SlideShare a Scribd company logo
Монгол хэлний  Зөв бичгийн дүрэм 2010 он
Албан баримт бичгийг боловсруулахдаа төрийн албан ёсны хэлний хуулийг баримтлан, утга зохиолын хэм хэмжээний дагуу, одоогийн мөрдөгдөж буй хэлзүйн дүрмийг баримтлан боловсруулдаг. Иймд албан бичиг хөтлөлтөд хамгийн их алддаг цөөн тооны дүрмийг тайлбарлая.
Ерөнхий дөрвөн дүрэм байдаг ба тодорхой нэлээд олон дүрэм бий.  Тодорхой дүрмүүд зөрчилдсөн үед ерөнхий дүрмийг баримтлан бичих ёстой.  З өв бич гийн дүрэм Ерөнхий Тодорхой
ЗӨВ БИЧИХ ЕРӨНХИЙ ДҮРЭМ
Эгшигт гийгүүлэгч  аль тод сонстох талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Эгшигт гийгүүлэгчид долоон үсэг ордог учир 7-ийн тэмдгээр тэмдэглэе. Эдгээр нь   м, н, г, л, б, в, р   хэмээх долоон үсэг юм.  Жишээлбэл : асар,насал, тайвшир,  газар, тохом, цацрал, модон, хөдөлмөр, гарав, үзэл, тасархай гэх мэт. Үүнийг цээжлэхдээ  “Монгол баавар”  гэнэ.  Гажилт: Хэлний угийн  н -ийн дараа заахын тийн ялгалын  г   нөхцөл эгшиггүй бичигдэж болно. Жишээлбэл: байшинг, дүнг, Галсанг, хөвөнг гэх мэт.
Ц, ж, з, с, д, т, ш, ч, х  есөн гийгүүлэгч үсэг үгэнд эгшигтэй, эгшиггүй хоёр янзаар бичигдэх тул  заримдаг гийгүүлэгч  гэнэ.  Заримдаг гийгүүлэгчид 9 үсэг ордог учраас 9-ийн тоогоор тэмдэглэе. Үүнийг цээжлэхдээ  “Цоожоо засаад тушаачих”  гэнэ.  Заримдаг гийгүүлэгч эгшигт гийгүүлэгчийн дараа өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл : зугт, бялх, давт, тэнц, хагд, амт, тэнд, ард, тэвш, багш, булш, зунш, дарш, эзэмж гэх мэт. Тусгай бичигддэг  л ,  нь  хоёр эгшиггүй бичигдэнэ. Жишээлбэл : сайн л байна. Хоёр нь үлджээ. гэх мэт
Гажилт:  Үйлт нэрийн ирээдүй цагийн   х  нөхцөлийн өмнө заавал эгшиг бичдэг учир энэ дүрэмд хамаарахгүй.  Жишээлбэл: өгөх, явах, олох, хамах, харах гэх мэт. Заримдаг гийгүүлэгч нь заримдаг гийгүүлэгчийн дараа орохдоо сүүлчийн заримдаг нь өмнөө буюу хойноо аль хэлэгдэх талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ.  Жишээлбэл:  модот, модтод, хожид, хождох, бусад, бусдад, эзэд, батад, ахад, лацад, мөчид, хойшид, буцаж, эцэс, ачит, анжис гэх мэт.
Гажилт:  Заримдаг гийгүүлэгчийн дотроос  с, х  үсгийн дараа  т, ч  үсэг өмнө хойноо эгшиггүй орж болно.  Жишээлбэл я : туст нөхөр, түүхт он, усч хүн, түүхч эрдэмтэн гэх мэт. Үйлт нэрийн - х  /ирээдүй цагаар тодотгон холбох - х / нөхцөл өмнөө заавал эгшигтэй бичигдэнэ.  Жишээлбэл:  хэлэ х , бодо х , унши х , гара х ад, үзэ х ээр Нэг доор 2 өөр эгшгийг хэлэхгүй ба бичихгүй.  Жишээлбэл:  дэлх ий г ээ с, ээжт эй г ээ
ЗӨВ БИЧИХ ТОДОРХОЙ ДҮРЭМ
-ы, -ий -г зөв бичих дүрэм 1. Эр үгэнд "- ы "-ээр эхэлсэн нөхцөлийг залгана.  Эр үг гэдэг нь эр эгшиг орсон үг юм.  Эр эгшигт -  а, -о, -у, -я, -ё, -ю/у / үсгүүд орно. Жишээлбэл:  анхны, хоолны, улсын, яамны, юмыг, оёдлын 2. Эм үгэнд "- ий "-ээр эхэлсэн нөхцөлийг залгана.   Эм үг гэдэг нь эм эгшиг орсон үг юм. Эм эгшигт  - э, -ө, -ү, -е, -ю/ү / үсгүүд орно. Жишээлбэл:  эхний, өвөөгийн, үеийн, Юүдэнгийн
3. Ж, Ч, Ш, Ь, И, Г-үсгүүдээр төгссөн бүх үгэнд  "- ий " -ээр эхэлсэн нөхцөл залгана .  Жишээлбэл: багажийг, цоожийг, туужийг сурагчийн, ачийг ,  жолоочийн ,  багшийн, ханшийг, хушийг   морийг, говийн, толийг ,  салхийг, тархийг, горхийг ,  цагийн, байшингийн, нутгийн
II. Гээгдэх эгшгийн дүрэм Өмнөө балархай эгшигтэй гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад эцсийн гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшиг гээгдэнэ.   эГ + ээ = эГээ   э - богино эгшиг, ээ - урт эгшиг, Г-гийгүүлэгч Жишээлбэл:   эгшиг + ийн = эгшгийн,   дүрэм + ээ = дүрмээ,  зураг + ийн = зургийн Богино эгшгээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад эцсийн богино эгшиг нь гээгдэнэ.   э + ээ = э ээ Жишээлбэл:  арга + ыг = аргыг   сана + уул = сануул олго + оод = олгоод бодлого + ыг = бодлогыг
Өмнөө балархай эгшигтэй гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад эцсийн гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшиг гээгдэж, хоёр гийгүүлэгчийн хооронд эгшийг жийрэглэнэ.   эГ + ээ = эГээ Жишээлбэл:  дөрөв + н = дөрвөн учир + л = учрал   бусад + д = бусдад цэцэг + с = цэцгэс
III. Эгшиг гээгдэхгүй тохиолдлууд Балархай эгшиг нь дараах тохиолдлуудад гээгдэхгүй.  Энэ нь үндсэндээ гээгдэх эгшгийн  эГ + ээ = эГээ   энэхүү дүрмийг зөрчиж байгаа тохиолдлууд юм. Оноосон нэрийн балархай эгшгийг гээхгүй.  Жишээлбэл:  Баатар + ын = Баатарын  Дэлгэр + ээс = Дэлгэрээс  Орхон + ы = Орхоны Эгшигт гийгүүлэгч эгшиггүйд хүрвэл балархай эгшгийг нь гээхгүй.  Жишээлбэл: шийдвэр + ийг = шийдвэрийг  онцлог + оос = онцлогоос  урлаг + ийн = урлагийн
Заримдаг гийгүүлэгчийн дараа орсон заримдаг гийгүүлэгчийн балархай эгшгийг гээхгүй.  Жишээлбэл: нөхцөл + ийн = нөхцөлийн  сонссон + оо = сонссоноо  ачтан + ыг = ачтаныг Үйлт нэрийн -х /ирээдүй цагаар тодотгон холбох нөхцөл/ -ийн өмнөх балархай эгшгийг гээхгүй.  Жишээлбэл: бодох +оор = бодохоор  нэмэх + ийг = нэмэхийг  явах + аас = явахаас
Ялгах эгшгийг гээхгүй.  Жишээлбэл: ургац + аа = ургацаа  үнэн +ийг = үнэнийг  онгоц + оор = онгоцоор Ж, Ч, Ш -ээс бусад гийгүүлэгчийн дараа орсон  и  эгшгийг урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад гээхгүй.  Жишээлбэл: тамир +ын= тамирын  охин + оос= охиноос  тохир + оод = тохироод Галав, төлөв хэмээх үгсийн балархай эгшгийг гээхгүй. Учир нь балархай эгшгийг гээсэн тохиолдолд үгийн үндэс ихээхэн өөрчлөгдөнө.  Жишээлбэл: галав + ын = галавын  төлөв + ийн = төлөвийн
IV. Зөөлний тэмдэг/ь/ и болох эсэх Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд зари м даг гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг хэвээрээ байна.   7ь + 9 = 7ь9  Жишээлбэл:  зорь + ж = зорьж  тарь + сан = тарьсан  хумь + жээ = хумьжээ Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд эгшигт гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг И болно.   7ь + 7 = 7и7  Жишээлбэл: зорь + но = зорино  тарь + лаа = тарилаа  хумь + в = хумив
Зөөлөрсөн заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд заримдаг гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг  И  болно.   9ь + 9 = 9и9   Жишээлбэл:  захь + дал = захидал  ахь + ц = ахиц  сахь + сугай= сахисугай Зөөлөрсөн заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд эгшигт гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг  И  болно.  9ь + 7 = 9и7  Жишээлбэл: захь + на = захина  ахь + лаа = ахилаа  сахь + в = сахив
Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд үйлт нэрийн  - х  нөхцөлийг залгахад  ь  нь  и  үсэг болно .  7ь + х = 7их   Жишээлбэл:  зорь + х = зорих  тарь + х = тарих  хумь + х = хумих
Анхаарал тавьсан та бүхэнд баярлалаа

More Related Content

What's hot

монгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 ангимонгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 анги
Oyuhai1127
 
Balarhai egshgiin uureg
Balarhai egshgiin uuregBalarhai egshgiin uureg
Balarhai egshgiin uureg
jiguurten
 
хичээлийн дэг
хичээлийн дэгхичээлийн дэг
хичээлийн дэг
baterden
 
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүрхэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
National University Of Mongolia
 
илтгэл бичих арга
илтгэл бичих аргаилтгэл бичих арга
илтгэл бичих арга
tulga_11e
 
тийн ялгал
тийн ялгалтийн ялгал
тийн ялгал
ulziimanlai
 
аян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлаян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэл
Ch Moonoo
 
Ялгах эгшиг
Ялгах эгшигЯлгах эгшиг
Ялгах эгшиг
Uyanga88
 
монгол хэлний тест
монгол хэлний тестмонгол хэлний тест
монгол хэлний тест
ehkhtuya
 
эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.
Tserensonom Nyamsvren
 
2 р анги жишиг даалгавар
2 р анги жишиг даалгавар2 р анги жишиг даалгавар
2 р анги жишиг даалгавар
SGS
 
Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...
Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...
Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...
Adilbishiin Gelegjamts
 
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайМонгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
National University Of Mongolia
 
балархай эгшиг
балархай эгшигбалархай эгшиг
балархай эгшиг
ariunch
 
хуучин хүү
хуучин хүүхуучин хүү
хуучин хүү
junesun
 

What's hot (20)

монгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 ангимонгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 анги
 
Balarhai egshgiin uureg
Balarhai egshgiin uuregBalarhai egshgiin uureg
Balarhai egshgiin uureg
 
хичээлийн дэг
хичээлийн дэгхичээлийн дэг
хичээлийн дэг
 
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүрхэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
 
хэлц
 хэлц хэлц
хэлц
 
лабугайн нулимс
лабугайн нулимслабугайн нулимс
лабугайн нулимс
 
Ugzuin zadlal
Ugzuin zadlalUgzuin zadlal
Ugzuin zadlal
 
илтгэл бичих арга
илтгэл бичих аргаилтгэл бичих арга
илтгэл бичих арга
 
тийн ялгал
тийн ялгалтийн ялгал
тийн ялгал
 
аян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлаян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэл
 
Ялгах эгшиг
Ялгах эгшигЯлгах эгшиг
Ялгах эгшиг
 
монгол хэлний тест
монгол хэлний тестмонгол хэлний тест
монгол хэлний тест
 
эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.
 
2 р анги жишиг даалгавар
2 р анги жишиг даалгавар2 р анги жишиг даалгавар
2 р анги жишиг даалгавар
 
Эссэ
ЭссэЭссэ
Эссэ
 
Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...
Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...
Онч мэргэн үгс, сургаал үгс, афоризм /Амьдралд урам нэмсэн мэргэдийн сургаал ...
 
илтгэл
илтгэлилтгэл
илтгэл
 
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайМонгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
 
балархай эгшиг
балархай эгшигбалархай эгшиг
балархай эгшиг
 
хуучин хүү
хуучин хүүхуучин хүү
хуучин хүү
 

Viewers also liked

Алдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологи
Алдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологиАлдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологи
Алдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологи
Азжаргал Нинжбадгар
 
ц.ариунаа багш гээгдэх эгшиг
ц.ариунаа  багш гээгдэх эгшигц.ариунаа  багш гээгдэх эгшиг
ц.ариунаа багш гээгдэх эгшиг
tsariunaa
 
монгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материалмонгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материал
gganchimeg
 
ы, ий ийн дүрэм
ы, ий ийн дүрэмы, ий ийн дүрэм
ы, ий ийн дүрэм
Batdolgor Sanjaa
 
Java Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, Ambur
Java Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, AmburJava Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, Ambur
Java Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, Ambur
Rizwan Ahmed
 
ээлжит хичээл 2
ээлжит хичээл 2ээлжит хичээл 2
ээлжит хичээл 2
eeye
 
ээлжит хичээл 1
ээлжит хичээл 1ээлжит хичээл 1
ээлжит хичээл 1
eeye
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛ
БАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛБАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛ
БАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛ
Хөвсгөл аймаг Боловсролын газар
 
үржүүлэх хуваах бататгал
үржүүлэх хуваах бататгалүржүүлэх хуваах бататгал
үржүүлэх хуваах бататгал
oyunka
 
12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd
12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd 12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd
12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd
Enhuchral555
 
математик тест 3 р анги.
математик тест 3  р анги. математик тест 3  р анги.
математик тест 3 р анги.
Dumuk
 
Naraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээл
Naraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээлNaraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээл
Naraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээл
Zaya80
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬБАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬ
Хөвсгөл аймаг Боловсролын газар
 
2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИБАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИ
Хөвсгөл аймаг Боловсролын газар
 
м.х 2 р ангийн хөтөлбөр
м.х   2 р ангийн хөтөлбөрм.х   2 р ангийн хөтөлбөр
м.х 2 р ангийн хөтөлбөр
tsewegmed
 
3 р анги хүн-орчин
3 р анги хүн-орчин 3 р анги хүн-орчин
3 р анги хүн-орчин
OyuOyu-Erdene
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИН
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИНБАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИН
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИН
Хөвсгөл аймаг Боловсролын газар
 

Viewers also liked (20)

Алдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологи
Алдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологиАлдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологи
Алдаагүй цэвэр бичүүлж сургах технологи
 
ц.ариунаа багш гээгдэх эгшиг
ц.ариунаа  багш гээгдэх эгшигц.ариунаа  багш гээгдэх эгшиг
ц.ариунаа багш гээгдэх эгшиг
 
монгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материалмонгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материал
 
ы, ий ийн дүрэм
ы, ий ийн дүрэмы, ий ийн дүрэм
ы, ий ийн дүрэм
 
Java Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, Ambur
Java Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, AmburJava Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, Ambur
Java Programming by P.Rizwan Ahmed,MUCollege, Ambur
 
ээлжит хичээл 2
ээлжит хичээл 2ээлжит хичээл 2
ээлжит хичээл 2
 
ээлжит хичээл 1
ээлжит хичээл 1ээлжит хичээл 1
ээлжит хичээл 1
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛ
БАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛБАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛ
БАГА БОЛОВСРОЛ - МОНГОЛ ХЭЛ
 
үржүүлэх хуваах бататгал
үржүүлэх хуваах бататгалүржүүлэх хуваах бататгал
үржүүлэх хуваах бататгал
 
12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd
12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd 12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd
12 jiliin 2 dugaar angi 8 iin hvrd
 
математик тест 3 р анги.
математик тест 3  р анги. математик тест 3  р анги.
математик тест 3 р анги.
 
Naraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээл
Naraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээлNaraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээл
Naraa 2в ялгах эгшиг цахим хичээл
 
үржүүлэх хүрд
үржүүлэх хүрдүржүүлэх хүрд
үржүүлэх хүрд
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬБАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БАЙГАЛЬ
 
2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИБАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИ
БАГА БОЛОВСРОЛ - ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, ТЕХНОЛОГИ
 
3 angi
3 angi3 angi
3 angi
 
м.х 2 р ангийн хөтөлбөр
м.х   2 р ангийн хөтөлбөрм.х   2 р ангийн хөтөлбөр
м.х 2 р ангийн хөтөлбөр
 
3 р анги хүн-орчин
3 р анги хүн-орчин 3 р анги хүн-орчин
3 р анги хүн-орчин
 
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИН
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИНБАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИН
БАГА БОЛОВСРОЛ - ХҮН БА ОРЧИН
 

Similar to монгол xэлний зөв бичиx дүрэм

Tahim hicheel mh
Tahim hicheel mhTahim hicheel mh
Tahim hicheel mh
Amaraa_A
 
монгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэммонгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэм
3-р сургууль
 
монгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэммонгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэм
3-р сургууль
 
лекц №2
лекц №2лекц №2
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэмЛекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Хотгойд Шанж Болдбаатар Ууганбаяр
 
Mongol khelnii zow bichgiin durem
Mongol khelnii zow bichgiin duremMongol khelnii zow bichgiin durem
Mongol khelnii zow bichgiin durem
Shagaishuu Xoo
 
Monggul bichig un job bichihu toli bichig nadmid
Monggul bichig un job bichihu toli bichig nadmidMonggul bichig un job bichihu toli bichig nadmid
Monggul bichig un job bichihu toli bichig nadmid
Mongol Times
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
nandia
 
зөвлөгөө
зөвлөгөөзөвлөгөө
зөвлөгөө
duka79
 
цэвээн сүрэн
цэвээн сүрэнцэвээн сүрэн
цэвээн сүрэн
tseveen_good
 
Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)
tseveen_good
 
цэвээн сүрэн
цэвээн сүрэнцэвээн сүрэн
цэвээн сүрэн
tseveen_good
 

Similar to монгол xэлний зөв бичиx дүрэм (20)

Tahim hicheel mh
Tahim hicheel mhTahim hicheel mh
Tahim hicheel mh
 
монгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэммонгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэм
 
монгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэммонгол хэлний дүрэм
монгол хэлний дүрэм
 
лекц №2
лекц №2лекц №2
лекц №2
 
Dvrem
DvremDvrem
Dvrem
 
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэмЛекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
 
Mongol khelnii zow bichgiin durem
Mongol khelnii zow bichgiin duremMongol khelnii zow bichgiin durem
Mongol khelnii zow bichgiin durem
 
Monggul bichig un job bichihu toli bichig nadmid
Monggul bichig un job bichihu toli bichig nadmidMonggul bichig un job bichihu toli bichig nadmid
Monggul bichig un job bichihu toli bichig nadmid
 
2233
22332233
2233
 
2233
22332233
2233
 
Ugzuin zadlal
Ugzuin zadlalUgzuin zadlal
Ugzuin zadlal
 
Ugzuin zadlal
Ugzuin zadlalUgzuin zadlal
Ugzuin zadlal
 
монгол бичиг
монгол бичиг монгол бичиг
монгол бичиг
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
 
зөвлөгөө
зөвлөгөөзөвлөгөө
зөвлөгөө
 
цэвээн сүрэн
цэвээн сүрэнцэвээн сүрэн
цэвээн сүрэн
 
Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)
 
цэвээн сүрэн
цэвээн сүрэнцэвээн сүрэн
цэвээн сүрэн
 

монгол xэлний зөв бичиx дүрэм

  • 1. Монгол хэлний Зөв бичгийн дүрэм 2010 он
  • 2. Албан баримт бичгийг боловсруулахдаа төрийн албан ёсны хэлний хуулийг баримтлан, утга зохиолын хэм хэмжээний дагуу, одоогийн мөрдөгдөж буй хэлзүйн дүрмийг баримтлан боловсруулдаг. Иймд албан бичиг хөтлөлтөд хамгийн их алддаг цөөн тооны дүрмийг тайлбарлая.
  • 3. Ерөнхий дөрвөн дүрэм байдаг ба тодорхой нэлээд олон дүрэм бий. Тодорхой дүрмүүд зөрчилдсөн үед ерөнхий дүрмийг баримтлан бичих ёстой. З өв бич гийн дүрэм Ерөнхий Тодорхой
  • 5. Эгшигт гийгүүлэгч аль тод сонстох талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Эгшигт гийгүүлэгчид долоон үсэг ордог учир 7-ийн тэмдгээр тэмдэглэе. Эдгээр нь м, н, г, л, б, в, р хэмээх долоон үсэг юм. Жишээлбэл : асар,насал, тайвшир, газар, тохом, цацрал, модон, хөдөлмөр, гарав, үзэл, тасархай гэх мэт. Үүнийг цээжлэхдээ “Монгол баавар” гэнэ. Гажилт: Хэлний угийн н -ийн дараа заахын тийн ялгалын г нөхцөл эгшиггүй бичигдэж болно. Жишээлбэл: байшинг, дүнг, Галсанг, хөвөнг гэх мэт.
  • 6. Ц, ж, з, с, д, т, ш, ч, х есөн гийгүүлэгч үсэг үгэнд эгшигтэй, эгшиггүй хоёр янзаар бичигдэх тул заримдаг гийгүүлэгч гэнэ. Заримдаг гийгүүлэгчид 9 үсэг ордог учраас 9-ийн тоогоор тэмдэглэе. Үүнийг цээжлэхдээ “Цоожоо засаад тушаачих” гэнэ. Заримдаг гийгүүлэгч эгшигт гийгүүлэгчийн дараа өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл : зугт, бялх, давт, тэнц, хагд, амт, тэнд, ард, тэвш, багш, булш, зунш, дарш, эзэмж гэх мэт. Тусгай бичигддэг л , нь хоёр эгшиггүй бичигдэнэ. Жишээлбэл : сайн л байна. Хоёр нь үлджээ. гэх мэт
  • 7. Гажилт: Үйлт нэрийн ирээдүй цагийн х нөхцөлийн өмнө заавал эгшиг бичдэг учир энэ дүрэмд хамаарахгүй. Жишээлбэл: өгөх, явах, олох, хамах, харах гэх мэт. Заримдаг гийгүүлэгч нь заримдаг гийгүүлэгчийн дараа орохдоо сүүлчийн заримдаг нь өмнөө буюу хойноо аль хэлэгдэх талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Жишээлбэл: модот, модтод, хожид, хождох, бусад, бусдад, эзэд, батад, ахад, лацад, мөчид, хойшид, буцаж, эцэс, ачит, анжис гэх мэт.
  • 8. Гажилт: Заримдаг гийгүүлэгчийн дотроос с, х үсгийн дараа т, ч үсэг өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл я : туст нөхөр, түүхт он, усч хүн, түүхч эрдэмтэн гэх мэт. Үйлт нэрийн - х /ирээдүй цагаар тодотгон холбох - х / нөхцөл өмнөө заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Жишээлбэл: хэлэ х , бодо х , унши х , гара х ад, үзэ х ээр Нэг доор 2 өөр эгшгийг хэлэхгүй ба бичихгүй. Жишээлбэл: дэлх ий г ээ с, ээжт эй г ээ
  • 10. -ы, -ий -г зөв бичих дүрэм 1. Эр үгэнд "- ы "-ээр эхэлсэн нөхцөлийг залгана. Эр үг гэдэг нь эр эгшиг орсон үг юм. Эр эгшигт - а, -о, -у, -я, -ё, -ю/у / үсгүүд орно. Жишээлбэл: анхны, хоолны, улсын, яамны, юмыг, оёдлын 2. Эм үгэнд "- ий "-ээр эхэлсэн нөхцөлийг залгана. Эм үг гэдэг нь эм эгшиг орсон үг юм. Эм эгшигт - э, -ө, -ү, -е, -ю/ү / үсгүүд орно. Жишээлбэл: эхний, өвөөгийн, үеийн, Юүдэнгийн
  • 11. 3. Ж, Ч, Ш, Ь, И, Г-үсгүүдээр төгссөн бүх үгэнд "- ий " -ээр эхэлсэн нөхцөл залгана . Жишээлбэл: багажийг, цоожийг, туужийг сурагчийн, ачийг , жолоочийн , багшийн, ханшийг, хушийг морийг, говийн, толийг , салхийг, тархийг, горхийг , цагийн, байшингийн, нутгийн
  • 12. II. Гээгдэх эгшгийн дүрэм Өмнөө балархай эгшигтэй гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад эцсийн гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшиг гээгдэнэ. эГ + ээ = эГээ э - богино эгшиг, ээ - урт эгшиг, Г-гийгүүлэгч Жишээлбэл: эгшиг + ийн = эгшгийн, дүрэм + ээ = дүрмээ, зураг + ийн = зургийн Богино эгшгээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад эцсийн богино эгшиг нь гээгдэнэ. э + ээ = э ээ Жишээлбэл: арга + ыг = аргыг сана + уул = сануул олго + оод = олгоод бодлого + ыг = бодлогыг
  • 13. Өмнөө балархай эгшигтэй гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад эцсийн гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшиг гээгдэж, хоёр гийгүүлэгчийн хооронд эгшийг жийрэглэнэ. эГ + ээ = эГээ Жишээлбэл: дөрөв + н = дөрвөн учир + л = учрал бусад + д = бусдад цэцэг + с = цэцгэс
  • 14. III. Эгшиг гээгдэхгүй тохиолдлууд Балархай эгшиг нь дараах тохиолдлуудад гээгдэхгүй. Энэ нь үндсэндээ гээгдэх эгшгийн эГ + ээ = эГээ энэхүү дүрмийг зөрчиж байгаа тохиолдлууд юм. Оноосон нэрийн балархай эгшгийг гээхгүй. Жишээлбэл: Баатар + ын = Баатарын Дэлгэр + ээс = Дэлгэрээс Орхон + ы = Орхоны Эгшигт гийгүүлэгч эгшиггүйд хүрвэл балархай эгшгийг нь гээхгүй. Жишээлбэл: шийдвэр + ийг = шийдвэрийг онцлог + оос = онцлогоос урлаг + ийн = урлагийн
  • 15. Заримдаг гийгүүлэгчийн дараа орсон заримдаг гийгүүлэгчийн балархай эгшгийг гээхгүй. Жишээлбэл: нөхцөл + ийн = нөхцөлийн сонссон + оо = сонссоноо ачтан + ыг = ачтаныг Үйлт нэрийн -х /ирээдүй цагаар тодотгон холбох нөхцөл/ -ийн өмнөх балархай эгшгийг гээхгүй. Жишээлбэл: бодох +оор = бодохоор нэмэх + ийг = нэмэхийг явах + аас = явахаас
  • 16. Ялгах эгшгийг гээхгүй. Жишээлбэл: ургац + аа = ургацаа үнэн +ийг = үнэнийг онгоц + оор = онгоцоор Ж, Ч, Ш -ээс бусад гийгүүлэгчийн дараа орсон и эгшгийг урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад гээхгүй. Жишээлбэл: тамир +ын= тамирын охин + оос= охиноос тохир + оод = тохироод Галав, төлөв хэмээх үгсийн балархай эгшгийг гээхгүй. Учир нь балархай эгшгийг гээсэн тохиолдолд үгийн үндэс ихээхэн өөрчлөгдөнө. Жишээлбэл: галав + ын = галавын төлөв + ийн = төлөвийн
  • 17. IV. Зөөлний тэмдэг/ь/ и болох эсэх Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд зари м даг гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг хэвээрээ байна. 7ь + 9 = 7ь9 Жишээлбэл: зорь + ж = зорьж тарь + сан = тарьсан хумь + жээ = хумьжээ Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд эгшигт гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг И болно. 7ь + 7 = 7и7 Жишээлбэл: зорь + но = зорино тарь + лаа = тарилаа хумь + в = хумив
  • 18. Зөөлөрсөн заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд заримдаг гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг И болно. 9ь + 9 = 9и9 Жишээлбэл: захь + дал = захидал ахь + ц = ахиц сахь + сугай= сахисугай Зөөлөрсөн заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд эгшигт гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахад зөөлний тэмдэг И болно. 9ь + 7 = 9и7 Жишээлбэл: захь + на = захина ахь + лаа = ахилаа сахь + в = сахив
  • 19. Зөөлөрсөн эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд үйлт нэрийн - х нөхцөлийг залгахад ь нь и үсэг болно . 7ь + х = 7их Жишээлбэл: зорь + х = зорих тарь + х = тарих хумь + х = хумих
  • 20. Анхаарал тавьсан та бүхэнд баярлалаа