Tinutukoy ng dokumento ang mga ponemang suprasegmental na mahalaga sa pagbibigkas ng mga salita, tulad ng haba, diin, tono, at paghinto. Ang mga ito ay may malaking epekto sa kahulugan ng salita at pagsasalita. Kabilang sa mga halimbawa ang mga simbolo para sa pagpapakita ng diin at paghihinto sa loob ng mga pangungusap.

1. Ponolohiya
Ponemang Suprasegmental
Edwin L. Del Rosario
Fil 103

2. • “supra” – above, beyond
• tumutukoy ito sa makabuluhang
yunit ng tunog na karaniwang hindi
tinutumbasan ng mga letra sa
pagsulat (Aganan, et al: 8)
• (a) haba at diin, (b) tono,
intonasyon, at punto, (c)
hinto/antala
Suprasegmental

3. “Maihahambing ang mga ponemang segmental
at mga ponemang suprasegmental sa isang
pagkain – sa sinigang na karneng baboy,
halimbawa… Gayon din naman, ano kaya ang
magiging lasa kung basta pakukuluan natin ang
isang kilo ng karneng baboy nang walang
anumang rekado?” (Santiago at Tiangco: 15)
Suprasegmental

4. • Ang haba ay tumutukoy sa haba ng
bigkas sa patinig ng pantig. Ang diin ay
sa lakas ng bigkas ng pantig. (Santiago
at Tiangco: 14)
• Ginagamit ang simbolong /./ upang
matukoy ang pantig ng salita na may
diin.
Haba, Stress/ Diin

5. Paghinto nang bahagya sa pagbigkas ng
pantig ang paghahaba na [madalas]
nakikita na kasama ng diin. (Garcia: 16)
Mga Karagdagang Kaalaman:
Karaniwang ginagamit ang simbolong /:/ sa paglalagay ng
haba.
Kapag sa pagsulat ay may gitling (-) ang salita, kinakatawan
ng /?/ ang gitling.
Kapag sa diptonggo, ang paghahaba ay nasa patinig.
Ang Paghahaba ng Pantig

6. bahay
/ba.hay/
Halimbawa

7. bata
/ba.ta?/
Halimbawa

8. kaibigan
/kaibi.gan/
Halimbawa

9. 1. Sa pamamagitan ng charades ay
ipahula sa mag-aaral ang salitang
nabunot.
2. Isulat sa pisara ang salita. Lagyan ng diin
ang nararapat lagyan.
Pagsasanay!

10. 1. Nagsisimula/ nagtatapos sa patinig ang salita.
(Ayon sa notasyong ponemik, walang salitang
nagsisimula o nagtatapos sa a, e, i, o, u, kaya
kung
hindi
sa
katinig
nagsisimula
ang
salita, nagsisimula ito sa /?/.) (Garcia: 14)
2. Mayroong magkasunod na patinig ang isang
salita.
3. Mayroong gitling ang salita sa pasulat nitong
aspeto.
Rebyu: Gamit ng /?/

11. “Kapag
ang
mga
salitang-ugat
[ay]
nahulapian ng –in /hin at an/, lumilipat ang
diin sa susunod na pantig” (Garcia: 16)
hal. (dilim-diliman, daya-dayain)
Rebyu: DiliMAN (paglilipat-diin)

12. “…kapag
inuulit
ang
unang
pantig,
[kadalasang] may diin sa ikatlo’t ikalawang
pantig buhat sa huli” (Garcia: 15)
“Kung inuulit naman ang tunog ng huling
pantig, nasa huling pantig ang ang diin”
(Garcia: 15)
Karagdagan: Pag-ulit ng Pantig

13. “Karaniwang nasa ikalawang pantig buhat sa
hulihan ang diin sa mga inuulit na salita”
(Garcia: 15)
Karagdagan: Salitang Inuulit

14. Mahalaga ang diin sapagkat sa pag-iiba
ng pantig na binibigyang-diin,
karaniwang nababago ang kahulugan ng
salita. (Aganan, et al: 8)
baga
paso
kasama
magnanakaw
Diin at Pagbabago ng
Kahulugan ng Salita

15. Ipakita na sa pamamagitan ng paglilipat
ng diin, nababago ang kahulugan ng
salita. Sabihin kung anu-ano ang naging
kahulugan
tubo
gabi
kaibigan
hapon
daing
bukas
Pagsasanay!
buhay

16. • Ang tono ay tumutukoy sa taas-baba ng
bigkas ng pantig. (Santiago at Tiangco:
14)
• Maaari itong maghudyat ng kahulugan
ng isang pahayag. (Aganan, et al: 9)
Tono

17. mataas
L3
normal
L2
mababa
L1
Tono

18. 3
2
Paturol/ Pagsasalaysay/
Pahayag/ Deklaratibo
1
Tapos na si Leo.
Dumating sila kahapon.
Maganda talaga si Rona.
Hinagupit ni bagyong Yolanda ang Tacloban.
Tono

19. Patanong/ interogatib
(masasagot ng OO o HINDI)
Totoo?
Malinis na ba ang kwarto mo?
Sapat na ba?
Mahangin ba sa labas?
Tono

20. Padulong Tanong
(Tag Question)
Kailangan nating magtulungan, di ba?
Sila iyon, di ba?
Mahal mo ako, di ba?
May klase bukas, di ba?
Tono

21. Patanong/ interogatib
Paano matutulungan ang mga nasalanta?
Ano kaya ang nangyari sa kanila?
Tono

22. Pakiusap
Pakisulat nga ito sa papel.
Pakikuha mo nga ako ng isang basong tubig.
Pakisabi na lang sa kanya lahat.
Tono

23. Pautos
Magbigay ka dahil mahal mo sila.
Mag-ulat ka tungkol sa kalamidad.
Tono

24. Padamdam
Kay hirap!
Diyos ko!
May sunog!
Ang sama!
Tono

25. Pagsagot sa Tanong
Oo, malinis na ang ating kapaligiran.
Hindi. Mali ka.
Magbigay tayo ng pagkain.
Tono

26. • Ang hinto ay pagtigil sa pagsasalita.
(Aganon, et al: 9)
• Mga simbolo: kuwit (,) para sa
panandaliang tigil, tuldok (.) para sa
katapusan ng pangungusap.
• Maaari ring gamiting simbolo ang # o ///
(kapalit ng kuwit).
• Pwede rin ang / (saglit na paghinto) o //
(katapusan ng pahayag).
Hinto/ Antala/ Juncture

27. Tito Juan Anton ang pangalan
niya.
Hinto (Halimbawa)

28. Hindi ang Tacloban ang
matinding nasalanta ng bagyo.
Hinto (Halimbawa)

29. Kamangha-mangha ang wika ni
Juan.
Hinto (Halimbawa)

30. Si Irineo Jose tawagin mo na.
Hinto (Halimbawa)

31. “Ang pantig ay binubuo ng isang
salita o bahagi ng isang salita na
binibigkas sa pamamagitan ng isang
walang antalang bugso ng tinig”
(Santiago at Tiangco: 37)
Palapantigan

32. Sa Matandang Balarila:
•
•
•
•
P (payak)
KP (tambal-una)
PK (tambal-huli)
KPK (kabilaan)
Pormasyon ng Pantig

33. Mga Karagdagan
•
•
•
•
•
KKP
PKK
KKPK
KPKK
KKPKK
Pormasyon ng Pantig

34. 1. Hindi maaaring magkaroon ng
dalawa o higit pang patinig sa isang
pantig.
2. *Kung magkasunod ang dalawang
katinig, ang una’y ipinapantig sa
patinig na sinusundan at ang
ikalawa’y sa patinig na sumusunod.*
Tuntunin sa Pagpapantig
*Maaaring magbago ayon kina Santiago at Tiangco

35. 3. *Hindi maaaring magkaroon ng
higit sa dalawang katinig sa unahan
o sa hulihan ng pantig.*
Tuntunin sa Pagpapantig
*Maaaring magbago ayon kina Santiago at Tiangco

36. Aganan, F, et al. (1999). Sangguniang Gramatika ng
Wikang Filipino. Quezon City: Sentro ng Wikang
Filipino.
Cubar, E. at Cubar N. (1994). Writing Filipino Grammar:
Traditions and Trends. Quezon City: New Day
Publishing.
Garcia, L. (1999). Makabagong Gramar ng Filipino.
Manila: Rex Bookstore, Inc.
Santiago, A. at Tiangco, N. (2005). Makabagong
Balarilang Filipino. Manila: Rex Bookstore, Inc.
Sanggunian