pagpapakilala ng gitlaping patay sa tagalog.pptx
- 1. Pagpapakilala ng ilang GitlapingPatay sa Tagalog Inihanda ni: Cyrene N. Soterio President Ramon Magsaysay State University (Formerly Ramon Magsaysay Technological State University) Iba, Zambales, Philippines
- 2. Panlapi Ang panlapi ayisang morpema o pantig na ikinakabit sa isang salita-ugat upang makabuo ng bagong salita. Ang salitang ugat ay salitang buo ang kilos kung saan maaring maikabit ang isang panlapi.
- 3.
- 4.
- 5. Gitlaping karaniwan sa Tagalog “um”at “in”, na kapuwa isinisingit sa pagitan ng una at ikalawang titik ng salitang nagsisimula sa katinig, gaya ng mga salitang lUMakad, sUMama, kUMain, tINapa, sINaing, at marami pang ibang kauri nito.
- 6. Gitlaping karaniwan sa Tagalog Ang gitlaping “-al-” sa hanay ng mga panlaping malabuhay, ngunit maliban sa pagkakabigay ng dalawa o tatlong halimbawang salitang kinapapalooban nito, ay wala naming ginawang anumang pagsusuri.
- 7. Gitlaping karaniwan sa Tagalog Ang gitlaping “-al-” sa hanay ng mga panlaping malabuhay, ngunit maliban sa pagkakabigay ng dalawa o tatlong halimbawang salitang kinapapalooban nito, ay wala naming ginawang anumang pagsusuri.
- 8. Walang pandiwang salitang-ugatsa Tagalog, maliban sa ilang halimbawang ginagamit sa anyong pautos sa gamit na kolokyal, ngunit dahil sa mga panlapi, ang lahat ng salita ay, maging hiram o likha, ay maaaring magawang pandiwa. Ito marahil ang ikinahihigit ng Tagalog sa ibang mga wika kasama na ang Ingles at Castila.
- 9. Gitlapi rin ang“a” sa Tagalog 1
- 10. Ganito ang sinasabing balarila: “Tinatawag na panlapi ang isa o ilang pantig na ikinakama sa salita upang ito’y mabigyan ng iba-ibang hinggil at tungkulin sa pananalita.”
- 11. Ang “a” ba,halimbawa sa mga salitang lubalob, ligalig, tigatig, sibasib at sugasog, ay may ibinibigay na kahulugan, hinggil o tungkulin sa mga salitang kinapapalooban? Kung mayroon, ano- ano ang mga salitang-ugat? Mahalagang tanong
- 12. lubalob lublob Ligalig ligalig tigatigtigtig sibasib sibsib sugasog sugsog Mahalagang sagot
- 13. Lubalob (galing sa lublob,ang paglulubog at madaling pag-aalis ng isang bagay sa tubig o putik): Labis na paglulunoy sa tubig o putik; paglulublob nang matagal at pauulit-ulit; pagkagumon nang lubusan sa bisyo o anumang masamang hilig. Kahulugan ng salita
- 14. Ligalig (galing sa liglig,ang pag-alog sa sisidlan upang masiksik na mabuti ang laman o lulan ng sasakyan): Gulo, kaguluhan o pagkakagulo; anumang nagdudulot ng bagabag, o ang bagabag na nga. Kahulugan ng salita
- 15. Tigatig (galing sa tigtig,ang pagkasiksik ng laman dahil sa pagkaalog ng sisidlan upang masiksik ang laman): Hindi pagkatahimik; ligalig na kalagayan ng loob o damdamin. Kahulugan ng salita
- 16. Sibasib (galing sa sibsib:dahan-dahang paglubog, halimbawa’y ng araw; mahinay na pagsipsip ng sabaw ng pagkain, gaya ng baboy na walang gana sa pagkain): Dalahunong ng mabangis na hayop, pasinghal na paglusob. Kahulugan ng salita
- 17. Sugasog (galing sa sugsog:pagtalunton sa landas o daan): Masigasig na pagtalunton sa landas o dinaanan ng isang hinahanap; masusing paghahanap sa lahat ng dako sa isang bagay na nawawala. Kahulugan ng salita
- 18. Una: salubalob, sibsib, subasob, at sugasog ay madaling makikitang ang “a” ay nagbibigay ng pasidhi o palawak na kahulugan ng salitang-ugat. Konklusyon sa paggamit ng “a”
- 19. Ikalawa: satigatig at sa ligalig, ang ibinibigay naming kahulugan ay resulta o bunga o ang nangyayari matapos maganap ang ipinahihiwatig na kahulugan ng salitang-ugat. Konklusyon sa paggamit ng “a”
- 20. yugayog – yugyog duladol– duldol sulasod – sudsod lagamak –lagmak Igaig –ig-ig dalahak –dalhak pugapog –pugpog gutagot – gutgot Kubakob –kubkob Iba pang halimbawa dagasa – dagsa sulasol – sulsol libalib – liblib ugaog – ugog butabot – butbot lagapak – lagpak sagasag – sagsag sigasig –sigsig hudahod –hudhod
- 21. Gitlapi rin ang“ang” Gitlapi rin ang “ang” 2
- 22. Sa isang pag-aaralni Balmaseda tungkol sa mga panlapi ay sinabi niyang ang “nga” ay isang patay na gitlapi sa Tagalog, gaya halimbawa sa mga salitang maNGAtuwa (galing sa matuwa), maNGAwala (galing sa mawala), maNGAgbasa (galing sa magbasa), maNGAgdala (galing sa magdala), at maNGAgbasa (galing sa magbasa).
- 23. mangaalis – maalis mangasawi– masawi mangamatay – mamatay mangabigo –mabigo mangasira –masira mangagsulat – magsulat Iba pang halimbawa mangagtinda – magtinda mangaglakad – maglakad mangagsalita – magsalita mangagsabi –magsabi mangaral – mag-aral
- 24. Dapat mapasingit anggitlapi sa pagitan ng una at ikalawang titik ng salitang nilalapian, maging ito’y ugat o maylapi ng salita. Panlahat na tuntunin sa paggigitlapi
- 25. mangaalis – maalis mangasawi– masawi mangamatay – mamatay mangabigo –mabigo mangasira –masira mangagsulat – magsulat Iba pang halimbawa mangagtinda – magtinda mangaglakad – maglakad mangagsabi –magsabi mangaral – mag-aral mangagsalita – magsalita
- 26. Sa bisa ngganitong paliwanag , hindi maaring maging gitlapi ang “nga”, sapagkat ito’y tuwirang lumalabag sa pangkalahatang tuntunin sa paggigitlapi. Ngunit kung hindi nga “nga”, ay ano ang gitlapi sa mga nabanggit na salita? Mahalagang tanong
- 27. mangaalis – maalis mangasawi– masawi mangamatay – mamatay mangabigo –mabigo mangasira –masira mangagsulat – magsulat Iba pang halimbawa mangagtinda – magtinda mangaglakad – maglakad mangagsabi –magsabi mangaral – mag-aral mangagsalita – magsalita
- 28. Una: Pinatutunayanng pagsusuri na ito, na ang “ang” ay isang gitlaping buhay sa Tagalog, ngunit nananatiling hindi nakikilala dahil sa maling palagay ng unang gumawa ng pagsusuri . Konklusyon sa paggamit ng “nga”
- 29. Ikalawa: Pinatutunayanpa rin na hindi “nga” kundi “ang” ang gitlaping ginagamit sa pagbibigay ng anyong pangmarami sa mga pandiwang banghayin sa “ma” at sa “mag”, at sa iba pang anyong batay sa o kasing uri nito. Konklusyon sa paggamit ng “nga”
- 30. Ang kahulugan ngtipik na “ag” 3
- 31. sinsin – saginsin sadsad– sagadsad bagbag – bagabag laslas –lagaslas taktak –tagaktak tuktok –taguktok Ang “ag” sudsod – sagudsod tingting – tagingting sansan –sagansan laglag – lagalag
- 32. Ang “ag” ayhindi naiiba sa mga gitlaping “um” at “in”, kung ang pag-uusapa’y ang kinasisingitan nito sa salitang ugat; anupat ang “ag” ay sa pagitan din ng una at ikalawang titik ng kinalalapiang salita napapasingit.
- 33.
- 34. Tandaan: Mahalagang malaman naang gitlaping ito ay laging nasa pagitan ng dalawang unang titik sa unang pantig ng salitang dadalawahing pantig, maging kabilaan man. SagItsit-sitsit
- 35. Ang “ay” aytipik ding may kahulugan sa loob ng salita 4
- 36. Ang gitlaping “ay”ay unang napansin ng mga mananaliksik sa salitang kayangkang, payagpag, tayangkad nang sa paghahanda ng isang diksyunaryong Tagalog-Ingles.
- 37. Dayukdok (galing sadukdok) Kayagkag (galing sa kagkag) Dayandang (galing sa dandang) Kayungkong (galing sa kungkong) Gayaygay (galing sa gaygay) Mayukmok (galing sa mukmok) Iba pang halimbawa
- 38. Gitlapi rin ang“il” 5
- 39. Sa salitang “Tilapon”unang napansin ng mananaliksik ang “il” bilang gitlapi. Agad mapapansin ng sinuman na kapag inihiwalay sa tilapon ang “il”, ang maiiwang mga titik kung pag- uugnayin, ay magiging “tapon”, isang salitang ang kahulugan ay kilalang- kilala sa Tagalog.
- 40. Hilantad (galing sahantad) Hilagpos (galing sa hagpos) Tilamsik (galing sa tamsik) Tilabsaw (galing sa tabsaw) Tilabsik (galing sa tabsik) Tilabso (galing sa tabso) Hilakbok (galing sa hakbot) Iba pang halimbawa
- 41. Hilantad (galing sahantad) Hilagpos (galing sa hagpos) Tilamsik (galing sa tamsik) Tilabsaw (galing sa tabsaw) Tilabsik (galing sa tabsik) Tilabso (galing sa tabso) Hilakbok (galing sa hakbot) Iba pang halimbawa
- 42. Sa Tagalogay mayroon tayong mga patay at buhay na gitlaping hindi pa nangakilala na kung muling bubuhayin at gagamitin ay malaki ang maitutulong sa pagpapayaman ng ating wika. konklusyon
- 43.