Газарзүй 7 Дэлхийн гадаргын хэлбэр

1. Газарзүй 7
Э.Цэрэнбаатар

2. Зорилго
Гадаргын хэлбэр, төрлүүд
(уул, тал, нам уулс, өндөр
уулс г.м)-ийг гадаад төрх
болон өндрөөр нь ялгах,
нэрлэх, тархалт, байршилтыг
тодорхойлох
Tseba.blogmn.net

3. Агуулга
• Уул, уулсын хэлбэрүүд
• Тал талын хэлбэрүүд
• Газрын зураг дээр дүрслэгдэх байдал
• Дэлхийн томоохон уул нурууд, оргилууд
• Дэлхийн томоохон тал газрууд
• Гадаргын өндөр
Tseba.blogmn.net

4. Дэлхийн гадарга
• Газрын гадаргын үндсэн хэлбэр нь уул ба тал юм. Та бүхэн газрын
зургийг ажиглаж хараарай. Хаагур өндөр уулс байна вэ? Уулсын
газрын зурагт улбар шар, хүрэн бор, нам дор газрыг цайвар ногоон,
хар ногоон, тэгшивтэр гадаргыг шаргалдуу өнгөөр тэмдэглэдэг
Tseba.blogmn.net

5. Дэлхийн гадаргыг хамрах талбайн хэмжээгээр
дараах байдлаах ангилна.
Tseba.blogmn.net

6. Уул
• Хуурай газрын гадаргын 20%-ийг уул нуруул
эзэлж байдаг. Уулсын гарал үүсэл, тогтоцоор нь
дараах байдлаар ангилна. Үүнийг тохируулж
холбоорой.
Атираат уул
Галт уул
Зөрөгт уул Хөмбөн уул
Tseba.blogmn.net

7. Уул нурууд
Та нар дараах газрын зурагт тэмдэглэсэн уулсын
нэрийг олж бичээрэй.
Tseba.blogmn.net

8. Tseba.blogmn.net

9. Дэлхийн ноён оргилуудын
байршил
Tseba.blogmn.net

10. • Уулсыг өндрөөр нь нам уулс, дундаж өндөртэй
уулс, өндөр уулс гэж ялгана. Олон сая жилийн
туршид өндөр уулс элэгэдэж орой хэсэг нь
бөмбөгөр болж, уулс нам болдог. Уулын чулуулаг
нь элэгдэж газрын хотгорыг даган уруудаж
хуримтлал үүсгэдэг. Зарим хонхор газрыг дүүргэн
хуримтлалын тал үүсгэдэг.
Tseba.blogmn.net

11. Тал газар
• Хуурай газрын гадаргын 60%-ийг тал газар
эзэлнэ.
• Далайн түвшнээс дээш 200м хүртэл өргөгдсөн
газрыг нам тал гэнэ
• Далайн түвшинээс дээш 200-1000м хүртэлх
өндөртэй газрыг өндөрлөг гэнэ.
• Далайн түвшнээс доош орших эх газрын хэсгийг
нам дор газзар гэнэ.
Tseba.blogmn.net

12. Нам тал
• Газрын зурагт цайвар ногоон өнгөөр
тэмдэглэгдэх ба Дорнод европын тал, Баруун
Сибирын тэгш тал, Амазонкийн тал, Наллаборын
тэгш тал зэрэг газрууд ихээхэн талбайг эзлэн
оршино.
Tseba.blogmn.net

13. Амазонк мөрний ай сав
Өмнөд америкад орших
энэ мөрөн дэлхийн
хамгийн том ай сав бүхий
газар юм. 6400 гаруй км
урт 7,2 сая гаруй юм.кв
талбайтай. Экваторын
ширэнгэн ой тархсан

14. Дорнод европын тал газар
• Уралын нуруунаас
баруун тийш зүүн
европын газрын эзлэн
оршино. Уудам тал
хөндийд өтгөн, өндөр
өмслөг ургамал
зонхилно.

15. Баруун сибирийн
тэгш тал
• Уралын нуруунаас Дундад
Сибир хүртэл үргэлжлэх 3 сая
гаруй км кв талбайг эзлэн
оршино. Сибир нь баруун болон
зүүн гэсэн 2 хэсэгт хуваагдах
бөгөөд зүүн хэсэг нь уулс
нуруудтай өнөдөрлөг байдаг бол
баруун хэсэг нь нам дор тал
газар юм. Тайгын шилмүүс ой
тархсан

16. Нэршил
•Тал газрын ерөнхийд нь хээр гэх ба
газар бүр харилцан адилгүй нэрлэнэ.
•Евразид steppe буюу хээр
•Африкад savanna
•Хойд америкад prairie
•Өмнөд америкад pampa хэмээн тус
тус нэрлэдэг.

17. Дэлхийн байгалийн бүсийн зураг.
Доорх зургаас хээр газрыг ялгаж тэмдэглээрэй

18. Газрын гадарга зураг дээр
дүрслэгдэх нь
• Газрын гадаргыг газарзүй зураг дээр дүрслэхдээ
өнгөт дэвсгэрийн болон ижил шугамын аргыг
ашиглана.
• Ижил өндөртэй гадаргын цэгүүдийн холбосон битүү
тахир шугамыг хаяалбар шугам гэж нэрлэдэг.
• 2 хаяалбар шугамын хоорондын өндрийн зөрүүг
үеийн өндөр гэнэ.
• Хаяалбар шугамын шатлалын дагуу өнгөөр ялгаж
гадаргын хотгор гүдгэрийг тэмдэглэнэ.
• Хаяалбар шугамын хоорондох зай ойрхон байвал
тухай газрын гадаргуу эгц , харин хаяалбар шугамын
хоорондох зай холдвол тухайн гадаргуу налуу болно.

19. Газаргын хэлбэр
дүрсийг дараах
байдлаар зураг дээр
дүрсэлнэ.

20. Гадаргын өндөр
• Газрын гадаргын өндрийн 2 янзын утга
байна.
• 1. Үнэмлэхүй өндөр: Далайн түвшнээс
дээш тухайн гадаргын өндөр хүртлэх
хэмжсжн хэмжээ. ДТД гэж тэмдэглэдэг
• 2 харьцангуй өндөр: Гадаргын 2 цэгийн
өндрийн зөрүү, ялгааг хэлнэ.

21. Үнэмлэхүй ба харьцангуй өндөр

22. Дасгал, даалгавар