УЛС
ТӨР
Т рийг удирдах урлаг буюуө POLICU /грек/
2
ТӨР-Сонирхлыг хэрэгжүүлэх үйл
явц/ Улс төрийн системийн
үндсэн институт
Төр бол түүхэн үзэгдэл. Төр нь
хүний үйл ажиллагааны хөгжлийн
явцад нийгмийн хэрэгцээ,
шаардлагаар бий болсон.
ТӨР үүсэх болсон ШАЛТГААН:
Шалтгаан
 Нутаг дэвсгэрээ бие биенээсээ зааглах
 Х д лм рийг шаардлагатай ед албаданө ө ө ү
зохион байгуулах
 Нийгмийн б лэг х м сийн хэрэгцээ, сонирхолдү ү үү
гол гол ялгаа бий болсон тул тэднийг харьцааг
зохицуулах
 рийн нутаг дэвсгэрийг гадны аюулаасӨө
хамгаалах
 Тухайн улсын х н амыг б хэлд нь захирах,ү ү
албадах замаар нийгмийн тогтвортой байдлыг
хангах
Төрийн онцлог шинж
05/29/14
ЗайлшгүйЗайлшгүй
АлбадлагаАлбадлага
БиеБие
ДаасанДаасан
НийтлэгНийтлэг
ОнцгойОнцгой
ЭрхЭрх
Төр үүсэхэд нөлөөлсөн гол хүчин
зүйлс
• Шашны онол- Т р, засаглалын эх сурвалжийг бурханыө
зарлиг, элчийн йл ажиллагааны бодит биелэлү
/С.Августин, Фома Аквинский, Ж.Маритен/
• Эцгийн эрхт ёсны онол- Гэр б лийн захирах, захирагдахү
ёсны р д н,дуурайллаар т р ссэн /Конфуций,ү ү ө үү
Аристотель, Р.Фильмер, Михаловский/
• Нийгмийн гэрээний онол- Т р нь ард т мэн хийгээдө ү
засаглалын хооронд байгуулсан гэрээний ндсэн дээрү
бий болсон. /Г.Гроций, В.Спиноза, Ж.Локк, Т.Гоббс,
Ж.Руссо, Н.Макиавелли/
• Нийгэм,эдийн засгийн онол- Х м с хоорондоо нэгдэж,ү үү
гаршсан з йлээрээ дагнан эрхлэх замаар хэрэгцээгээү
ил ханган х д лм рийн хуваарь тогтсон. /Платон, Сен-үү ө ө ө
Симон/
05/29/14
Төр үүсэхэд нөлөөлсөн гол хүчин
зүйлс
• Ангийн онол-Нийгмийн х д лм рийн хуваарь, нэмө ө ө үү
б тээгдэх н, хувийн мч бий болсноор нийгэм ашигү үү ө
сонирхлын хувьд эвлэршг й ангиудад хуваагдсанаарү
хэсэг б лэг х м сээс бусдыг албадан ноёрхох болж нэгү ү үү
анги бусад ангийг дарангуйлах замаар т р ссэнө үү
/К.Маркс, Ф.Энгельс, В.И.Ленин/
• Х чирхийллийн онол-Т р бол х чтэй х м сээс нийгэмдү ө ү ү үү
дарангуйллаа тогтоох байгууллага б г д эрх з й болө өө ү
х чтэй нь х чг йдээ ашиг сонирхлоо тулган х лээлгэхү ү ү ү
арга хэрэгсэл буюу х чирхийлэл, ялалтаар т рж,ү ө
бэхжиж, х гжд г. /Е.Дюринг, Л.Гумплович, К.Каутский/ө ө
• в залгамжлалын онол- рийн гэсэн газар баялагтай,Ө Өө
х чтэй, ч л т х м с газар нутгийг эзэрхэх, мчл хү ө өө ү үү ө ө
замаар тухайн орон зайд ноёрхох замаар т р ссэнө үү
/Цицерон, Гроций, Л.В.Хэллер/ *х чирхийллийн онолынү
эх сурвалж
•
05/29/14
Төр үүсэхэд нөлөөлсөн гол хүчин
зүйлс
• Сэтгэл з йн онол- Х ний оюун ухаан, сэтгэл авъяасү ү
билэг, асуудлын гарц, орцыг олох чадвар нь эрх мэдэлд
тэм лэх араншинг т р лсэн учраас т рийг х ний сэтгэхүү ө үү ө ү
чанараас урган гарсан б тээгдэх н. /Г.Тард/ү үү
• Органик онол-Т рийг бодит организмтай адилтган здэг.ө ү
Т рийг б хэлд нь бие гэж звэл т рийн байгууллага ньө ү ү ө
т ний эрхтэн, е м ч. Х м с организмын эд эс болдог.үү ү ө ү үү
Эдгээр эд эс, эрхтний чиг рэг хувьслын явцад х н,үү ү
болон амьтанд бий болдгийн адил нийгэм, т рийн эд эс,ө
чиг рэг бий болох замаар ссэнүү үү . /Платон, Г.Гегель,
Г.Спенсер/
• Улс т рийн антропологийн онол-Нийгэм, эдийн засгийнө
х чин з йлээс гадна ангийн бус х чин з йлс т рийнү ү ү ү ө
слийн гол шалтгаан. /Г.Классен, З.Фрейд, М.Саминз/үү
05/29/14
?ТӨР гэж юу вэ
~~Социологи хандлагаСоциологи хандлага
Тодорхой нутагТодорхой нутаг
дэвсгэрийн хүрээнд хүндэвсгэрийн хүрээнд хүн
амыг эрх зүйн үндсэнамыг эрх зүйн үндсэн
дээр удирддаг улсдээр удирддаг улс
төрийн нийтлэг эрхтөрийн нийтлэг эрх
мэдлийн зохионмэдлийн зохион
байгуулалт,институтбайгуулалт,институт
~~Социологи хандлагаСоциологи хандлага
Тодорхой нутагТодорхой нутаг
дэвсгэрийн хүрээнд хүндэвсгэрийн хүрээнд хүн
амыг эрх зүйн үндсэнамыг эрх зүйн үндсэн
дээр удирддаг улсдээр удирддаг улс
төрийн нийтлэг эрхтөрийн нийтлэг эрх
мэдлийн зохионмэдлийн зохион
байгуулалт,институтбайгуулалт,институт
~~Хууль зүйн хандлагаХууль зүйн хандлага
Хуулиар хэлбэршсэн улсХуулиар хэлбэршсэн улс
төрийн нийтлэг эрхтөрийн нийтлэг эрх
мэдлийг тодорхой нутагмэдлийг тодорхой нутаг
дэвсгэр, хүн амындэвсгэр, хүн амын
хүрээнд хэрэгжүүлэгчхүрээнд хэрэгжүүлэгч
хуулийн нийлбэр цогцхуулийн нийлбэр цогц
ТӨРИЙН ЭРХ МЭДЭЛ
Эх сурвалж нь ард т мний х сэл зориг байх ёстой. Энэ ньү ү
ард т мнээс ндсэн хуулийн дагуу хууль тогтоох,ү Ү
г йцэтгэх, ш х эрх мэдлийн байгууллагад шилж лсэн,ү үү үү
ард т мний х сэл зоригод тулгуурласан т рийн х сэлү ү ө ү
зоригийн х ч м н.ү ө
М н энэ ньө 1. нэг буюу б лэг х м с тодорхой т рлийнү ү үү ө
шаардлага тавих эрхээр хангагдсан
2. бусад нь уг шаардлагыг дагаж м рд хө ө
ёстой гэдгийг х лээн з вш р х ндсэнү ө өө ө ү
дээр сэх эрх мэдэл, х ч чадвар м нүү ү ө
05/29/14
05/29/14
Төрийн бүрэн эрхт байдал - тухайн улсын нутаг дэвсгэр дээр түүнтэй
зэрэгцсэн, эсвэл тэнцэхүйц өөр эрх мэдэл үл оршиж, улс орны
хэмжээнд хууль ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдөж, дээдлэгдэж, олон улсын
харилцааны түвшинд бие даан, харьцангуй хараат бус орших чадвар
Монополь шинж – Хуулийн хүрээнд эрх мэдлийн ямар нэгэн
хязгаарлалтгүй. Нийгмийн бусад эрх мэдлийн аливаа үйл ажиллагааг
зөвшөөрөх, хориглох, шаардлагатай нөхцөлд төрийн албадлагыг
хуулийн хүрээнд ил ашиглах эрхтэй.
Нийтлэг эрх ашиг – Нийт хүн амын язгуур эрх ашгийг илэрхийлэн
хамгаалдаг
Хүлээн зөвшөөрөгдсөн - Ардчилсан нийгэмд төрийн эрх мэдлийн
хүлээн зөвшөөрөгдөх чанар нь хууль ёсны дагуу сонгуулиар төрийн
тогтолцоог бүрдүүлэх замаар эхэлнэ.
Нэгдмэл – Нэгдмэл хүсэл зорилго чиглэлтэй байхыг хэлнэ.
Тодорхой шаардлага хангасан албан хаагч – Төрийн албан хаагчдад
тусгай шаардлага, хориглолтыг хуулиар тавьдаг.
Төрийн эрх мэдлийн хуваарилалт
Зарчим: -Төрийн байгууллагуудын хооронд хөдөлмөрийн тодорхой хуваарь
байдаг.
-Ардчилсан нийгэм дэхь 3н засаглал нэг нь нэгийгээ хянаж байдаг
-Нэг нь хэт давамгайлахаас “хязгаарлан” тэр 3н хүчний харьцааг тэнцвэржүүлж,
тэдгээр нь харьцангуй бие даасан байдалтай оршдог явдал
Ж.ЛОКК /1632-1704/
Хүмүүс өмчөө хамгаалуулах,
амьдрах, эрх чөлөөтэй байх,
эрхээ баталгаажуулахын тулд
төрд нэгддэг. Үүнийг хангах гол
механизм бол төрийн эрх
мэдэлийг хуваарилах юм.
Үндсэн хуульт төрд нэг л дээд
эрх мэдэл оршиж болох бөгөөд
түүнд бусад эрх мэдэл
захирагдаж байдаг. Тийм эрх
мэдэл бол хууль тогтоох эрх
мэдэл юм.
Ж.ЛОКК /1632-1704/
Хүмүүс өмчөө хамгаалуулах,
амьдрах, эрх чөлөөтэй байх,
эрхээ баталгаажуулахын тулд
төрд нэгддэг. Үүнийг хангах гол
механизм бол төрийн эрх
мэдэлийг хуваарилах юм.
Үндсэн хуульт төрд нэг л дээд
эрх мэдэл оршиж болох бөгөөд
түүнд бусад эрх мэдэл
захирагдаж байдаг. Тийм эрх
мэдэл бол хууль тогтоох эрх
мэдэл юм.
Ш.Монтескье /1689-1755/
Эрх мэдэл хуваарилах замаар төрийн
дур зоргыг хязгаарлаж болно. Аливаа
төрд гурван төрлийн эрх мэдэл
оршдог.
-хууль тогтоох эрх мэдэл
-гүйцэтгэх эрх мэдэл
-шүүх эрх мэдэл
Эдгээр эрх мэдлийг
тусгаарлахгүйгээр нэгийг нь нөгөөд
нь хамааруулах юмуу нэгтгэж
төвлөрүүлбэл иргэдийн эрх чөлөө
хязгаарлагдаж, дарангуйлагчид бий
болно
Ш.Монтескье /1689-1755/
Эрх мэдэл хуваарилах замаар төрийн
дур зоргыг хязгаарлаж болно. Аливаа
төрд гурван төрлийн эрх мэдэл
оршдог.
-хууль тогтоох эрх мэдэл
-гүйцэтгэх эрх мэдэл
-шүүх эрх мэдэл
Эдгээр эрх мэдлийг
тусгаарлахгүйгээр нэгийг нь нөгөөд
нь хамааруулах юмуу нэгтгэж
төвлөрүүлбэл иргэдийн эрх чөлөө
хязгаарлагдаж, дарангуйлагчид бий
болно
улс төр
улс төр
улс төр
улс төр

улс төр

  • 1.
    УЛС ТӨР Т рийг удирдахурлаг буюуө POLICU /грек/
  • 2.
    2 ТӨР-Сонирхлыг хэрэгжүүлэх үйл явц/Улс төрийн системийн үндсэн институт Төр бол түүхэн үзэгдэл. Төр нь хүний үйл ажиллагааны хөгжлийн явцад нийгмийн хэрэгцээ, шаардлагаар бий болсон. ТӨР үүсэх болсон ШАЛТГААН:
  • 3.
    Шалтгаан  Нутаг дэвсгэрээбие биенээсээ зааглах  Х д лм рийг шаардлагатай ед албаданө ө ө ү зохион байгуулах  Нийгмийн б лэг х м сийн хэрэгцээ, сонирхолдү ү үү гол гол ялгаа бий болсон тул тэднийг харьцааг зохицуулах  рийн нутаг дэвсгэрийг гадны аюулаасӨө хамгаалах  Тухайн улсын х н амыг б хэлд нь захирах,ү ү албадах замаар нийгмийн тогтвортой байдлыг хангах
  • 4.
  • 5.
    Төр үүсэхэд нөлөөлсөнгол хүчин зүйлс • Шашны онол- Т р, засаглалын эх сурвалжийг бурханыө зарлиг, элчийн йл ажиллагааны бодит биелэлү /С.Августин, Фома Аквинский, Ж.Маритен/ • Эцгийн эрхт ёсны онол- Гэр б лийн захирах, захирагдахү ёсны р д н,дуурайллаар т р ссэн /Конфуций,ү ү ө үү Аристотель, Р.Фильмер, Михаловский/ • Нийгмийн гэрээний онол- Т р нь ард т мэн хийгээдө ү засаглалын хооронд байгуулсан гэрээний ндсэн дээрү бий болсон. /Г.Гроций, В.Спиноза, Ж.Локк, Т.Гоббс, Ж.Руссо, Н.Макиавелли/ • Нийгэм,эдийн засгийн онол- Х м с хоорондоо нэгдэж,ү үү гаршсан з йлээрээ дагнан эрхлэх замаар хэрэгцээгээү ил ханган х д лм рийн хуваарь тогтсон. /Платон, Сен-үү ө ө ө Симон/ 05/29/14
  • 6.
    Төр үүсэхэд нөлөөлсөнгол хүчин зүйлс • Ангийн онол-Нийгмийн х д лм рийн хуваарь, нэмө ө ө үү б тээгдэх н, хувийн мч бий болсноор нийгэм ашигү үү ө сонирхлын хувьд эвлэршг й ангиудад хуваагдсанаарү хэсэг б лэг х м сээс бусдыг албадан ноёрхох болж нэгү ү үү анги бусад ангийг дарангуйлах замаар т р ссэнө үү /К.Маркс, Ф.Энгельс, В.И.Ленин/ • Х чирхийллийн онол-Т р бол х чтэй х м сээс нийгэмдү ө ү ү үү дарангуйллаа тогтоох байгууллага б г д эрх з й болө өө ү х чтэй нь х чг йдээ ашиг сонирхлоо тулган х лээлгэхү ү ү ү арга хэрэгсэл буюу х чирхийлэл, ялалтаар т рж,ү ө бэхжиж, х гжд г. /Е.Дюринг, Л.Гумплович, К.Каутский/ө ө • в залгамжлалын онол- рийн гэсэн газар баялагтай,Ө Өө х чтэй, ч л т х м с газар нутгийг эзэрхэх, мчл хү ө өө ү үү ө ө замаар тухайн орон зайд ноёрхох замаар т р ссэнө үү /Цицерон, Гроций, Л.В.Хэллер/ *х чирхийллийн онолынү эх сурвалж • 05/29/14
  • 7.
    Төр үүсэхэд нөлөөлсөнгол хүчин зүйлс • Сэтгэл з йн онол- Х ний оюун ухаан, сэтгэл авъяасү ү билэг, асуудлын гарц, орцыг олох чадвар нь эрх мэдэлд тэм лэх араншинг т р лсэн учраас т рийг х ний сэтгэхүү ө үү ө ү чанараас урган гарсан б тээгдэх н. /Г.Тард/ү үү • Органик онол-Т рийг бодит организмтай адилтган здэг.ө ү Т рийг б хэлд нь бие гэж звэл т рийн байгууллага ньө ү ү ө т ний эрхтэн, е м ч. Х м с организмын эд эс болдог.үү ү ө ү үү Эдгээр эд эс, эрхтний чиг рэг хувьслын явцад х н,үү ү болон амьтанд бий болдгийн адил нийгэм, т рийн эд эс,ө чиг рэг бий болох замаар ссэнүү үү . /Платон, Г.Гегель, Г.Спенсер/ • Улс т рийн антропологийн онол-Нийгэм, эдийн засгийнө х чин з йлээс гадна ангийн бус х чин з йлс т рийнү ү ү ү ө слийн гол шалтгаан. /Г.Классен, З.Фрейд, М.Саминз/үү 05/29/14
  • 8.
    ?ТӨР гэж юувэ ~~Социологи хандлагаСоциологи хандлага Тодорхой нутагТодорхой нутаг дэвсгэрийн хүрээнд хүндэвсгэрийн хүрээнд хүн амыг эрх зүйн үндсэнамыг эрх зүйн үндсэн дээр удирддаг улсдээр удирддаг улс төрийн нийтлэг эрхтөрийн нийтлэг эрх мэдлийн зохионмэдлийн зохион байгуулалт,институтбайгуулалт,институт ~~Социологи хандлагаСоциологи хандлага Тодорхой нутагТодорхой нутаг дэвсгэрийн хүрээнд хүндэвсгэрийн хүрээнд хүн амыг эрх зүйн үндсэнамыг эрх зүйн үндсэн дээр удирддаг улсдээр удирддаг улс төрийн нийтлэг эрхтөрийн нийтлэг эрх мэдлийн зохионмэдлийн зохион байгуулалт,институтбайгуулалт,институт ~~Хууль зүйн хандлагаХууль зүйн хандлага Хуулиар хэлбэршсэн улсХуулиар хэлбэршсэн улс төрийн нийтлэг эрхтөрийн нийтлэг эрх мэдлийг тодорхой нутагмэдлийг тодорхой нутаг дэвсгэр, хүн амындэвсгэр, хүн амын хүрээнд хэрэгжүүлэгчхүрээнд хэрэгжүүлэгч хуулийн нийлбэр цогцхуулийн нийлбэр цогц
  • 10.
    ТӨРИЙН ЭРХ МЭДЭЛ Эхсурвалж нь ард т мний х сэл зориг байх ёстой. Энэ ньү ү ард т мнээс ндсэн хуулийн дагуу хууль тогтоох,ү Ү г йцэтгэх, ш х эрх мэдлийн байгууллагад шилж лсэн,ү үү үү ард т мний х сэл зоригод тулгуурласан т рийн х сэлү ү ө ү зоригийн х ч м н.ү ө М н энэ ньө 1. нэг буюу б лэг х м с тодорхой т рлийнү ү үү ө шаардлага тавих эрхээр хангагдсан 2. бусад нь уг шаардлагыг дагаж м рд хө ө ёстой гэдгийг х лээн з вш р х ндсэнү ө өө ө ү дээр сэх эрх мэдэл, х ч чадвар м нүү ү ө 05/29/14
  • 11.
  • 12.
    Төрийн бүрэн эрхтбайдал - тухайн улсын нутаг дэвсгэр дээр түүнтэй зэрэгцсэн, эсвэл тэнцэхүйц өөр эрх мэдэл үл оршиж, улс орны хэмжээнд хууль ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдөж, дээдлэгдэж, олон улсын харилцааны түвшинд бие даан, харьцангуй хараат бус орших чадвар Монополь шинж – Хуулийн хүрээнд эрх мэдлийн ямар нэгэн хязгаарлалтгүй. Нийгмийн бусад эрх мэдлийн аливаа үйл ажиллагааг зөвшөөрөх, хориглох, шаардлагатай нөхцөлд төрийн албадлагыг хуулийн хүрээнд ил ашиглах эрхтэй. Нийтлэг эрх ашиг – Нийт хүн амын язгуур эрх ашгийг илэрхийлэн хамгаалдаг Хүлээн зөвшөөрөгдсөн - Ардчилсан нийгэмд төрийн эрх мэдлийн хүлээн зөвшөөрөгдөх чанар нь хууль ёсны дагуу сонгуулиар төрийн тогтолцоог бүрдүүлэх замаар эхэлнэ. Нэгдмэл – Нэгдмэл хүсэл зорилго чиглэлтэй байхыг хэлнэ. Тодорхой шаардлага хангасан албан хаагч – Төрийн албан хаагчдад тусгай шаардлага, хориглолтыг хуулиар тавьдаг.
  • 13.
    Төрийн эрх мэдлийнхуваарилалт Зарчим: -Төрийн байгууллагуудын хооронд хөдөлмөрийн тодорхой хуваарь байдаг. -Ардчилсан нийгэм дэхь 3н засаглал нэг нь нэгийгээ хянаж байдаг -Нэг нь хэт давамгайлахаас “хязгаарлан” тэр 3н хүчний харьцааг тэнцвэржүүлж, тэдгээр нь харьцангуй бие даасан байдалтай оршдог явдал Ж.ЛОКК /1632-1704/ Хүмүүс өмчөө хамгаалуулах, амьдрах, эрх чөлөөтэй байх, эрхээ баталгаажуулахын тулд төрд нэгддэг. Үүнийг хангах гол механизм бол төрийн эрх мэдэлийг хуваарилах юм. Үндсэн хуульт төрд нэг л дээд эрх мэдэл оршиж болох бөгөөд түүнд бусад эрх мэдэл захирагдаж байдаг. Тийм эрх мэдэл бол хууль тогтоох эрх мэдэл юм. Ж.ЛОКК /1632-1704/ Хүмүүс өмчөө хамгаалуулах, амьдрах, эрх чөлөөтэй байх, эрхээ баталгаажуулахын тулд төрд нэгддэг. Үүнийг хангах гол механизм бол төрийн эрх мэдэлийг хуваарилах юм. Үндсэн хуульт төрд нэг л дээд эрх мэдэл оршиж болох бөгөөд түүнд бусад эрх мэдэл захирагдаж байдаг. Тийм эрх мэдэл бол хууль тогтоох эрх мэдэл юм. Ш.Монтескье /1689-1755/ Эрх мэдэл хуваарилах замаар төрийн дур зоргыг хязгаарлаж болно. Аливаа төрд гурван төрлийн эрх мэдэл оршдог. -хууль тогтоох эрх мэдэл -гүйцэтгэх эрх мэдэл -шүүх эрх мэдэл Эдгээр эрх мэдлийг тусгаарлахгүйгээр нэгийг нь нөгөөд нь хамааруулах юмуу нэгтгэж төвлөрүүлбэл иргэдийн эрх чөлөө хязгаарлагдаж, дарангуйлагчид бий болно Ш.Монтескье /1689-1755/ Эрх мэдэл хуваарилах замаар төрийн дур зоргыг хязгаарлаж болно. Аливаа төрд гурван төрлийн эрх мэдэл оршдог. -хууль тогтоох эрх мэдэл -гүйцэтгэх эрх мэдэл -шүүх эрх мэдэл Эдгээр эрх мэдлийг тусгаарлахгүйгээр нэгийг нь нөгөөд нь хамааруулах юмуу нэгтгэж төвлөрүүлбэл иргэдийн эрх чөлөө хязгаарлагдаж, дарангуйлагчид бий болно

Editor's Notes

  • #14 Зарчим: -Төрийн байгууллагуудын хооронд хөдөлмөрийн тодорхой хуваарь байдаг. -Ардчилсан нийгэм дэхь 3н засаглал нэг нь нэгийгээ хянаж байдаг -Нэг нь хэт давамгайлахаас “хязгаарлан” тэр 3н хүчний харьцааг тэнцвэржүүлж, тэдгээр нь харьцангуй бие даасан байдалтай оршдог явдал