Download to read offline
More Related Content
Similar to Газарзүй 11 Дэлхийн аж үйлдвэр.pptx
Газарзүй 11 Дэлхийн аж үйлдвэр.pptx
- 1. Газарзүй 11 Дэлхийн ажахуй бүлэг сэдэв
- 2.
- 3. Аж үйлдвэрийн салбартШУТХ нэвтэрсэн байдал, хөгжлийн хурдац, хамарч буй хүрээ зэргийг шалгуур болгон дараах 3 салбарт хуваадаг. 1 •Уламжлалт салбар 2 •Шинэ салбар 3 •Шинэхэн салбар
- 4. Дэвшилтэт технологи • Нанотехнологи •Газар тариалангийн шинэ технологи • Биотехнологи
- 5. Нанотехнологи • Нано гэдэгнь 1 метрийг тэрбум хуваасантай тэнцэх хэмжээ өөрөөр хэлбэл 1мм-ийг сая хуваасантай тэнцэх өчүүхэн бага хэмжээ юм. Атом молекул нэг бүрийг байрлуулан угсарч, нарийн зохион байгуулалттай техник, микро чип, нано роботууд эсвэл нано материал зохион бүтээдэг. Ийм аргаар материал бүтээснээр маш бат бөх, уян хатан, ус, тос, шингээдэггүй, хиртдэггүй, дулаанд тэсвэртэй материал гарган авдаг.
- 6. Нанотехнологийн хөгжил • Дэлхийд16 мянга гаруй нанотехнологийн компани ажиллаж байна. Одоогоор энэ технологоор: 1. АНУ 2. Европын холбоо • Манай 2 хөрш 2015 он гэхэд нанотехнологийн зах зээлд тэргүүлнэ гэж үзэж байна.
- 7. Газар тариалангийн шинэ технологи •Газар хагалахгүйгээр тариа ногоо тарих технологийг чимээгүй хувьсгал гэж нэрлэж байна. Чимээгүй гэдэг нь хавар тариа тарихад трактор нүргэлэхгүй гэсэн утгатай.
- 8. Газар тариалангийн шинэ технологийнхөгжил • Энэ технологийг зарим улс орнууд хэрэглэснээр дэлхий нийтийн газар тариалангийн талбайн 7%-ийг эзэлж байна. • Энэ технологийг ажиглаж байгаа хэмжээгээр: 1. АНУ 2. Бразил 3. Аргентин 4. Канад 5. Австрали тэргүүлж байна.
- 10.
- 11. Биотехнологи • Биотехнологи буюуэсийн инженерчлэлийн арга сүүлийн үед шинжлэх ухаанд хурдацтайгаар орж ирж байна. Энэ технологийн нэг жишээ нь “Клоны буюу өсгөврийн арга”. • Нэг эсээс бүр олныгбогино хугацаанд гаргаж авах гэсэн үг.
- 12. Биотехнологийн хөгжил • Биотехнологийнхөгжлөөр 1. Япон 2. АНУ тэргүүлж байна.
- 13. • Хятадын ажүйлдвэрийн салбар хурдацтайгаар хөгжихийн хэрээр цахилгаан эрчим хүчний хэрэгцээ улам өссөөр байна. Эрчим хүчний 80%-ийг нүүрснээс гаргаж авдаг. Хятад улс усны нөөц ихтэй. Түүнийг цахилгаан эрчим хүч гарган авахад ашигладаг ба хамгийн том нь Хөх мөрөн дээр барьсан УЦС-ын далан юм. Хятад улс
- 14. Хөх мөрний “Гурван хавцал”далан • 2309 метр урттай • 101 мерт өндөртэй, 37 тэрбум долларын өртгөөр баригдсан аварга том байгууламж юм. • 2012 онд ашиглалтанд орсон. • Хятадын цахилгаан эрчим хүчний 2%- ийг үйлдвэрлэж байна. • Жилд 100 тэрбум кВт/ц цахилгаан үйлдвэрлэх ба 31 сая.тн нүүрс хэмнэнэ.
- 16.
- 17.
- 18. Дэлхийн аж үйлдвэр Улсорнуудын хөгжлийн төвшинг илэрхийлэгч нэг гол шалгуур нь аж үйлдвэрийн хөгжил юм.
- 20. Аж үйлдвэрийн хэвшинж • Анхдагч хэв шинж-Үйлдвэрийн түүхий эд, материалыг бэлтгэн нийлүүлэх • Хоёрдогч хэв шинж-Түүхий эд, материалаар эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх • Гуравдагч хэв шинж-Хэрэглэгчдэд бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хүргэх • Дөрөвдөгч хэв шинж-Хэрэглэгчийн шаардлагад нийцсэн бүтээгдэхүүн үйлчилгээг судлах , шинээр нэвтрүүлэх
- 22.
- 23. Аж үйлдвэрийн байршилд нөлөөлөххүчин зүйл • Газар нутаг • Түүхий эд • Дэд бүтэц • Ажиллах хүч • Хөрөнгө • Зах зээл • Төрийн бодлого
- 24. Жишээ нь: • Гарутасны Nokiа компани Финлянд улсынх боловч дээрх нөхцлүүдээс хамаарч Хятадад үйлдвэрлэдэг.
- 25. Түлш эрчим хүчний үйлдвэрлэл •Эрчим хүч, гэрэл цахилгаангүйгээр өнөөгийн амьдралыг төсөөлөхөд бэрх.
- 27. Эрчим хүчний үндсэнэх үүсвэр • Шатах ашигт малтмал /нүүрс, газрын тос, шатдаг хий/ • Усны эрчим хүчний нөөц /УЦС/ • Цөмийн энерги /Уран/ • Нар, салхины эрчим хүч • Далайн татралт түрэлт
- 28. Газрын тос • Одоогоордэлхийн 75 улс газрын тос олборлож байна. Дэлхийн хэмжээгээр жилд 3.6 тэрбум.тн газрын тос экспортолж байгаагийн: Хөгжиж буй рнууд, 60% ОПЕК- ийн орнууд , 40%
- 29. ОПЕК гэж юувэ? • ОПЕК гэдэг нь Organization of Petroluem Exporting countries гэсэн англи үгний товчлол буюу Газрын тос экспортлогч орнуудын холбоо юм. Энэ холбоонд: • Алжир, Ангол, Индонез, Иран, Ирак, Кувейт, Ливи, Нигери, Катар, Саудын Араб, АНЭУ, Венесүэл, Эквадор зэрэг улс багтдаг.
- 33. ОПЕК-ийн зорилго • Гишүүнорнуудын ашиг сонирхлыг хамгаалах, газрын тосны үнийг тогтвортой байлгах, нийлүүлэлтийг тасралтгүй тогтвортой байлгар зорилгоор 1960 онд байгуулагдсан. • ОПЕК-ийн төв нв Австрийн Вена хотод байрлана.
- 35.
- 36. Байгалийн хий • Дэлхийн2-р дайнаас хойш хөгжсөн түлшний аж үйлдвэрийн шинэ салбар юм. • Байгалийн хийн олборлолтоор ОХУ, АНУ, Латин Америк, Хойд Африк, Баруун ба Зүүн Өмнөд Азийн орнууд голлох байр эзэллэж байна.
- 37. Нефтийн хоолой АНУАляск
- 38. Байгалийн хийн давуутал • Нөөц баялгийн хэмжээ их • Тээвэрлэхэд хямд төсөр • Байгальд хор нөлөө багатай
- 40. Нүүрс • Энэ салбарынхөгжил газрын тос, байгалийн хийн олборлолтоос хоцорсон ч байр сууриа хадгалсаар байна. • Дэлхийн нийт нүүрсний нөөц 861 тэрбум.тн /Жилд 7.5 тэрбум.тн/ • ДЦС, химийн үйлдвэрийн түүхий эд болгон ашигладаг.
- 41. Нүүрсний нөөцөөр тэргүүлэгч орнууд •АНУ • ОХУ • Хятад • Австрали • Энэтхэг • ӨАБНУ • Украйн • Казакстан тэргүүлж байна.
- 42. Уул уурхайн үйлдвэрлэл •Энэ салбарын хөгжил: • Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ • Геологийн тогтоц • Ашигт малтмалын тархалт • Нөөц • Ажиллах хүч • Дэд бүтцийн хөгжлөөс хамаардаг.
- 43. • Манай улсгазар нутаг томтой /дэлхийд 17-д ордог/ ашигт малтмалын нөөц ихтэй боловч уул уурхайн хөгжил яагаад сул байгааг тайлбарлана уу?
- 44. Уул уурхайн олборлолтоор тэргүүлэгчорнууд • АНУ • Канад • Австрали • ӨАБНУ • Бразил • Энэтхэг • Хятад • ОХУ тэргүүлж байна.
- 45.
- 47.
- 48. Цахилгаан, эрчим хүчний үйлдвэрлэл •2000 оноос хойш тогтвортой, эрчимтэй хөгжиж байгаа ба жилд 15.5 тэрбум.кВт/цаг эрчим хүч үйлдвэрлэж байна. • Үүний 4/5 нь дэлхийн хойд хагасын орнуудад ноогддог.
- 49. Эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн төрлүүдээртэргүүлэгч орнууд Дулааны цахилгаан станц-ДЦС 1. Нидерланд 2. Польш 3. ӨАБНУ 4. Румын 5. Хятад 6. Мексик
- 50. Усан цахилгаан станц-УЦС 1.Норвеги 2. Бразил 3. Канад 4. Албани 5. Этиоп 6. Колумб
- 51. Атомын цахилгаан станц-АЦС 1.Франц 2. Бельги 3. Өмнөд Солонгос 4. Швед 5. Швейцарь 6. Испани
- 52. Төмөрлөгийн үйлдвэрлэл • Энэсалбар нь машины түүхий эдийг бэлтгэгч гол салбар юм. Жишээ нь: Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр
- 53. Үйлдвэрлэлийн дамжлага Олборлох Хүдрийн ба хүдрийнбус төмөрлөг түүхий эдийг баяжуулахyt Боловс руулах Бэлэн бүтээгдэхүүн ган, хайлш г.м.
- 54. Төмөрлөгийн үйлдвэрлэлийн сөрөг нөлөө •Химийн бодис • Ус • Эрчим хүч их ашигладаг тул байгаль орчинд сөрөг нөлөө ихтэй.
- 55. Төмөрлөгийн үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүнийг: • Өнгөт •Хар • Үнэт төмөрлөг гэж 3 ангилдаг.
- 56. Төмөрлөгийн үйлдвэрлэлээр тэргүүлэгч орнууд •Герман • Итали • Франц • Их Британи • АНУ • Канад • ОХУ • Украйн тэргүүлж байна.
- 57. Машины үйлдвэрлэл • Улсорны хөгжлийн төвшинг тодорхойлох нэг үзүүлэлт нь машинй үйлдвэрлэл юм. • Дэлхийн аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний 35%, ажиллагсадын 30% энэ салбарт ажиллаж байна.
- 58. Машин үйлдвэрлэл Хүнд даацынЦахилгаан Тээврийн Уул уурхайн, замын, барилгын, усан ба нисэх онгоц Телевиз, компьютер, радио, багаж төхөөрөмж Ачааны, суудлын мотоцикл, унадаг дугуй
- 59. Суудлын автомашинаар: 1. Япон 2. АНУ 3.Герман 4. Франц 5. Солонгос 6. Испани 7. Канад 8. Хятад 9. Мексик 10.Бразил
- 63.
- 64.
- 66. Nissan-Teana /2014 онызагвар/
- 67. Хүнд даацын машин үйлдвэрлэлээр: 1. Япон 2.Герман 3. АНУ 4. Итали 5. Хятад 6. Швейцарь 7. Солонгос 8. Тайвань 9. Испани 10.Франц
- 68.
- 70. Цахилгаан бараа үйлдвэрлэлээр: 1. Хятад 2.Солонгос 3. Япон 4. АНУ 5. ОХУ 6. Герман 7. Малайз 8. Бразил 9. Итали 10.Франц
- 73. Химийн үйлдвэрлэл • Химийнүйлдвэр нь эрдэс түүхий эдийг орлох хуванцар, нийлэг эдлэл зэрэг бүтээгдэхүүнийг гарган авах болсон нь байгалийн нөөц баялаг хомсдож байгаа өнөө үед өндөр ач холбогдолтой салбар юм. Жишээ нь: Нүүрснээс өдөр тутмын хэрэглээний оо, сойз, савангаас эхлээд бензин, түлш, бордоо зэрэг 100 гаруй төрлийн бүтээгдэхүүн гарган авч байна.
- 74.
- 76. Экологийн колончлол гэжюу вэ? • Химийн аж үйлдвэр эхэндээ хөгжингүй орнуудад зонхилж байсан боловч экологийн бохирдлоос сэргийлэх үүднээс хөгжиж буй орнууд руу шилжих болжээ. Жишээ нь: Филиппинд үйлдвэрлэдэг хуванцар сав материалын үйлдвэрийн бүтээгдэхүүнийг Япон улс импортоор авдаг. Ингэснээр Япон экологийн хувьд Филиппинээс харьцангуй цэвэр. Үүнийг орчин үед “Экологийн колончлол” гэж нэрлэх болжээ.
- 77. Мод бэлтгэх боловсруулах үйлдвэрлэл •ОХУ • Канад • Швед • Финлянд зэрэг улс дэлхийд тэргүүлж байна.
- 78. Модоор юу хийхвэ? • Модон эдлэл • Цаас • Ахуйн хэрэглээ • Түлшинд хэрэглэдэг
- 79. Монгол улсын Ойнтухай хуулинд: • Хүн бүр 1 мод • Байгууллага 5 мод тарих үүрэгтэй Жил бүр • Ой мод нь хүлэмжийн хийг шингээж агаарыг цэвэршүүлдэг “Дэлхийн уушиг” юм.
- 80.
- 82.
- 87.
- 89. Хөнгөн үйлдвэрлэл • Амьдралынхэрэгцээг хангадаг уламжлалт салбаруудын нэг. Хөнгөн үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний 75%-ийг гутал, хувцас үйлдвэрлэгч хөгжингүй орнууд, үлдсэн хэсгийг хөгжиж буй орнуудад өртөг багатай, их хэмжээгээр үйлдвэрлэж байна.
- 92. Хөнгөн үйлдвэрийн гол бүтээгдэхүүнүүд •Даавуу • Нэхмэл • Арьс, ширэн эдлэлүүд
- 94. Газарзүйн хөдөлмөрийн хуваарь •Аж ахуйн салбарууд улс орон болон бүс нутгаар ялгаатай төрөлжсөн байдаг үүнийг газарзүйн хөдөлмөрийн хуваарь гэнэ. • Хөдөлмөрийн газарзүйн хуваарь нь бүс нутгийн хэмжээнд, эсвэл дэлхийн хэмжээнд үүсэж болно.
- 95.
- 96. Газарзүйн хөдөлмөрийн хуваарь Дотоод буюу муж хоорондынхөдөлмөрийн газарзүйн хуваарь Улс дотроо тодорхой бараа үйлчилгээгээр дагнаж төрөлжих үйл явц. Жишээ нь: Эрдэнэт хивс Олон улсын хөдөлмөрийн газарзүйн хуваарь Дэлхийн зах зээл дээр бараа үйлчилгээгээр дагнаж төрөлжих үйл явц. Жишээ нь: Япон улс- Автомашин, электрон бараа, Чили улс-зэс
- 97.
- 99. Шинжлэх ухаан, технологийн нөлөө •XVIII зууны сүүлийн хагаст Англид нэхмэлийн машин бий болж гар ажиллагааг халсан үеийг “Аж үйлдвэрийн хувьсгал” гэж түүхэнд нэрлэдэг.
- 100. Шинжлэх ухаан техникийн хувьсал •XX зууны 40-өөд оноос цөмийн эрчим хүч, хэт ягаан туяа буюу лазер, мэдээллийн болон сансрын техникийн хөгжил шинэ шатанд гарч нийгмийн харилцаа үйлдвэрлэл, ахуйн хэрэглээний бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд чанарын хувьсал хийсэн үйл явцыг “Шинжлэх ухаан техникийн хувьсал” ШУТХ гэдэг.
- 101. Орчин үеийн үйлдвэрлэлнь шинжлэх ухааны хөгжилд тулгуурлан бүтээгдэхүүний чанар, технологийн хувьд эрс шинэчлэгдэж байна. Жишээ нь: Гар утас, компьютер Боловсрол Шинжлэх ухаан Технологи Үйлдвэрлэл Хүний болон нийгмийн хэрэглээг хангах, бизнесийн ашгийг нэмэгдүүлэх
- 102.