Unha selección das árbores máis destacadas da terra Cha: polo seu tamaño, idade, interese cultural...

1. ÁRBORES
SENLLEIRAS
DA TERRA CHA

2. A TERRA CHA (administrativa) é unha
comarca situada no centro-norte da
provincia de Lugo que ocupa parte da
penichaira do mesmo nome.
SUPERFICIE: 1.823 km2
HABITANTES: 46.000 aprox.
CONCELLOS: Abadín, Begonte,
Castro de Rei, Cospeito, Guitiriz,
Muras, A Pastoriza, Vilalba e
Xermade.
ESPAZOS PROTEXIDOS: Reserva
da Biosfera “Terras do Miño”, LICs
“Parga-Ladra-Támoga” e “Serra do
Xistral”.

3. ... O seu espazo real non coincide co oficial. Imos, pois, determinar o seu
espazo real, o que a xente denomina e coñece como Terra Chá.
A TERRA CHA linda ao norte coas Serras da Corda e da Carba. Ao sur, cos
Montes de Outeiro Maior e a Serra do Fitoiro, que hai quen lle chama do
Mirador, e incluso de San Fitoiro. Ao leste, ou nacente, coa Serra de Meira; e ao
oeste, ou poñente, coa serra da Loba, Cordal do Montouto e Cova da Serpe.
Pertence a tres partidos xudiciais e a dous bispados. As demarcacións
municipais non cadran coa da bisbarra. Na actual división comarcal de Galicia
incluíron na Terra Chá concellos enteiros, ou parte deles, que xeograficamente
non son nin endexamais se consideraron chairegos. E excluíron outros
esencialmente chairegos como Rábade e Outeiro de Rei. A Terra Chá ten 1933
quilómetros cadrados e 208 parroquias.
Manuel María, en “A TERRA CHÁ: POESÍA E PAISAXE”, discurso de toma de posesión como membro da REAL
ACADEMIA GALEGA.

4. Unha constante na paisaxe da Terra Cha son as árbores.
A Chaira vese interrumpida cada pouco polas ringleiras de
árbores que acompañan o curso sinuoso dos numerosos ríos,
as que marcan as lindes das fincas e as masas que ocupan as
áreas próximas aos moitos humidais que se atopan espallados
por toda a comarca. As máis comúns son as propias das zonas
húmidas (bidueiros, amieiras, salgueiros...) e os carballos.
Ademáis atópanse exemplares illados que polo seu tamaño ou
porte merecen o noso interese.

5. Neste traballo recollemos unha
mostra das árbores que fumos
atopando e que nos chamaron a
atención polo seu tamaño, idade,
aspecto ou significado cultural.
O perímetro do toro está medido a 1,30 de altura do chan.
(P) Incluídas no CATÁLOGO DE ÁRBORES SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA

6. CARBALLO
(Quercus robur)
Árbore de folla caediza,
coa copa alta e ancha.
Pode acadar os 45 m de
altura.
É a árbore autóctona
máis representativa,
común en toda Galiza,
especialmente en
alturas inferiores aos
800 m.

7. ¡Carballos rexos, potentes,
calados ou musicales
que loitais como valentes
coas xistras e os vendavales!
¡Duros carballos verdeados,
petrucios e sedentarios!
¡Estades na Chá chantados,
solemnes e centenarios!
Como amo a vosa beleza
da máis baril sobriedade!
¡Que sensación de forteza
ollando prá eternidade!
Manuel María (Terra Chá)

8. Carballo da Casa de Altide
(Begonte).
Ten 20,5 m de altura, 7 m de
perímetro.
Atópase no interior dunha
propiedade.

9. Carballo do Roxo (Altide, Begonte)
-8 m de perímetro.
Atópase no interior dunha propiedade.

10. Carballo de Fandiño
(Bóveda, Begonte).
-4,20 m de perímetro.
Atópase á esquerda da estrada de
Bóveda, á beira do río Ladra.

11. Carballo do Campo de Arriba
(Saavedra, Begonte)
-4,50 m de perímetro.

12. Carballo en Santo Adrao de
Carballido (Begonte)

13. Carballo de A Torre
(Balmonte, Castro de Rei)
-4 m de perímetro

14. Carballo da Grueira
(Goberno, Castro de Rei)
-2,92 m de perímetro

15. Carballo de Luxís. (Pacios-Castro de Rei).
-20 m de altura e 4,20 m de perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES
SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA.
É un carballo avó, de centos de anos,
abrigo e honor da casa de Luxís.
É un dos millor feitos e máis sanos
e máis grandes que medran no país.
.....
Xosé Crecente Vega “O carballo de Luxís”

16. Carballo do Prado Grande do
Cacharrón (Cospeito)
-5,70 m de perímetro.

17. Carballos de Muimenta (Cospeito)
-Catro carballos situados no campo entre a antiga igrexa e a escola. O máis groso
mide 4,44 m de perímetro.
Incluídos no CATÁLOGO DE ÁRBORES SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA.

18. Carballo de Muimenta (Cospeito)
-4,44 m de perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA.

19. Carballo en Santa María de Cospeito
(Cospeito)

20. Carballo de Estremil
(Labrada, Guitiriz)
-3,50 m de perímetro.

21. Carballo de Campoverde
(O Buriz, Guitiriz)
-6 m de perímetro

22. Carballo de Bustelo
(O Buriz, Guitiriz)
-4 m de perímetro

23. Carballos de Muras
Varios carballos de 5,60 e 5,10 de perímetro. Atópanse no paseo fluvial do Eume,
pouco despois de rematar a área recreativa.

24. Carballeira de Santa Sabela
(Outeiro de Rei).
A carón do río Miño.

25. Carballo na Illa de Seivane
(Outeiro de Rei)

26. Carballeira na Illa de Seivane
(Outeiro de Rei)

27. Carballo da Casa da Carballeiras
(Vicinte, Outeiro de Rei)
-18,5 m de altura e 5,20 de perímetro.

28. Carballo de Guillar
(Outeiro de Rei)
Á beira do río Miño.

29. Carballo de Marcelle (Outeiro de Rei)
-24 m de altura e 4,60 de perímetro.
No interior do parque zoolóxico.

30. Carballo da Casa de Bravos
(Outeiro de Rei)
-25 m de altura e 5,6 m de
perímetro.

31. Carballo en Bravos
(Outeiro de Rei)

32. A Carballa (Castelo de Rei,
Outeiro de Rei)
-5,6 m de perímetro

33. Carballo de Cela
(Outeiro de Rei)
-4,64 m de perímetro

34. Carballo de Ónega (Mosteiro, Pol)
-5 m de perímetro.

35. Carballo do Batán (Valonga,
Rioxoán, Pol)
-4,90 m de perímetro.

36. Carballo do Batán
(Valonga, Rioxoán, Pol)
-4,30 m de perímetro.

37. Carballo Gordo de Tras do
Regueiro (Rábade)
-4,73 m de perímetro.

38. Carballo de O Cobreiro
(Sancovade-Vilalba)
-6 m de perímetro

39. Carballo da Capela dos Remedios
(Ladra-Vilalba)
-3,45 m de perímetro.

40. Casa da Rúa (Xoibán, Vilalba)
-6 m de perímetro

41. Carba de Casamado
(Goiriz, Vilalba)
-7,30 m de perímetro.

42. Carba de Casamado
(Goiriz, Vilalba)
-3,40 m de perímetro.

43. Carba de Gomariz (Goiriz, Vilalba)
-7,24 m de perímetro.

44. Carba de Gomariz (Goiriz, Vilalba)
-5,25 m de perímetro.

45. Carballo de O Curro
(Nete-Vilalba)
-4,08 m de perímetro.

46. Carballo de O Curro
(Nete-Vilalba)
-4,10 m de perímetro.

47. Carballo de Mede
(Cazás-Xermade).
-34 m de altura.

48. Carballo de Freán. Cazás (Xermade).
-20,30 m de altura e 7,55 m de perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES
SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA.

49. O Batan de Folgoso
(Lousada, Xermade)
-5 m de perímetro.

50. Folgoso (Lousada, Xermade)
-5,53 m de perímetro.

51. CASTIÑEIRO
(Castanea sativa)
Árbore de folla caediza
orixinaria de Asia Menor
que se difundiu por
Galiza desde tempos
moi antigos e, en
especial na época
romana.
A copa é cónica nos
exemplares novos e
esférica nos máis
vellos. Pode acadar os
30 m de altura.

52. Castiñeiro da Capela.
Baamonde (Begonte). Situado
no adro da igrexa parroquial de
Baamonde. No seu interior ten
unha capela.
-12,90 m de altura; 6,60 m de
perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE
ÁRBORES SENLLEIRAS DA
XUNTA DE GALIZA.

53. Está soio o castiñeiro
no cómaro dun labradío.
E como o ollo senlleiro
eu coido que sinte frío!
Ten a copa moi redonda
e ten a casca enrugada.
Debe sentir pena fonda
lembrando a vida pasada!
Como xa ten tantos anos
os seus foron morrendo.
Agora arbres estranos
escóitano estar xemendo!
Case non hai castiñeiros!
Os que hai son de respeto;
e con furados velliños,
orfos, tristeiros do peto...!
Manuel María: “Castiñeiro”

54. Castiñeiro de Vilapene
(Cospeito)
-4,80 m de perímetro

55. Castiñeiro de Belote
(Lagostelle, Guitiriz)
-5,40 m de perímetro.

56. Castiñeiro de Sancroio
(Vicinte-Outeiro de Rei)

57. Castiñeiro de Lindín
(Carballido, Vilalba)
-4,32 m de perímetro

58. FREIXO
(Fraxinus excelsior)
É unha árbore de folla
caediza, composta, que
gosta de terreos fértiles e
húmidos. Pode acadar os 40
metros de altura.
É orixinaria do sur de
Europa, norte de África e
oeste de Asia.
En Galiza aparece no norte.
Nas montañas orientais
forma freixedos, pequenas
masas de bosque de ribeira.

59. Freixo de Muimenta (Cospeito)
-3,25 m de perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA

60. No campo de entre as casas, terra atopou de gusto
e prendeu i enraizou hastra moi fondo nela.
E xa ten centos de anos. I está sano e rebusto,
co seu follaxe verde i a súa flor marela.
.....
Crecente Vega “O freixo”

61. PRADAIRO, PRADOEIRO
(Acer pseudoplatanus)
Árbore de copa de forma
ovoide, ampla e frondosa,
que pode acadar os 40 m
de altura.
É orixinaria do centro e
sur de Europa.
Vive en solos fértiles e
profundos de vales e
bosques caducifolios.
En Galiza atópase sobre
todo nos montes de Os
Ancares e O Courel entre
700 e 1.200 m de altitude.

62. “Pravia” (Vilalba, Lugo)
-11,15 m de altura e 5 m de perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES
SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA

63. Pradairo de Labrada (Abadín, Lugo)
-2,90 m de perímetro.

64. Pradairo de Labrada (Guitiriz, Lugo)
-2,30 m de perímetro.

65. ACIVRO
(Ilex aquifolium)
Árbore propia de zonas
de montaña, de copa
cónica, ramificada
desde a base, e coa
follaxe moi densa cando
medra illado. Pode
acadar os 5 m de altura.

66. Acivro da Casa da Quinta
(Folgoso, Lousada, Xermade)
-3,25 de perímetro.

67. Acivro de Rioaveso
(Vilalba-Lugo)
-2,10 de perímetro.

68. ULMEIRO, UMEIRO
(Ulmus x hollandica )
É un híbrido natural entre o
ulmeiro de montaña e o
ulmeiro mediterráneo.
Os ulmeiros ou son árbores
caducifolias ou
semicaducifolias que se
extenden polo hemisferio
norte, desde Siberia a México
e Xapón.
Moitas especies son
cultivadas e hai numerosas
variedades.

69. Ulmeiro (Ulmus hollandica) do
xardín municipal de Vilalba,
plantado a finais do século XIX.
Mide 15 m de altura.

70. EUCALIPTO
DO MANÁ
(Eucalyptus viminalis )
Árbore de folla persistente que
pode acadar os 50 m de altura.
Ten a tona branca-crema, as follas
estreitas e rectas e as flores
pequenas. En Galiza atópase
cultivada e ocasionalmente
naturalizada na zona litoral.

71. Eucalipto do maná da Casa de Órdax.
As Lombas (Castro de Rei).
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES
SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA

72. TEIXO
(Taxus baccata)
Árbore de folla
persistentes, de copa
cónica e ancha, que pode
acadar 15 m de altura.
É orixinaria de Europa e
sudoeste de Asia e vive en
zonas de montaña, en
bosques mixtos e cavorcos
sombrizos.
É unha árbore moi lonxeva
que pode superar os 2.000
anos.
Plántase nos parques e
xardíns.

73. Teixo de A Torre
(Balmonte-Castro de Rei).
-4,32 m de perímetro.
Incluído no CATÁLOGO DE ÁRBORES
SENLLEIRAS DA XUNTA DE GALIZA

74. Teixo de Luxís
(Pacios, Castro de Rei)
-4,5 m de perímetro no pé.

75. PIÑEIRO DE
MONTERREI
PIÑEIRO DE REPOBOACIÓN
(Pinus radiata)
Orixinario de California.
É sensible ao frío e á
xeada e so se planta en
zonas próximas ao mar.
É unha especie que medra
rápido
En Galiza foi moi plantado
nas repoboacións
forestais.

76. Piñeiro de Monterrei de A Torre
(Balmonte, Castro de Rei)
-4,60 m de perímetro.

77. ALCIPRESTE
DE CALIFORNIA
(Cupressus macrocarpa)
Árbore caducifolia
nativa do suroeste
dos EE.UU.
En Galiza é común
coma ornamental.
É unha árbore de
copa ancha e
abovedada que
pode acadar os 30
m coa casca
vermella e gretada.

78. Alcipreste de California
do adro da igrexa de
Xermade.
-5,90 m de perímetro.

79. Xardín do Balneario de Guitiriz
-5,82 m de perímetro.

80. MONTAXE E FOTOS: Adela Leiro, Mon Daporta
Decembro 2015
BIBLIOGRAFÍA: Ricardo Polín: “Escritos na floresta”, Vilalba 2014