Д.Оюунсүрэн. 2-р ангийн монгол хэлний хичээлийн "Толь бичиг ашиглах" нэгж хичээлийн хөтөлбөр.

1. Батлав......................./см/ Ю.Наранцэцэг
Хичээл: Монгол хэл
Анги: 2-р анги
Зорилго: Хялбар толь ашиглан үгийн цэснээс хэрэгтэй үгээ олж мэдэх чадварт суралцана.
Зорилт:
 Эхээс танил биш үгийг ялгаж сурах
 Танил биш үгээ өөрийн үгээр тайлбарлах
 Толь бичгийн ангиллыг мэдэх, хэрэглэн таних
 Толь бичиг ашиглан үсгийн дарааллаар үгээ олж сурах
Агуулга
Мэдлэг Тусгай чадвар
 Толь бичиг
 Үгийн утга тайлбар
 Танил биш үгийг өөрийн ойлгосноор
тайлбарлах
 Хялбар толь бичиг ашиглан үгийн
цэснээс хэрэгтэй үгээ эхний үсгээр
олж сурах
 Санаагаа холбох тэмдэглэлхийх ,
хэлэлцэх
 Харж сонссоноо магадлах
лавшруулан асууж ярилцах
 Бие биедээ асуулт тавьж
үндэслэлтэй хариулт өгөх
Өмнө судалсан агуулга Цаашид судлах агуулга
 Өгүүлбэр, эхээс танилбиш
ойлгомжгүй үгийг олж утгыг асуун
өөрийн ойлгосноор тайлбарлаж
чаддаг болсон байна.
 Хялбар толь бичиг ашиглан үгийн
цэснээс хэрэгтэй үгээ эхний үсгээр
олж тайлбарлаж чаддаг болох
Хэрэглэгдэхүүн:
Үгийн болон хэлцийн тайлбар толь, гадаад хэлний болон зөв бичих толь бичгийн олон
хувилбарууд зурган толь, үлгэрийн эх, тохом, гөлөм, эмээлийн зураг, төл малын зураг,
зааварчилгаа.
Арга зүй: Сурагч нэг бүрийг мэдлэг бүтээх үйлажиллагаанд татан оролцуулах, асуудал
дэвшүүлэх, харилцан ярилцах, хэлэлцэх, хамтран ажиллах, тэмдэглэл хийж өөрт хэрэгтэй
мэдээллийг цуглуулах аргыг хэрэглэнэ.

2. Үнэлгээ: Хэлбэр-явцын үнэлгээ
Шалгуур: Оролцоо , үр дүн, асуудал шийдвэрлэж байгаа байдал, мэдлэгээ хэрэглэж
байгаа байдал.
Нэгж хичээлийн цагийн төлөвлөлт:
№ Ээлжит хичээлийн
сэдэв
Ээлжит хичээлийн
хэлбэр
Хугацаа Ээлжит хичээлийн зорилго, хүрэх үр дүн
1 Миний садан төрөл Арга барилд
суралцах
35мин Толь бичиг гэж юу болохыг мэдэж,
ойлгомжгүй үгээ толь бичиг ашиглан
мэдэх боломж байдгийг мэдэх
2 Морио хайрлаарай Дадлагажин
чадваржих
70 мин Эхээс утгыг нь ойлгохгүй үгээ олж
тэмдэглэх, түүнийгээ толь бичиг ашиглан
утгыг нь тайлж унших
3 Толь бичиг ашиглах,
ангилах
Дадлагажин
чадваржих
70 мин Толь бичиг олон янз байдаг ба цагаан
толгойн дарааллаар үг нь байдгийг мэдэх
Тайлбар толь, зөв бичих толь бичгийг
ялгах
4 Хоёр ямаа Дадлагажин
чадваржих
70 мин Эхийг уншаад ойлгомжгүй үгээ бие дааж,
толь бичгээс хайх, тэмдэглэх
5 Сорил Үнэлэн дүгнэх 35 мин
Ээлжит хичээл №-1
Миний садан төрөл-35 мин
Үйл
ажил
лагаа
Суралцахуйн үйл ажиллагаа Хугацаа Багшийн дэмжлэг
Сэдэлжүүлэхүешат
Аав, ээж, ах өвөө, эмээ, нагац, гэх
мэт.
Би аав, ээж, .....................
........................................амь
дардаг.
Сурагчдын хариултыг сонсох
3 мин
Хүүхдүүд та нар гэртээ хэн хэнтэй
амьдардаг вэ?
Дэвтэртээ хэн хэнтэй амьдардгаа нэг
өгүүлбэр болгон бич.
Самбарт гэр бүлийн зураг өлгөөд аав,
ээжийн талын төрөл саднуудыг ялгуулах,
зураг дээрхийг нэрлэх
Авга гэж юу гэсэн үг юм бол.

3. Ухаарчэргэцүүлэхүешат
Хэлсэн тайлбаруудыг яг оновчтой
эсэхийг хоорондоо ярилцаж
мэтгэлцэх
Нохойтох гэсэн үгийн утгыг хэлүүлж
байг буудах
Гөгий гэж юу гэсэн үг вэ?
Оньсогыг уншаад таах
Ойлгоогүй үгийг мэдүүлж өгдөг
Онцгой гавьяатай үгийн жагсаалт
/тэр юу?/
Толь бичиг
10 мин
Хамгийн оновчтой тайлбарыг яаж мэдэж
сонгох вэ?
Бай буудаж тоглоцгооё.
Гөгий-ганц хуруудах өвчин буюу хурууны
үзүүр идээлэн буглах өвчин
Нохойтох-ёс зүйгүй шударга бус зан гаргах
Багш өөрөө нохойтох гэдэг үгийг толь
бичгээс харж яаж хайх аргыг үзүүлнэ.
Ойлгоогүй үгийг мэдүүлж өгдөг
Онцгой гавьяатай үгийн жагсаалт /тэр юу?/
Хэрэгжүүлэхийг
эрмэлзэхүйлдэхүе
шат
152-р хуудас ажиглаад өөрийн
бодлоо хэлэх.
Дэвтэртээ мэдсэн зүйлээ бичих
Авга ах, авга эгч, нагац ах, нагац эгч
20 мин
Номын арын хуудаснаас олоод хариул.
Нагац гэсэн нь юу гэсэн үг болохыг хар
Авга, нагац гэсэн хоёр үгээр холбоо үг
зохиогоорой
Холбоо үгээрээ өгүүлбэр зохиож бичээрэй.
Дүгнэх
Эрэл хайгуул хийгээд ямар нэгэн
толь бичиг олоод гөгий гэдэг үгийн
утгыг мэдэж ирэх
2 мин
Багш бэлтгэсэн толь бичгүүдээ харуулна.
Гөгий гэдэг үгийн утгыг мэдэж ирээд
багшдаа хэлж өгөөрэй.

4. Ээлжит хичээл №2 Морио хайрлаарай -70 мин
Үйл
ажил
лагаа
Сурагчийн үйл ажиллагаа Хуга
цаа
Багшийн үйл ажиллагаа
Сэдэлжүүлэхүешат
Холын газрыг товчлоод байдаг
Хомбон туурайтай морь 7 жил
Бүгдээрээ дуулна.
-Адуу
-Унага
Ашиг шимийн талаар мэдлэгээ
хуваалцах, ярилцах
5
мин
12 жилийн 7 дахь нь юу вэ? Дууг нь дуулцгаая
Морины ерөнхий нэрийг юу гэдэг вэ?
Адууны үр төлийг юу гэдэг вэ?
Адуу ашигтай юу?
Ухаарчэргэцүүлэхүешат
-Бүх сурагчид уншина.
-Сурагчид мэдэхгүй үгээ бичнэ.
/чээж авах, бүдрэмтгий, цус хурах/
Өмнөх
төсөөлөл
Шинэ мэдлэг
Сурагчид
өөрийн
ойлголтоо
энд бичнэ
......................
......................
......................
..............
20ми
н
Номны 25-р хуудасны “Морио хайрлаарай” эхийг
бүгд харааны уншлагаар уншаарай.
4-5 сурагчийг чанга тод дуугаар уншуулна.
Уншиж байхдаа мэдэхгүй ойлгохгүй үгээ дэвтэртээ
тэмдэглэн аваарай.
Өмнөх
төсөөлөл
Шинэ
мэдлэг
1.Цээж авна
2.Бүдрэмтгий
3.Цус хурах
Хүүхдүүд ээ! Өөрийн ойлгосноор багшдаа
хэлээрэй гээд сурагчдын хэлсэн тайлбарыг 1-р
хүснэгтэд бичнэ.
Гэртээ байгаа бусдаас сураглан олж ирсэн толь
бичгүүдээ гаргаад дээрх үгүүдийн утгыг олоорой.

5. Хэрэгжүүлэхийгэрмэлзэхүешат
-Сурагчид өөрсдийн авчирсан
толио гаргаж,дээрх үгүүдийн утгыг
мэдэж хоорондоо тайлбарлан
ярилцана.
Цагаан толгойн дарааллаар
байгааг ажиглаж мэднэ.
Сурагчид дэлгэцнээс тайлбарыг
харж,өөрийнхтэйгээ тулган харж
үгийн утгыгмэдэж авна.
Толь бичгийн үг цагаан толгойн
үсгийн дарааллаар бичигддэгийг
мэдэж хайх аргыг сурна.
35
мин
Дэлгэцээр харуулахад сурагчид утгын тайлбарыг
дэвтэртээ бичиж авна. Цэвэрхэн сайхан бичихийг
анхааруулж бичих явцыг хянана.
Олон үг харахад олон хуудас эргүүлэх болно.
Хялбар аргаар яаж хурдан олж харах вэ?
Цээж авах-Цээжинд нь гэм суулган хөлийг нь
доголуулах
Цус хурах-Хурдан давхисан морийг огцом
зогсоодоггүй, алхуулж байгаад зогсоодог.
Арьсны дор нэг хэсэг газар бөөгнөрөн хүрэнтдэг.
Үүнийг цус хурах гэнэ.
Бүдрэмтгий-Хүн амьтны хөл юманд торж биеийн
тэнцвэр алдагдах
Цус хурсан морь бүдрээд явдаггүй
Давхих-Мал адгуус 4 хөлөөрөө дээд зэргээр
хурдан харайлган явах
Дүгнэх
Багшийн хэлсэн үгийг толь бичгээс
ямар үсгээс хайхыг шууд
хариулна.
Няхуур, мэргэжил, луужин
10
мин
Лавшаа,зураа,ерхөг,дудрай....
Үгсийг чээжээр бичүүлээд толь ашиглан алдаагаа
засаж утгыг мэдэх
Гэртээ: Сурагчийн тайлбар толь бичгээс
-Зам, ухна, хуц, гэдэг үгийг тайлбарлаарай

6. Ээлжит хичээл №3 Толь бичиг ашиглах, ангилах-2 цаг
Үе
шат
Суралцахуйн үйл ажиллагаа Багшийн дэмжлэг Хугацаа
Сэдэлжүүлэхүешат
ҮА-3
ҮА-4
ҮА1:
Сурагчид үгийн утгыг толь бичгээс
харж мэдсэнээ ярилцана.
ҮА2:
Толь бичгээс мэдэхгүй үгийн утгыг
олж мэднэ.
ҮА3:
Асуултын дагуу харилцан
ярилцана.
-Гэрийн даалгаварт юу өгсөн бэ?
-Ойлгомжгүй үгийн утгыг яаж мэдсэн бэ?
-Толь бичиг ямар хэрэгтэй вэ?
-Ямар ямар толь бичиг мэдэх вэ?
-Толь бичигт үгийг хэрхэн дараалуулж
бичдэг вэ?
Ухаарчэргэцүүлэхүешат
ҮА:4
Эхийг 1-2 сурагч бусдадаа
уншина.
Сурагчдын уншиж байгааг
анхааралтай сонсоно.
ҮА:5
Сурагчид харааны уншлагаар
гүйлгэн уншина.
Унших явцдаа утгыг мэдэхгүй үгсээ
тэмдэглэнэ.
-эмээл
-тохом
-гөлөм
ҮА:6
Толь бичиг ашиглан, үгийн утгыг
тайлбарлан дэвтэртээ бичнэ.
Дээрх үгсээ холбоо үг болгоод
өгүүлбэрт оруулж бичих, бичсэнээ
бусдадаа уншиж өгөх
-Сурах бичгийн 26-р хуудасны эхийг
уншуулах
1-2 сурагчаар чанга тод дуугаар
уншуулах
Эхийг харааны уншлагаар гүйлгэн
уншуулж, унших явцдаа утгыг мэдэхгүй
үгсээ тэмдэглэхийг анхааруулна.
Уншсаны дараа самбарт
-эмээл
-гөлөм
-тохом гэсэн үгсийг бичиж байрлуулна.
Эмээлийн зураг самбарт байрлуулж
тавьсан байх сурагч тайлбарласан үгээ
зураг дээр нь зааж харуулах
Толь бичиг ашиглан үгийн утгыг
тайлбарлан дэвтэртээ бичээрэй.
Багш тайлбарыг бэлтгэж, дэлгэцээр
харуулна.
25 мин

7. Хэрэгжүүлэхийгэрмэлзэхүешат
ҮА:7
Хоёр янзын толь бичгийг
ажиглаж,харьцуулан ярилцана.
-том жижиг байна
-зузаан нимгэн байна
-зургаар харуулсан
-үгийн утгаар тайлбарласан
Сурагчид өөрийн мэдэхээр
нэрлэнэ.
ҮА:8 Эдгээр үгсээ толь бичиг
ашиглан утгыг нь мэдэж авах
ҮА:9 Эхийг унших явцдаа
ойлгомжгүй үгийг тэмдэглэн авах
Тайлбар
лах үгс
Өөрийн
бодол
Толь
бичгийн
тайлбар
1 ........ ........... ............
2 ........ ........... ............
Толь бичгүүдийн ялгаатай ба төсөөтэй
талыг ярилцана.
Эмээлийн зургаа ажиглаад бусад тоног
хэрэглэлээ мэдэж авцгаая.
Сурагчдын хэлснийг багш самбарт
жагсаан бичнэ. Нэрлэсэн үгсийг зураг
дээр заалгах
Ганзага, бүүрэг, олом,жирэм, хяр,
дөрөө,баавар...
Чөдөр, Эмээлгэсэн 2 эхийг бэлтгэсэн
байх
Хүснэгтээ зааврын дагуу нөхнө.
Явцыг ажиглан дэмжин туслах
35 мин
Дүгнэлт
Өөрийн санаа бодлыг чөлөөтэй
илэрхийлж ярих
Тайлбар толь,зурган тайлбар толь
2-ыг ашиглах болон ач холбогдлын
талаар сэтгэл ханамжаа бичиж
асуултын хананд наах
Гэрийн даалгавар :эрэг,уул,гүүр
гэсэн үгсийн зурган болон утгын
тайлбарыг тэмдэглээд зураарай.
Толь бичгийн ач холбогдлын талаар
ярилцъя.
Сурагчдын хичээлээ хэр ойлгосон эсэхэд
дүгнэлт хийнэ.
5 мин

8. Хоёр ямаа
Үе шат Суралцахуйн үйл ажиллагаа Багшийн дэмжлэг Хугацаа
Сэдэлжүүлэх
үе шат
ҮА1 Сурачид өөрсдийн
сонгосноо үгээ тайлбарласнаа
уншина.
ҮА2 Зургийг харж ямааны эцэг,
эх ,төл ярилцана
Эм ямаа, ухна, ишиг ,
Ижил ба ялгаатай талыг
ярилцах
Гэрийн даалгаварт өгсөн
үгсээ тайлбарласан
тайлбар дээр ярилцана.
Тайлбарыг сонгоно.
Хоёр ишигний зураг
харуулж ярилцана.
8′
Ухаарч
эргэцүүлэх үе
шат
ҮА 3 Сурагчид зургийг харж
ажиглаад уншина.
Зургаас хараад цэгийн оронд
өгүүлбэр зохиож бичнэ.
ҮА4 Бичсэн өгүүлбэр дотроос
ойлгомжгүй үгээ тэмдэглээд
толь бичгээс харна.
ҮА5 Асуулт зохион ярилцана.
- Хоёр ишиг яагаад
мөргөлдсөн бэ?
ҮА6 Хоёр ямаа эхийг уншина.
ҮА7 Эхээс утгыг ойлгохгүй үгийг
ярилцаж мэднэ.
“Жим “ гэдэг зүгийн утгыг толь
бичгээс харж тайлбарыг
дэвтэртээ бичнэ.
ҮА 8 2-3 сурагч бусдадаа
чанга тод ойлгомжтой уншина.
ҮА 9 Сурагчид уншсанаа
төсөөлөн бодно.
ҮА 10 Асуултын дагуу ярилцана
ҮА 11 Эхийн утгыг харилцан
ярилцана.
Сурах бичгийн 27-р хуудсыг
нээлгэж зургийг
ажиглуулна.
Багш сэдвийн агуулгыг
мэдэхэд туслах,
тэмдэглэгээ хийхэд туслах
Тэмдэглэсэн үгийн утгыг
толиноос харах
Сурагчдаар асуулт
зохиолгоно
Харилцан ярилцуулна
Багш асуултыг дөхүүлж
өгнө
Гүүрнээс унахгүйгээр гарах
арга бий юу?
Утга мэдэхгүй үгийг толь
бичгээс олуулж утгыг
ярилцуулах
- Буцаад явбал яах
вэ?
- Өөр ямар арга байна
вэ?
22′

9. Хэрэгжүүлэхийг
эрмэлзэх ,
үйлдэх үе , шат
ҮА 12 Сурагчид зургийн болон
үлгэрийн үйл явдлыг
харьцуулан жишиж ярилцана.
Хоёр ишиг Хоёр
ямаа
Мөргөлдсөн бодсон
Хүчтэй нь гарч хоёул
эвтэй
хүчгүй ньунасан зөрж
гарсан
ҮА13′ Үгсийн хоёр ямааны зан
төлөвт тохируулан сонгож
бичээд харьцуулан ярилцах.
Зөрүүд
эвсэг
Залуу ишиг тэнэг хөгшин
ямаа ухаалаг
Ж ижиг
том
Үлгэр зураг хоёрын үйл
явдлыг харьцуулан
ярилцсаныг самбарт
бичиж тэмдэглэх
Ямаа ишиг хоёрын зан
төлөвийг нөхүүлээд
ярилцах
35′
Дүгнэлт үе шат Өөрт тохиолдсон явдлыг
ярилцаад хэрхэн
шийдвэрлэснээ тунгаан цаашид
бодож тунгаан зөв шийдвэр
гарах
- Эндээс та нар юуг
ойлгож авав?
- Үүнтэй төстэй үйл явдал
тохиолдож байсан уу?
- Хэрхэн шийдвэрлэж
байсан ?
5′

10. Үнэлэн дүгнэх хичээл
Хөгжсөн түвшинд:
1.Өвөрмөц хэлцийн тайлбар толь ашиглан тайлбарлаарай.
Алаг бөөрийн холбоотой-
Бантан хутгах-
Нойр хоолоо мартах-
2.Дээрх хэлц үгийн утгыг нь гаргасан өгүүлбэр зохио.
Чадваржсан түвшинд:
1.Ертөнцийн гурваас мэдэхгүй үгээ сурагчийн толь бичиг ашиглан тайлбарлан бичээрэй.
Ертөнцийн 3 хүслэн
Хожгор толгойд үс хүслэн
Хувхай модонд мөчир хүслэн
Хуурай цайнд ус хүслэн
2. Зөв харгалзуул
Жим Цээжинд нь гэм суулган, хөлийг нь доголуулах
Цээж авах Нарийн бүдэг зам
Моод Хувцасны хийц загвар
Ахисан түвшинд:
1.Номын арын тайлбар толийг ашиглан тайлбарлаарай.
Сүүдэр-
2.Сүүдрээ зургаар илэрхийлээрэй.