πνπ πήξε ην όλνκα ΢άκαηλα,
ιόγσ ησλ κεηαηξνπώλ ησλ ΢ακίσλ. Οη ΢άκαηλεο ήηαλ εηδηθόο ηύπνο ηξηήξνπο - δηήξνπο θαη θαηαζθεπαζκέλεο
έηζη ώζηε λα ρξεζηκνπνηνύληαη σο θνξηεγά θαη σο πνιεκηθά πινία ηαπηόρξνλα.

10. Η ΣΡΙΑΝΣΑΚΟΝΣΟΡΟ΢ ΚΑΙ Η ΠΕΝΣΗΚΟΝΣΟΡΟ΢
Σα πξώηα ζεκαληηθά πινία πνπ επηλνήζεθαλ ήηαλ νη ηξηαληαθνληόξνη, πινία δειαδή κε 30 θνππηά (15 από
θάζε πιεπξά) θαη κεηά νη πεληεθόληνξνη, δειαδή πινία κε 50 θνππηά (25 θνππηά από θάζε πιεπξά). Οη
πεληεθόληνξνη ρξεζηκνπνηνύληαλ ηόζν γηα ηε κεηαθνξά αγαζώλ όζν θαη ζε πνιεκηθέο εθζηξαηείεο, θπξίσο
από ηνπο Φσθαείο (Ζξόδνηνο, Ηζηνξίαη 1.163). Ο ξόινο ηνπο ήηαλ πνιύ ζεκαληηθόο, εμαηηίαο ηεο ηθαλόηεηαο
πνπ είραλ λα πιένπλ ζε αληίζεηα ζαιάζζηα ξεύκαηα θαη λα αληηκεησπίδνπλ ερζξηθά πινία θαηά κήθνο
επηθίλδπλσλ αθηώλ θαη πεξαζκάησλ. Ήηαλ ηα πην θαηάιιεια γηα επηδξνκέο, γηα πεηξαηεία θαη γηα ηε
κεηαθνξά αγαζώλ θαη ζηξαηεπκάησλ. Θεσξνύληαλ ηα θαηεμνρήλ πνιεκηθά πινία πξηλ από ηελ εκθάληζε ηεο
ηξηήξνπο (Θνπθπδίδεο, Ηζηνξηώλ 1.14).

11. Επιμέλεια: Κατερίνα Μεταξάκη (Α2)