Төрийн алба

1. Төрийн алба, түүний ангилал

2. Төрийн механизм ба төрийн аппарат
 Төрийн механизм гэдэг нь төрийн
засаглалыг шууд хэрэгжүүлж,ард түмний
нийтлэг ашиг сонирхлыг илэрхийлэн
хамгаалахад үйлчилдэг байгууллага,албан
тушаалтны тогтолцоо байдаг.
 Харин төрийн аппарат гэдэг нь төрийн
механизмд багтах бөгөөд төрийн албан
хаагчдыг үйл ажиллагааны зорилго
чиглэлээр нэгтгэн зохион байгуулсан төрийн
байгууллагуудын нийлбэр цогц юм.

3. Төр бол ...
 Францын төр судлаач Леон Дюги
“Төр бол хийсвэр ойлголт,төр оршин буй
бодит биелэл илрэл нь засгийн газар
юм.Байгууллагагүй төр оршихгүй учраас
төрийн байгууллага нь төрийн орших
үндэс,илрэх бодит хэлбэр” гэж хэлсэн байдаг.

4. Төрийн албаны тодорхойлолт
 Эрх зүйн утгаараа Төрийн алба гэдэг нь төрийн албанд
авах болзол,журам,шалгаруулалт,тангараг өргөх, төрийн
албан хаагчийн эрх,үүрэг,хариуцлага,ажиллах
нөхцөл,баталгаа болон удирдлагатай холбоотой харилцааг
зохицуулагч хэм хэмжээний нийлбэр цогц юм.
 Харин агууллагын хувьд ТА нь өргөн ба явцуу утгаар
тодорхойлогдоно.
a. Өргөн утгаараа төрийн эрх мэдлийг хэрэгжүүлэгч
байгууллага,төрийн өмч бүхий байгууллага,албан
газар,улсын үйлдвэрийн захиргаанд явагдах үйл
ажиллагаа юм.
b. Явцуу утгаараа илүү захиран засаглах шинжийг
агуулж,төрийн гүйцэтгэх эрх мэдлийн хүрээн дэх
ажиллагаа гэсэн байдлаар тодорхойлогддог.

5.  “Төрийн зорилт, чиг үүргийг МУ-ын Үндсэн
хууль , хууль тогтоомжид заасан бүрэн эрхээ
хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг төрийн алба
гэнэ” гэж ТА-ны тухай хуулийн 3–р
зүйлийн 1–д заажээ.
 ТА-ны мөн чанар нь ард түмэндээ
үйлчилж,төрд чин үнэнчээр зүтгэхэд оршино.

6. Төрийн албаны ангилал
 МУ-ын Төрийн албыг агууллагаар нь дараах
байдлаар ангаилна.
 Үүнд:-
1. Төрийн улс төрийн алба
2. Төрийн захиргааны алба
3. Төрийн тусгай алба
4. Төрийн үйлчилгээний алба

7. Улс төрийн алба
 Сонгуулийн үндсэн дээр буюу түүний үр дүнд
томилолтын журмаар байгуулагдсан төрийн
байгууллага,албан тушаалтны нийлбэр цогц
юм.
 Жнь: УИХ-ын үйл ажиллагаа болон Засгийн
газрын гишүүд бүх шатны Засаг дарга
нарын явуулж буй үйл ажиллагааг үүнд
хамруулж ойлгоно.

8. Төрийн захиргааны алба
 Мэргэжлийн үндсэн дээр,байнга тогтвортой
байдлаар төрийн чиг үүрэг зорилтыг
хэрэгжүүлэх ажиллагаа юм.
 Үүний тод жишээ нь гүйцэтгэх эрх мэдлийн
байгууллагуудын тогтолцоо,үйл ажиллагаа
юм.

9. Төрийн тусгай алба
 Үндсэн хууль бусад хууль тогтоомжоор эрх
хэмжээг нь тогтоосны үндсэн дээр төрийн
тусгай чиг үүргийг хэрэгжүүлэх үйл
ажиллагааг ойлгоно.
 Тухайлбал: шүүх,прокурор,зэвсэгт хүчин,
дипломат консулын байгуулагуудыг
хамруулдаг.

10. Үйлчилгээний алба
 Төрийн зорилт чиг үүргийг хэрэгжүүлэхэд
туслах үүрэг бүхий байгууллага
 Тухайлбал: боловсрол,соёл,шинжлэх ухаан
,эрүүл мэндийн зэрэг салбарт явуулах үйл
ажиллагааг багтана.

11.  Төрийн захиргааны ба тусгай албыг төрийн
жинхэнэ алба гэдэг. Эдгээр нь төрийн үйл
ажиллагааг мэргэшил,хуулиар тусгайлан
олгосон эрхийн үндсэн дээр сонгуулийн үр
дүнгээс хамаарахгүйгээр байнга,тогтвортой
явуулдаг учир ийн нэрлэдэг.

12.  ТА-ны үйлаж-нд баримтлах зарчмыг
нийтлэг ба тусгай гэж хуваадаг. Нийтлэг
зарчимд МУ-ын ҮХ-ийн 1 –р зүйлийн 2 –т
заасан арчилсан ёс,шударга ёс, эрх
чөлөө,тэгш байдал үндэсний эв нэгдлийг
хангах,хууль дээдлэх гэсэн үндсэн зарчмууд
орно.

13. Төрийн албаны зарчим
 ТА-ны тухай хуулийн 4–р зүйлийн 2–т заасан
зарчмууд орно. Үүнд:
1.Захирах,захирагдах ёсны зарчим. Дээд шатны
байгууллагын шийдвэрийг биелүүлэх, дээд шатны
албан тушаалтанд доод шатны албан тушаалтан үг
дуугүй захирагдах
2. Ил тод байх зарчим. Төрийн алба бүх нийтэд ил тод,
мэдээллийн өргөн боломжтой байх
3. Ард түмэнд үйлчлэх зарчим. Төрд алба хашдаг хүмүүс
нь ард түмний тусын тулд төрдөө үнэнч зүтгэх
4. Иргэд хуульд заасан болзол журмын дагуу төрийн
албанд орох адил тэгш боломжтой байх
зарчим. Төрийн тухайн албан тушаалд тавих
шаардлагыг хангасан иргэн үндэс, угсаа,арьс
өнгө,нийгмийн байдал зэргээр үл ялгаварлан төрийн
албанд орох тэгш боломжтой байх.

14. 5. Төрийн алба мэргэшсэн тогтвортой байх
зарчим. Төрийн албыг шилдэг боловсон хүчин
мэдлэг,мэргэшлийн үндсэн дээр тасралтгүй
эрхлэх
6.Төрийн албан хаагчаас бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх
нөхцөл баталгааг төр хангах зарчим. Төрийн
алба хашигч этгээдүүдийг төрийн зүгээс
нийгэм,эдийн засаг,улс төр хууль зүйн зэрэг
бүхий л баталгаагаар хангах
7. Хууль тогтоомжид заасан бүрэн эрхээ
хэрэгжүүлэх явцад гаргасан алдааны улмаас
төрийн албан хаагчийн учруулсан хохиролыг төр
хариуцах зарчим.Төрийн албан хаагч өөрөөс
хамаарахгүй шалтгаанаар иргэдэд хохирол
учруулбал түүнийг төр хариуцах

15. Тамгын
газар
Тамгын
газар
Үндэсний аюулгүй
байдлын зөвлөл
Ажлын алба
Шүүхийн ерөнхий зөвлөл
Ажлын алба
Төрийн албаны зөвлөл
Хүний эрхий үндэсний
комисс
Сонгуулийн ерөнхий
хороо
Үндэсний аудитын
газар
Авлигатай тэмцэх
газар

16. Монгол улсын төрийн байгууллагын
тогтолцоо
Хууль
тогтоох эрх
мэдэл
Улсын Их
Хурал
Гүйцэтгэх
эрх мэдэл
Ерөнхийлөгч
Засгийн газар
Шүүх эрх
мэдэл
Үндсэн
хуулийн цэц
Улсын дээд
шүүх
Улсын ерөнхий
прокурор

17. Улсын их хурал
 Тамгын газар
 Тбөрийн албаны зөвлөл
 Хүний эрхийн үндэсний комисс
 Авлигтай тэмцэх газар
 Сонгуулийн ерөнхий хороо
 Үндэсний аудитын газар
 Санхүүгийн зохицуулах хороо
 Монгол банк
 Үндэсний статикийн хороо
 Цагаатгалын комисс

18. Ерөнхийлөгч
 Тамгын газар
 Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл
 Ажлын алба

19. Засгийн газар

20. Төрийн байгууллага болон төрийн
албан хаагчдын тоо
Төрийн алба
Төрийн
байгууллага
3906
3906
Төрийн албан
хаагч
162769

21. Төрийн албан хаагчдын тоо
1.71
70.67
9.94
17.68
Sales
улс төрийн алба 2798 /
1,71%/
үйлчилгээний алба 115019 /
70,67%/
төрийн захиргаа 16179 /
9,94%/
төрийн тусгай алба 28773
/17,68/

22. Төрийн албан хаагчийн сонгон
шалгаруулалт
Удирдах албан тушаалд:
 Албан тушаал дэвшүүлэх журам
 Нээлттэй өрсөлдөх зарчим
Гүйцэтгэх албан тушаалд :
 Төрийн албаны зөвлөл, салбар зөвлөлөөс
зохион байгуулсан төрийн албаны мэргэшлийн
шалгалт өгөх
 Төрийн албаны нөөцөд бүртгэгдэх
 Төрийн албанд томилогдох