Дараах эхийн хэсгийг уншаад, зөв бичих дүрмийн алдаатай үгийг олоод, засаж бичээрэй.

1. АВИА ЗҮЙ, ЗӨВ БИЧИХ ЗҮЙ

2. Хуш
1. Нэгэн цэцэрлэгт хуш мод ургаж байв. Он жил
өнгөрөх тусам улам томорч, өндөр гуалиг болсоор
байж. Саглагар сайхан бие нь бусад модны дээгүүр
ганхаж сүүдэрээ тэдэн дээр тусгадаг болов. Хуш бусад
бүх модыг өөлөн шоолж, ээлжилэн тайруулж дуусчээ.
Хушыг цэцэрлэгийн бүрэн эрхт эзэн болход дан
хувхайрсан хожуул үлджээ. Тэгтэл нэг өдөр ер бусын
хүчит салхи шуурав. Сагсуу хуш байдагаараа салхи
сөрөн хүчирхэг үндсээрээ газраас зууран тогтож ядлаа.
Дараах эхийг уншаад зөв бичих дүрмийн алдаатай 5
үгийг олоод, дүрмийг тайлбарлан, засан бичээрэй.

3. Хуш
Нэгэн цэцэрлэгт хуш мод ургаж байв. Он жил өнгөрөх
тусам улам томорч, өндөр гуалиг болсоор байж. Саглагар
сайхан бие нь бусад модны дээгүүр ганхаж сүүдэрээ тэдэн
дээр тусгадаг болов. Хуш бусад бүх модыг өөлөн шоолж,
ээлжилэн тайруулж дуусчээ. Хушыг цэцэрлэгийн бүрэн
эрхт эзэн болход дан хувхайрсан хожуул үлджээ. Тэгтэл
нэг өдөр ер бусын хүчит салхи шуурав. Сагсуу хуш
байдагаараа салхи сөрөн хүчирхэг үндсээрээ газраас
зууран тогтож ядлаа.
 Сүүдрээ- Балархай эгшиг үүрэггүй учир гээгдэнэ.
 Ээлжлэн- Үгийн дунд ж,ч, ш-ийн дараа орсон “и” ямагт
гээгдэнэ.
 Хушийг- ж,ч,ш-ийн дараа эм үгийн “ий”-г залган бичнэ.
 Болоход- Үйл үгийн “х”-г ялгах үүргээр орсон балархай
эгшиг гээгдэхгүй.
 Байдгаараа- Балархай эгшиг үүрэггүй учир гээгдэнэ.

4. 2. Багийн найз
Миний багийн найзыг Сэрдамба гэдэг. Бид хоёр бүр цэцэрлэгт
нэг ангид байлаа шүү дээ. Би найзынхаа хөдөлмөрч, шудрага
үнэнч зангаар бахархдаг. Найз минь одоо алдартай тамирчин
болсон төдийгүй “Ирвэс” багийн дасгалжуулагчаар ажиллаж
байна. Би багийн найзынхаа зөвөлгөөг ажил амьдралдаа
хэрэгжүүлхийг хичээж явдаг. Миний найз олон тэмцээнд
нударга зөрүүлэн, амжилт байгуулсан бөгөөд алдарын тавцанд
гарч, эх орныхоо алтан соёмбот далбааг мандуулсан билээ.

5. Багийн найз
Миний багийн найзыг Сэрдамба гэдэг. Бид хоёр бүр цэцэрлэгт нэг
ангид байлаа шүү дээ. Би найзынхаа хөдөлмөрч, шудрага үнэнч
зангаар бахархдаг. Найз минь одоо алдартай тамирчин болсон
төдийгүй “Ирвэс” багийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байна. Би
багийн найзынхаа зөвөлгөөг ажил амьдралдаа хэрэгжүүлхийг
хичээж явдаг. Миний найз олон тэмцээнд нударга зөрүүлэн, амжилт
байгуулсан бөгөөд алдарын тавцанд гарч, эх орныхоо алтан соёмбот
далбааг мандуулсан билээ.
 Багын- Хоолойн “Г”-ээр төгссөн үгэнд “ы” бичнэ.
 Шударга- Заримдаг гийгүүлэгчийн дараа эгшигт гийгүүлэгч
эгшигтэй бичигдэнэ.
 Зөвлөгөө- Эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд үйл үг үүсгэх “л”
дагавар залгахад “л” дагавар эгшгээ хойноо авна.
 Хэрэгжүүлэхийг- Үйл үгийн “х”-г ялгах ялгах үүргээр орсон
балархай эгшиг гээгдэхгүй.
 Алдрын- Балархай эгшиг үүрэггүй учир гээгдэнэ.

6. 3. Шог хошин, инээдмийн жүжгийг тайзан дээрээс
үзхийн хэрэггүй болж дээ. Зүгээр л гудамжнаас, дэлгэц,
тайзнаас харж болно. Энэ цагын балай явдал буюу
балайрлыг тоочсоноос балайгүй юм юу байна гэдгийг
тоолвол дөхүү юм даа. Монголчуудын танхай мунхаг,
тэнэг эрх чөлөө жинхэнэ балайрал руу хөтлөж байна.
“Дураараа дургиж дунд чөмгөөрөө жиргэх”-ийг л хүний
эрх чөлөө гээд ойлгочихож дээ.

7. Шог хошин, инээдмийн жүжгийг тайзан дээрээс үзхийн
хэрэггүй болж дээ. Зүгээр л гудамжнаас, дэлгэц, тайзнаас харж
болно. Энэ цагын балай явдал буюу балайрлыг тоочсоноос
балайгүй юм юу байна гэдгийг тоолвол дөхүү юм даа.
Монголчуудын танхай мунхаг, тэнэг эрх чөлөө жинхэнэ
балайрал руу хөтлөж байна. “Дураараа дургиж дунд
чөмгөөрөө жиргэх”-ийг л хүний эрх чөлөө гээд ойлгочихож
дээ.
Үзэхийн- Үйл үгийн “х”-г ялгах үүргээр орсон балархай
эгшиг гээгдэхгүй.
Цагийн- Хэлний “Г”-ээр төгссөн үгэнд “ий” залгана.
Тоолбол- Үгийн дунд орсон л,м,н,в үсгийн дараа “Б” бичнэ.
Хөтөлж- Заримдаг гийгүүлэгчийн дараа үйл үг үүсгэх “Л”
дагаврыг залгахдаа “л”-ын урд эгшиг нэмж бичнэ.
 Ойлгочхож-чих+үйл үгийн нөхцөл авбал гээгдэнэ.

8. 4. Тэр хар үүрээр сэрчихээд хийх юмаа олж ядхаараа
морио эмээлэлж ойр хавийнхаа аль нэг толгод довцог
дээр гараад гараад орчин тойрныг ажиж, элдэвийг
дурсаж суудаг зантай болжээ. Залуу зандан
цагийнхтайгаа адил сайн морь унаад алсын аянд
мордох чадалтай сан бол толгой хазайсан тийшээ
арилж өгмөөр санагдавч “Эр бор харцага”-ийн
жигүүр цуцжээ.

9. Тэр хар үүрээр сэрчихээд хийх юмаа олж ядхаараа
морио эмээлэлж ойр хавийнхаа аль нэг толгод довцог
дээр гараад орчин тойрныг ажиж, элдэвийг дурсаж
суудаг зантай болжээ. Залуу зандан цагийнхтайгаа
адил сайн морь унаад алсын аянд мордох чадалтай
сан бол толгой хазайсан тийшээ арилж өгмөөр
санагдавч “Эр бор харцага”-ийн жигүүр цуцжээ.
 Сэрчхээд-чих+үйл үгийн нөхцөл авбал гээгдэнэ.
 Ядахаараа- Үйл үгийн “х”-г ялгах үүргээр орсон
балархай эгшиг гээгдэхгүй.
 Эмээллэж- Эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд үйл үг
үүсгэх “л” дагаврыг залгахдаа эгшгээ ардаа авна.
 Элдвийг- Балархай эгшиг үүрэггүй учир гээгдэнэ.
 Харцагын- Хоолойн “Г”-ээр төгссөн үгэнд “ы” залгана.

10. 5. Гэдсийг нь хагаллаа
Гэзгийг нь таслалаа гэдэг доог хэлц
Эрт цагт нэгэн эрэлчин өөр хошууны үл таних айлд үдэш
иржээ. Гэрийн эзэн морийг нь аргамжхаар одож, гэргий
нь хоноцдоо дал дөрвөн өндөр, бор богтос тэргүүт бүхэл
мах чанаж өгчээ. Тарган маханд тааруу, ёс жаягт бүр ч
маруу хоноц маань хальсийг нь хуулж тависан нэгэн
богтос аваад залаанаас нь огтолтол тэр айлын ихэр хоёр
жаал:
- Тэр ахыг хараач! Тэргүүнийг нь огтоллоо гэж
дооголжээ.

11. Гэдсийг нь хагаллаа
Гэзгийг нь таслалаа гэдэг доог хэлц
Эрт цагт нэгэн эрэлчин өөр хошууны үл таних айлд үдэш иржээ.
Гэрийн эзэн морийг нь аргамжхаар одож, гэргий нь хоноцдоо дал
дөрвөн өндөр, бор богтос тэргүүт бүхэл мах чанаж өгчээ. Тарган
маханд тааруу, ёс жаягт бүр ч маруу хоноц маань хальсийг нь хуулж
тависан нэгэн богтос аваад залаанаас нь огтолтол тэр айлын ихэр
хоёр жаал:
- Тэр ахыг хараач! Тэргүүнийг нь огтоллоо гэж дооголжээ.
 Тасаллаа- Заримдаг гийгүүлэгчийн дараа үйл үг үүсгэх “Л”
дагаврыг залгахдаа “л”-ын урд эгшиг нэмж бичнэ.
 Аргамжихаар- Үйл үгийн “х”-г ялгах үүргээр орсон балархай
эгшиг гээгдэхгүй.
 Хальсыг- Эр үгэнд “-ы” залган бичнэ.
 Тавьсан- Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд заримдаг
гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад “ь” хэвэндээ бичигдэнэ.
 Доогложээ- Эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд үйл үг үүсгэх
“Л” дагаврыг залгахдаа “л”-ын ард эгшгээ авна.

12. Гэрийн даалгавар: Дараах эхийг уншаад зөв бичих
дүрмийн алдаатай 5 үгийг олоод, дүрмийг тайлбарлан,
засан бичээрэй.
1. Төрийн далбаа соёмбо тэмдэгтэй бөгөөд гал шиг
өөдлөж, нар сар шиг өдөр шөнөгүй мандан гийхийн санаа
агуулсан гэдэг. Голын хоёр загас эр эмгүй энх жаргалийн
далайд умбаад өнийн хугацаанд өдөржин жаргахдаа загас мэт
нүд цавчалгүй сонор сэрэмжтэй байхыг сургажээ. Олон
хоногоор хурц нар шараж, хур чийг дутагдхад ган гачиг болно.
2. Намар
Намарын сартай үдэш тув тунгалаг. Төгөлдөр туглаа
зэлэлж гүйцээд гэртээ орвол тулганы гал гэрийн доторхийг
гийгүүлнэ. Ээж нь сүү самарж, Төгөлдөр гэрийнхээ хойморт
цомцойн сууж сүүгээ ууж байтал аав нь ирэв. Аргалын утаа
суунагалсан дулаахан саруул гэрийн дотор баяр хөгжөөн
болцгоож байв.

13. Анхаарал хандуулсанд
баярлалаа