Uploaded byBPurev
1,616 views

Nuur

power point

Embed presentation

ШИНЖЛЭХ УХААН ТЕХНОЛОГИЙН ИХ СУРГУУЛЬ Эрчим хүчний инженерийн сургууль Х.Сарангэрэл, Г.Уртнасан, Б.Батшагай, Д.Баярмаа, Лабораторийн гарын авлага (Модуль 5,6,7) Улаанбаатар 2014 он
DDC 005 K-637 ISBN 978-99962-894-9-1
3 Лабораторийн гарын авлага Өмнөх үг Энэхүү сурах бичиг нь компьютер дээр ажиллаж сурах, хэрэглээний програм хангамжийг эзэмшихийг зорьсон эхлэн суралцагсад болон их дээд, тусгай дунд сургуулийн оюутан сурагчдад зориулагдсан болно. Уг номыг зохиохдоо эхлэн суралцагсдын дагаж хийх шатчилсан зөвлөмжийн хэсгийг хичээлийн хэлбэрээр оруулж, тухайн дасгалыг хийх онолын мэдлэгийг хичээлийн өмнө товчилон оруулсанаас гадна суралцагч бие даан өөрийгөө шалгах хэсгийг нэмэн оруулав. Компьютерийн мэдлэг системтэйгээр эзэмших, бие даан суралцах чин хүсэлтэй бүх хүмүүст энэхүү гарын авлагыг зориулав. Гарын авлага нь үндсэн 3 бүлгээс бүрдэх ба 1-р бүлэгт Microsoft Office Ассеss, 2-р бүлэгт Microsoft Office Power Point, 3-р Интернэт- ийн орчны програм хангамжуудын тухай агуулсан болно. Бусад гарын авлагаас ялгагдах нь дээрх програмуудыг онолын болон дадлагын хэсгүүдээр баяжуулж, даалгаврын хэсгийг гүйцэтгэх ба хэрэглэгч ашиглахад хялбар дөхөм болгож өгснөөрөө давуу талтай бөгөөд бие даалтын ажлыг оруулж өгсөн.
4 Лабораторийн гарын авлага Номонд гарсан аливаа ташаарал болон номны тухай санал, бодлоо: Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль Эрчим Хүчний Инженерийн Сургууль Электроникийн Системийн Профессорын баг гэсэн хаягаар бичиж ирүүлэх буюу ШУТИС-н II байрны 632 тоотод өөрийн биеэр ирж өгч болно! Холбоо барих утас : 11-324590-2833 Танд амжилт хүсье!
5 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5. Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №1 Хичээлийнзорилго:ӨгөгдлийнсанбайгуулахMicrosoftAccessпрограмыг ажиллуулж сурах, түүний ажиллах зарчимтай танилцах I. Онолын хэсэг: Microsoft Access програм нь мэдээллийг хүснэгт хэлбэрээр оруулдаг өгөгдлийн сангийн нэг төрөл юм. Хэрэглэгч нь мэдээллийн баазаас мэдээллээ хүссэн сонголтын дагуу богино хугацаанд хялбараргаархайх,нэгтгэх,эрэмбэлэхэдзориулагдсанбөгөөдхэрэглэгчийн ажиллаж буй програмуудтай ажилладаг өгөгдлийн сан юм. Өгөгдлийн сан нь Microsoft Access програм дээр .accdb гэсэн өргөтгөлтэйгээр хадгалагддаг. Өгөгдлийн сан буюу Database гэдэг нь олон хэрэглэгч олон зорилгоор ашиглаж болох өгөгдлийн цогц бүрдэл юм. Өгөгдлийн сан нь хэд хэдэн хүснэгтүүдээс тогтох бөгөөд тэдгээрийн загвараар тодорхойлогдоно.Өгөгдлийн санг байгуулахдаа анхнаас нь маш оновчтой байгуулах хэрэгтэй. MS Access програмын өгөгдлийн сан нь Table, Form, Report, Query, Макро гэсэн объектуудаас бүрдэнэ. Бүрэн хэмжээний Database үүсгэхдээ Table объектоос эхлээд нэг бүрчлэн шат дараалалтай байгуулна. Зураг 1.1. Өгөгдлийн сангийн объектууд • Table - Өгөгдлийг хуваарилан хадгалж байх хүснэгт хэлбэрийн объект • Query- Өгөгдлийг сонгох, эрэмбэлэх, өгөгдөлд томъёо тооцоолол хийх нэгтгэн дүгнэх боломжтой объект • Form – Өгөгдлийг дэлгэц дээр зохимжтой хэлбэрээр харуулах, Table-д өгөгдлийг оруулах, харах, засварлах, шинээр нэмэх зэрэг олон боломжийг хангаж өгөх объект • Report – Өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийж, нэгтгэн цаасан дээр хэвлэж гаргах загварыг бэлтгэдэг объект • Macro- Макро програмтай ажиллах объект юм. Microsoft Access програмын үндсэн объект нь Table обьект бөгөөд ямар нэг утга агуулгыг илэрхийлэх мэдээллийг агуулж буй мэдээллийн бааз юм. Table нь мөр баганын өгөгдлөөр байгуулагдсан хүснэгт хэлбэртэй обьект бөгөөд мөрийг бичлэг (record), баганыг талбар (field) гэж нэрлэнэ. Бичлэг нь мэдээллийн агуулгыг илэрхийлэгч талбар болон талбарын төрлөөс тогтоно. Талбарын төрөл нь текст, тоо, мөнгөн тэмдэгт гэх мэт олон хэлбэртэй. Table объектын бүтцэд өөрчлөлт оруулахын тулд Table
6 Лабораторийн гарын авлага Design товчлуурыг дарах эсвэл Table нээлттэй байгаа тохиолдолд Design View командыг сонгоно. Table объектын бүтцийг тодорхойлохдоо Table- ийн талбарын нэр, талбарт бичих бичлэгийг авах төрөл, талбарын тайлбар, нэмэлт төлөв байдал, шинж чанарыг тодорхойлж өгнө. Зураг 1.2. Table үүсгэх цонх • Field Name хэсэгт талбарын нэрийг өөрт ойлгомжтой байдлаар өгөх ба тухайн зүйлийн агуулгыг нь товчилсон байна. • Data Type хэсэгт талбарын өгөгдлийн төрөл тодорхойлогдоно. Талбар нь олон янзын төрлүүдтэй. Хүснэгт 1.Талбарын өгөгдлийн төрөл Төрөл Авах утга Text Үсэг, тоо, тусгай тэмдэгтээс тогтох тэмдэгт мөр. Тоон утга авсан тохиолдолд тооцоолох үйлдэл хийхгүй Memo Тайлбарын мэдээлэл буюу хэд хэдэн үг, өгүүлбэр Number Бүхэл ба бутархай тоон өгөгдлүүд Date/Time Он, сар, өдөр, цаг төрлийн өгөгдөл Currency Хамгийн ихдээ бүхэл 15, бутархай 4 оронтой мөнгөн төрлийн өгөгдөл AutoNumber Автоматаар өсөх дарааллаар дугаарлана Yes/№ “Тийм” эсвэл “үгүй” гэсэн логик өгөгдлүүд OLE Object Windows-н бусад програмын хэрэгслээр үүсгэсэн excel хүснэгт, word бичвэр, график, дүрс, дуу зэрэг гадаад объектыг заана Талбарын төрлийн бичлэгийг цэгцтэй болгох, тэдгээр дээр үйлдэл хийхэд оновчтой болгоход хэрэглэнэ. • Description хэсэгт тухайн талбартай холбоотой дэлгэрэнгүй мэдээлэл бичиж болно. Талбарын нэр нь товч байдаг. Тухайн талбарын нэрийг илүү дэлгэрэнгүй ойлгомжтой болгохын тулд description-г хэрэглэнэ. Мэдээлэл оруулахгүй байж ч болно. • Field properties хэсэгт талбар тус бүртэй холбоотой талбарын төлөв,
7 Лабораторийн гарын авлага шинж чанаруудыг тодорхойлно. Энэ нь талбарын төрлөөс хамааран өөр өөр хэлбэртэй байна. Эдгээр нэмэлт шинж чанарыг тодорхойлж өгснөөр бичлэгийн авах утга эмх цэгцтэй болно. II. Дадлагын хэсэг: 1. Start->All Programs->Microsoft Office->Microsoft Office Access гэсэн дарааллаар програмыг ажиллуулна. Зураг 1.3 Өгөгдлийн сан үүсгэх үндсэн дэлгэц 2. ACCESS програмыг ачаалсны дараа Blank Database командыг сонгож цонхны File Name нүдэнд шинээр үүсгэх өгөгдлийн сангийн нэрийг оруулж хавтасны байрлалыг зааж өгөөд Create командыг сонгосны дараа програмын Database цонх гарч ирэх бөгөөд үргэлжлүүлээд өгөгдлийн санг бүрдүүлэгч хүснэгтүүдээ үүсгэнэ. 3. Data sheet->Design View командыг өгч нэр өгч хадгал. Энэ хэсэгт тaлбаруудыг нэмж оруулах, устгах болон талбарын шинж чанарыг өөрчилж болно. 4. Талбарын нэрийг өгөхдөө нэрийн уртыг 64-с хэтрүүлж болохгүй. Талбаруудад ижил нэр өгч болохгүй бөгөөд хоосон зай, цэг, таслал, хашилт (“), !, [] зэрэг тэмдэгтүүдийг ашиглахгүй. Талбарын нэрийг өгөхдөө агуулгатай нь холбоотой товч нэр өгнө. 5. Тухайн талбарт ямар өгөгдөл оруулахаас хамаарч талбарын өгөгдлийн төрөл тодорхойлогдоно. Талбарын төрөл нь текст, тоо, он, сар, өдөр, мөнгөн, зурган логик гэх мэт олон хэлбэртэй байдаг. 6. Бусад хэрэглэгчдэд зориулж өгөгдлийн тухай тайлбар (Description)– ыг оруул.
8 Лабораторийн гарын авлага III. Даалгаварын хэсэг: 1. Start->All Programs->Microsoft Office->Microsoft Office Access гэсэн дарааллаар програмыг ажиллуулж Anket Table 1 гэж өгч хадгал. 2. Create ->Table Design сонголтоор Table объектын бүтцийг тодорхойлно. 3. Өгөгдлийн санд нэр бүхий хүснэгт үүсгэ. Design View хүснэгтийг үүсгэгч талбаруудыг тодорхойлно. 4. Field Name талбарын нэр гэсэн хэсэгт хүснэгтийн талбарын нэрийг бичиж өгнө. 5. Data Type буюу өгөгдлийн төрөл хэсэгт тухайн нэр өгсөн талбарт байрлах өгөгдлүүд нь ямар төрлийн мэдээлэл байхыг тодорхойлж өгнө. Өгөгдлийн төрлийг буруу сонговол алдаа гарах ба тухайн талбарт бичигдэх өгөгдлүүд бичигдэхгүй байх болно. 6. Description нүдэнд тухайн талбарын тайлбарыг бичнэ. Энэ талбарт мэдээлэл оруулахгүй байж болох ба шаардлагатай тохиолдолд тайлбар бичнэ.
9 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5. Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №2 Хичээлийн зорилго: Microsoft Access программд Таblе үүсгэж сурах, Table дах талбаруудын өгөгдлийн төрлийг тодорхойлох, Primary key-г тохируулж сурах I. Онолын хэсэг: Мэдээллийн бааз дах хүснэгтүүд нь хоорондоо ямар нэг талбар ашиглан холбогдоно. Primary key буюу түлхүүр талбарыг тодорхойлохын тулд эхлээд хүснэгтийн ямар талбарыг түлхүүр талбар болгож авахыг нарийн шинжилгээ хийж тогтоосон байна. Primary key талбарт орсон утга хоосон буюу 0 утга байж болохгүй. Мөн тухайн түлхүүр талбарт орсон утга давхардахгүй байх хэрэгтэй. Мэдээллийн баазын хүснэгт бүрт түлхүүр талбар заавал байх хэрэгтэй гэж ойлгож болохгүй. Primary key гэж тодорхойлсон талбар ихэвчлэн мэдээллийн бааз хоорондын харилцан хамаарлыг тодорхойлоход ашигладаг. II. Дадлагын хэсэг: 1. Бүх талбарыг тодорхойлсны дараа талбаруудтай холбоотой нэмэлт шинж чанарыг Field Properties хэсэгт тодорхойлж өгнө. Үүсгэсэн талбарыг идэвхижүүлэхэд Field Properties нүдэнд сонгогдсон талбарын төлвүүд гарч ирнэ. Field Properties нь General болон Lookup гэсэн 2 харилцах цонх бүхий үндсэн хэсгээс тогтоно. General хэсэг дэх төлвүүдийг эхлээд тодорхойлж өгнө. 2. Талбарын утгын хэмжээ, авах утгын хязгаарыг Field Properties-ын General хэсэг дэх Field size-д тодорхойлно. Number болон Text төрлийн 2 талбар дээр тодорхойлно. • Text талбарт хичнээн тэмдэгт оруулахаа шууд бичиж өгдөг. • Number талбарт тоон өгөгдлийн янз бүрийн хэмжээг тодорхойлж өгч болно. Хүснэгт 1.Number төрлийн талбар Талбарын хэмжээ Авах утга Byte 0-255 Integer -32768-аас +32767 Long Integer -2147483648-аас +2147483647 Single -3.4*1038 -аас +3.4*1038 Double -1.797*10308 -аас +1.797*10308 3. Field Properties-ын General хэсэг дэх Format хэсэгт талбарын өгөгдлүүдийн харагдах хэлбэрийг тодорхойлох бөгөөд талбарын төрлөөс шалтгаалан өөр өөр төлөвтэй байна. Үүнд: a) Number, Autonumber, Currency төрлийн харагдах хэлбэрийг доорх хүснэгтээс сонгоно.
10 Лабораторийн гарын авлага Хүснэгт 2. Number, Autonumber, Currency төрлийн талбар Format Тоо Харагдах хэлбэр General Number 1234.5 1234.5 Currency 1234.5 $1,234.50 Euro 1234.5 E1,234.50 Fixed 1234.5 1235 Standard 1234.5 1,234.50 Persent 0.824 82.40% Scientific 1234.5 1.23E+03 b) Дараах тэмдэгтүүдийг ашиглаж Text болон Мемо талбаруудын форматыг тодорхойлно. Хүснэгт 3. Text болон Мемо төрлийн талбар Тэмдэгт Утга @ Хоосон зай болон тэмдэгт & Хоосон зай < Бүх тэмдэгтүүдийг жижигрүүлнэ. Ж: < COMPUTER гэсэн өгөгдөл өгөхөд computer гэж гарна. Бүх тэмдэгтүүдийг томруулна. Ж: > computer гэсэн өгөгдөл өгөхөд COMPUTER гэж гарна. c) Date/Time төрлийн талбарын харагдах хэлбэрийг дараах хүснэгтээс сонгоно. Хүснэгт 4. Date/Time төрлийн талбар Format Харагдах хэлбэр General date 20/11/09 6:30:00pm Long date Friday, November 20, 2009 Medium date 20-Nov-09 Short date 20/11/09 Long time 6:30:00pm Medium time 06:30pm Short time 18:30 d) Yes / No төрлийн талбар нь Yes / No, True / False, On / Off гэсэн хэлбэрүүдтэй бөгөөд эдгээрээс сонголтыг хийнэ. 4. Талбарын утгыг гараас оруулахад ямар хэлбэрээр оруулахыг Field Properties-ын Generel хэсэг дэх Input mask –д тодорхойлно. Ж: (000)00-000000 (976)99-750425 5. Field Properties-ын Generel хэсэг дэх Caption хэсэгт идэвхтэй байгаа талбарын гарчгийг эсвэл хүснэгтийн толгойн гарчгийг өгнө. Энэ нүдийг хоосон орхивол талбарын гарчиг талбарын нэр гарна. 6. Table-д шинээр бичлэг оруулахад идэвхтэй байгаа талбарт авах анхны утгыг Field Properties->Generel->Default value хэсэгт бичиж өгнө. 7. Field Properties->Generel->Validation Rule хэсэгт тухайн талбарт орох
11 Лабораторийн гарын авлага өгөгдөл ямар нөхцлийг хангасан өгөгдөл байхыг тодорхойлно. Жнь : <>0 гэвэл 0-ээс ялгаатай утга оруулах гэх мэт. 8. Field Properties->Generel->Validation Text хэсэгт Validation Rule-д тодорхойлсон нөхцлийг зөрчвөл хэрэглэгчид өгөх сануулга, зөвлөгөө, алдааны мэдээллийг бичиж өгнө. 9. Тухайн сонгосон талбарыг индекслэх эсэхийг Field Properties->Generel- >Indexed хэсэгт тодорхойлно. Энэ хэсэгг No, Yes (Duplicates Ok), Yes (No Duplicates гэсэн гурван сонголтын аль нэгийг сонгоно. 10. Тухайн талбарт заавал утга оруулах эсэхийг Field Properties->Required хэсэгт тодорхойлно. 11. Тэг урттай өгөгдөл оруулах эсэхийг Field Properties->Allow zero length хэсэгт зааж өгнө. 12. Field Properties-ын Lookup хэсэгт тухайн талбарын өгөгдлийг оруулах хэлбэрийг сонгоно. Тухайлбал, Yes/No төрлийн өгөгдлийг Text Box–д гараас тийм үгүй гэж оруулах уу, Check Box-д тийм үгүй гэсэн сонголт хийх үү, List Box, Combo Box ашиглан жагсаалт үүсгэж, тийм үгүй гэсэн утгаас авах гэх мэтчилэн тухайн талбарт өгөгдөл хэрхэн оруулах вэ? гэдгийг тодорхойлж болно. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Аnkеt нэртэй хүснэгтийг Microsoft Access програмд үүсгэ. 2. Аnkеt нэртэй хүснэгтийн талбарын нэр болон өгөгдлийн төрлийг тодорхойл. 3. Registration нэртэй хүснэгтийг үүсгэж талбар, өгөгдлийн төрлийг тодорхойл. 4. Бүх талбарыг тодорхойлсны дараа талбаруудтай холбоотой нэмэлт шинж чанарыг Талбарын Field properties-ийн General болон Lookup хуудсын командуудыг ашиглан талбар бүрийг тодорхойлох бүрдээ нэг нэгээр нь тодорхойлон тохируулна. 5. Талбарт нэмэлт тохируулга хийхдээ Field properties-ийн Look Up хуудсыг идэвхжүүлнэ. Апkеt table -ын “Хүйс” талбарт байрлах “эрэгтэй/эмэгтэй” гэсэн утгуудыг байнга гарнаас оруулахгүй аль нэгийг нь сонгож оруулахаар хийхдээ Field properties хэсгийн General хуудасны Caption хэсэгт “Хүйс” гэж оруулсны дараа Field properties хэсгийн Look Up хуудсыг идэвхжүүлэн Display Control мөрөн дэх Техt box-ын мөрний сумыг нээж Combo box-г сонгоно. Ингэхэд гарч ирэх командуудаас Row source type хэсгийн Value list-г сонгож Row source хэсэгт уг талбарт байрлах “Эрэггэй”; “Эмэгтэй” гэсэн үгийг бичнэ. 6. Registration table-ийн Суралцах хэлбэр гэсэн талбарын ТАХ, хувийн, зээл, буцалтгүй сонголтуудыг Combo box үүсгэн хийнэ. 7. “Оюутны нэр” талбарыг Primary Кеу болгон тодорхойлно.
12 Лабораторийн гарын авлага Хүснэгт 1. Апkеt table Талбарын нэрс Оюутны нэр Оюутны код Төрсөн он сар өдөр Үндсэн захиргаа Гэрлэсэн эсэх Хүйс Хаяг Өгөгдлийн Төрөл Техт [15] Text [10] Date [дурын] Text [10] Yes/No Check box Эрэгтэй эмэгтэй Memo Хүснэгт 2. Registration table Талбарын нэрс Оюутны нэр Элссэн он I улиралын кредит I улиралын GРА II улиралын кредит II улиралын GРА Суралцах хэлбэр Өгөгдлнйн төрөл Техт [14] Date [дурын] Number [integer] Number [single] [Decimal place-2] Number [integer] Number [single] [Decimal place-2] ТАХ хувийн зээл буцалтгүй 8. Table бүрдээ 10-15 бичлэг оруулан уг бичлэгээ Save командаар хадгална.
13 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5. Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №3 Хичээлийн зорилго: Microsoft Access програмын мэдээллийн баазын файлд үүсгэсэн Тable-уудыг түлхүүр талбаруудаар холбож Reletionship хийж сурах ба Query байгуулж сурах I. Онолын хэсэг: Өгөгдлийн төрөл болон утга агуулгын хувьд ижил талбаруудаар Table, Query-үүдийн хооронд холбоо тогтоосныг холбоо хамаарал буюу Reletionship гэнэ. Нэг болон хэд хэдэн хүснэгтийн өгөгдлүүдээс сонгож авах, эрэмблэх, тодорхой нөхцөлөөр хайх, тооцоолол хийх, нэгтгэх, дүгнэхэд хэрэгтэй мэдээлэл авахад ашиглах объектыг Query гэнэ. Мэдээлэлийн сангийн үндсэн объектуудын нэг болох Query–ыг дараах зорилгуудаар ашигладаг. Хүснэгтэд байгаа өгөгдлөөс тодорхой талбарын мэдээллийг сонгож харуулахын тулд ашигладаг. Хүснэгтэдбайгаамэдээллүүдээстодорхойнөхцлийгхангасанбичлэгүүдийг сонгож авахад ашиглана. Хүснэгтэд байгаа мэдээллүүдийг эрэмбэлж болно.Хүснэгтэд буй өгөгдлөөс төрөл бүрийн томъёо тооцооллыг хийж үр дүнг гаргаж болно. MS Access програм дээр Query объектыг шинээр үүсгэхдээ Greate харилцах хуудасны Other бүлгийн Query Design, Query Wizard командыг ашиглана. Зураг 3.1. Create цэсний Other бүлэг II. Дадлагын хэсэг: 1. Бүх хүснэгтүүдийг байгуулсаны дараа тэдгээрийн харилцан хамаарлыг Relationship команд ашиглан тодорхойлно. Хүснэгтүүдийн хооронд харилцан хамаарал тогтоохын тулд Datasheet цэсийн Relationship команд өгөхөд Relationship нэртэй цонх үүснэ. Үүний хамт дараах Show Table цонх үүснэ. Show Table цонхоос тухайн мэдээллийн санд байгаа хүснэгтүүдээс сонгож Add командаар Relationship цонхонд нэмнэ.
14 Лабораторийн гарын авлага Зураг 3.2. Relationship ба Show Table цонх Хүснэгтүүдийн хооронд холболт үүсгэхдээ хүснэгтүүдийг Relationship цонхонд нэмж дууссаны дараа тэдгээрийн харилцан хамаарал үүсгэж байгаа талбаруудын аль нэг дээр хулганаар чирч, дээрээс нь авчирч хулганы даралтыг дарна. Ингэхэд ямар хүснэгтүүдийн хооронд, ямар талбараар, ямар хэлбэрийн харьцаа үүсч байгаа талаар мэдээллийг илэрхийлсэн Edit Relationships цонх гарах ба Create командаар хүснэгт хоорондын харьцааг байгуулна. Зураг 3.3. Edit Relationships харилцах цонх • Enforce Referential Integrity - Харилцан хамааралтай хүснэгтийн түлхүүр талбараар хүснэгт бүрт мэдээ бүрэн бүтэн байгаа эсэхийг шалгах • Cascade Update Related Fields - Харилцан хамааралтай хүснэгтүүдийн аль нэгэнд аль нэг талбарт түлхүүр утга засагдвал бусад хүснэгтүүдэд мөн адил өөрчлөлт хийгдэх • CascadeDeleteRelatedRecords-Харилцанхамааралтайхүснэгтүүдийн аль нэгэнд аль нэг түлхүүр талбартай бичлэг устгагдвал бусад
15 Лабораторийн гарын авлага хүснэгтүүдэд мөн адил устгагдах боломжийг бий болгоно. Зураг 3.4. Relationships харилцах цонхон дах xолбогдсон хүснэгтүүд 2. Query байгуулахдаа Create цэснээс Query Wizard, Query Design гэсэн 2 командуудаас аль нэгийг сонгож болно. Create цэсний Query Wizard командыг сонгоход query үүсгэх 4 арга бүхий New Query цонх гарч ирнэ. Үүнд : • Simple Query Wizard – бэлэн загвар ашиглан query үүсгэх • Crosstab Query Wizard – загвар ашиглан эмхтгэсэн query үүсгэх • Find Duplicates Query Wizard – загвар ашиглан table дэх талбарын давхардсан өгөгдлүүдээр query үүсгэх • Find Unmatched Query Wizard – загвар ашиглан нэг table-ийн талбарын өгөгдлүүдийг нөгөө table -ийн талбарын өгөгдөлтэй харьцуулан давхцахгүй өгөгдлүүдээр query үүсгэх Зураг 3.4. Create цэсний Query Wizard командыг сонгоход гарах New Query цонх
16 Лабораторийн гарын авлага 3. Query-г сонгож оруулах талбарын нэрийг дараах хэсгээс сонгоно. Зураг 3.5. Design Grid • Field хэсгийн харгалзах багануудад Query-д сонгож оруулах талбарын нэрийг сонгоно. Үүнийг хийхдээ баганыг идэвхжүүлмэгц идэвхжих сумыг нээж уг баганад байрлах жагсаалт дотроос талбарын нэрийг сонгож авна. • Table хэсэгт сонгож авсан талбарыг агуулж буй table-н нэр бичигдэнэ. • Sort хэсэгт уг сонгосон талбарын бичлэгийг Ascending буюу өсөх дарааллаар, Descending буюу буурах дарааллаар эрэмбэлнэ. • Show хэсэгт уг талбарт байрлах өгөгдлийн харагдахаар тохируулахдаа чагт тавина. • Criteria хэсэгт сонгож авсан талбараас тодорхой шалгуур бүхий бичлэгийг түүвэрлэн харах шалгуурын нөхцөлийг оруулна. • Or эсвэл Criteria хэсэгт оруулах давхар нөхцлийг дээрхийн адил тодорхойлон бичнэ. • Хэрэв Query-д байрлуулах талбарын утгуудыг ашиглан илэрхийлэл зохиох бол Build командын хэрэгсэл дээр хулганаар дарж нээгдэх харилцах цонхонд бичнэ. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Өмнөх хичээл дээр байгуулсан мэдээллийн баазын файлаа нээнэ. 2. Datasheet цэсний Reletionship командаар Reletionship үүсгэнэ. Үүний тулд Reletionship хийх table-уудыг нээн харуулах хэрэгтэй. Reletionship- >Show table командаар мэдээллийн бааз дах table -уyдийн нэрсийг ил гаргана. 3. Нээгдэх Show table харилщх цонхны table хуудсанд Anket table-ийн нэрийг идэвжүүлж Add командын товчлуур дээр дарна. Мөн Registration table-ийг дараа нь дээрхийн адил Add командаар нэмэхэд дэлгэцэнд эдгээр table-уудын талбаруудын нэрс бүхий цонх харагдах болно. 4. Дээрх table-ийн талбаруудыг агуулсан цонхны түлхүүр талбаруудыг хулганаар чирч холбоно. (түлхүүр талбарын нэр бусад нэрнээс тод харагдана.) 5. ХолболтыгхиймэгцReletionship-ийнтөрлийгсонгохEditReletionship цонх нээгдэх ба эндээс зохих тохиргоог хийж Create командаар холбоо үүсгэнэ.
17 Лабораторийн гарын авлага 6. Reletionship-ийн 3 хэлбэрийг тус бүрд нь туршин дор хаяж 3 төрлийн холбоос бүхий Query байгуулж туc бүрд нь нэр өгч хадгална. 7. Database Window шилжиж объектуудаас table үүсгэсний адил Query объектыг идэвхжүүлэн New командаар өмнө байгуулсан table дээрээ суурилсан байгуулах алхамыг эхэлнэ. 8. Нээгдэх цонхноос Desing View командаар Query-г сонгож оруулах талбарын нэрийг сонгоно. 9. Save командаар Query-д нэр өгч хадгална. 10. Anket Table -> Оюутны код ба Хаяг талбаруудыг нэгтгэсэн хүснэгт байгуулж, хаяг талбарт БЗД –ээр шүүж харуулсан Query байгуулна 11. Registration table -г ашиглан байгуулах Query-д Оюутны нэр, I ба II улирлын GPA талбарыг нэгтгэж хүснэгт үүсгээд I ба II улирлын GPA дундаж утгыг олно. 12. Оюутны нэр, I- улирлийн кредит талбарыг нэгтгэж хүснэгт үүсгээд, I улиралд 15-аас их кредит сонгосон оюутнуудын бичлэгийг шүүж харуулахаар тохируулсан Query байгуулна. 13. Оюутны нэр, II улирлын кредит талбарыг нэгтгэж хүснэгт үүсгээд, II улирлын кредитийг өсөх дарааллаар эрэмбэлж харуулсан Query байгуулна.
18 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5. Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №4 Хичээлийн зорилго: Microsoft Ассеss програмд мэдээллийн баазын файлд буй table болон Query-д суурилсан Form байгуулж уг Form дээр мэдээллийн баазтай ажиллах үйлдлүүдийг командын хэрэгслүүдээр удирдахаар зохион байгуулах чадвар эзэмшинэ. I. Онолын хэсэг: Form нь Table, Query-ийн өгөгдлийг харах, өөрчлөх, шинээр нэмэх, устгах, хайлт хийх зэрэг өгөгдлийн сан дээр ажиллах бүхий л үйлдлийг хэрэглэгчдэд зориулж байгуулсан обьект юм. Form үүсгэх дараах аргууд бий. Үүнд : • Design View - өөрөө бүтцийг тодорхойлох • Form Wizard – бэлэн загвар ашиглах • AutoForm – автоформ ашиглах • Chart Wizard – бэлэн загвар ашиглаж график байгуулах • PivotTable Wizard – бэлэн загвар ашиглаж эмхтгэсэн хүснэгт байгуулах Design View ашиглахдаа Forms обьектын New хэрэгслийг дарж, гарч ирэх харилцах цонхноос table болон query-ийн нэрийг сонгоод, Design View сонголт хийж, ОК товч дарна. Энэ үед Form-ын загвар тодорхойлох цонх нээгдэх бөгөөд шаардлагатай контролуудыг байрлуулан талбарын авах утгыг Data хуудасны Record Source-т зааж өгнө. Form-ыг харах 3 хэлбэр байдаг. Үүнд : • Design View – дизайнтай ажиллах • Form View – Form хэлбэрээр харах • Datasheet View – хүснэгтээр харах Эдгээр хэлбэрүүдийн хооронд шилжиж болох бөгөөд View цэсэнд хандана. Design View хэлбэрээр form-оо үүсгээд Form View болон Datasheet View хэлбэрээр form-оо харах боломжтой. Datasheet View хэлбэрээр харахад бичлэгүүдийг мөр болон баганан байдлаар нэгэн зэрэг бичлэгүүдийг харна. Form View хэлбэрээр харахад тухайн мөчид нэг л бичлэг харагдана. II. Дадлагын хэсэг: Form-ыг идэвхжүүлэхдээ Form-ыг Design View горимд нээнэ. 1. Form selector дээр дарна. Хэвтээ болон босоо шугамын огтлолцол дээр form selector байрлах ба хэрвээ дэлгэцэн дээр шугам харагдахгүй бол form-ыг идэвхжүүлэхдээ Edit цэсний Select form команд сонгоно. 2. Form-д бичлэгүүдийг засварлахдаа бичлэгээ идэвхжүүлнэ. Гараас F2 товч дарж бичлэгээ засварлаад Record цэсний Save record команд сонгоно. Form дээр хийгдсэн аливаа засвар нь тухайн Table дэх бичлэгүүдэд мөн хийгдэнэ. 3. Form-ын загварыг тодорхойлж үүсгэхэд Toolbox-ыг ашиглана. Хэрэглүүрүүдийн үүргийг авч үзье. Үүнд : o Select Objects – контролыг идэвхжүүлнэ.
19 Лабораторийн гарын авлага o Control Wizards – бэлэн загвар ашиглана. o Label – текстэн мэдээлэл оруулахад ашиглана. Тооцоолол хийхэд ашиглаж болохгүй бөгөөд Table/Query-тэй холбоотой утгуудыг авч чадахгүй. Харин бусад контролуудтай хамт ашиглагддаг. o Textbox – бичлэгүүдийн сангаас өгөгдлийг Form-д харуулахад ашиглана. o Option group – сонголтын бүлгийг form дээр харуулахад ашиглана. Энэ контрол нь бүлгийн хүрээ болон Toggle button, Option button, Check box-уудын бүлгээс бүрдэнэ. o Unbound object frame – form дээр зураг, график, томъёо гэх мэт бусад програм дээр боловсруулсан обьектыг оруулахад ашиглана. o Bound object frame – table-ийн талбарт хадгалагдаж байгаа OLE object төрлийн файлыг form харуулахад хэрэглэнэ. o Page break – form-д хуудсыг таслахдаа ашиглана. o Tab control – Өгөгдлийн санд байгаа мэдээллийг өөр өөр хуудсанд гаргахын тулд ашиглана. o Subform/Subreport – form дээр өөр form, table, query-ийн өгөгдлийг харуулахад ашиглана. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Өмнөх хичээл дээр байгуулсан мэдээллийн баазыг нээнэ. 2. Form-ыг байгуулсан table бүр дээр суурилж байгуулна. 3. Database Windows цонхны Form объектыг идзвхжүүлэн New командаар table, Query байгуулсаны адил байгуулна. 4. Нээгдэх New Form харилцах цонхноос Form Wizard командыг сонгож Form-ыг авгоматаар байгуулах горимд шилжинэ. Мөн уг цонхны доод хэсэгт байрлах цонхноос Form-д суурилах table-г сонгоод Ок товчийг дарна. 5. Form Wizard харилцах цонхны Table/Quiries цонхноос table, Query-н нэрийг сонгоно. Available Fields цонхноос Form дээр харуулах талбарыннэрсийгсонгожтовчлуураарSelectedFields цонхондшилжүүлээд Next товчийг дарна. 6. Нээгдэх харилцах цонхоос сонголт хийнэ. 1. Form with Subform- дэд формтой мастер байгуулах бол энэ сонголтыг авна. 2. Linked forms- холбоотой форм байгуулах бол энэ сонголтыг идэвхжүүлнэ. Next товчлуураар дараагийн цонх руу шилжинэ. 7. Энэ цонхонд Form-ын харагдах хэлбэрийг сонгоод Next товчлуур дээр дарна. 3. Tabular - Энэ хэлбэр нь Form дээр талбарын нэрс болон өгөгдөл оруулах цонхнууд дэлгэцээр тарж байрлана. 4. Datasheet - Энэ хэлбэр нь Form хүснэгг хэлбэрээр харагдаж байхаар зохион байгуулагдана. 8. Дараагийн цонхонд шилжиж Form-ын дүрслэгдэх хэлбэрийг сонгоод Next товчлуур дээр дарна.
20 Лабораторийн гарын авлага 9. Энэ цонхонд үндсэн (мастер) ба дэд формын гарчгийн нэрийг бичиж өгөөд Form товчлуурыг дарж байгуулах ажиллагааг дуусгаад нэр өгч хадгална. 10. Мэдээллийн баазын өгөгдлүүдийг дэлгэц дээр формоор дамжуулан харахдаа Database window цонхны Ореn командаар View->Open Form командыг туc туc хэрэглэж болно. View->Desing View командаар Form-ыг засварлах горимд шилжүүлэн доор зурагт үзүүлсэний дагуу командын товчлууруудыг байрлуулан Form ашиглан мэдээллийн баазтай ажиллах боломжуудыг автоматжуулна. Үүнийг хийхдээ View->Toolbox хэрэгслийг ил харагдуулаад Control Wizard-ыг идэвхжүүлэн командын товчлууруудыг Form дээр өрж байрлуулна. 11. Дээрх дарааллын дагуу ажиллан anket table-д суурилсан Form-ыг мөн адил байгуулж хадгална. Зураг 4.1. Form-оор Toolbox ашиглан Button үүсгэсэн цонх
21 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5. Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №5 Хичээлийн зорилго: Microsoft Ассеss програмд өгөгдлийн баазын бичлэгүүдийг тодорхой хугацааны хувьд, төрлийн хувьд, тодорхой тооцоо хийн баримт хэлбэрээр хэвлэн авах боломжийг бүрдүүлдэг Rерогt буюу тайланг өөрийн хүссэн хувилбараараа зохион байгуулж сурах. I. Онолын хэсэг: Report объект нь өгөгдлийн сан удирдах системийн үндсэн объектуудын нэг бөгөөд боловсруулсан тайланг төрөл бүрийн байдлаар гаргаж авах боломжтой. Report үүсгэх дараах аргууд байдаг.Үүнд: • Design View –Өөрөө бүтцээ тодорхойлох • Report Wizard –Бэлэн загвар ашиглах • AutoReport – Авторефорт ашиглах • Chart Wizard – Бэлэн загвар ашиглаж график байгууулах • Label Wizard – Label-ийн хэмжээг сонгох замаар тайлан гаргах Зураг 5.1. Reports бүлгийн цонх Report гэдэг нь тайлан гэсэн үг бөгөөд Access дээр Report байгуулна гэдэг нь таблицын өгөгдлийн цаасан дээр хэвлэж гаргах загварыг байгуулна гэсэн үг юм. Report команд нь тухайн сонгосон хүснэгтийн талбаруудыг хөндлөнгөөр байрлуулж автоматаар тайлан бэлдэж харуулна. II. Дадлагын хэсэг: 1. Өөрийн байгуулсан мэдээллийн баазын файлыг нээнэ. 2. Даалгавар 1,2,3-ыг хийнэ. 3. Database Window цонхны Rерогt объектыг идэвхжүүлэн New командаар тайлан шинээр үүсгэх горимд шилжинэ. 4. New Rерогt харилцах цонхноос Rерогt Wizard команд болон тайлан болгож хэвлэх table ба Query сонгоод Оk товчлуурыг дарна. 5. Rерогt Wizard харилцах цонх нээгдэх ба энэ цонхны Таble/Queries хэсгээс тайланд багтах tаble ба Query-ын нэрийг идэвхжүүлж Available fields хэсгээс талбарын нэрийг сонгож командаар Selected fields талбарт шилжүүлэн оруулж дууссаны дараа Next командаар дараагийн цонхонд шилжинэ. Хэрэв илүү талбарын нэрийг буцаах бол комаңдыг ашиглана. 6. Нээгдэх харилцах цонхонд тайланд хэвлэгдэх өгөгдлүүдийн харагдах хэлбэрийг харуулна. Next командаар дараагийн цонхонд шилжинэ. Хэрэв нэмэлт мэдээлэл харах хүсэлтэй бол Show me more information товчийг дарна. Эндээс Show me examples командаар тайлангийн (жишээ загварыг)
22 Лабораторийн гарын авлага харж болно. Close командаар өмнөх цонх руу шилжинэ. 7. Дараагийн цонхонд шилжиж тайланд хэвлэх талбарыг бүлэглэх бол Grouping Options командаар харилцах цонхыг нээн бүлэглэх товчийг сонгоно. • Хэрэв тоон талбарыг бүлэглэх бол 10-т, 50-т, 100-таар бүлэглэж болно. • Хэрэв текстэн талбар бол эхний үсгээр нь, эхний гурван үсгээр нь бүлэглэж болно. • Хэрэв ердийн хэлбэрээр бүлэглэх бол normal хэлбэрийг сонгоно. Next командаар дараагийн цонхонд шилжинэ. 8. Нээгдэх цонхноос эхний 4 талбарыг өсөхөөр ба буурахаар эрэмбэлэх ба нийлбэр өгөх бол нийлбэр өгөх хэлбэрийг Summary Options командаар нээгдэх цонхонд тохируулаад Ок командаар өмнөх цонх руу шилжинэ. 9. Нээгдэх цонхноос тайлангийи хэвлэгдэх хэлбэр, хэвлэх цаасны байрлалыг сонгоод Next команд сонгoно. 10. Нээгдэх цонхноос тайлангийн загварыг сонгоод Next командыг ажиллуулна. 11. Нээгдэх цонхны What title do you want for your report хэсэгт тайлангийн гарчгийг бичээд доорх сонголтын аль нэгийг сонгоно. 12. Preview the report - тайланг хэвлэхийн өмно урьдчилан харах 13. Nodify the reports design - тайлангийн бүтцийг өөрчлөх командаар тайланг байгуулах алхамыг дуусгана. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дээрхи алхамын дагуу Report Wizard-аар хөндлөн байрлалтай цаасан дээр tablе-д суурилсан тайлан байгуулна. Мөн өмнөх хичээл дээр байгуулсан Query-нүүдэд суурилсан тайланг баганан tabular хэлбэрээр байгуулна. 2. Registration table-д суурилсан бүлэглэсэн өгөгдөлтэй, кредит ба GРА- ийн дундаж утгуудыг уг table-ийн талбарууд дээр нэмж талбар үүсгэн тайландаа багтаасан байхаар тайланг зохион байгуулах ба тайлангийи толгой хэсэгт “ШУТИС-ийн ЭХИС-ийн оюутан. . . . . . . . . –ний дүн ба кредитын тооцоо” текстийг, хөл хэсэгт нь “ЭХИС-ийн сургалтьш албаны тухайн өдрийн он, сар, өдөр, хуудасны дугаар харагдаж байхаар дизайныг нь зохионо. Тайланг хэвлэх цаасны хэмжээг тал бүрд нь 2 см үлдэж байхаар бичгийн цаасны хэмжээгээр тохируулна. 3. Тоон утгууд бүхий талбартай table ба Query ашиглаад Chart Wizard тайланг байгуулна. Эдгээр даалгаваруудыг хийж дуусаад тус бүрд нь нэр өгч хадгалаад багшид шалгуулна.
23 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6. Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №1 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмтай танилцах, үзүүлэн бэлтгэх, үзүүлэнд слайд нэмэх, үзvvлэнг хадгалах, слайдын өнгийг өөрчлөх, үзvvлэнгийн төрөл, дизайныг тодорхойлох, бэлэн загвар ашиглан vзvvлэн бэлтгэх, текст болон зураг оруулах зэрэг боломжуудтай танилцана. I. Онолын хэсэг: Power Point програм нь Presentation буюу илтгэл, танилцуулга бэлтгэхэд зориулагдсан програм юм. Илтгэл нь хэд хэдэн слайдаас (slide) бүрдэнэ. Слайд гэдэг нь илтгэлийн нэг хуудас бөгөөд үндсэн гарчгийн слайд, гол мэдээллийн слайд, төгсгөлийн слайд зэрэг олон хэлбэрийн слайдуудаас тогтдог. Илтгэл тавих слайд (Slide) нь тvvний дэвсгэр (Background), гарчиг (Title text), тvvн дээрхи шугам, текст (Lines andText),дvрс(Fills),сvvдэр(Shadow),бусадзvйлс(Accent)зэргээсбvрдэх бөгөөд эдгээрийг янз бvрийн өнгөөр ялган слайдын vзэмжийг сайжруулж болно. Мөн MS-PowerPoint–ын нэг үндсэн зориулалт нь Slide show буюу хэд хэдэн слайд, хуудасны хооронд хөдөлгөөн, дуу авиа болон автомат тохируулгуудыг хийж өгдөгт оршино. Энэ нь олон слайдуудаас бүрддэг бөгөөд слайд бүрийг өвөрмөц хэлбэр, хөдөлгөөн, эффектэд оруулахын зэрэгцээ слайдын бүрэлдэхүүн хэсэг болох гарчиг, текст, зураг, график, хүснэгт зэргийг ч хөдөлгөөнд оруулснаар бүхэл бүтэн сайхан илтгэл бэлтгэх боломжтой. Илтгэл, танилцуулга нь дараах бүтэцтэй. Үүнд: • Илтгэлийн нүүр хуудас: Илтгэл, танилцуулгын сэдэв, илтгэгчийн талаарх мэдээлэл огноо гэх мэт багтана. • Илтгэлийн агуулга: Илтгэл, танилцуулгад танилцуулах гэж буй асуудлуудаа оруулна. • Илтгэлийн үндсэн хэсэг: Илтгэл, танилцуулгын бүтцэд оруулсан асуудлуудаа дэлгэрүүлэн танилцуулна. Төлөвлөгөөнийхөө дагуу логик дараалал сайтай, илүү дутуу үггүйгээр, хоорондын уялдаа холбоог сайтар баримтлан бичнэ. • Дүгнэлт: Илтгэл танилцуулга ямар зорилготой байсан, зорилгыг биелүүлэхийн тулд ямар асуудлуудыг судалсан, судалгаа хийх явцдаа ямар үр дүнд хүрснээ логик дэс дараалалтайгаар тоочин бичих ба энэ сэдвээр өөрийн гэсэн ямар ямар үндсэн дүгнэлт хийснээ товч бөгөөд тодорхой илэрхийлнэ. II. Дадлагын хэсэг: 1. Start->All Programs->Microsoft Office->Microsoft Office Power Point гэсэн дарааллаар програмыг ажиллуулж хоосон хуудас бүхий слайд нээнэ. 2. Бэлтгэж байгаа vзvvлэндээ шинэ слайд нэмэхдээ програмын Home цэснээс Slides бүлгийн New Slide командыг өгөх, эсвэл CTRL+M гэсэн хос товчыг дарах, эсвэл Slides, Outline талбарт байрлаж буй слайдыг сонгож хулганы баруун талын товчийг сонгож New Slide командыг өгч болно. 3. Үүсгэсэн слайдын ерөнхий хэлбэрийг өөрчлөх бол Home цэсний
24 Лабораторийн гарын авлага Slides бүлгийн layout… командыг сонгоно. Зураг 1.1. Слайданд шинэ хуудас оруулах сонголт / layout / Энэ үед дэлгэцэн дээр слайдын ерөнхий бүдүүвч ямар байх талаар асуусан загварууд бүхий Office theme гэсэн цонх гарч ирнэ. Эндээс тохирох загвар эсвэл хоосон слайдыг сонгоно. Слайд нь схем, зураг, текст, график агуулсан байж болно. 4. Слайдыг хувилахдаа дараах командуудыг өгнө. • Slides, Outline талбарт байрлаж буй слайдыг сонгож хулганы баруун талын товчийг сонгож Duplicate Slide команд юмуу Copy, Paste командыг сонгож болно. • Home/ Slides/new slides/ Duplicate Selected Slides командыг өгөх • Ctrl+Shift+D 5. Слайданд гарчиг болон текстийг оруулахдаа гарчиг текст оруулах хүрээнд хулганы заагчийг байрлуулан уг хүрээнд босоо зураас гарах үед бичнэ. Зураг 1.2. Слайданд текстийг бичих хэлбэр
25 Лабораторийн гарын авлага 6. Слайдыг устгахдаа доорх аргуудыг хэрэглэнэ. • Home/Slides/Delete • Хэд хэдэн слайдыг Ctrl товчны тусламжтай сонгон идэвхжүүлж байгаад Home/Slidest/Delete • Устгах слайдаа сонгоод хулганы баруун талын товчлуураар нээгдэх жагсаалтаас Delete Slide командыг сонгох 7. Слайданд дизайн оруулахдаа Design цэсний Themes бүлгийн бэлэн дизайны загваруудаас сонгож болно. Зураг 1.3. Слайданд дизайн оруулах Design/Themes • Colors- Cонгож авсан слайдын загварын өнгийг өөрчилнө. • Fonts – Сонгож авсан слайдын загварын техтийн фонтыг өөрчилнө • Effects- Слайданд эффект оруулна. • Design->Themes->More Themes on Microsoft Office Оnline.. дарааллаар орж интернэтээс сүүлийн үеийн бэлэн Template буюу загваруудыг татаж авч слайдандаа дизайн оруулж болно. 8. Слайдны арын дэвсгэр өнгийг Design/Background/Background Styles.. дарааллаар орж өөрчилж болох бөгөөд Design/Background/ Hide background graphic..-ыг сонгож арын дэвсгэр зургийг нуух боломжтой. 9. Шинээр текст оруулахдаа Insert->Text->Text Box.. командыг сонгож текстээ бичнэ. 10. Insert ->Illustration -> Shapes .. командын тусламжтай янз бүрийн хэлбэртэй дүрс оруулах боломжтой. 11. Слайданд тоочсон буюу дугаарласан хэлбэрийн текст оруулахдаа Text Box хүрээг сонгож текстээ оруулсны дараа Home/Paragraph/ Bullets and Numbering.. командыг сонгоно. Зураг 1.4. Слайданд тоочсон буюу дугаарласан хэлбэрийн текст оруулах
26 Лабораторийн гарын авлага 12. Текстийн мөр хоорондын зайг тохируулахдаа текст бичсэн хүрээг идэвхжүүлсний дараа Home/Paragraph.. командыг сонгоход гарч ирэх харилцах цонхны Line Spacing дотроос сонголт хийнэ. 13. Үсгийн горимыг сонгохдоо текст бичсэн хүрээг идэвхжүүлсний дараа Home/Font/Change Case.. командаар үсгийн горимыг сонгоно. Үүнд: • Sentence сase - Өгүүлбэрийн эхний үсгийг том болгоно. • lowercase – Бүх үсгийг жижиг болгоно. • UPPERCASE - Бүх үсгийг том болгоно. • Capitalize Each Word – Текстийн үг бүрийн эхний үсгийг том болгоно. • tOGGLE cASE - Жижгээр бичсэн үгийг том болгож, томоор бичсэн үгийг жижиг болгоно. 14. Слайданд цаг хугацаа, огноо, дугаар болон бусад мэдээллийг слайдын дээд, доод хэсэгт оруулахдаа Insert/Header and Footer ..командаар нээгдэх харилцах цонхны Slide болон Notes and Handouts хэсэгт оруулж өгнө. o Slide хэсгийн хяналтын товчлуурыг чагталбал • Date and time - Он сар өдөр • Slide number - Хуудасны дугаар • Footer – Хөлийн текст гарах болно. o Notes and Handouts хэсэгт хөл, толгойн текст болон хуудасны дугаарыг оруулж өгч болно. Мөн илтгэлийн сэдэв, илтгэгчийн нэр байж болно. o Зураг 1.5. Слайданд хөл толгойн текст оруулах 15. Дэлгэц дээрх зургийг хадгалахдаа Print screen товчыг дангаар эсвэл Ctrl+Alt+Sift+Print Screen гэсэн товчуудыг зэрэг дарж дэлгэц дээрх зургаа Clipboard руугаа хуулсаны дараа Paint, Word, Excel, Powerpoint зэрэг хэрэглээний програмууд дээр paste хийн оруулж засварлаж авч болно. 16. Слайдуудыг бэлтгэж дуусаад илтгэлийг хадгалахдаа дараах аргуудыг
27 Лабораторийн гарын авлага хэрэглэж болно. a) Ctrl + S – Товчны хослолыг дарах b) Office Button/Save-Командыг өгөх c) Office Button Save As... – тухайн файлыг өөр нэрээр хадгална. 17. Бэлтгэсэн файлаа өөр өргөтгөлтэй файл болгон хадгалж болно. • Presentation (*.ppt) - Ердийн илтгэл • Windows Metafile (*.wmf) - График слайд • GIF Graphics Interchange Format (*.gif) – *.gif өргөтгөлтэй зурган файл • JPEG File Interchange Format (*.jpg) - *.jpg өргөтгөлтэй зурган файл • PNG Portable Network Graphics Format (*.png) - Вэб хуудсанд ашиглагдах график слайд • Design Template (*.pot) - Илтгэлийн загвар • Web Page (*.htm) - Вэб браузер дээр нээх илтгэл • Power Point Show (*.pps) - Slide Show горимоор нээгдэх • Adove Acrobat (*.pdf) гэх мэтчилэн өөр өөр форматтай хадгалж болно. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft Power Point програмыг эхлүүл. 2. Дараах бүтэц бүхий слайдуудыг байгуул. 3. Слайд 1–ийг бэлтгэхдээ Insert-> illustrations-> Shapes-> Basic Shapes болон Block Arrows командыг ашиглан гүйцэтгэнэ. Дүрсний сүүдрийг оруулахдаа дүрсийг идэвхжүүлж байгаад Drawing Tools-> Format->Shape Styles->Format Shape харилцах цонхны Shadow хэсгээс тохиргоог хийнэ. 4. Слайд 2–ыг хийхдээ Print screen товч ашиглан Print харилцах цонхыг оруулж ирэх бөгөөд тайлбаруудыг Insert/Illustrations/Shapes/Callouts командыг ашиглан гүйцэтгэнэ. Мөн Insert цэсний Text бүлгийн WordArt ашиглан “Print харилцах цонхны тохиргоо” гэсэн текстийг бичнэ. 5. “Print харилцах цонхны тохиргоо” гэсэн текстийг Home/Font/Change
28 Лабораторийн гарын авлага Case/UPPERCASE командыг ашиглан автоматаар том болгож үзүүлэх. 6. Слайд 2-ын текстийг бичихдээ мөр хоорондын зайг single болон 1.5 болгон өөрчилж үзүүлэх. 7. Слайд бүрийн дэвсгэр өнгийг өөр өөр өнгө, дизайнаар өөрчилж үзүүл. Ингэхдээ доорх аргуудыг хэрэглэнэ. • Design/Background... командаар нээгдэх Format Background харилцах цонхны Fill бүлэгт өнгө сонгож, Apply командын товчлуурыг сонгоно. • Design/Themes... командаас дизайныг сонгоно. 8. Слайданд хөл толгойн текст оруулах, тухайн өдрийн он, сар, өдөр болон хуудасны дугаарыг оруулах мөн Notes and Handouts хэсгийн Footer хэсэгт оюутны код болон нэрээ бичиж өгөх. 9. Файлыг Lab_1_power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална.
29 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6. Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №2 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмын илтгэлийн харагдах хэлбэрийг өөрчлөх, хуудасны хэмжээг өөрчлөх, слайданд обьект, зураг диаграм оруулах талаар судлана. I. Онолын хэсэг: Power Point програм нь илтгэлийг хэд хэдэн хэлбэрээр харуулах боломжтой. Илтгэлийг харуулах үндсэн хэлбэр нь View цэсний Presentation Views.. бүлэг дотор байрладаг. Үүнд: • Normal - Илтгэлийн хэвийн хэлбэр (Илтгэлийг үүсгэх, засвар хийх боломжтой.) • Slide Sorter - Хуудсуудыг бүхэлд нь харуулах хэлбэр (Хуудсын дараалал өөрчлөх, хуудсуудыг бүхэлд нь харах боломжтой.) • Notes Page- Илтгэлийн нэг хуудсыг тэмдэглэл хийсэн хэсэгтэй нь хамт харуулах (Илтгэл тавигчдад зориулсан тэмдэглэгээг хуудас бүрд хийж болно.) • Slide Show- Илтгэлийг ажиллуулах хэлбэр (Бэлтгэсэн слайдыг ажиллуулж харах, хөдөлгөөнт дүрс хэрхэн ажиллаж байгааг харах болмжтой.) • Slide Master- мастер слайд хэлбэрээр харах • Handout Master- Гарын авлагын мастер слайд. Гарын авлага хэлбэрээр харуулах. Нэг хуудас дээр 2,4,6 илтгэлийн хуудас байж болно. • Notes Master- Илтгэлийн хуудсын тэмдэглэлийн хамт мастер слайд хэлбэрээр харуулах Илтгэлийн хэвийн буюу Normal хэлбэр нь дотроо харагдах 3 хэсэгтэй. • Outline - Гарчгуудыг харуулах хэсэг • Slides - Илтгэлийн хуудсуудыг харуулах хэсэг • Slide - Нэг хуудсаар харуулах Зураг 2.1. Илтгэлийг харуулах энгийн хэлбэр
30 Лабораторийн гарын авлага Insert цэсний Illustraions бүлгийн командуудын тусламжтай илтгэлд зураг, диаграм, төрөл бүрийн дүрс, график оруулах боломжтой. Зураг 2.2. Insert цэсний Illustraions бүлэг Үүнд : o Picture – Хатуу дискэн дээр байгаа дурын зургийг оруулна. o Clip Art – Компьютерт байгаа бэлэн дүрс, зурган мэдээллийг оруулна. o Photo Album - Слайданд зургийн файлыг дуудаж оруулна o Shapes – Төрөл бүрийн хэв маяг, хэлбэр хэмжээтэй дүрс оруулна. o Smart Art – Бэлэн диаграммуудын загварыг сонгож оруулна. o Chart- График оруулна. II. Дадлагын хэсэг: 1. Илтгэл харуулах хуудасны хэмжээг өөрчлөхдөө хэмжээг Design/ Page Setup.. командын тусламжтай гүйцэтгэнэ. Зураг 2.3. Хуудасны хэмжээг тохируулах цонх /Page setup/ • Slides sized for: Илтгэлийн хуудасны хэмжээг сонгоно. • Width: Хуудасны өргөн • Height: Хуудасны өндөр • Portrait: Босоо байдалтай харуулах • Landscape: Хэвтээ байдалтай харуулах • Number slides from: Хэд дэх хуудаснаас хэмжээг тохируулахыг заана. 2. Insert ->Illustration -> Shapes .. командын тусламжтай янз бүрийн хэлбэрийн дүрс оруулах бөгөөд дүрс оруулсныхаа дараа тухайн дүрсэнд өөрчлөлт хийж туршиж үз. Тухайн дүрсээ идэвхжүүлэхэд гарах Drawing Tools/Format/ Arrange .. бүлгийн командуудыг ашиглан бэлтгэсэн дүрсэндээ янз бүрийн тохиргоог хийж болно.
31 Лабораторийн гарын авлага Зураг 2.4. Arrange бүлгийн командууд a. Arrange: Объектын байрлалын тохиргоог хийнэ. • Bring to front- сонгосон объектыг бүх объектуудын наана гаргах • Send to back- сонгосон объектыг бүх объектуудын цаана гаргах • Bring forward- сонгосон объектыг нэг объектын наана гаргах • Send backward- сонгосон объектыг нэг объектын цаана гаргах b. Align- Сонгосон обьъектод зэрэгцүүлэлт хийнэ. • Distribute horizontally- Хэвтээ тэнхлэгийн дагуу зэрэгцүүлсэн объектуудын хоорондох зайг тэнцүүлэх • Distribute vertically- Босоо тэнхлэгийн дагуу зэрэгцүүлсэн объектуудын хоорондох зайг тэнцүүлэх • Align to slide- Слайдаас зэрэгцүүлэх тохируулга • Align selected object- объектоос зэрэгцүүлэх тохируулга • Group- Сонгосон объектуудыг бүлэглэнэ. • Regroup- Обьектуудыг дахин бүлэглэх • Ungroup- Бүлэглэсэн обьектуудыг салгах c. Rotate –Сонгосон дүрсийг эргүүлнэ. • Rotate left- цагийн зүүний эсрэг эргүүлэх • Rotate right- цагийн зүүний дагуу эргүүлэх • Flip vertically- босоо тэнхлэгийн дагуу толин эргүүлэлт хийх • Flip horizontally- хэвтээ тэнхлэгийн дагуу толин эргүүлэлт хийх • Rotate more options- эргүүлэлт хийх нэмэлт тохиргоо 3. Insert цэсний Ilustration бүлгийн Smart Art командыг ашиглан слайданд төрөл бүрийн диаграм схем оруулна. Диаграм оруулахдаа SmartArt командыг сонгох бөгөөд Choose a SmartArt Graphic харилцах цонхноос диаграмынхаа төрлийг сонгоно. Зураг 2.5. Choose a SmartArt Graphic харилцах цонх
32 Лабораторийн гарын авлага III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_2_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараахь бүтэц бүхий слайд байгуул. Слайд байгуулахдаа Insert цэсийн illustrations бүлгийн Smart Art командыг ашиглан диаграмын төрөл бүрийн загваруудаас зохих загварыг сонгон ижил загвартай слайдыг бэлтгэнэ. Слайд 1 Слайд 2 Слайд 3 Слайд 4 Вэб хийгдэх үйл явц Загвар гаргах PSD Лого зурах Ерөнхий бүтцийг тодорхойлох Код бичих үйл явц Бааз зохион байгуулах Харилцаа холбоо Сүлжээ Техник хангамж Програм хангамж Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах хэрэгсэлMSSQL – н тухай • MSSQL-ийг ашиглaсан байдал: Куери биелүүлэх (Execute queries) Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг харах (Retrieve data) Өгөгдлийн санд өгөгдөл оруулах (Insert records) Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг өөрчилж, шинэчлэх (Update records) Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл устгах (Delete records) Microsoft Power Point Програмын хэрэглээ Бэлэн загвар ашиглах График хүснэгт зурах Хөдөлгөөнт дүрс оруулах Холбоос үүсгэх Илтгэл тавих Бусад програмуудтай холбогдох Текстийн формат тохиргоо
33 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6. Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №3 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмд хүснэгт график оруулах талаар судлана. I. Онолын хэсэг: Илтгэл бэлтгэхэд текстээс гадна төрөл бүрийн график, схем, хүснэгт оруулах шаардлага гардаг. Слайданд график оруулахдаа Insert цэсний Chart командыг дарахад Insert chart гэсэн харилцах цонх гарч ирнэ. Харилцах хэсэг 2 баганаас бүрдэх ба 1-р баганад төрлийн сонголт, 2-р баганад загварын сонголт гарч ирнэ. Загвараа сонгон OK товчлуурыг дарна. Энэ үед ажлын талбар дээр тухайн загвартай ажиллах бичвэрийн хэсэг болон Excel цонх дагалдан гарч ирэх болно. Зураг 3.1. Insert chart бүлгийн харилцах цонх
34 Лабораторийн гарын авлага Зураг 3.2. Power point програм дээр график байгуулахад гарч ирэх Excel- ийн цонх II. Дадлагын хэсэг: 1. Слайданд хүснэгт оруулахдаа Insert цэсний Table команд сонгоно. Хүснэгтийн мөр, баганы тоог оруулж, ОК товч дарна. 2. График оруулахдаа Insert цэсний Illustration бүлгийн Chart командыг сонгоно. Дэлгэцэнд графикийн өгөгдлийг оруулах хүснэгт ба график гарч ирнэ. Xүснэгтэнд график байгуулах өгөгдлийг оруулна. Өгөгдөл оруулах явцад график харгалзан шууд өөрчлөгдөнө. 3. Графикийн төрлийг өөрчлөхдөө график дээр хулганаар хоёр идэвхжүүлж, Chart tools нэмэлт цэсний Design цэсний Type бүлгийн Change Chart Type командыг сонгох бөгөөд эсвэл график дээр хулганы баруун товчийг дарахад гарах командуудаас Change Chart Type командыг сонгож өөрчилнө. Зураг 3.3. Chart tools нэмэлт цэсний Design цэсний Type бүлгийн цонх 4. Графикийн тэнхлэгүүдэд тохиргоо хийхдээ Chart tools нэмэлт цэсний layout цэсний labels болон Axes бүлгийн командуудаас сонгоно. Зураг 3.4. layout цэсний labels болон Axes бүлгийн цонх
35 Лабораторийн гарын авлага III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_3_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараахь бүтэц бүхий слайдуудыг байгуулна. 3. Слайданд хүснэгт оруулахдаа Insert цэсийн table командыг ашиглан бөгөөд Insert цэсний Сhart командыг ашиглан графикуудыг байгуул. Слайд 1 Слайд 2 Слайд 3 Слайд 4 0 200 400 600 800 1,000 1,200 КТМС ХМТС ЭХИС ХБТС ҮТДС БИАС УУИС ГГТС ХБС МТС AxisTitle 2012 онд төгссөн оюутны тоо 2011 онд төгссөн оюутны тоо 2010 онд төгссөн оюутны тоо 2010-2012 онд төгссөн оюутны тоо 356 448 489 356289365 450 435 226 220 2010 онд элссэн оюутны тоо КТМС ХМТС ЭХИС ХБТС ҮТДС БИАС ШИНЖЛЭХ УХААН ТЕХНОЛОГИЙН ИХ СУРГУУЛЬД 2010-2012 ОНЫ ХИЧЭЭЛИЙН ЖИЛД ЭЛССЭН БОЛОН ТӨГССӨН ОЮУТНУУДЫН СУДАЛГАА Д/Д Сургуулийн Код Сургуулиуд 2010 онд элссэн оюутны тоо 2011 онд элссэн оюутны тоо 2012 онд элссэн оюутны тоо 2010 онд төгссөн оюутны тоо 2011 онд төгссөн оюутны тоо 2012 онд төгссөн оюутны тоо 2010-2012 онуудын элсэлтийн нийт дүн 2010-2012 онуудын төгсөлтийн нийт дүн 1 001 КТМС 356 445 445 245 440 425 1,246 1,110 2 002 ХМТС 448 420 420 356 390 395 1,288 1,141 3 003 ЭХИС 489 450 450 256 340 300 1,389 896 4 004 ХБТС 356 389 389 134 256 245 1,134 635 5 005 ҮТДС 289 265 265 235 139 265 819 639 6 006 БИАС 365 320 320 140 260 290 1,005 690 7 007 УУИС 450 410 410 180 359 350 1,270 889 8 008 ГГТС 435 100 100 156 50 23 635 229 9 008 ХБС 226 245 245 98 135 98 716 331 10 009 МТС 220 201 201 130 160 190 622 480
36 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6. Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №4 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмын слайданд оруулсан объектыг хөдөлгөөнд оруулах, слайд шоу тоглуулах талаар танилцана. I. Онолын хэсэг: Слайданд хөдөлгөөн оруулах нь урьдчилж бэлтгэсэн слайдуудыг чимж өгдөг. Слайданд текст, зураг, график, хүснэгт, клип, диаграм болон слайданд бүхэлд нь хөдөлгөөн, дуу чимээ оруулах давуу талтай. Слайдын объектэд хөдөлгөөн оруулахдаа Animation цэсийг ашиглана. Animations цэс нь дотроо 3 бүлэг командаас бүрдэнэ . - 1. Preview – Урьдчилан харах команд 2. Animations- Хөдөлгөөн оруулах команд 3. Transition to This Slide – Слайдуудад хөдөлгөөн оруулах команд  5. Зураг 4.1 Animations цэсний бүлгүүд II. Дадлагын хэсэг: 1. Слайд шоуг тоглуулан слайдуудын шилжих хөдөлгөөнийг харахдаа Animations цэсийн Preview командын тусламжтай харна. 2. Слайдуудыг хөдөлгөөнд оруулахдаа Animations цэсийн Animations командын тусламжтай гүйцэтгэнэ. • Animate - Слайдын элементийн хөдөлгөөний тохируулгыг өгөгдсөн жагсаалтаас сонгох • Custom Animation буюу хэрэглэгчийн хөдөлгөөн - Слайданд элементийн хөдөлгөөний дараалал, хурд, чиглэл, хугацаа, дуу чимээ оруулах зэрэг хөдөлгөөний тохируулгыг хийх Зураг 4.2 Слайдыг хөдөлгөөнд оруулах хэсэг /Animations/ Тухайн объектыг идэвхжүүлж байгаад Custom Animation командыг дарахад Custom Animation цонх гарна. Тухайн хөдөлгөөн оруулах гэж байгаа текст болон зургийг сонгоход Add Effect товч нь идэвхижинэ. Эндээс аль нэг сонголтыг идэвхижүүлсэнээр текст хөдөлгөөнд орно.
37 Лабораторийн гарын авлага Зураг 4.3. Сustom Аnimation харилцах цонх • Add effect – Объектын хөдөлгөөнд өөрчлөлт нэмэх • Remove - Объектын хөдөлгөөнд хийсэн өөрчлөлтийг хасах • Start - Хөдөлгөөн хэрхэн эхлэхийг заана. • Direction - Хөдөлгөөний чиглэлийг заана. • Speed - Хөдөлгөөний хурд • Play –Хөдөлгөөнийг тоглуулах • Slide Show -Дэлгэц дүүрэн слайдыг тоглуулан үзүүлэх 3. Слайдуудын солигдох хөдөлгөөн буюу солигдох үеийн хурд, дуу зэрэг сонголтуудыг Animations цэсийн Transition to This Slide командын тусламжтай тохируулна. • Transition sound - Слайдууд солигдох үед дуу оруулж болно • Transition speed - Слайдуудын солигдох хурдыг тохируулж өгнө. Энэ шилжилтийн үеийн хурд нь дотроо Slow (Удаан), Medium (Дунд), Fast (Хурдан ) гэсэн 3-н сонголттой. • Apply To All - Сонгосон тохируулгыг бүх хуудсанд хүчинтэй болгох Зураг 4.4 Слайдууд солигдох үеийн хурд, дуу зэргийг тохируулах 4. Обьектын хөдөлгөөн яаж эхлэх болон хөдөлгөөний хугацааг Advance Slide командад тодорхойлно. Дараах 2 сонголтын аль нэгийг сонгох боломжтой. Үүнд: • On mouse click – Хулганы товчлуур дарахад дараагийн объект хөдөлгөөнд орно. • Automatically after: - Слайдын дараагийн объект автоматаар цаг хугацаатай гарган ажиллуулахын тулд энэ командыг сонгоно.
38 Лабораторийн гарын авлага Зураг 4.5. Слайдуудыг автоматаар болон хулганаар удирдах хэсэг 5. Бэлтгэсэн слайдаа тоглож үзүүлэхдээ Slide Show цэсний үндсэн 3 командуудыг ашиглана. • From Beginning- Илтгэлийг эхний слайднаас эхлүүлэн харуулах • From Current Slide- Сонгосон слайднаас эхлүүлэн харуулах • Custom Slide Show- илтгэлээс сонгож авсан хуудсуудыг харуулах Зураг 4.6. Slide Show цэс Slide Show цэсний эдгээр командуудаар эсвэл F5 товчлуураар бэлтгэсэн слайдаа шоу хэлбэрээр үзнэ. Слайд шоу үзэж байх хугацаандаа түүнийг удирдах боломжтой байдаг. Слайд шоуг үзэж байх явцад хулганы баруун товчийг дарахад дараах командууд гарч ирнэ. Үүнд: • Next - дараагийн слайд руу шилжинэ • Previous - өмнөх слайд руу шилжинэ • Go - дурын слайд руу шилжинэ • Pointer Options - хулганы заагчийг нууна • Screen - дэлгэцийг тогтоож харуулна • Help - слайд шоу үзүүлэх үеийн тусламжийг харуулна • End show - слайд шоуг төгсгөнө. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_4_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараах бүтэц бүхий слайдуудыг байгуул. 3. Слайдуудыг Animations цэсийн Animations бүлгийн Custom animation командыг сонгож слайд бүрийг объект бүрийг хөдөлгөөнд оруулах. 4. Mouse-ыг дарахад слайдууд хөдөлж байхаар тохируул. Слайд 5 Слайд 6 2. FORMAT CELLS->ALIGNMENT Text alignment Horizontal: Vertical: Text control Wrap text Shrink to fit Merge cells Orientation Text Text Direction: Context Category : • General • Number • Currency • Accounting • Date • Time • Percentage • Fraction • Scientific • Text • Special • Custom 1. FORMAT CELLS->NUMBER FORMAT CELLS ХАРИЛЦАХ ЦОНХ
39 Лабораторийн гарын авлага Слайд 3 Слайд 4 Слайд 5 Слайд 6 6. Тодорхой хугацааны дараа слайдууд автоматаар хөдөлж байхаар тохируул. 7. Animations цэсийн Transition to This Slide командын тусламжтай слайдуудын солигдох хөдөлгөөн буюу солигдох үеийн хурд, дуу зэрэг сонголтуудыг тохируулна. 8. Animations-> Custom animation командыг ашиглан хөдөлгөөний дараалал, хугацаа, дуу чимээг тохируулж өөрчил. 9. Слайдуудыг А4 хэмжээтэй Portrait хэлбэртэй, Landscape хэлбэртэй болгон өөрчилж слайдуудыг ажиллуулж үзэх. 10. Slide цэсний Slide show команд буюу F5 товчийг дарж слайдыг тоглуулж багшид шалгуул. 6. FORMAT CELLS->PROTECTION Locked Hidden 5. FORMAT CELLS->FILL Background color: Pattern Color: Pattern style: Fill Effect… More color… Sample 4. FORMAT CELLS->BORDER Line Style: Presets None Outline Inside Border Color: 3. FORMAT CELLS-> FONT Font: Font style: Regular Italic Bold Bold italic Size: Underline: Color: Effects Strikethrough Superscript Subscript
40 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6. Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №5 Хичээлийн зорилго: Power Point програмд слайдын объектыг хэрхэн холбоос хийх, бусад файл болон програмтай хэрхэн холбох талаар судлана. I.Онолын хэсэг: Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжид файл холбох нь өөр төрлийн объектууд дээр хийж гүйцэтгэсэн файлуудыг холбож нэгтгэн үзүүлэх боломжоор хангагдана. Файлд холболт хийж олон төрлийн объектуудтай зэрэгцэн ажиллах мөн файлыг холбохдоо хөдөлгөөнтэй, дуу чимээтэй холбохоор тодорхойлж болдог. Insert цэсний Hyperlink командаар доорхи 4 үзүүлэлтээр холболт хийдэг. • Existing File Web Page - Вэб хуудаснаас • Place in this Document - үүссэн файлаас • Create New Document - үүсгэх файлаас • E_mail Address - е_mail хаяг руу хандах гэх мэт. Зураг 5.1. Файлд холболт хийхэд файлаа холбох хэсэг II. Дадлагын хэсэг: 1. Insert цэсний links-> Hyperlink>Book mark команд юм. Insert- >Links->Hyperlink командаар нээгдэх харилцах цонхны дээрх хувилбаруудаас сонголтыг хийж холболт хийнэ. 2. Insert харилцах цонхны …/CS101 computeriin hereglee1.doc гэсэн файлыг сонгож ok товчийг дарж холбогдох файлыг сонгож болно.
41 Лабораторийн гарын авлага Зураг 5.2. Файлын холболт хийхэд файлаа холбох хэсэг Зураг 5.3. Файлын холболт хийгдсэн цонх 3. Insert->Links->Action командыг ажиллуулан файлын холболтыг хулганы товчилтоор удирдах болон өөр объектуудтай холбох үйл ажиллагааг хийнэ. Нээгдэх харилцах цонхны дараахь хувилбаруудаас сонголтыг хийнэ. • Mouse Click –хавтас нь хулганы товч нэг удаа дарахад хийх үйлдэл • Mouse Over –хавтас нь хулганы курсор очиход үйлдэл хийх • Hyperlink to: талбараас товчлуур дарахад хийгдэх үйлдлийг сонгоно. o Next slide - Дараагийн слайд o Privious – Өмнөх слайд o First slide - Эхний слайд o Last slide - Сүүлийн слайд руу шилжих гэх мэт. • Run program талбараас товчлуур дарахад ажиллах програмын замыг зааж өгнө. • Play • Sound –талбараас товчлуур дарахад гарах дууг сонгож өгнө.
42 Лабораторийн гарын авлага Зураг 5.4. Файлын холболт хийх а.Mouse click ба б.Mouse over сонголтын хэсэг III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_5_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараах зурагт үзүүлсэн 4 слайдыг хийж гүйцэтгэ. Слайдын дэвсгэр өнгийг хэрэглэгч өөрийн хүссэн загвараар хийж болно. Slide 1 Slide 2 3. Insert цэсний illustrations-> shapes->Action Buttons командыг сонгон EXCEL ПРОГРАМ Microsoft Excel ïðîãðàì íü õ¿ñíýãòýí ìýäýýëýëòýé àæèëëàæ ºãºãäñºí òîîí óòãóóäûã àøèãëàí òºðºë á¿ðèéí ãðàôèê áàéãóóëàõààñ ãàäíà òîìîîõîí õýìæýýíèé ìàòåìàòèê ¿éëäë¿¿äèéã õÿëáàðчëàõ çîðèëãîî𠺺ðòºº ìàòåìàòèê ôóíêö¿¿äèéã á¿ðýí àãóóëñàí õýðýãëýýíèé ïðîãðàì þì. СОНГОХ МS ACCESS ПРОГРАМ МЭДЭЭЛЭЛИЙН БААЗЫН ТУХАЙ Өгөгдөл гэж юу вэ? - Өгөгдөл гэдэг нь тоо болон тэмдэгтүүдийн цогц юм. Мэдээ гэж юу вэ? – Мэдээ гэдэг нь ямар нэг зорилгогүйгээр цуглуулсан өгөдөл. Мэдээлэл гэж юу вэ? – Мэдээлэл гэдэг нь тодорхой зорилготойгоор ямар нэг хэрэгцээ шаардлагыг хангахуйцаар боловсруулагдсан мэдээг хэлнэ. Ингэхдээ өгөгдөл мэдээ мэдээлэл гурав нь нэг нэгнээсээ урган гарсан зүйл бөгөөд, мэдээ нь анхдагч, мэдээлэл нь хоёрдогч болж таарч байна. ТОВЧЛУУР
43 Лабораторийн гарын авлага товчлууруудын жагсаалтаас сум хэлбэртэй товчлуурыг сонгон авч слайдын дээд хэсэгт байрлуулан харгалзах слайдуудтай холбоно. • 2-р слайдны Module5 гэсэн үгний өмнөх товчлуурыг дарахад 4-р слайд руу шилжих • 3-р слайдны Module3 гэсэн үгний өмнөх товчлуурыг дарахад 3-р слайд руу шилжих • 4-р слайдны Module3 гэсэн үгний өмнөх товчлуурыг дарахад 3-р слайд руу шилжих 4. Хамгийн эхний слайданд байгаа үгүүдийг дарахад харгалзах слайдуудтай холбогдож байхаар тохируул. • Module3 гэсэн үгийг дарахад слайд 2 буюу Microsoft Word програм • Module4 гэсэн үгийг дарахад слайд 3 буюу Microsoft Excel програм • Module5гэсэнүгийгдарахадслайд4буюуMicrosoftAccessпрограмын слайд гарч ирж байхаар тохируул. • Play sound хэсгийг сонгож холбосон файлаа дуутай болго. 5. Слайдуудын доор байрлаж байгаа үгнүүдийг дарахад дурын файлтай холбогдож байхаар тохируул. Холбож өгсөн файлуудаа гарган ирж үзүүл. • 2-р слайдны “чагтлах” гэдэг үгийг дарахад дурын Word програмын файлтай • 3-р слайдны “сонгох” гэдэг үгийг дарахад дурын Excel програмын файлтай • 4-р слайдны “товчлуур” гэдэг үгийг дарахад дурын Access програмын файлтай 6. Слайдны доод талд байгаа дөрвөлжин дүрсийг дарахад дараагийн слайд руу шилжиж байхаар тохируул. Хамгийн сүүлийн 4-р слайд дээрх дөрвөлжин дүрсийг дарахад 1-р слайд руу шилжихээр тохиргоог хий.
44 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7. Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №1 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр интернэт орчинд хувийн E-mail хаяг нээх ба Google Account удирдах, зохион байгуулах гэх мэт түүний боломжуудтай танилцана. I. Онолын хэсэг: Google Account буюу бүртгэлийн нэр үүсгэснээр тухайн хэрэглэгч Google компаний програм хангамжуудыг ашиглах боломжтой болохоос гадна энэ нэрээр E-mail /электрон шуудан/ -ээр харилцах, блог бичих, YouTube дээр видео бичлэг байрлуулах, Андройд ухаалаг утас ашиглах, Picasa дээр фото зургийн альбом үүсгэх, Google-ийн газрын зураг дээр шинээр дүрс зурах, үнэгүй зам заагч ашиглаж, зургаа автоматаар оруулахаасгаднаGoogleWalletашигланбараахудалданавахзэрэгболомжтой болдог. Хэрэглэгч өөртөө бүртгэлийн нэр үүсгэх процесс нь ерөнхийдөө Googlе-ийн E-mail үйлчилгээ буюу gmail хаяг үүсгэж байх үед хийгддэг. II. Дадлагын хэсэг: 1. Gmail дээр E-mail хаяг нээхдээ Browser-ийн линк бичих хэсэгт gmail.com гэж бичээд enter товчийг дарна. Зураг 1.1. gmail.com–д нэвтрэх цонх 2. gmail.com гэж ороод баруун дээр буланд байгаа CREATE AN ACCOUNT-г сонгоно. Зураг 1.2. Шинээр хэрэглэгч үүсгэх цонх 3. CREATE AN ACCOUNT гэж ороод зааврын дагуу бөглөнө.
45 Лабораторийн гарын авлага Зураг 1.3. Шинэ хэрэглэгч болох цонх Хэрэглэгч Google-ийн үйлчилгээнүүдийг хэрэглэхийн тулд үйлчилгээний нөхцлийг зөвшөөрсөн байх ёстой. Дараах зүйлсийг анхаарна уу. • Хэрэглэгчийн утсанд код ирдэг учраас өөрийн утасны дугаарыг үнэн зөв оруулах хэрэгтэй байдаг. • Нууц үгээ мартсан тохиолдолд хэрэглэгчийн mail хаяг руу нууц дугаарыг илгээх учраас өөрийн хэрэглэдэг mail хаягаа үнэн зөв бичих хэрэгтэй. • “Prove you’re Not а robot”-“Та робот биш гэдгээ батална уу” хэсгийн доор бичсэн үгсийг type the two pieces of text: хэсэгт дуурайлган бичнэ. Жич: Том жижиг үгсийг дуурайлган бичих хэрэгтэй. • I agree to the Google Terms of Service and Privacy Policy гэдэг өмнөх чагтлах нүдийг сонгож өгнө. 4. Хэрэглэгч код хүлээж авах утасны дугаарыг оруулна. Кодыг хүлээн авах Text message болон Voice call гэсэн 2 боломж байдаг бөгөөд ихэвчлэн кодыг дуудлагаар хүлээж авдаг. Зураг 1.4. Утасны дугаар оруулах цонх
46 Лабораторийн гарын авлага 5. Хэрэглэгчдэд англи дуудлагаар хэлсэн тоог анхааралтай сонсож Enter verification code хэсэгт бичээд Continue товчин дээр дарна. Зураг 1.5. Утсанд ирсэн кодыг бичих цонх 6. Өгсөн кодыг зөв бичсэн тохиолдолд хэрэглэгчийн mail хаяг амжилттай нээгдсэн гэсэн мэдээлэл гарч ирэх Welcome (тавтай морил) гэдэг үгний ард таны бүртгүүлсэн нэр гарна. Цааш нь үргэлжлүүлэх бол Continue to Gmail товчийг дарах хэрэгтэй. Зураг 1.6. Mail хаяг амжилттай нээгдсэнг харуулсан цонх 7. Үүний дараа үндсэн mail хаягны цонх гарч ирнэ. Зураг 1.7. Үндсэн mail хаягны цонх 8. +You гэсэн товчин дээр дарахад дараах цонх гарч ирнэ. Энэ цонхон дэх Add your photo гэсэн үгийг дарж өөрийн зургаа оруулж өгөх боломжтой. Зураг, нэр, хүйс, төрсөн он сар өдрөө зөв оруулсан бол upgrade товчин дээр дарж үргэлжлүүлнэ.
47 Лабораторийн гарын авлага Зураг 1.8. Хувийн тохиргоо хийх цонх 9. Upgrade товчийг дарсны дараа дараах цонх гарч ирнэ. Find people you kNow on Google+ энэ хэсэгт Google-ээс таньж мэддэг найз нөхдөө хайж олох боломжтой. Зураг 1.9. Add people цонх 10. Add people хэсэгт байгаа Skip товчин дээр дарахад дараах цонх гарч ирнэ. Зураг 1.10. Google+ better with Friends цонх 11. Зураг 1.10–ийн Continue anyway товчийг дарахад дараах цонх гарч ирнэ. Энэ цонхонд хэрэгтэй хүмүүсийг болон хуудсыг нэмж болно.
48 Лабораторийн гарын авлага Зураг 1.11. Add people-Follow interesting people and pages цонх 12. Хэрэглэгч хувийн мэдээлэл болон зургаа Be awesome хэсэгт бичнэ. Зураг 1.12. Be awesome цонх 13. Үндсэн mail хаяг дотор байгаа Search, Images, Maps, Play, Youtube, News, Gmail, Drive, Calendar гэсэн командуудыг ажиллуулж туршиж үз. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх Google account үүсгэх дарааллын дагуу mail хаяг нээ. 2. Өөрийн нээсэн хаягаар зэргэлдээх хэрэглэгч рүү захидал илгээ. Үүнд: зураг схем болон файл хавсаргаж явуулах. 3. Google account –д Maps (газрын зураг) ашиглан өөрийн байршлыг тодорхойл. 4. Google account-д өөрийн Profile-аа удирдаж, ангийнхантайгаа chat үүсгэ. 5. Google account-н Calendar-т хичээлийн хуваарь болон сард хийх ажлын төлөвлөгөөг оруул. 6. Өөрийн хаягаар Youtube-д бичлэг оруул.
49 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7. Интернет програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №2 Хичээлийн зорилго: Хувийн блог удирдах, мэдээлэл солилцох, цахим ертөнцийн соёлтой харилцааг бий болгох талаар танилцана. I. Онолын хэсэг: Хэрэглэгч хувийн блог удирдах болсноор өөрийн олж авсан мэдээллийг бусадтай хуваалцахаас гадна бусдаас мэдээлэл авах, мэдлэгээ өргөжүүлэх, санал сэтгэгдэл солилцох, богино хугацаанд хэрэгцээт зар, зарлал зэргийг дамжуулах олон давуу талуудтай. Хэрэглэгч Google E-mail буюу gmail-ийн хаягтай бол түүнийгээ ашиглан нэвтрэх боломжтой. II. Дадлагын хэсэг: 1. Хувийн блог хуудастай болохдоо өөрсдийн өмнөх хичээл дээр үүсгэсэн Gmail хаягыг нээж More цэснээс Blogger командыг сонгоно. Зураг 2.1. Blogger нээх цонх Энэ нь Google-ээс гаргадаг блог үйлчилгээ юм. Маш олон хүмүүс Google-ийн blogger ашигладаг бөгөөд илүү найдвартай гэж хэлж болно. Бүртгүүлсэн хаягаараа ороход дээд хэсэгт нь Create new blog гэсэн товч байгаа.  2. Блогт загвар болон гарчиг оруулахдаа дараах алхамуудыг хийнэ. • Title – таны блогийн дээр харагдах хэсэг буюу блогийн гарчиг • Address- Энэ мөрөнд хэрэглэгчийн блогоо байршуулах хаягаа оруулах бөгөөд хэрэглэгчийн блогт очиж үзэхийн тулд хэрэглэгдэх хаяг • Template талбарт хэрэглэгч блогтоо загвар сонгон оруулна. • Ингэснээр таны шинэ блог www.таны оруулсан нэр.blogspot. com хаягтай болох юм.
50 Лабораторийн гарын авлага Зураг 2.2. Блог үүсгэх Create a new blog цонх 3. Блог үүссэний дараа өөртөө таалагдсан тохиргоонуудыг хийнэ. Зураг2.3. Blogger-т элслээ гэсэн хэсгийн цонх  Блогоо нээсний дараа харагдах байдлыг нь өөрчилж, гоёмсог загварт оруулах зэрэг үйлдлийг Settings хэсэгт орж гүйцэтгэх боломжтой. Эцэст нь дурьдахад та өөрийн blogger-ын хяналтын дэлгэцийг зөвхөн англи биш, франц, герман, испани, португал, итали, япон, солонгос, хятад хэл болгож солих боломжтой. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх зааврын дагуу оюутан бүр шинэ блог үүсгэ. 2. Үүсгэсэн блогтоо файл байршуулахдаа оюутан тус бүр http://www. unimis.edu.mn/student/ хаягаар орж хичээлийн хуваариа Microsoft Office Excel хэрэглээний програм ашиглан бичиж оруулна. 3. Blogger-ын дэвсгэр өнгийг өөрчил. 4. Блогтоо видео файл Upload командыг ашиглан оруул. 5. Блогтоо зар сурталчилгааны Web хаяг байршуул. 6. Блогтоо хөдөлгөөнт зураг оруул 7. Google Translate ашиглан орчуулга болон гадаад хэл хооронд хөрвүүлэлт хийж үзээрэй
51 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7. Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №3 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр Интернэт гэж юу болох, хэрхэн ажилладаг, Web хуудасны бүтцийн талаар танилцана. I. Онолын хэсэг: Интернэт гэдэг нь дэлхий даяар мянга мянган хэрэглэгчдийг нэгтгэсэн аварга том сүлжээ юм. Интернетийн сүлжээнд холбогдсон үй олон компьютерууд дээр агуулагдах, мөн өөр хоорондоо холбогдсон асар их мэдээллийн сүлжээг WWW (World Wide Web) буюу Веб гэдэг. Веб нь өнөөдөр хамгийн өргөн хэрэглэгддэг мэдээллийн сүлжээ бөгөөд түүний ачаар хүмүүс хүссэн мэдээллээ дэлхийн өнцөг булангаас хүлээн авах, түүнчлэн түгээх боломжийг олж авсан. II. Дадлагын хэсэг: 1. Хэрэглэгч өөрийн компьютер дээр байгаа вэб браузерыг ачааллана. Интернэтэд вэбийг үздэг ба үзүүлэгч гэсэн хоёр талтай. Yздэг нь олон сая интернэт хэрэглэгчид. Вэб хуудсыг үзэхэд зориулагдсан програмыг Вэб Браузер (Web browser) гэж нэрлэдэг. Windows үйлдлийн системд Internet Explorer хэмээх стандарт браузер байдаг. Түүнчлэн Mozilla FireFox, Netscape Navigator, Google Chrome, Opera зэрэг веб браузерууд бий. Yзүүлэгч тал нь Вэб Сервер (Web server) бөгөөд интернэтэд вэб сайтуудыг хадгалж байдаг өндөр хүчин чадал бүхий тусгай компьютер юм. Вэбүүд нэг толгой серверээс ажилладаг бөгөөд тэр толгой сервирт хандах замыг буюу хаягийг домайн нэр, IP address гэж ойлгоно. Хамгийн алдартай вэб сервер програм нь Apache юм. 2. Дараах вэб сайтыг ачаалла. http://must.edu.mn/beta3/, http://www.unimis.edu.mn/student/login.aspx Интернэт нь эзэмшигч (Host), өртөө (Router), үйлчлүүлэгч (Client) ба холболт (Connection) гэсэн хэсгүүдээс тогтсон нарийн систем юм. Интернэтэд холбогдсон байгаа толгой компъютер болгон өөрийн гэсэн хаягтай байна. Бүх дэлхий даяар түүнтэй ижилхэн хаягтай компъютер нэг ч байхгүй. Интернэтэд дараах хоёр хаягийг хэрэглэдэг. • Хэрэглэгчид зориулсан, програм хангамжийн хүрээнд (давхаргад) хэрэглэгдэх хаяг буюу домайн нэр: http://www.yahoo.com - Энэ нь хүн хэрэглэхэд хялбар хаяг. • Сүлжээний хүрээнд хэрэглэгдэх хаяг буюу IP address: 204.71.200.69 - Энэ нь Интернэт дотор мэдээлэл дамжуулахад хэрэглэгддэг үндсэн хаяг. Бүх компъютеруудын IP хаяг нь 0.0.0.0-с 255.255.255.255-н хооронд байдаг. 3. Вэб серверээс вэб хуудас үзэхийн тулд хэрэглэгч тухайн вэб хуудасны хаягийг буюу URL (Uniform Resource Locator)-г браузертаа бичиж оруулж өгч болно, эсвэл өөр хуудсан дээр байгаа тухайн хуудасны холбоос link дээр дарах ёстой. .
52 Лабораторийн гарын авлага Зураг 3.1. URL (Uniform Resource Locator) Вэб хуудасны хаягийг бичих цонх 4. Интернэтийн сүлжээнээс WEB хуудсуудыг үзэхдээ http (hyper text transfort protocol) протоколыг ашигладаг. Интернэтээр дамжиж буй мэдээлэл нь ихэнхдээ гипер текст байх ба гипертекстийг дамжуулахад хэрэглэгддэг үндсэн протокол юм. Өөрөөр хэлбэл: дурын мэдээлэл интернэтээр дамжих боломжгүй ба вэбийг харуулахын тулд гипер текстийг хэлбэржүүлэн дамжуулдаг гэсэн үг ба үүнийгээ вэб гэж нэрлэдэг ба энэ текстээ дамжуулах зам буюу түвшинг http (hyper text transfort protocol) гэж ойлгоно. 5. http://www.testcenter.edu.mn/ хаягаар вэбэд хандаж үзэх. 6. http://202.5.195.10/etsystem/ IP хаягаар хандаж үзэх. 7. http://www.unimis.edu.mn/student/login.aspx вэб сайтыг ачаалла. Сонгосон вэб дээр Ctrl + U товчтой цуг дарвал вэбийн гипер текст буюу source code гарч ирнэ. Зураг 3.2. Вэбийн гипер текст буюу source code харагдах цонх 8. http://www.house.gov/agriculture/schedule.htm вэб сайтыг ачаалла.
53 Лабораторийн гарын авлага • protocol: http • host computer name: www • second-level domain name: must • top-level domain name: gov • domain name: edu • directory name: beta3 • file name: schedule.htm, 9. Интернэтийн сүлжээний серверүүдэд байрлуулсан ямар нэгэн файлыг үзэхдээ FTP (File Transfer Protocol) файл дамжуулах протоколыг хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл интернэтэд техт нь file өөрөөр хэлбэрээр дамждаг гэсэн үг юм. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх дарааллын дагуу бүх ажлуудыг хийж гүйцэтгэ. 2. Доорхи вэбүүдийг өөрийн компьютер дээр байгаа интернэт браузер програм ашиглан ачаалж эх кодыг үзээрэй. • http://www.olloo.mn/index.php • http://www.medee.mn/main.php • http://asuult.net/ • http://gogo.mn/ • http://hicheel.mn/ • http://www.must.edu.mn • http://www.must.edu.mn/beta3/Notice1396
54 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7. Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №4 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр интернэтээс мэдээлэл олж авах, хайлтыг нарийвчлан хийх зэрэгтэй танилцах болно. I. Онолын хэсэг: Өнөөдөр Интернэт нь хэтэрхий их мэдээлэл агуулсан хэт аварга том сүлжээ болоод, хэрэглэгчдийн хувьд хэрэгтэй мэдээлэлээ богино хугацаанд хайж олох нь нэлээд томоохон асуудал болжээ. II. Дадлагын хэсэг: Доорхи хайлтын системүүдийг ачааллана уу. • www.yahoo.com - вэб хуудсуудыг ангилан ялгаж дэд бүлгүүд үүсгэсэн тул сэдвээр нь хөөж мэдээлэлийг хайхад амар. • www.altavista.com - энэ нь хамгийн өргөн хүрээтэй хайлтын систем, харамсалтай нь зарим тохиолдолд хэтэрхий олон үр дүн гаргаж ирдэг. • www.google.com - зарим хүмүүс энийг их хэрэглэх дуртай байдаг. Учир нь элдэв график реклам багатай, хэрэглэхэд хялбар байдаг • www.Excite.com -Mэдээлэлийг хайхад амар Монгол хайлтын системүүдийг ашиглан хайлт хий. • www.mobinet.mn - Мобикомын вэбийн сан • www.mol.mn - МонголиаОнлайн хуудасны вэб хайлт • www.mongolsearch.com - шинэ хийгдэж буй вэбийн сан • www.tsahim.net гэх зэрэг. Интернэтээс хайхдаа хамгийн түрүүнд хайлтын системийг хэрхэн бүрэн ашиглах талаар мэдэх хэрэгтэй. Тэдгээр системүүд хамааралгүй хуудсууд эсвэл маш их хэмжээний хуудсууд олдог. Хамгийн түгээмэл хайлтын системүүдийг ашиглан хайлт хийж үз. • AltaҮista • Ask Jeeүes • Excite • Go • Google • Go To • Hotbot • LookSmart • Lycos • Northern Light • WebCrawler • Yahoo! гэх мэт олон хайлтын систем байдаг. Эдгээр хайлтын системүүд нь Интернэтээс дотроос хайлт хийдэггүй зөвхөн өөрт нь бүртгүүлсэн вэбнүүдээс хайлтаа хийдэг. Хайлтаа хийхдээ тухайн сэдэвтээ хамаарах аль болох олон түлхүүр үгийг эхний ээлжинд оруулж үзээд олдохгүй бол түлхүүр үгээ цөөлж хайлтыг хийх хэрэгтэй. 1. Доорхи тусгай түлхүүр тэмдэгтүүдийг ашиглан интернэтээс өөрийн сонгон суралцаж бүй мэргэжлийн талаархи мэдээлэл монгол хэл дээр цуглуул. Тусгай түлхүүр тэмдэгтүүдийг ашиглах. Үүнд хэд хэдэн тэмдэгт бий.
55 Лабораторийн гарын авлага • “+” тэмдэг, үүнийг ашигласнаар заавал байх ёстой утгыг агуулна. Жишээ нь: “Harry Potter +3” гэж бичвэл гуравдугаар ангийг нь хайна. • “-“ тэмдэг дээрх нэмэх тэмдгийн эсрэг утгатай ба энэ үг байх ёсгүй гэсэн утгыг агуулна. • “~” тэмдэг, үүнийг ашиглан ижил утгатай үгнүүдээр нь хайна. Хэрэглэгч ямар нэгэн юм хайхыг хүссэн боловч тэр үгнийхээ утгыг нь мэдэхгүй байгаа үед илүү тохиромжтой. • “ОR” “Эсвэл”тэмдэг, үүнийг Boolean төрлийн үйлдэл гэдэг. • Тооны интервал оруулах: Хэрэглэгч ямар нэгэн тооны заагаар хайх боломжтой. Бичихдээ дээд доод хязгаарын дунд 2 цэгтэйгээр бичих хэрэгтэй. Жишээ нь “XBOX 360 $250..$300” гэж хайвал танд 250-300 долларын үнэтэй ХВОХ олдох болно.  • Тусгай үгнүүд ашиглах. “INTITLE” Энэ бол маш чухал түлхүүр үг. Тухайн хуудасны нэршил буюу title-д байх үгээр хайдаг. Хамгийн түгээмэл ашиглагддаг. Уг түлхүүр үгийг ашигласнаар ямар нэгэн файлыг шууд татахаар олж авч чадна. • Define: гэсэн команд нь тухайн үгний олон хэл дээрх тодорхойлолт буюу тайлбарыг гаргаж ирнэ. Үүнийг словарь болон шинжлэх ухааны тайлбар толь ашиглалгүйгээр тухайн үгний олон хэлний тайлбарыг олоход ашиглана. Жишээлбэл: Define:USA. Товчилсон үгний Англи, Испани, Итали, Португал гэх мэт олон хэл дээрх тодорхойлолтыг үзэж болно. • Filetype: Энэ командыг өөрийн хүссэн өргөтгөлтөй файл, баримт хайхад хэрэглэнэ. Өргөн хэрэглэдэг MS Office-ийн Word “.doc”, Excel “.xls” Powerpoint “.ppt” өргөтгөл, Adobe Acrobat Reader “.pdf гэх мэт төрөл бүрийн файлыг хайж болох юм. • Site:командньхайлтааямарөргөтгөлтэйсайтуудаасхайхыгтодорхойлно. Монголын сайт “.mn”, боловсролын сайтуудаас хайх “.edu.mn”, “.edu” гэх мэтээр хайх бөгөөд хайлтынхаа хүрээг хумьж оновчтой хайлт хийхэд тусална. • Inкомандынтусламжтайөөрнэгжхэмжээсүүдийгхоорондньшилжүүлэн гаргаж болдог. Хайлтын системийн командын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг http://www.googleguide.com/advanced_operators.html вэб хуудаснаас авч болно. Дээрх командуудыг зөвхөн Google, Yahoo үйлчилгээгээр хязгаарлахгүйгээр бусад хайлтын системүүдэд ашиглаж болдог. Мөн тооны нэмэх хасахаас эхлээд функцүүд ашиглан тоо бодож болдог.http://www.googleguide.com/help/calculator.html хэсгээсхайлтын системд хийж болох тооны үйлдлийн талаарх мэдээллийг аваарай. 2. Зарим хайлтын систем нь салбар, вэб хуудсын гарчиг, линк зэргээр хязгаарлагдмал хайлт хийх боломжийг олгодог. Хэрэв ямар нэг вэб хуудас хайж байгаа тохиолдолд хязгаарлагдмал хайлт их ашигтай байдаг. Дээрхийн адилаар, зарим хайгч системүүд ямар хэлбэртэй мэдээлэл хайж байгаа зэргээр нь хязгаарлалт хийдэг. Жишээлбэл: дуут эсвэл зурган гэх мэт. Ингэснээр зөв хариулт олохын тулд “зураг” гэж бичих шаардлагагүй.
56 Лабораторийн гарын авлага Зураг 4.1. Google.mn хайлтын системийн хайлтад хязгаарлалт хийх цонх 3. Хайлтын систем дээр нарийвчилсан хайлт хийхдээ их үг хэрэглэх тусам хайлт улам нарийсч, хайж байгаа мэдээллээ олох боломж ихэснэ. Хэрэв хангалттай мэдээлэл олж чадахгүй бол түлхүүр үгсээ өөрчилж хай. Түгээмэл хэрэглэгддэг үг хайлтын сайн түлхүүр үг болж чаддаггүй. Тиймээс зөвхөн хайж буй мэдээлэлд тань байж болох өвөрмөц үг, хэллэгийг оруулбал илүү үр дүнд хүрэх боломжтой. Зураг 4.2. Google нарийвчилсан хайлт хийх цонх 4. American college site:edu. Хайлтын үр дүнд зөвхөн АНУ-ын боловсролын “.edu” өргөтгөлтэй коллежын сайтуудыг харуулна. 5. Дипломын ажил filetype:doc гээд бичихэд төрөл бүрийн сэдвээр MS Word дээр хийгдсэн дипломын ажлууд гарч ирнэ. 6. Веб хуудас хэвлэхдээ File цэсний Print командыг сонгоно. • General хуудасны Printer Select бүлгээс хэвлэх төхөөрөмжийн нэрийг сонгоно.  Page Range бүлгээс хэвлэх хэсгээ сонгоно. Харин Number of copies хэсэгт хэдэн хувь хэвлэхийг тоогоор нь тохируулна.
57 Лабораторийн гарын авлага  Options хуудасны Print All linked documents командыг идэвхижүүлэн уг хуудастай холбоотой бүх хуудсыг хэвлэхээр тохируулна.  Харин уг хуудастай холбоотой бүх хуудсын холбоосыг харуулсан хүснэгтийг хэвлэхээр тохируулах бол Options хуудасны Print Tables of links командыг идэвхижүүлнэ.  Дээрхи тохиргоонуудыг хийж дууссаны дараа Print командыг өгч веб хуудсаа хэвлэнэ. 7. Хэрэв үзэж байгаа веб хуудасны үсгийн хэлбэр танигдахгүй байвал View цэсний Encoding командаар нээгдэх үсгийн хэлбэрийн нэрсийн жагсаалтаас сонголт хийнэ. Кирилл үсгээр бичигдсэн веб хуудсыг үзэхдээ энэ бэрхшээл нилээд тохиолддог учир дээрхи командаар нээгдэх жагсаалтаас Cyrillic нэр орсон шрифтийг сонгоод ажиллуулж үзнэ. 8. Нээгдсэн хуудасны үсгийн хэмжээг томсгох, жижигрүүлэх шаардлагатай бол View цэсний Text Size командаар нээгдэх хэмжээсүүдээс сонголт хийгээрэй. 9. Үзэж байгаа вэб хуудасныхаа хаягийг хадгалахдаа нээлттэй байгаа веб хуудасныхаа хаягийг Favourites цэсэнд хавтас үүсгэн хадгалж болно. Үүний тулд • Favorites цэсний Organize Favorites… командаар нээгдэх харилцах цонхноос Create Folder командыг сонгоод New Folder гэсэн үгний оронд шинэ хавтасныхаа нэрийг бичээд Close командыг сонгоно. • Үүний дараа дахин Favorites цэсийг нээгээд Add to Favorites… командыг ажиллуулан нээгдэх харилцах цонхны Create In хэсэгт байрлах хавтасны жагсаалтуудаас өөрийнхөө үүсгэсэн хавтсыг сонгож идэвхижүүлээд OK команд өгнө. Эсвэл шууд CTRL+D товчнуудыг зэрэг дарах хэрэгтэй. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх дарааллын дагуу бүх ажлыг хийж гүйцэтгэ. 2. Өөрийн суралцаж буй мэргэжлийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл цуглуулж мэдээллээ файлаар болон вэб хэлбэрээр хадгал 3. Өөрийн суралцаж буй мэргэжлийн талаархи түгээмэл 10-аас доошгүй зургуудыг ол. 4. Өөрийн сонирхож буй гадаадын нэг сургуулийн мэдээллийг ол. 5. Ямар нэгэн дууг шууд татахаар хай. (хамтлаг болон дууны нэр)*. mp3 гэж хайвал та хүссэн дуугаа хайж олох боломжтой. MC Sniper хамтлагын “Gloomy Sunday” хэмээх дууг хайх хэрэг гарвал “?intitle:index.of? mp3 MC Sniper Gloomy Sunday гэж бичээд л хүссэн үедээ шууд татахаар олж авч болно. 6. “INURL” URL буюу тухайн хуудас байрлаж буй интернет хаягыг нь тодорхойлж өгөх. “inurl:andromeda” гэвэл url-д нь andromeda гэсэн үг орсон бүх сайтыг олно. 7. ШУТИС-ийн зургийг цуглуулан desktop дээр өөрийн нэртэй хавтас нээж хадгал.
58 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7. Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №5 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр Интернэт гэж юу болох, хэрхэн ажилдаг, web хуудасны бүтцийн талаар танилцах болно. I. Онолын хэсэг: WEB хуудастай холбоотой дараах гурван ойлголт байдаг. • Web Хуудас гипертестүүдийг агуулсан хуудас • Web Site хоорондоо холбоотой WEB хуудаснуудын цуглуулга • Web Server Web хуудсуудыг интернэтэд байруулах үүрэгтэй компьютерууд. Эдгээр серверүүдийн тусламжтайгаар WEB хуудас болон SITE-уудыг интернэтийн сүлжээнд байрлуулна. Интернэтийн сүлжээнд байрлуулсан WEB хуудас бүхэн өөрийн гэсэн хаягтай байна. WEB хуудасны энэ хаягийг URL (UNIFORM RESOURSE LOCATER) хаяг гэж нэрлэнэ. HTML бол “Hyper Text Markup Language” гэсэн үгийн товчлол юм. Энгийнээр хэлэхэд HTML гэдэг нь “Их багын тэмдгийн хоорондох тогтворгүй текстээс бүтсэн хэл” гэсэн утгатай юм. Яагаад тогтворгүй текст вэ? гэсэн нь эдгээр текстүүд нь холбоосоор дамжин бусад хуудас руу шилжих чадвартай. Өөрөөр хэлбэл таныг цэсэн дээр дарахад ондоо хуудас гарч ирдэг байх юм. II. Дадлагын хэсэг: 1. Доорхи кодыг бичиж *.html өргөтгөлтэй хадгалж вэб браузераар харна уу. HTML код Ямар ч вэб хуудсанд дараах үндсэн хэдэн командууд нь заавал байх ёстой: <HTML> - HTML файлын эхлэлийг нь зааж байна. <HEAD> - Вэб хуудасны толгойн хэсгийн эхлэлийг нь зааж байна. <TITLE> - Вэб хуудасны гарчигийг энд зааж өгнө. <BODY> - Энэ хэсэг бол үндсэн хэсэг буюу вэбийн бусад бүхий л хэсэг нь энэ "бие" хэсэгт нь багтдаг. Ямар ч вэб хуудасны төгсгөлд дараах төгсгөх командууд байна: </BODY> </HTML>
59 Лабораторийн гарын авлага Зураг 5.1. Notepad програм ачаалах цонх 2. Ta дурын edit ашиглаж болно. Энэ жишээн дээр Notepad ашиглан дээрхи кодыг бичиж *.html өргөтгөлтэй хадгална. (desktop дээр хадгална.) Хадгалсан вэбээ нээж үзээрэй. Зураг 5.2. HTML хуудас хадгалах цонх
60 Лабораторийн гарын авлага 3. Вэб хийж сурах. Дасгал 1. <HEAD> <TITLE>HTML Web Page</TITLE> </HEAD> <BODY> <P><FONT size=”6”>Text size change </FONT> <P><FONT size=”-2”>Text size change 2</FONT> <P><FONT color=”blue”>Text color change </FONT> <P><FONT color=”#0000FF”>Text color change 2</FONT> <P><FONT size=”6” face=”Times New Roman”>Text font and size change </FONT> <P><FONT size=”6” face=”Times New Roman”><STRONG>Text strong</STRONG> </FONT> <P><FONT size=”7” face=”Arial”><EM>Text EM</EM> </FONT> </BODY> </HTML> <FONT size=” “>....</FONT> Текстийн хэмжээ өөрчилөх. <FONT color=” “>....</FONT> Текстийн өнгө өөрчилөх. <FONT face=” “>....</FONT> Текстийн шрифт өөрчилөх. <STRONG>....</STRONG> Үсгийн хэлбэр өөрчилнө---Bold <EM>....</EM> Үсгийн хэлбэр өөрчилөх---Italic <U>....</U> Үсгийн хэлбэр өөрчилөх---Underline Дасгал 2. Үсгийн хэлбэр өөрчилөх. <HTML> <HEAD> <TITLE>HTML Web Page</TITLE> </HEAD> <BODY> <P>Welcome to HTML Web Page!</P> <P align=”center”>Welcome to HTML Web Page!</P> <P align=”right”>Welcome to HTML Web Page!</P> </BODY> </HTML> <P align=”center”>....</P> голоор зэрэгцүүлсэн өгүүлбэр <P align=”right”>....</P> баруун талаар зэрэгцүүлсэн Дасгал 3. <HTML> <HEAD> <TITLE>HTML Web Page</TITLE> <meta http-equiү=”Content-Type” content=”text/html; charset=windows-1251”> </HEAD> <BODY> <TABLE border=”1”> <TR> <TD> Энд текст бичнэ. </TD> <TD> Ингээд дараагийн текст </TD> </TR> <TR> <TD> 2-р эгнээ байна. </TD> <TD> 2-р эгнээний 2-р текст </TD> </TR> </TABLE> </BODY> </HTML>
61 Лабораторийн гарын авлага Дасгал 4. <HTML> <HEAD> <TITLE>Modern Art in Mongolia</TITLE> </HEAD> <BODY bgcolor=”red”> <P align=”center”><FONT size=”6”>Modern Art in Mongolia </FONT></P> <P align=”center”><img src=”file:///C|/Users/Public/Pictures/Sample Pictures/ Chrysanthemum.jpg” width=”1024” height=”768” /> <HR size=”4”> </BODY> </HTML> Дасгал 5. <HTML> <HEAD> <TITLE>Modern Art in Mongolia</TITLE> </HEAD> <BODY bgcolor=”red”> <P align=”center”><FONT size=”6”>Modern Art in Mongolia </FONT></P> <P align=”center”><img src=”file:///C|/Users/Public/Pictures/Sample Pictures/ Chrysanthemum.jpg” width=”1024” height=”768” /> <HR size=”4”> <P align=”center”><A href=”http://must.edu.mn/beta3/”>Enter</A> </BODY> </HTML> 4. Файл Upload ба Download хийж сурах Өөрийнхийсэнвэбхуудсуудааархивландурынсервердээрuploadхийнэүү. Upload хийсэн файлаа Download хийх үзүүл. Хэрэглэгчийн компьютерээс өгөгдлийг (music, video, file) гадаад сүлжээгээр дамжуулан хэн нэгэн хүний компьютер рүү эсвэл ямар нэгэн website болон сервер рүү илгээхийг Upload гэнэ. Гадаад сүлжээгээр дамжуулан хэн нэгэн хүний компьютерээс эсвэл ямар нэгэн вэб сайт болон серверээс өгөгдлийг хэрэглэгч өөрийн компьютерт татаж авахыг Download гэнэ. Файл дамжуулах зориулалтай буюу Upload, Download хийх сервэрүүд маш олон байдаг. Жишээ нь: http://share.gogo.mn http://share.animesgate.net http://file.mn/share.php http://share.sanhuu.mn/ http://duuhost.com/ http://share.mobinet.mn III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх дарааллын дагуу бүх ажлыг хийж гүйцэтгэ. 2. Дадлагын хэсэгт хийсэн вэб (файл)–үүдийг архивлан ямар нэгэн серверт бүртгэлгүй бол http://share.gogo.mn серверт бүртгүүлж Share сонголтыг хийж файл солилцоорой. Хэрэв өөр серверт бүртгэлтэй бол бүртгэлтэй серверээ ашиглаж болно.
62 Лабораторийн гарын авлага БИЕ ДААЛТЫН СЭДЭВ Энэ хичээлийг үзэж буй оюутан тус бүр бие даалтын ажлын сэдвүүдийг багшийн журнал дахь нэрсийн дарааллын дагуу 6-р долоо хоногт багшаас авч 13-р долоо хоногт хугацаандаа шалгуулж, тайлан бичиж хамгаална. Тайланг хийхдээ анхаарах зүйлсүүд: 1. Нүүр 2. Оршил 3. Шинэ хуудаснаас сэдвийг эхлүүлж томоор гарчиглах 4. Yндсэн хэсэг • 1. MS Access програм • 2. MS Power Point програм • 3. Интернэт орчны програм 5. Дүгнэлт 6. Ашигласан номын жагсаалт гэх мэт зүйлүүдийг тайлан болон илтгэлдээ тусгасан байх. Тайлан бичих стандарт бичиглэлээс: А4 хуудасны толгой хэсгийн хэмжээ 2.5 см, хөл хэсгийн хэмжээ 2.5 см, зүүн талын хэсгийн хэмжээ 3 см, баруун талын хэсгийн хэмжээ 2.5 см байхаар тохируулж, үсгийн хэмжээ 12 өндөртэй, Arial, Arial Mon фонтоор шивэгдэх, мөр хоорондын хэмжээ 1.5 см, толгойн хэсэгт зураасыг татаж баруун талд СЭДВИЙН НЭР, хөл хэсэгт зураасыг татаж ОВОГ, НЭР, КОДЫГ бичин хуудас дугаарласан байх юм. Бие даалт №1. 1. MS Access програмын Home цэс болон салаалсан командуудыг тайлбарла. 2. A. MS Power Point програмын View цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Уран нугаралтын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Интернэтийн үүсэл, хөгжлийн тухай бич Бие даалт №2. 1. MS Access програмын Create цэсний Tables бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Review цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Уртын дууны тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. TCP/IP протокол, Интернэтийн тухай бич. Бие даалт №3. 1. MS Access програмын External Data цэсний командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Slide Show цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Ятга хөгжмийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Электрон арилжааны буюу интернэтийн сайн вэб сайтыг зохиоход нөлөөлөх хүчин зүйлүүдийн талаар бич. Бие даалт №4. 1. MS Access програмын DatabaseTools цэс болон салаалсан
63 Лабораторийн гарын авлага командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Animations цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол гэрийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3.Chat-ийн тухай. Бие даалт №5. 1. MS Access програмын Datasheet цэсийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Design цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Сумо бөхийн үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Messenger –ийн тухай. Бие даалт №6. 1. MS Access програмын Create цэсний Forms бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Font цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Мэдээллийн системийн нууцлал сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. FTP (File Transmission Protocol)-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №7. 1. MS Access програмын Create цэсний Reports бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Insert цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Mонгол сурын харвааны тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. SMTP (Simple Mail Transmission Protocol)-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №8. 1. MS Access програмын Create цэсний Others бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол дээлний тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. HTTP (Hypertext Transmission Protocol)-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №9. 1. MS Access програмын Relationships командыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Slides талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол наадмын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Blog-ийн тухай тайлбарла. Бие даалт №10. 1. Өгөгдлийн сангийн тухай тайлбарлан бич. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Font талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монголчуудын Хурим хийх ёсны тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Сүлжээний төхөөрөмж болох Switch-ийг тайлбарла. Бие даалт №11.
64 Лабораторийн гарын авлага 1. MS Access програмын Field properties талбарын шинж чанаруудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын MS цэсний Paragraph талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монголын үзэсгэлэнт байгаль сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Сүлжээний төхөөрөмж болох Rooter-ийг тайлбарла. Бие даалт №12. 1. MS Access програмын хүснэгт үүсгэх ба DESIGN VIEW цэсийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Drawing талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Цаатан ардын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Вэб сервер-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №13. 1. MS Access програмын Reports цэсийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Design цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Казак ардын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Сүлжээний кабел утасны холболтыг тайлбарла. Бие даалт №14. 1. MS Access програмын Other цэсийг тайлбарлана уу. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Editing талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол улсын бахархал сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны хайлтын системийн тухай тайлбарлаж харьцуулалт хий. Бие даалт №15. 1. MS Access програмын External Data цэсний Import бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Clipboard талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Үндэсний хувцасны шинэ үеийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны Ethernet-ын тухай тайлбарла. Бие даалт №16. 1. MS Access програмын External Data цэсний Export бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Insert цэсний Illustrations талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монголын оньсон тоглоомын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Gopher (FTP дээр үндэслэсэн файлтай ажиллах хэрэгсэл)-ын тухай
65 Лабораторийн гарын авлага тайлбарла. Бие даалт №17. 1. MS Access програмын Data Type буюу өгөгдлийн төрлүүдийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Insert цэсний Text талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Морин хуур хөгжмийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны mail ба Yahoo Messenger-ын тухай тайлбарлаж нэмэлт боломжуудыг судал. Бие даалт №18. 1. MS Access програмын External Data цэсний Share Point Lists бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын Insert цэсний Media Clips талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Сумо бөхийн үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. IP адрес-ийн талаар бич. Бие даалт №19. 1. MS Access програмын Macro цэсийг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Design цэсний Page Setup талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Төгөлдөр хуур хөгжмийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Сүлжээний технологийн тухай. Бие даалт №20. 1. MS Access програмын Form Design Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Design цэсний Themes бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол цагаан идээний тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Алсын зайнаас хандах Telnet –ийн тухай. Бие даалт №21. 1. MS Access програмын Form Design Tools нэмэлт цэсний Arrange цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Design цэсний Background талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Чөлөөт бөхийн үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны 3G технологийн тухай тайлбарла. Бие даалт №22. 1. MS Access програмын Form-ын ерөнхий шинж чанарыгг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын Animations цэсний Transishion To This Slide бүлгийн командуудыг тайлбарла.
66 Лабораторийн гарын авлага Б. MS Power Point програм дээр Вирусын програмуудын талаар үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Интернетийн орчны Google програмыг тайлбарла. Бие даалт №23. 1. MS Access програмын Database Tools цэсийг тайлбарлана уу. 2.А. MS Power Point програмын Slide Show цэсний Start Slide Show бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Компьютерын техник хангамжийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. HTML кодчлол гэж юу болох талаар тайлбарла. Бие даалт №24. 1. MS Access програмын Database Documenter цэсийг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын Slide Show цэсний Set Up бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Компьютерын програм хангамжийн талаар үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Repeater төхөөрөмжийн үүргийн талаар тайлбарла. Бие даалт №25. 1. MS Access програмын Form Layout Tools нэмэлт цэсний Format цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Slide Show цэсний Monitors бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Олимпийн наадмын үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Bridge төхөөрөмжийн үүргийн тухай бич. Бие даалт №26. 1. MS Access програмын Form Layout Tools нэмэлт цэсний Arrange цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Review цэсний Proofing бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Өөрийнхөө эзэмших гэж байгаа мэргэжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернет худалдааны тухай тайлбарла. Бие даалт №27. 1. MS Access програмын Relationship Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Review цэсний Comments бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр шинэ үеийн Өгөгдлийн сангийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Интернетийн орчны Статик ба динамик вэбийг тайлбарла. Бие даалт №28. 1. MS Access програмын Query Tools нэмэлт цэсний Design цэсний
67 Лабораторийн гарын авлага командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын View цэсний Presentation Views бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээрУсны хэрэглээний тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Сүлжээний орчны серверийн тухай тайлбарла. Бие даалт №29. 1 .MS Access програмын Form Design Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын View цэсний Show/Hide бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Агаарын бохирдол сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Upload болон Download хэрхэн хийх тухай тайлбарла. Бие даалт №30. 1. MS Access програмын Table Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын View цэсний Zoom бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр сурч буй Сургуулийнхаа тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3 . Домайн нэрний ашиглалт, ажиллагааны тухай тайлбарла.
68 Лабораторийн гарын авлага АШИГЛАСАН НОМ [1]. Mgprint.mn/чөлөөт мэдээлэл/Microsoft-office-powerpont- програмын хичээл [2]. Вэб сайт web design 2002 Хаяши Кимихико [3]. Ж.Эрдэнэчимэг, Б.Энхтуул Өгөгдлийн сан удирдах систем MS ACCESS 2009. [4]. Ж.Алимаа, М.Дуламсүрэн, Microsoft Access програмын лабораторийн ажлууд, 2003. [5]. Б.Амгаланбаатар, Компьютерийн хэрэглээний хөтөч, 2006. [6]. Ц.Уранбилэг, Компьютерийн хэрэглээ II, 2003.

More Related Content

PDF
Access1
byOnon Tuul
 
PPT
Access Table
byulziibaatar
 
PDF
Microsoft access 2007
byAkhyt
 
PDF
Lab 7
byGanbaatar ch
 
DOCX
Access lec2
byOnon Tuul
 
PDF
Medeelel zui ii-n lecture
byE-Gazarchin Online University
 
DOCX
өгөгдлийн сан
byOnon Tuul
 
PPTX
9 angin ogogdl prs
byTsoomoo Myagmar
 
Access1
byOnon Tuul
 
Access Table
byulziibaatar
 
Microsoft access 2007
byAkhyt
 
Lab 7
byGanbaatar ch
 
Access lec2
byOnon Tuul
 
Medeelel zui ii-n lecture
byE-Gazarchin Online University
 
өгөгдлийн сан
byOnon Tuul
 
9 angin ogogdl prs
byTsoomoo Myagmar
 

What's hot

PDF
Microsoft excel програм гарын авлага
byEnkhjargalDashdorjEn
 
PPTX
Cs101 lec11
byNergui Batjargal
 
PPTX
Cs101 lec14
byNergui Batjargal
 
PPT
IT-7
byUsukhuu Galaa
 
PDF
Ogogdliin sangiin zohion baiguulalt lekts
byАлдарболд Э.
 
PDF
Access sem1
byOnon Tuul
 
PPTX
database 7-8
byUsukhuu Galaa
 
PPTX
Cs101 lec12
byNergui Batjargal
 
DOCX
Microsoft Office Excel программын Data цэс
byШинэбаяр Найдан
 
PDF
Ms word menu
byTugssaixan Oyunbaatar
 
PPT
Day 1 database
byETC
 
PPTX
Data цэсний тухай
bySolongo Soko
 
PPTX
Cs101 lec13
byNergui Batjargal
 
PDF
Excel2007 data-data tools-what if analysis
byorgil
 
PPTX
Ms excel ийн insert цэсний тухай
byGantsetseg Lkhagvasuren
 
PDF
Mtm sx database
byBabaa Naya
 
PDF
Lab6 db
byNergui Batjargal
 
Microsoft excel програм гарын авлага
byEnkhjargalDashdorjEn
 
Cs101 lec11
byNergui Batjargal
 
Cs101 lec14
byNergui Batjargal
 
IT-7
byUsukhuu Galaa
 
Ogogdliin sangiin zohion baiguulalt lekts
byАлдарболд Э.
 
Access sem1
byOnon Tuul
 
database 7-8
byUsukhuu Galaa
 
Cs101 lec12
byNergui Batjargal
 
Microsoft Office Excel программын Data цэс
byШинэбаяр Найдан
 
Ms word menu
byTugssaixan Oyunbaatar
 
Day 1 database
byETC
 
Data цэсний тухай
bySolongo Soko
 
Cs101 lec13
byNergui Batjargal
 
Excel2007 data-data tools-what if analysis
byorgil
 
Ms excel ийн insert цэсний тухай
byGantsetseg Lkhagvasuren
 
Mtm sx database
byBabaa Naya
 
Lab6 db
byNergui Batjargal
 

Viewers also liked

PDF
Auto cad20042d tutorial
byHerry Mulyadie
 
PDF
Russian mongolian dictionary
byZaya Hoovka
 
PPTX
зүүд
byazora14
 
PPT
Cs205.last
byBolor Lkh
 
PPTX
Төв аймаг компьютер сургалтын гарын авлага
byБямбадорж Ганбат
 
PPTX
нойр ба-зүүд
byБаянжаргал Үнэнбат
 
PDF
Лабораторын ажил 3
byPurev
 
PPTX
Cad lekts 4
byPurev
 
PPTX
Lekts3 15h
byPurev
 
PPTX
Cad lekts 5
byPurev
 
PDF
Лабораторын ажил 2
byPurev
 
PDF
Лабораторын ажил4
byPurev
 
PDF
Лабораторын ажил 1
byPurev
 
PPTX
Dream зүүд
byazora14
 
PDF
лабораторын ажил10
byPurev
 
PDF
лабораторын ажил5
byPurev
 
PDF
лабораторын ажил9
byPurev
 
DOCX
баримт бичгийн-бүрдүүлэлт
byJargalsaikhan Battulga
 
DOC
Ba208 standart
byuserjigmee
 
PDF
Bie daaltiin dugaar
byPurev
 
Auto cad20042d tutorial
byHerry Mulyadie
 
Russian mongolian dictionary
byZaya Hoovka
 
зүүд
byazora14
 
Cs205.last
byBolor Lkh
 
Төв аймаг компьютер сургалтын гарын авлага
byБямбадорж Ганбат
 
нойр ба-зүүд
byБаянжаргал Үнэнбат
 
Лабораторын ажил 3
byPurev
 
Cad lekts 4
byPurev
 
Lekts3 15h
byPurev
 
Cad lekts 5
byPurev
 
Лабораторын ажил 2
byPurev
 
Лабораторын ажил4
byPurev
 
Лабораторын ажил 1
byPurev
 
Dream зүүд
byazora14
 
лабораторын ажил10
byPurev
 
лабораторын ажил5
byPurev
 
лабораторын ажил9
byPurev
 
баримт бичгийн-бүрдүүлэлт
byJargalsaikhan Battulga
 
Ba208 standart
byuserjigmee
 
Bie daaltiin dugaar
byPurev
 

Similar to Nuur

PPTX
database 9
byUsukhuu Galaa
 
PDF
Windows үйлдлийн систем
byBaaya Badrakh
 
PDF
Windows үйлдлийн систем
byBaaya Badrakh
 
PDF
Өгөгдлийн сан - Database /Microsoft Office Access2007/
byAltansukh Mainbayar
 
PPTX
өгөгдлийн сан үүсгэх
byTsoomoo Myagmar
 
PPTX
ихзасаг их сургуулийн эрх зүйн магистрантын 1
byByambatugs Purew
 
PDF
Access sem2
byOnon Tuul
 
PPTX
Excel ugugdul
bymonkhzyl
 
PPTX
Lecture1
byBat-Ireedui Javkhlan
 
PDF
Lab6 db
byBPurev
 
PDF
Lab6 db
bytaivna
 
PDF
Lab6 db
byBPurev
 
PDF
Microsoft access 2007
byTuwshin Tudew
 
PDF
Microsoftaccess2007
byTsoomoo Myagmar
 
PPTX
Se304 lec7
bybymbaa_odoo
 
PPTX
Presentation1 zassan
byOyunchuluun1
 
PPTX
8 9 angin ogogdl prs
byTsoomoo Myagmar
 
PPTX
datatable ,dataset,datagridview in C#
byД. Бүжинлхам
 
PPTX
11 access-husnegtiin design
byKhishighuu Myanganbuu
 
PPTX
1 Start Access
byKhaidav Tumur
 
database 9
byUsukhuu Galaa
 
Windows үйлдлийн систем
byBaaya Badrakh
 
Windows үйлдлийн систем
byBaaya Badrakh
 
Өгөгдлийн сан - Database /Microsoft Office Access2007/
byAltansukh Mainbayar
 
өгөгдлийн сан үүсгэх
byTsoomoo Myagmar
 
ихзасаг их сургуулийн эрх зүйн магистрантын 1
byByambatugs Purew
 
Access sem2
byOnon Tuul
 
Excel ugugdul
bymonkhzyl
 
Lecture1
byBat-Ireedui Javkhlan
 
Lab6 db
byBPurev
 
Lab6 db
bytaivna
 
Lab6 db
byBPurev
 
Microsoft access 2007
byTuwshin Tudew
 
Microsoftaccess2007
byTsoomoo Myagmar
 
Se304 lec7
bybymbaa_odoo
 
Presentation1 zassan
byOyunchuluun1
 
8 9 angin ogogdl prs
byTsoomoo Myagmar
 
datatable ,dataset,datagridview in C#
byД. Бүжинлхам
 
11 access-husnegtiin design
byKhishighuu Myanganbuu
 
1 Start Access
byKhaidav Tumur
 

More from BPurev

PPT
203lec2
byBPurev
 
DOCX
Lab16
byBPurev
 
DOCX
Lab13 basic theory
byBPurev
 
DOCX
Bie daalt 1 zaavar
byBPurev
 
DOC
Bie daaltiin ajil 2 zaavar
byBPurev
 
DOC
Lab10 2-it101
byBPurev
 
DOCX
Lab2 windows2
byBPurev
 
DOC
Lab9 it101
byBPurev
 
DOCX
Bie daalt 2 sedev
byBPurev
 
DOCX
Lab15. wbs
byBPurev
 
DOCX
Bie daalt 2 sedev
byBPurev
 
DOC
Lab11 2-it101
byBPurev
 
DOCX
Bodlogo3
byBPurev
 
DOCX
Bodlogo11.05
byBPurev
 
DOCX
Lab10 1-it101
byBPurev
 
DOCX
Lab14 algorithm
byBPurev
 
DOC
Lab11 2-it101
byBPurev
 
DOCX
203lab1
byBPurev
 
DOC
203lab3
byBPurev
 
DOCX
Bie daalt 2 sedev
byBPurev
 
203lec2
byBPurev
 
Lab16
byBPurev
 
Lab13 basic theory
byBPurev
 
Bie daalt 1 zaavar
byBPurev
 
Bie daaltiin ajil 2 zaavar
byBPurev
 
Lab10 2-it101
byBPurev
 
Lab2 windows2
byBPurev
 
Lab9 it101
byBPurev
 
Bie daalt 2 sedev
byBPurev
 
Lab15. wbs
byBPurev
 
Bie daalt 2 sedev
byBPurev
 
Lab11 2-it101
byBPurev
 
Bodlogo3
byBPurev
 
Bodlogo11.05
byBPurev
 
Lab10 1-it101
byBPurev
 
Lab14 algorithm
byBPurev
 
Lab11 2-it101
byBPurev
 
203lab1
byBPurev
 
203lab3
byBPurev
 
Bie daalt 2 sedev
byBPurev
 

Recently uploaded

PPTX
Багш ямар хөтөлбөр ,төлөвлөлт боловсруулах бэ арга зүйн сургалт - Copy.pptx
byoyunaa8812
 
PDF
Техникийн боловсролын сургалтын дипломын ажил хамгаалах, үнэлэх журам
byBabaa Naya
 
PDF
Мэдээлэл технологийн аюулгүй байдал хангах журам
byBabaa Naya
 
PDF
Суралцагч, төгсөгчийн мэдлэг, ур чадвар, чадамжийг үнэлж, баталгаажуулах журам
byBabaa Naya
 
PDF
УПК-ийн Мэдээллийн төв ашиглах журам 2025
byBabaa Naya
 
PDF
УПК-ын Дипломын ажил бичих аргачлал 2025
byBabaa Naya
 
PDF
Дадлага ажил, төсөлт сургалтаар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, борлуулах, материалы...
byBabaa Naya
 
Багш ямар хөтөлбөр ,төлөвлөлт боловсруулах бэ арга зүйн сургалт - Copy.pptx
byoyunaa8812
 
Техникийн боловсролын сургалтын дипломын ажил хамгаалах, үнэлэх журам
byBabaa Naya
 
Мэдээлэл технологийн аюулгүй байдал хангах журам
byBabaa Naya
 
Суралцагч, төгсөгчийн мэдлэг, ур чадвар, чадамжийг үнэлж, баталгаажуулах журам
byBabaa Naya
 
УПК-ийн Мэдээллийн төв ашиглах журам 2025
byBabaa Naya
 
УПК-ын Дипломын ажил бичих аргачлал 2025
byBabaa Naya
 
Дадлага ажил, төсөлт сургалтаар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, борлуулах, материалы...
byBabaa Naya
 

Nuur

  • 1.
    ШИНЖЛЭХ УХААН ТЕХНОЛОГИЙНИХ СУРГУУЛЬ Эрчим хүчний инженерийн сургууль Х.Сарангэрэл, Г.Уртнасан, Б.Батшагай, Д.Баярмаа, Лабораторийн гарын авлага (Модуль 5,6,7) Улаанбаатар 2014 он
  • 2.
    DDC 005 K-637 ISBN978-99962-894-9-1
  • 3.
    3 Лабораторийн гарын авлага Өмнөхүг Энэхүү сурах бичиг нь компьютер дээр ажиллаж сурах, хэрэглээний програм хангамжийг эзэмшихийг зорьсон эхлэн суралцагсад болон их дээд, тусгай дунд сургуулийн оюутан сурагчдад зориулагдсан болно. Уг номыг зохиохдоо эхлэн суралцагсдын дагаж хийх шатчилсан зөвлөмжийн хэсгийг хичээлийн хэлбэрээр оруулж, тухайн дасгалыг хийх онолын мэдлэгийг хичээлийн өмнө товчилон оруулсанаас гадна суралцагч бие даан өөрийгөө шалгах хэсгийг нэмэн оруулав. Компьютерийн мэдлэг системтэйгээр эзэмших, бие даан суралцах чин хүсэлтэй бүх хүмүүст энэхүү гарын авлагыг зориулав. Гарын авлага нь үндсэн 3 бүлгээс бүрдэх ба 1-р бүлэгт Microsoft Office Ассеss, 2-р бүлэгт Microsoft Office Power Point, 3-р Интернэт- ийн орчны програм хангамжуудын тухай агуулсан болно. Бусад гарын авлагаас ялгагдах нь дээрх програмуудыг онолын болон дадлагын хэсгүүдээр баяжуулж, даалгаврын хэсгийг гүйцэтгэх ба хэрэглэгч ашиглахад хялбар дөхөм болгож өгснөөрөө давуу талтай бөгөөд бие даалтын ажлыг оруулж өгсөн.
  • 4.
    4 Лабораторийн гарын авлага Номондгарсан аливаа ташаарал болон номны тухай санал, бодлоо: Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль Эрчим Хүчний Инженерийн Сургууль Электроникийн Системийн Профессорын баг гэсэн хаягаар бичиж ирүүлэх буюу ШУТИС-н II байрны 632 тоотод өөрийн биеэр ирж өгч болно! Холбоо барих утас : 11-324590-2833 Танд амжилт хүсье!
  • 5.
    5 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5.Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №1 Хичээлийнзорилго:ӨгөгдлийнсанбайгуулахMicrosoftAccessпрограмыг ажиллуулж сурах, түүний ажиллах зарчимтай танилцах I. Онолын хэсэг: Microsoft Access програм нь мэдээллийг хүснэгт хэлбэрээр оруулдаг өгөгдлийн сангийн нэг төрөл юм. Хэрэглэгч нь мэдээллийн баазаас мэдээллээ хүссэн сонголтын дагуу богино хугацаанд хялбараргаархайх,нэгтгэх,эрэмбэлэхэдзориулагдсанбөгөөдхэрэглэгчийн ажиллаж буй програмуудтай ажилладаг өгөгдлийн сан юм. Өгөгдлийн сан нь Microsoft Access програм дээр .accdb гэсэн өргөтгөлтэйгээр хадгалагддаг. Өгөгдлийн сан буюу Database гэдэг нь олон хэрэглэгч олон зорилгоор ашиглаж болох өгөгдлийн цогц бүрдэл юм. Өгөгдлийн сан нь хэд хэдэн хүснэгтүүдээс тогтох бөгөөд тэдгээрийн загвараар тодорхойлогдоно.Өгөгдлийн санг байгуулахдаа анхнаас нь маш оновчтой байгуулах хэрэгтэй. MS Access програмын өгөгдлийн сан нь Table, Form, Report, Query, Макро гэсэн объектуудаас бүрдэнэ. Бүрэн хэмжээний Database үүсгэхдээ Table объектоос эхлээд нэг бүрчлэн шат дараалалтай байгуулна. Зураг 1.1. Өгөгдлийн сангийн объектууд • Table - Өгөгдлийг хуваарилан хадгалж байх хүснэгт хэлбэрийн объект • Query- Өгөгдлийг сонгох, эрэмбэлэх, өгөгдөлд томъёо тооцоолол хийх нэгтгэн дүгнэх боломжтой объект • Form – Өгөгдлийг дэлгэц дээр зохимжтой хэлбэрээр харуулах, Table-д өгөгдлийг оруулах, харах, засварлах, шинээр нэмэх зэрэг олон боломжийг хангаж өгөх объект • Report – Өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийж, нэгтгэн цаасан дээр хэвлэж гаргах загварыг бэлтгэдэг объект • Macro- Макро програмтай ажиллах объект юм. Microsoft Access програмын үндсэн объект нь Table обьект бөгөөд ямар нэг утга агуулгыг илэрхийлэх мэдээллийг агуулж буй мэдээллийн бааз юм. Table нь мөр баганын өгөгдлөөр байгуулагдсан хүснэгт хэлбэртэй обьект бөгөөд мөрийг бичлэг (record), баганыг талбар (field) гэж нэрлэнэ. Бичлэг нь мэдээллийн агуулгыг илэрхийлэгч талбар болон талбарын төрлөөс тогтоно. Талбарын төрөл нь текст, тоо, мөнгөн тэмдэгт гэх мэт олон хэлбэртэй. Table объектын бүтцэд өөрчлөлт оруулахын тулд Table
  • 6.
    6 Лабораторийн гарын авлага Designтовчлуурыг дарах эсвэл Table нээлттэй байгаа тохиолдолд Design View командыг сонгоно. Table объектын бүтцийг тодорхойлохдоо Table- ийн талбарын нэр, талбарт бичих бичлэгийг авах төрөл, талбарын тайлбар, нэмэлт төлөв байдал, шинж чанарыг тодорхойлж өгнө. Зураг 1.2. Table үүсгэх цонх • Field Name хэсэгт талбарын нэрийг өөрт ойлгомжтой байдлаар өгөх ба тухайн зүйлийн агуулгыг нь товчилсон байна. • Data Type хэсэгт талбарын өгөгдлийн төрөл тодорхойлогдоно. Талбар нь олон янзын төрлүүдтэй. Хүснэгт 1.Талбарын өгөгдлийн төрөл Төрөл Авах утга Text Үсэг, тоо, тусгай тэмдэгтээс тогтох тэмдэгт мөр. Тоон утга авсан тохиолдолд тооцоолох үйлдэл хийхгүй Memo Тайлбарын мэдээлэл буюу хэд хэдэн үг, өгүүлбэр Number Бүхэл ба бутархай тоон өгөгдлүүд Date/Time Он, сар, өдөр, цаг төрлийн өгөгдөл Currency Хамгийн ихдээ бүхэл 15, бутархай 4 оронтой мөнгөн төрлийн өгөгдөл AutoNumber Автоматаар өсөх дарааллаар дугаарлана Yes/№ “Тийм” эсвэл “үгүй” гэсэн логик өгөгдлүүд OLE Object Windows-н бусад програмын хэрэгслээр үүсгэсэн excel хүснэгт, word бичвэр, график, дүрс, дуу зэрэг гадаад объектыг заана Талбарын төрлийн бичлэгийг цэгцтэй болгох, тэдгээр дээр үйлдэл хийхэд оновчтой болгоход хэрэглэнэ. • Description хэсэгт тухайн талбартай холбоотой дэлгэрэнгүй мэдээлэл бичиж болно. Талбарын нэр нь товч байдаг. Тухайн талбарын нэрийг илүү дэлгэрэнгүй ойлгомжтой болгохын тулд description-г хэрэглэнэ. Мэдээлэл оруулахгүй байж ч болно. • Field properties хэсэгт талбар тус бүртэй холбоотой талбарын төлөв,
  • 7.
    7 Лабораторийн гарын авлага шинжчанаруудыг тодорхойлно. Энэ нь талбарын төрлөөс хамааран өөр өөр хэлбэртэй байна. Эдгээр нэмэлт шинж чанарыг тодорхойлж өгснөөр бичлэгийн авах утга эмх цэгцтэй болно. II. Дадлагын хэсэг: 1. Start->All Programs->Microsoft Office->Microsoft Office Access гэсэн дарааллаар програмыг ажиллуулна. Зураг 1.3 Өгөгдлийн сан үүсгэх үндсэн дэлгэц 2. ACCESS програмыг ачаалсны дараа Blank Database командыг сонгож цонхны File Name нүдэнд шинээр үүсгэх өгөгдлийн сангийн нэрийг оруулж хавтасны байрлалыг зааж өгөөд Create командыг сонгосны дараа програмын Database цонх гарч ирэх бөгөөд үргэлжлүүлээд өгөгдлийн санг бүрдүүлэгч хүснэгтүүдээ үүсгэнэ. 3. Data sheet->Design View командыг өгч нэр өгч хадгал. Энэ хэсэгт тaлбаруудыг нэмж оруулах, устгах болон талбарын шинж чанарыг өөрчилж болно. 4. Талбарын нэрийг өгөхдөө нэрийн уртыг 64-с хэтрүүлж болохгүй. Талбаруудад ижил нэр өгч болохгүй бөгөөд хоосон зай, цэг, таслал, хашилт (“), !, [] зэрэг тэмдэгтүүдийг ашиглахгүй. Талбарын нэрийг өгөхдөө агуулгатай нь холбоотой товч нэр өгнө. 5. Тухайн талбарт ямар өгөгдөл оруулахаас хамаарч талбарын өгөгдлийн төрөл тодорхойлогдоно. Талбарын төрөл нь текст, тоо, он, сар, өдөр, мөнгөн, зурган логик гэх мэт олон хэлбэртэй байдаг. 6. Бусад хэрэглэгчдэд зориулж өгөгдлийн тухай тайлбар (Description)– ыг оруул.
  • 8.
    8 Лабораторийн гарын авлага III.Даалгаварын хэсэг: 1. Start->All Programs->Microsoft Office->Microsoft Office Access гэсэн дарааллаар програмыг ажиллуулж Anket Table 1 гэж өгч хадгал. 2. Create ->Table Design сонголтоор Table объектын бүтцийг тодорхойлно. 3. Өгөгдлийн санд нэр бүхий хүснэгт үүсгэ. Design View хүснэгтийг үүсгэгч талбаруудыг тодорхойлно. 4. Field Name талбарын нэр гэсэн хэсэгт хүснэгтийн талбарын нэрийг бичиж өгнө. 5. Data Type буюу өгөгдлийн төрөл хэсэгт тухайн нэр өгсөн талбарт байрлах өгөгдлүүд нь ямар төрлийн мэдээлэл байхыг тодорхойлж өгнө. Өгөгдлийн төрлийг буруу сонговол алдаа гарах ба тухайн талбарт бичигдэх өгөгдлүүд бичигдэхгүй байх болно. 6. Description нүдэнд тухайн талбарын тайлбарыг бичнэ. Энэ талбарт мэдээлэл оруулахгүй байж болох ба шаардлагатай тохиолдолд тайлбар бичнэ.
  • 9.
    9 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5.Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №2 Хичээлийн зорилго: Microsoft Access программд Таblе үүсгэж сурах, Table дах талбаруудын өгөгдлийн төрлийг тодорхойлох, Primary key-г тохируулж сурах I. Онолын хэсэг: Мэдээллийн бааз дах хүснэгтүүд нь хоорондоо ямар нэг талбар ашиглан холбогдоно. Primary key буюу түлхүүр талбарыг тодорхойлохын тулд эхлээд хүснэгтийн ямар талбарыг түлхүүр талбар болгож авахыг нарийн шинжилгээ хийж тогтоосон байна. Primary key талбарт орсон утга хоосон буюу 0 утга байж болохгүй. Мөн тухайн түлхүүр талбарт орсон утга давхардахгүй байх хэрэгтэй. Мэдээллийн баазын хүснэгт бүрт түлхүүр талбар заавал байх хэрэгтэй гэж ойлгож болохгүй. Primary key гэж тодорхойлсон талбар ихэвчлэн мэдээллийн бааз хоорондын харилцан хамаарлыг тодорхойлоход ашигладаг. II. Дадлагын хэсэг: 1. Бүх талбарыг тодорхойлсны дараа талбаруудтай холбоотой нэмэлт шинж чанарыг Field Properties хэсэгт тодорхойлж өгнө. Үүсгэсэн талбарыг идэвхижүүлэхэд Field Properties нүдэнд сонгогдсон талбарын төлвүүд гарч ирнэ. Field Properties нь General болон Lookup гэсэн 2 харилцах цонх бүхий үндсэн хэсгээс тогтоно. General хэсэг дэх төлвүүдийг эхлээд тодорхойлж өгнө. 2. Талбарын утгын хэмжээ, авах утгын хязгаарыг Field Properties-ын General хэсэг дэх Field size-д тодорхойлно. Number болон Text төрлийн 2 талбар дээр тодорхойлно. • Text талбарт хичнээн тэмдэгт оруулахаа шууд бичиж өгдөг. • Number талбарт тоон өгөгдлийн янз бүрийн хэмжээг тодорхойлж өгч болно. Хүснэгт 1.Number төрлийн талбар Талбарын хэмжээ Авах утга Byte 0-255 Integer -32768-аас +32767 Long Integer -2147483648-аас +2147483647 Single -3.4*1038 -аас +3.4*1038 Double -1.797*10308 -аас +1.797*10308 3. Field Properties-ын General хэсэг дэх Format хэсэгт талбарын өгөгдлүүдийн харагдах хэлбэрийг тодорхойлох бөгөөд талбарын төрлөөс шалтгаалан өөр өөр төлөвтэй байна. Үүнд: a) Number, Autonumber, Currency төрлийн харагдах хэлбэрийг доорх хүснэгтээс сонгоно.
  • 10.
    10 Лабораторийн гарын авлага Хүснэгт2. Number, Autonumber, Currency төрлийн талбар Format Тоо Харагдах хэлбэр General Number 1234.5 1234.5 Currency 1234.5 $1,234.50 Euro 1234.5 E1,234.50 Fixed 1234.5 1235 Standard 1234.5 1,234.50 Persent 0.824 82.40% Scientific 1234.5 1.23E+03 b) Дараах тэмдэгтүүдийг ашиглаж Text болон Мемо талбаруудын форматыг тодорхойлно. Хүснэгт 3. Text болон Мемо төрлийн талбар Тэмдэгт Утга @ Хоосон зай болон тэмдэгт & Хоосон зай < Бүх тэмдэгтүүдийг жижигрүүлнэ. Ж: < COMPUTER гэсэн өгөгдөл өгөхөд computer гэж гарна. Бүх тэмдэгтүүдийг томруулна. Ж: > computer гэсэн өгөгдөл өгөхөд COMPUTER гэж гарна. c) Date/Time төрлийн талбарын харагдах хэлбэрийг дараах хүснэгтээс сонгоно. Хүснэгт 4. Date/Time төрлийн талбар Format Харагдах хэлбэр General date 20/11/09 6:30:00pm Long date Friday, November 20, 2009 Medium date 20-Nov-09 Short date 20/11/09 Long time 6:30:00pm Medium time 06:30pm Short time 18:30 d) Yes / No төрлийн талбар нь Yes / No, True / False, On / Off гэсэн хэлбэрүүдтэй бөгөөд эдгээрээс сонголтыг хийнэ. 4. Талбарын утгыг гараас оруулахад ямар хэлбэрээр оруулахыг Field Properties-ын Generel хэсэг дэх Input mask –д тодорхойлно. Ж: (000)00-000000 (976)99-750425 5. Field Properties-ын Generel хэсэг дэх Caption хэсэгт идэвхтэй байгаа талбарын гарчгийг эсвэл хүснэгтийн толгойн гарчгийг өгнө. Энэ нүдийг хоосон орхивол талбарын гарчиг талбарын нэр гарна. 6. Table-д шинээр бичлэг оруулахад идэвхтэй байгаа талбарт авах анхны утгыг Field Properties->Generel->Default value хэсэгт бичиж өгнө. 7. Field Properties->Generel->Validation Rule хэсэгт тухайн талбарт орох
  • 11.
    11 Лабораторийн гарын авлага өгөгдөлямар нөхцлийг хангасан өгөгдөл байхыг тодорхойлно. Жнь : <>0 гэвэл 0-ээс ялгаатай утга оруулах гэх мэт. 8. Field Properties->Generel->Validation Text хэсэгт Validation Rule-д тодорхойлсон нөхцлийг зөрчвөл хэрэглэгчид өгөх сануулга, зөвлөгөө, алдааны мэдээллийг бичиж өгнө. 9. Тухайн сонгосон талбарыг индекслэх эсэхийг Field Properties->Generel- >Indexed хэсэгт тодорхойлно. Энэ хэсэгг No, Yes (Duplicates Ok), Yes (No Duplicates гэсэн гурван сонголтын аль нэгийг сонгоно. 10. Тухайн талбарт заавал утга оруулах эсэхийг Field Properties->Required хэсэгт тодорхойлно. 11. Тэг урттай өгөгдөл оруулах эсэхийг Field Properties->Allow zero length хэсэгт зааж өгнө. 12. Field Properties-ын Lookup хэсэгт тухайн талбарын өгөгдлийг оруулах хэлбэрийг сонгоно. Тухайлбал, Yes/No төрлийн өгөгдлийг Text Box–д гараас тийм үгүй гэж оруулах уу, Check Box-д тийм үгүй гэсэн сонголт хийх үү, List Box, Combo Box ашиглан жагсаалт үүсгэж, тийм үгүй гэсэн утгаас авах гэх мэтчилэн тухайн талбарт өгөгдөл хэрхэн оруулах вэ? гэдгийг тодорхойлж болно. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Аnkеt нэртэй хүснэгтийг Microsoft Access програмд үүсгэ. 2. Аnkеt нэртэй хүснэгтийн талбарын нэр болон өгөгдлийн төрлийг тодорхойл. 3. Registration нэртэй хүснэгтийг үүсгэж талбар, өгөгдлийн төрлийг тодорхойл. 4. Бүх талбарыг тодорхойлсны дараа талбаруудтай холбоотой нэмэлт шинж чанарыг Талбарын Field properties-ийн General болон Lookup хуудсын командуудыг ашиглан талбар бүрийг тодорхойлох бүрдээ нэг нэгээр нь тодорхойлон тохируулна. 5. Талбарт нэмэлт тохируулга хийхдээ Field properties-ийн Look Up хуудсыг идэвхжүүлнэ. Апkеt table -ын “Хүйс” талбарт байрлах “эрэгтэй/эмэгтэй” гэсэн утгуудыг байнга гарнаас оруулахгүй аль нэгийг нь сонгож оруулахаар хийхдээ Field properties хэсгийн General хуудасны Caption хэсэгт “Хүйс” гэж оруулсны дараа Field properties хэсгийн Look Up хуудсыг идэвхжүүлэн Display Control мөрөн дэх Техt box-ын мөрний сумыг нээж Combo box-г сонгоно. Ингэхэд гарч ирэх командуудаас Row source type хэсгийн Value list-г сонгож Row source хэсэгт уг талбарт байрлах “Эрэггэй”; “Эмэгтэй” гэсэн үгийг бичнэ. 6. Registration table-ийн Суралцах хэлбэр гэсэн талбарын ТАХ, хувийн, зээл, буцалтгүй сонголтуудыг Combo box үүсгэн хийнэ. 7. “Оюутны нэр” талбарыг Primary Кеу болгон тодорхойлно.
  • 12.
    12 Лабораторийн гарын авлага Хүснэгт1. Апkеt table Талбарын нэрс Оюутны нэр Оюутны код Төрсөн он сар өдөр Үндсэн захиргаа Гэрлэсэн эсэх Хүйс Хаяг Өгөгдлийн Төрөл Техт [15] Text [10] Date [дурын] Text [10] Yes/No Check box Эрэгтэй эмэгтэй Memo Хүснэгт 2. Registration table Талбарын нэрс Оюутны нэр Элссэн он I улиралын кредит I улиралын GРА II улиралын кредит II улиралын GРА Суралцах хэлбэр Өгөгдлнйн төрөл Техт [14] Date [дурын] Number [integer] Number [single] [Decimal place-2] Number [integer] Number [single] [Decimal place-2] ТАХ хувийн зээл буцалтгүй 8. Table бүрдээ 10-15 бичлэг оруулан уг бичлэгээ Save командаар хадгална.
  • 13.
    13 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5.Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №3 Хичээлийн зорилго: Microsoft Access програмын мэдээллийн баазын файлд үүсгэсэн Тable-уудыг түлхүүр талбаруудаар холбож Reletionship хийж сурах ба Query байгуулж сурах I. Онолын хэсэг: Өгөгдлийн төрөл болон утга агуулгын хувьд ижил талбаруудаар Table, Query-үүдийн хооронд холбоо тогтоосныг холбоо хамаарал буюу Reletionship гэнэ. Нэг болон хэд хэдэн хүснэгтийн өгөгдлүүдээс сонгож авах, эрэмблэх, тодорхой нөхцөлөөр хайх, тооцоолол хийх, нэгтгэх, дүгнэхэд хэрэгтэй мэдээлэл авахад ашиглах объектыг Query гэнэ. Мэдээлэлийн сангийн үндсэн объектуудын нэг болох Query–ыг дараах зорилгуудаар ашигладаг. Хүснэгтэд байгаа өгөгдлөөс тодорхой талбарын мэдээллийг сонгож харуулахын тулд ашигладаг. Хүснэгтэдбайгаамэдээллүүдээстодорхойнөхцлийгхангасанбичлэгүүдийг сонгож авахад ашиглана. Хүснэгтэд байгаа мэдээллүүдийг эрэмбэлж болно.Хүснэгтэд буй өгөгдлөөс төрөл бүрийн томъёо тооцооллыг хийж үр дүнг гаргаж болно. MS Access програм дээр Query объектыг шинээр үүсгэхдээ Greate харилцах хуудасны Other бүлгийн Query Design, Query Wizard командыг ашиглана. Зураг 3.1. Create цэсний Other бүлэг II. Дадлагын хэсэг: 1. Бүх хүснэгтүүдийг байгуулсаны дараа тэдгээрийн харилцан хамаарлыг Relationship команд ашиглан тодорхойлно. Хүснэгтүүдийн хооронд харилцан хамаарал тогтоохын тулд Datasheet цэсийн Relationship команд өгөхөд Relationship нэртэй цонх үүснэ. Үүний хамт дараах Show Table цонх үүснэ. Show Table цонхоос тухайн мэдээллийн санд байгаа хүснэгтүүдээс сонгож Add командаар Relationship цонхонд нэмнэ.
  • 14.
    14 Лабораторийн гарын авлага Зураг3.2. Relationship ба Show Table цонх Хүснэгтүүдийн хооронд холболт үүсгэхдээ хүснэгтүүдийг Relationship цонхонд нэмж дууссаны дараа тэдгээрийн харилцан хамаарал үүсгэж байгаа талбаруудын аль нэг дээр хулганаар чирч, дээрээс нь авчирч хулганы даралтыг дарна. Ингэхэд ямар хүснэгтүүдийн хооронд, ямар талбараар, ямар хэлбэрийн харьцаа үүсч байгаа талаар мэдээллийг илэрхийлсэн Edit Relationships цонх гарах ба Create командаар хүснэгт хоорондын харьцааг байгуулна. Зураг 3.3. Edit Relationships харилцах цонх • Enforce Referential Integrity - Харилцан хамааралтай хүснэгтийн түлхүүр талбараар хүснэгт бүрт мэдээ бүрэн бүтэн байгаа эсэхийг шалгах • Cascade Update Related Fields - Харилцан хамааралтай хүснэгтүүдийн аль нэгэнд аль нэг талбарт түлхүүр утга засагдвал бусад хүснэгтүүдэд мөн адил өөрчлөлт хийгдэх • CascadeDeleteRelatedRecords-Харилцанхамааралтайхүснэгтүүдийн аль нэгэнд аль нэг түлхүүр талбартай бичлэг устгагдвал бусад
  • 15.
    15 Лабораторийн гарын авлага хүснэгтүүдэдмөн адил устгагдах боломжийг бий болгоно. Зураг 3.4. Relationships харилцах цонхон дах xолбогдсон хүснэгтүүд 2. Query байгуулахдаа Create цэснээс Query Wizard, Query Design гэсэн 2 командуудаас аль нэгийг сонгож болно. Create цэсний Query Wizard командыг сонгоход query үүсгэх 4 арга бүхий New Query цонх гарч ирнэ. Үүнд : • Simple Query Wizard – бэлэн загвар ашиглан query үүсгэх • Crosstab Query Wizard – загвар ашиглан эмхтгэсэн query үүсгэх • Find Duplicates Query Wizard – загвар ашиглан table дэх талбарын давхардсан өгөгдлүүдээр query үүсгэх • Find Unmatched Query Wizard – загвар ашиглан нэг table-ийн талбарын өгөгдлүүдийг нөгөө table -ийн талбарын өгөгдөлтэй харьцуулан давхцахгүй өгөгдлүүдээр query үүсгэх Зураг 3.4. Create цэсний Query Wizard командыг сонгоход гарах New Query цонх
  • 16.
    16 Лабораторийн гарын авлага 3. Query-г сонгож оруулах талбарын нэрийг дараах хэсгээс сонгоно. Зураг 3.5. Design Grid • Field хэсгийн харгалзах багануудад Query-д сонгож оруулах талбарын нэрийг сонгоно. Үүнийг хийхдээ баганыг идэвхжүүлмэгц идэвхжих сумыг нээж уг баганад байрлах жагсаалт дотроос талбарын нэрийг сонгож авна. • Table хэсэгт сонгож авсан талбарыг агуулж буй table-н нэр бичигдэнэ. • Sort хэсэгт уг сонгосон талбарын бичлэгийг Ascending буюу өсөх дарааллаар, Descending буюу буурах дарааллаар эрэмбэлнэ. • Show хэсэгт уг талбарт байрлах өгөгдлийн харагдахаар тохируулахдаа чагт тавина. • Criteria хэсэгт сонгож авсан талбараас тодорхой шалгуур бүхий бичлэгийг түүвэрлэн харах шалгуурын нөхцөлийг оруулна. • Or эсвэл Criteria хэсэгт оруулах давхар нөхцлийг дээрхийн адил тодорхойлон бичнэ. • Хэрэв Query-д байрлуулах талбарын утгуудыг ашиглан илэрхийлэл зохиох бол Build командын хэрэгсэл дээр хулганаар дарж нээгдэх харилцах цонхонд бичнэ. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Өмнөх хичээл дээр байгуулсан мэдээллийн баазын файлаа нээнэ. 2. Datasheet цэсний Reletionship командаар Reletionship үүсгэнэ. Үүний тулд Reletionship хийх table-уудыг нээн харуулах хэрэгтэй. Reletionship- >Show table командаар мэдээллийн бааз дах table -уyдийн нэрсийг ил гаргана. 3. Нээгдэх Show table харилщх цонхны table хуудсанд Anket table-ийн нэрийг идэвжүүлж Add командын товчлуур дээр дарна. Мөн Registration table-ийг дараа нь дээрхийн адил Add командаар нэмэхэд дэлгэцэнд эдгээр table-уудын талбаруудын нэрс бүхий цонх харагдах болно. 4. Дээрх table-ийн талбаруудыг агуулсан цонхны түлхүүр талбаруудыг хулганаар чирч холбоно. (түлхүүр талбарын нэр бусад нэрнээс тод харагдана.) 5. ХолболтыгхиймэгцReletionship-ийнтөрлийгсонгохEditReletionship цонх нээгдэх ба эндээс зохих тохиргоог хийж Create командаар холбоо үүсгэнэ.
  • 17.
    17 Лабораторийн гарын авлага 6. Reletionship-ийн 3 хэлбэрийг тус бүрд нь туршин дор хаяж 3 төрлийн холбоос бүхий Query байгуулж туc бүрд нь нэр өгч хадгална. 7. Database Window шилжиж объектуудаас table үүсгэсний адил Query объектыг идэвхжүүлэн New командаар өмнө байгуулсан table дээрээ суурилсан байгуулах алхамыг эхэлнэ. 8. Нээгдэх цонхноос Desing View командаар Query-г сонгож оруулах талбарын нэрийг сонгоно. 9. Save командаар Query-д нэр өгч хадгална. 10. Anket Table -> Оюутны код ба Хаяг талбаруудыг нэгтгэсэн хүснэгт байгуулж, хаяг талбарт БЗД –ээр шүүж харуулсан Query байгуулна 11. Registration table -г ашиглан байгуулах Query-д Оюутны нэр, I ба II улирлын GPA талбарыг нэгтгэж хүснэгт үүсгээд I ба II улирлын GPA дундаж утгыг олно. 12. Оюутны нэр, I- улирлийн кредит талбарыг нэгтгэж хүснэгт үүсгээд, I улиралд 15-аас их кредит сонгосон оюутнуудын бичлэгийг шүүж харуулахаар тохируулсан Query байгуулна. 13. Оюутны нэр, II улирлын кредит талбарыг нэгтгэж хүснэгт үүсгээд, II улирлын кредитийг өсөх дарааллаар эрэмбэлж харуулсан Query байгуулна.
  • 18.
    18 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5.Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №4 Хичээлийн зорилго: Microsoft Ассеss програмд мэдээллийн баазын файлд буй table болон Query-д суурилсан Form байгуулж уг Form дээр мэдээллийн баазтай ажиллах үйлдлүүдийг командын хэрэгслүүдээр удирдахаар зохион байгуулах чадвар эзэмшинэ. I. Онолын хэсэг: Form нь Table, Query-ийн өгөгдлийг харах, өөрчлөх, шинээр нэмэх, устгах, хайлт хийх зэрэг өгөгдлийн сан дээр ажиллах бүхий л үйлдлийг хэрэглэгчдэд зориулж байгуулсан обьект юм. Form үүсгэх дараах аргууд бий. Үүнд : • Design View - өөрөө бүтцийг тодорхойлох • Form Wizard – бэлэн загвар ашиглах • AutoForm – автоформ ашиглах • Chart Wizard – бэлэн загвар ашиглаж график байгуулах • PivotTable Wizard – бэлэн загвар ашиглаж эмхтгэсэн хүснэгт байгуулах Design View ашиглахдаа Forms обьектын New хэрэгслийг дарж, гарч ирэх харилцах цонхноос table болон query-ийн нэрийг сонгоод, Design View сонголт хийж, ОК товч дарна. Энэ үед Form-ын загвар тодорхойлох цонх нээгдэх бөгөөд шаардлагатай контролуудыг байрлуулан талбарын авах утгыг Data хуудасны Record Source-т зааж өгнө. Form-ыг харах 3 хэлбэр байдаг. Үүнд : • Design View – дизайнтай ажиллах • Form View – Form хэлбэрээр харах • Datasheet View – хүснэгтээр харах Эдгээр хэлбэрүүдийн хооронд шилжиж болох бөгөөд View цэсэнд хандана. Design View хэлбэрээр form-оо үүсгээд Form View болон Datasheet View хэлбэрээр form-оо харах боломжтой. Datasheet View хэлбэрээр харахад бичлэгүүдийг мөр болон баганан байдлаар нэгэн зэрэг бичлэгүүдийг харна. Form View хэлбэрээр харахад тухайн мөчид нэг л бичлэг харагдана. II. Дадлагын хэсэг: Form-ыг идэвхжүүлэхдээ Form-ыг Design View горимд нээнэ. 1. Form selector дээр дарна. Хэвтээ болон босоо шугамын огтлолцол дээр form selector байрлах ба хэрвээ дэлгэцэн дээр шугам харагдахгүй бол form-ыг идэвхжүүлэхдээ Edit цэсний Select form команд сонгоно. 2. Form-д бичлэгүүдийг засварлахдаа бичлэгээ идэвхжүүлнэ. Гараас F2 товч дарж бичлэгээ засварлаад Record цэсний Save record команд сонгоно. Form дээр хийгдсэн аливаа засвар нь тухайн Table дэх бичлэгүүдэд мөн хийгдэнэ. 3. Form-ын загварыг тодорхойлж үүсгэхэд Toolbox-ыг ашиглана. Хэрэглүүрүүдийн үүргийг авч үзье. Үүнд : o Select Objects – контролыг идэвхжүүлнэ.
  • 19.
    19 Лабораторийн гарын авлага o Control Wizards – бэлэн загвар ашиглана. o Label – текстэн мэдээлэл оруулахад ашиглана. Тооцоолол хийхэд ашиглаж болохгүй бөгөөд Table/Query-тэй холбоотой утгуудыг авч чадахгүй. Харин бусад контролуудтай хамт ашиглагддаг. o Textbox – бичлэгүүдийн сангаас өгөгдлийг Form-д харуулахад ашиглана. o Option group – сонголтын бүлгийг form дээр харуулахад ашиглана. Энэ контрол нь бүлгийн хүрээ болон Toggle button, Option button, Check box-уудын бүлгээс бүрдэнэ. o Unbound object frame – form дээр зураг, график, томъёо гэх мэт бусад програм дээр боловсруулсан обьектыг оруулахад ашиглана. o Bound object frame – table-ийн талбарт хадгалагдаж байгаа OLE object төрлийн файлыг form харуулахад хэрэглэнэ. o Page break – form-д хуудсыг таслахдаа ашиглана. o Tab control – Өгөгдлийн санд байгаа мэдээллийг өөр өөр хуудсанд гаргахын тулд ашиглана. o Subform/Subreport – form дээр өөр form, table, query-ийн өгөгдлийг харуулахад ашиглана. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Өмнөх хичээл дээр байгуулсан мэдээллийн баазыг нээнэ. 2. Form-ыг байгуулсан table бүр дээр суурилж байгуулна. 3. Database Windows цонхны Form объектыг идзвхжүүлэн New командаар table, Query байгуулсаны адил байгуулна. 4. Нээгдэх New Form харилцах цонхноос Form Wizard командыг сонгож Form-ыг авгоматаар байгуулах горимд шилжинэ. Мөн уг цонхны доод хэсэгт байрлах цонхноос Form-д суурилах table-г сонгоод Ок товчийг дарна. 5. Form Wizard харилцах цонхны Table/Quiries цонхноос table, Query-н нэрийг сонгоно. Available Fields цонхноос Form дээр харуулах талбарыннэрсийгсонгожтовчлуураарSelectedFields цонхондшилжүүлээд Next товчийг дарна. 6. Нээгдэх харилцах цонхоос сонголт хийнэ. 1. Form with Subform- дэд формтой мастер байгуулах бол энэ сонголтыг авна. 2. Linked forms- холбоотой форм байгуулах бол энэ сонголтыг идэвхжүүлнэ. Next товчлуураар дараагийн цонх руу шилжинэ. 7. Энэ цонхонд Form-ын харагдах хэлбэрийг сонгоод Next товчлуур дээр дарна. 3. Tabular - Энэ хэлбэр нь Form дээр талбарын нэрс болон өгөгдөл оруулах цонхнууд дэлгэцээр тарж байрлана. 4. Datasheet - Энэ хэлбэр нь Form хүснэгг хэлбэрээр харагдаж байхаар зохион байгуулагдана. 8. Дараагийн цонхонд шилжиж Form-ын дүрслэгдэх хэлбэрийг сонгоод Next товчлуур дээр дарна.
  • 20.
    20 Лабораторийн гарын авлага 9. Энэ цонхонд үндсэн (мастер) ба дэд формын гарчгийн нэрийг бичиж өгөөд Form товчлуурыг дарж байгуулах ажиллагааг дуусгаад нэр өгч хадгална. 10. Мэдээллийн баазын өгөгдлүүдийг дэлгэц дээр формоор дамжуулан харахдаа Database window цонхны Ореn командаар View->Open Form командыг туc туc хэрэглэж болно. View->Desing View командаар Form-ыг засварлах горимд шилжүүлэн доор зурагт үзүүлсэний дагуу командын товчлууруудыг байрлуулан Form ашиглан мэдээллийн баазтай ажиллах боломжуудыг автоматжуулна. Үүнийг хийхдээ View->Toolbox хэрэгслийг ил харагдуулаад Control Wizard-ыг идэвхжүүлэн командын товчлууруудыг Form дээр өрж байрлуулна. 11. Дээрх дарааллын дагуу ажиллан anket table-д суурилсан Form-ыг мөн адил байгуулж хадгална. Зураг 4.1. Form-оор Toolbox ашиглан Button үүсгэсэн цонх
  • 21.
    21 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-5.Өгөгдлийн сан байгуулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №5 Хичээлийн зорилго: Microsoft Ассеss програмд өгөгдлийн баазын бичлэгүүдийг тодорхой хугацааны хувьд, төрлийн хувьд, тодорхой тооцоо хийн баримт хэлбэрээр хэвлэн авах боломжийг бүрдүүлдэг Rерогt буюу тайланг өөрийн хүссэн хувилбараараа зохион байгуулж сурах. I. Онолын хэсэг: Report объект нь өгөгдлийн сан удирдах системийн үндсэн объектуудын нэг бөгөөд боловсруулсан тайланг төрөл бүрийн байдлаар гаргаж авах боломжтой. Report үүсгэх дараах аргууд байдаг.Үүнд: • Design View –Өөрөө бүтцээ тодорхойлох • Report Wizard –Бэлэн загвар ашиглах • AutoReport – Авторефорт ашиглах • Chart Wizard – Бэлэн загвар ашиглаж график байгууулах • Label Wizard – Label-ийн хэмжээг сонгох замаар тайлан гаргах Зураг 5.1. Reports бүлгийн цонх Report гэдэг нь тайлан гэсэн үг бөгөөд Access дээр Report байгуулна гэдэг нь таблицын өгөгдлийн цаасан дээр хэвлэж гаргах загварыг байгуулна гэсэн үг юм. Report команд нь тухайн сонгосон хүснэгтийн талбаруудыг хөндлөнгөөр байрлуулж автоматаар тайлан бэлдэж харуулна. II. Дадлагын хэсэг: 1. Өөрийн байгуулсан мэдээллийн баазын файлыг нээнэ. 2. Даалгавар 1,2,3-ыг хийнэ. 3. Database Window цонхны Rерогt объектыг идэвхжүүлэн New командаар тайлан шинээр үүсгэх горимд шилжинэ. 4. New Rерогt харилцах цонхноос Rерогt Wizard команд болон тайлан болгож хэвлэх table ба Query сонгоод Оk товчлуурыг дарна. 5. Rерогt Wizard харилцах цонх нээгдэх ба энэ цонхны Таble/Queries хэсгээс тайланд багтах tаble ба Query-ын нэрийг идэвхжүүлж Available fields хэсгээс талбарын нэрийг сонгож командаар Selected fields талбарт шилжүүлэн оруулж дууссаны дараа Next командаар дараагийн цонхонд шилжинэ. Хэрэв илүү талбарын нэрийг буцаах бол комаңдыг ашиглана. 6. Нээгдэх харилцах цонхонд тайланд хэвлэгдэх өгөгдлүүдийн харагдах хэлбэрийг харуулна. Next командаар дараагийн цонхонд шилжинэ. Хэрэв нэмэлт мэдээлэл харах хүсэлтэй бол Show me more information товчийг дарна. Эндээс Show me examples командаар тайлангийн (жишээ загварыг)
  • 22.
    22 Лабораторийн гарын авлага харжболно. Close командаар өмнөх цонх руу шилжинэ. 7. Дараагийн цонхонд шилжиж тайланд хэвлэх талбарыг бүлэглэх бол Grouping Options командаар харилцах цонхыг нээн бүлэглэх товчийг сонгоно. • Хэрэв тоон талбарыг бүлэглэх бол 10-т, 50-т, 100-таар бүлэглэж болно. • Хэрэв текстэн талбар бол эхний үсгээр нь, эхний гурван үсгээр нь бүлэглэж болно. • Хэрэв ердийн хэлбэрээр бүлэглэх бол normal хэлбэрийг сонгоно. Next командаар дараагийн цонхонд шилжинэ. 8. Нээгдэх цонхноос эхний 4 талбарыг өсөхөөр ба буурахаар эрэмбэлэх ба нийлбэр өгөх бол нийлбэр өгөх хэлбэрийг Summary Options командаар нээгдэх цонхонд тохируулаад Ок командаар өмнөх цонх руу шилжинэ. 9. Нээгдэх цонхноос тайлангийи хэвлэгдэх хэлбэр, хэвлэх цаасны байрлалыг сонгоод Next команд сонгoно. 10. Нээгдэх цонхноос тайлангийн загварыг сонгоод Next командыг ажиллуулна. 11. Нээгдэх цонхны What title do you want for your report хэсэгт тайлангийн гарчгийг бичээд доорх сонголтын аль нэгийг сонгоно. 12. Preview the report - тайланг хэвлэхийн өмно урьдчилан харах 13. Nodify the reports design - тайлангийн бүтцийг өөрчлөх командаар тайланг байгуулах алхамыг дуусгана. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дээрхи алхамын дагуу Report Wizard-аар хөндлөн байрлалтай цаасан дээр tablе-д суурилсан тайлан байгуулна. Мөн өмнөх хичээл дээр байгуулсан Query-нүүдэд суурилсан тайланг баганан tabular хэлбэрээр байгуулна. 2. Registration table-д суурилсан бүлэглэсэн өгөгдөлтэй, кредит ба GРА- ийн дундаж утгуудыг уг table-ийн талбарууд дээр нэмж талбар үүсгэн тайландаа багтаасан байхаар тайланг зохион байгуулах ба тайлангийи толгой хэсэгт “ШУТИС-ийн ЭХИС-ийн оюутан. . . . . . . . . –ний дүн ба кредитын тооцоо” текстийг, хөл хэсэгт нь “ЭХИС-ийн сургалтьш албаны тухайн өдрийн он, сар, өдөр, хуудасны дугаар харагдаж байхаар дизайныг нь зохионо. Тайланг хэвлэх цаасны хэмжээг тал бүрд нь 2 см үлдэж байхаар бичгийн цаасны хэмжээгээр тохируулна. 3. Тоон утгууд бүхий талбартай table ба Query ашиглаад Chart Wizard тайланг байгуулна. Эдгээр даалгаваруудыг хийж дуусаад тус бүрд нь нэр өгч хадгалаад багшид шалгуулна.
  • 23.
    23 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6.Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №1 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмтай танилцах, үзүүлэн бэлтгэх, үзүүлэнд слайд нэмэх, үзvvлэнг хадгалах, слайдын өнгийг өөрчлөх, үзvvлэнгийн төрөл, дизайныг тодорхойлох, бэлэн загвар ашиглан vзvvлэн бэлтгэх, текст болон зураг оруулах зэрэг боломжуудтай танилцана. I. Онолын хэсэг: Power Point програм нь Presentation буюу илтгэл, танилцуулга бэлтгэхэд зориулагдсан програм юм. Илтгэл нь хэд хэдэн слайдаас (slide) бүрдэнэ. Слайд гэдэг нь илтгэлийн нэг хуудас бөгөөд үндсэн гарчгийн слайд, гол мэдээллийн слайд, төгсгөлийн слайд зэрэг олон хэлбэрийн слайдуудаас тогтдог. Илтгэл тавих слайд (Slide) нь тvvний дэвсгэр (Background), гарчиг (Title text), тvvн дээрхи шугам, текст (Lines andText),дvрс(Fills),сvvдэр(Shadow),бусадзvйлс(Accent)зэргээсбvрдэх бөгөөд эдгээрийг янз бvрийн өнгөөр ялган слайдын vзэмжийг сайжруулж болно. Мөн MS-PowerPoint–ын нэг үндсэн зориулалт нь Slide show буюу хэд хэдэн слайд, хуудасны хооронд хөдөлгөөн, дуу авиа болон автомат тохируулгуудыг хийж өгдөгт оршино. Энэ нь олон слайдуудаас бүрддэг бөгөөд слайд бүрийг өвөрмөц хэлбэр, хөдөлгөөн, эффектэд оруулахын зэрэгцээ слайдын бүрэлдэхүүн хэсэг болох гарчиг, текст, зураг, график, хүснэгт зэргийг ч хөдөлгөөнд оруулснаар бүхэл бүтэн сайхан илтгэл бэлтгэх боломжтой. Илтгэл, танилцуулга нь дараах бүтэцтэй. Үүнд: • Илтгэлийн нүүр хуудас: Илтгэл, танилцуулгын сэдэв, илтгэгчийн талаарх мэдээлэл огноо гэх мэт багтана. • Илтгэлийн агуулга: Илтгэл, танилцуулгад танилцуулах гэж буй асуудлуудаа оруулна. • Илтгэлийн үндсэн хэсэг: Илтгэл, танилцуулгын бүтцэд оруулсан асуудлуудаа дэлгэрүүлэн танилцуулна. Төлөвлөгөөнийхөө дагуу логик дараалал сайтай, илүү дутуу үггүйгээр, хоорондын уялдаа холбоог сайтар баримтлан бичнэ. • Дүгнэлт: Илтгэл танилцуулга ямар зорилготой байсан, зорилгыг биелүүлэхийн тулд ямар асуудлуудыг судалсан, судалгаа хийх явцдаа ямар үр дүнд хүрснээ логик дэс дараалалтайгаар тоочин бичих ба энэ сэдвээр өөрийн гэсэн ямар ямар үндсэн дүгнэлт хийснээ товч бөгөөд тодорхой илэрхийлнэ. II. Дадлагын хэсэг: 1. Start->All Programs->Microsoft Office->Microsoft Office Power Point гэсэн дарааллаар програмыг ажиллуулж хоосон хуудас бүхий слайд нээнэ. 2. Бэлтгэж байгаа vзvvлэндээ шинэ слайд нэмэхдээ програмын Home цэснээс Slides бүлгийн New Slide командыг өгөх, эсвэл CTRL+M гэсэн хос товчыг дарах, эсвэл Slides, Outline талбарт байрлаж буй слайдыг сонгож хулганы баруун талын товчийг сонгож New Slide командыг өгч болно. 3. Үүсгэсэн слайдын ерөнхий хэлбэрийг өөрчлөх бол Home цэсний
  • 24.
    24 Лабораторийн гарын авлага Slidesбүлгийн layout… командыг сонгоно. Зураг 1.1. Слайданд шинэ хуудас оруулах сонголт / layout / Энэ үед дэлгэцэн дээр слайдын ерөнхий бүдүүвч ямар байх талаар асуусан загварууд бүхий Office theme гэсэн цонх гарч ирнэ. Эндээс тохирох загвар эсвэл хоосон слайдыг сонгоно. Слайд нь схем, зураг, текст, график агуулсан байж болно. 4. Слайдыг хувилахдаа дараах командуудыг өгнө. • Slides, Outline талбарт байрлаж буй слайдыг сонгож хулганы баруун талын товчийг сонгож Duplicate Slide команд юмуу Copy, Paste командыг сонгож болно. • Home/ Slides/new slides/ Duplicate Selected Slides командыг өгөх • Ctrl+Shift+D 5. Слайданд гарчиг болон текстийг оруулахдаа гарчиг текст оруулах хүрээнд хулганы заагчийг байрлуулан уг хүрээнд босоо зураас гарах үед бичнэ. Зураг 1.2. Слайданд текстийг бичих хэлбэр
  • 25.
    25 Лабораторийн гарын авлага 6. Слайдыг устгахдаа доорх аргуудыг хэрэглэнэ. • Home/Slides/Delete • Хэд хэдэн слайдыг Ctrl товчны тусламжтай сонгон идэвхжүүлж байгаад Home/Slidest/Delete • Устгах слайдаа сонгоод хулганы баруун талын товчлуураар нээгдэх жагсаалтаас Delete Slide командыг сонгох 7. Слайданд дизайн оруулахдаа Design цэсний Themes бүлгийн бэлэн дизайны загваруудаас сонгож болно. Зураг 1.3. Слайданд дизайн оруулах Design/Themes • Colors- Cонгож авсан слайдын загварын өнгийг өөрчилнө. • Fonts – Сонгож авсан слайдын загварын техтийн фонтыг өөрчилнө • Effects- Слайданд эффект оруулна. • Design->Themes->More Themes on Microsoft Office Оnline.. дарааллаар орж интернэтээс сүүлийн үеийн бэлэн Template буюу загваруудыг татаж авч слайдандаа дизайн оруулж болно. 8. Слайдны арын дэвсгэр өнгийг Design/Background/Background Styles.. дарааллаар орж өөрчилж болох бөгөөд Design/Background/ Hide background graphic..-ыг сонгож арын дэвсгэр зургийг нуух боломжтой. 9. Шинээр текст оруулахдаа Insert->Text->Text Box.. командыг сонгож текстээ бичнэ. 10. Insert ->Illustration -> Shapes .. командын тусламжтай янз бүрийн хэлбэртэй дүрс оруулах боломжтой. 11. Слайданд тоочсон буюу дугаарласан хэлбэрийн текст оруулахдаа Text Box хүрээг сонгож текстээ оруулсны дараа Home/Paragraph/ Bullets and Numbering.. командыг сонгоно. Зураг 1.4. Слайданд тоочсон буюу дугаарласан хэлбэрийн текст оруулах
  • 26.
    26 Лабораторийн гарын авлага 12. Текстийн мөр хоорондын зайг тохируулахдаа текст бичсэн хүрээг идэвхжүүлсний дараа Home/Paragraph.. командыг сонгоход гарч ирэх харилцах цонхны Line Spacing дотроос сонголт хийнэ. 13. Үсгийн горимыг сонгохдоо текст бичсэн хүрээг идэвхжүүлсний дараа Home/Font/Change Case.. командаар үсгийн горимыг сонгоно. Үүнд: • Sentence сase - Өгүүлбэрийн эхний үсгийг том болгоно. • lowercase – Бүх үсгийг жижиг болгоно. • UPPERCASE - Бүх үсгийг том болгоно. • Capitalize Each Word – Текстийн үг бүрийн эхний үсгийг том болгоно. • tOGGLE cASE - Жижгээр бичсэн үгийг том болгож, томоор бичсэн үгийг жижиг болгоно. 14. Слайданд цаг хугацаа, огноо, дугаар болон бусад мэдээллийг слайдын дээд, доод хэсэгт оруулахдаа Insert/Header and Footer ..командаар нээгдэх харилцах цонхны Slide болон Notes and Handouts хэсэгт оруулж өгнө. o Slide хэсгийн хяналтын товчлуурыг чагталбал • Date and time - Он сар өдөр • Slide number - Хуудасны дугаар • Footer – Хөлийн текст гарах болно. o Notes and Handouts хэсэгт хөл, толгойн текст болон хуудасны дугаарыг оруулж өгч болно. Мөн илтгэлийн сэдэв, илтгэгчийн нэр байж болно. o Зураг 1.5. Слайданд хөл толгойн текст оруулах 15. Дэлгэц дээрх зургийг хадгалахдаа Print screen товчыг дангаар эсвэл Ctrl+Alt+Sift+Print Screen гэсэн товчуудыг зэрэг дарж дэлгэц дээрх зургаа Clipboard руугаа хуулсаны дараа Paint, Word, Excel, Powerpoint зэрэг хэрэглээний програмууд дээр paste хийн оруулж засварлаж авч болно. 16. Слайдуудыг бэлтгэж дуусаад илтгэлийг хадгалахдаа дараах аргуудыг
  • 27.
    27 Лабораторийн гарын авлага хэрэглэжболно. a) Ctrl + S – Товчны хослолыг дарах b) Office Button/Save-Командыг өгөх c) Office Button Save As... – тухайн файлыг өөр нэрээр хадгална. 17. Бэлтгэсэн файлаа өөр өргөтгөлтэй файл болгон хадгалж болно. • Presentation (*.ppt) - Ердийн илтгэл • Windows Metafile (*.wmf) - График слайд • GIF Graphics Interchange Format (*.gif) – *.gif өргөтгөлтэй зурган файл • JPEG File Interchange Format (*.jpg) - *.jpg өргөтгөлтэй зурган файл • PNG Portable Network Graphics Format (*.png) - Вэб хуудсанд ашиглагдах график слайд • Design Template (*.pot) - Илтгэлийн загвар • Web Page (*.htm) - Вэб браузер дээр нээх илтгэл • Power Point Show (*.pps) - Slide Show горимоор нээгдэх • Adove Acrobat (*.pdf) гэх мэтчилэн өөр өөр форматтай хадгалж болно. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft Power Point програмыг эхлүүл. 2. Дараах бүтэц бүхий слайдуудыг байгуул. 3. Слайд 1–ийг бэлтгэхдээ Insert-> illustrations-> Shapes-> Basic Shapes болон Block Arrows командыг ашиглан гүйцэтгэнэ. Дүрсний сүүдрийг оруулахдаа дүрсийг идэвхжүүлж байгаад Drawing Tools-> Format->Shape Styles->Format Shape харилцах цонхны Shadow хэсгээс тохиргоог хийнэ. 4. Слайд 2–ыг хийхдээ Print screen товч ашиглан Print харилцах цонхыг оруулж ирэх бөгөөд тайлбаруудыг Insert/Illustrations/Shapes/Callouts командыг ашиглан гүйцэтгэнэ. Мөн Insert цэсний Text бүлгийн WordArt ашиглан “Print харилцах цонхны тохиргоо” гэсэн текстийг бичнэ. 5. “Print харилцах цонхны тохиргоо” гэсэн текстийг Home/Font/Change
  • 28.
    28 Лабораторийн гарын авлага Case/UPPERCASEкомандыг ашиглан автоматаар том болгож үзүүлэх. 6. Слайд 2-ын текстийг бичихдээ мөр хоорондын зайг single болон 1.5 болгон өөрчилж үзүүлэх. 7. Слайд бүрийн дэвсгэр өнгийг өөр өөр өнгө, дизайнаар өөрчилж үзүүл. Ингэхдээ доорх аргуудыг хэрэглэнэ. • Design/Background... командаар нээгдэх Format Background харилцах цонхны Fill бүлэгт өнгө сонгож, Apply командын товчлуурыг сонгоно. • Design/Themes... командаас дизайныг сонгоно. 8. Слайданд хөл толгойн текст оруулах, тухайн өдрийн он, сар, өдөр болон хуудасны дугаарыг оруулах мөн Notes and Handouts хэсгийн Footer хэсэгт оюутны код болон нэрээ бичиж өгөх. 9. Файлыг Lab_1_power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална.
  • 29.
    29 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6.Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №2 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмын илтгэлийн харагдах хэлбэрийг өөрчлөх, хуудасны хэмжээг өөрчлөх, слайданд обьект, зураг диаграм оруулах талаар судлана. I. Онолын хэсэг: Power Point програм нь илтгэлийг хэд хэдэн хэлбэрээр харуулах боломжтой. Илтгэлийг харуулах үндсэн хэлбэр нь View цэсний Presentation Views.. бүлэг дотор байрладаг. Үүнд: • Normal - Илтгэлийн хэвийн хэлбэр (Илтгэлийг үүсгэх, засвар хийх боломжтой.) • Slide Sorter - Хуудсуудыг бүхэлд нь харуулах хэлбэр (Хуудсын дараалал өөрчлөх, хуудсуудыг бүхэлд нь харах боломжтой.) • Notes Page- Илтгэлийн нэг хуудсыг тэмдэглэл хийсэн хэсэгтэй нь хамт харуулах (Илтгэл тавигчдад зориулсан тэмдэглэгээг хуудас бүрд хийж болно.) • Slide Show- Илтгэлийг ажиллуулах хэлбэр (Бэлтгэсэн слайдыг ажиллуулж харах, хөдөлгөөнт дүрс хэрхэн ажиллаж байгааг харах болмжтой.) • Slide Master- мастер слайд хэлбэрээр харах • Handout Master- Гарын авлагын мастер слайд. Гарын авлага хэлбэрээр харуулах. Нэг хуудас дээр 2,4,6 илтгэлийн хуудас байж болно. • Notes Master- Илтгэлийн хуудсын тэмдэглэлийн хамт мастер слайд хэлбэрээр харуулах Илтгэлийн хэвийн буюу Normal хэлбэр нь дотроо харагдах 3 хэсэгтэй. • Outline - Гарчгуудыг харуулах хэсэг • Slides - Илтгэлийн хуудсуудыг харуулах хэсэг • Slide - Нэг хуудсаар харуулах Зураг 2.1. Илтгэлийг харуулах энгийн хэлбэр
  • 30.
    30 Лабораторийн гарын авлага Insertцэсний Illustraions бүлгийн командуудын тусламжтай илтгэлд зураг, диаграм, төрөл бүрийн дүрс, график оруулах боломжтой. Зураг 2.2. Insert цэсний Illustraions бүлэг Үүнд : o Picture – Хатуу дискэн дээр байгаа дурын зургийг оруулна. o Clip Art – Компьютерт байгаа бэлэн дүрс, зурган мэдээллийг оруулна. o Photo Album - Слайданд зургийн файлыг дуудаж оруулна o Shapes – Төрөл бүрийн хэв маяг, хэлбэр хэмжээтэй дүрс оруулна. o Smart Art – Бэлэн диаграммуудын загварыг сонгож оруулна. o Chart- График оруулна. II. Дадлагын хэсэг: 1. Илтгэл харуулах хуудасны хэмжээг өөрчлөхдөө хэмжээг Design/ Page Setup.. командын тусламжтай гүйцэтгэнэ. Зураг 2.3. Хуудасны хэмжээг тохируулах цонх /Page setup/ • Slides sized for: Илтгэлийн хуудасны хэмжээг сонгоно. • Width: Хуудасны өргөн • Height: Хуудасны өндөр • Portrait: Босоо байдалтай харуулах • Landscape: Хэвтээ байдалтай харуулах • Number slides from: Хэд дэх хуудаснаас хэмжээг тохируулахыг заана. 2. Insert ->Illustration -> Shapes .. командын тусламжтай янз бүрийн хэлбэрийн дүрс оруулах бөгөөд дүрс оруулсныхаа дараа тухайн дүрсэнд өөрчлөлт хийж туршиж үз. Тухайн дүрсээ идэвхжүүлэхэд гарах Drawing Tools/Format/ Arrange .. бүлгийн командуудыг ашиглан бэлтгэсэн дүрсэндээ янз бүрийн тохиргоог хийж болно.
  • 31.
    31 Лабораторийн гарын авлага Зураг2.4. Arrange бүлгийн командууд a. Arrange: Объектын байрлалын тохиргоог хийнэ. • Bring to front- сонгосон объектыг бүх объектуудын наана гаргах • Send to back- сонгосон объектыг бүх объектуудын цаана гаргах • Bring forward- сонгосон объектыг нэг объектын наана гаргах • Send backward- сонгосон объектыг нэг объектын цаана гаргах b. Align- Сонгосон обьъектод зэрэгцүүлэлт хийнэ. • Distribute horizontally- Хэвтээ тэнхлэгийн дагуу зэрэгцүүлсэн объектуудын хоорондох зайг тэнцүүлэх • Distribute vertically- Босоо тэнхлэгийн дагуу зэрэгцүүлсэн объектуудын хоорондох зайг тэнцүүлэх • Align to slide- Слайдаас зэрэгцүүлэх тохируулга • Align selected object- объектоос зэрэгцүүлэх тохируулга • Group- Сонгосон объектуудыг бүлэглэнэ. • Regroup- Обьектуудыг дахин бүлэглэх • Ungroup- Бүлэглэсэн обьектуудыг салгах c. Rotate –Сонгосон дүрсийг эргүүлнэ. • Rotate left- цагийн зүүний эсрэг эргүүлэх • Rotate right- цагийн зүүний дагуу эргүүлэх • Flip vertically- босоо тэнхлэгийн дагуу толин эргүүлэлт хийх • Flip horizontally- хэвтээ тэнхлэгийн дагуу толин эргүүлэлт хийх • Rotate more options- эргүүлэлт хийх нэмэлт тохиргоо 3. Insert цэсний Ilustration бүлгийн Smart Art командыг ашиглан слайданд төрөл бүрийн диаграм схем оруулна. Диаграм оруулахдаа SmartArt командыг сонгох бөгөөд Choose a SmartArt Graphic харилцах цонхноос диаграмынхаа төрлийг сонгоно. Зураг 2.5. Choose a SmartArt Graphic харилцах цонх
  • 32.
    32 Лабораторийн гарын авлага III.Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_2_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараахь бүтэц бүхий слайд байгуул. Слайд байгуулахдаа Insert цэсийн illustrations бүлгийн Smart Art командыг ашиглан диаграмын төрөл бүрийн загваруудаас зохих загварыг сонгон ижил загвартай слайдыг бэлтгэнэ. Слайд 1 Слайд 2 Слайд 3 Слайд 4 Вэб хийгдэх үйл явц Загвар гаргах PSD Лого зурах Ерөнхий бүтцийг тодорхойлох Код бичих үйл явц Бааз зохион байгуулах Харилцаа холбоо Сүлжээ Техник хангамж Програм хангамж Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах хэрэгсэлMSSQL – н тухай • MSSQL-ийг ашиглaсан байдал: Куери биелүүлэх (Execute queries) Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг харах (Retrieve data) Өгөгдлийн санд өгөгдөл оруулах (Insert records) Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг өөрчилж, шинэчлэх (Update records) Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл устгах (Delete records) Microsoft Power Point Програмын хэрэглээ Бэлэн загвар ашиглах График хүснэгт зурах Хөдөлгөөнт дүрс оруулах Холбоос үүсгэх Илтгэл тавих Бусад програмуудтай холбогдох Текстийн формат тохиргоо
  • 33.
    33 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6.Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №3 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмд хүснэгт график оруулах талаар судлана. I. Онолын хэсэг: Илтгэл бэлтгэхэд текстээс гадна төрөл бүрийн график, схем, хүснэгт оруулах шаардлага гардаг. Слайданд график оруулахдаа Insert цэсний Chart командыг дарахад Insert chart гэсэн харилцах цонх гарч ирнэ. Харилцах хэсэг 2 баганаас бүрдэх ба 1-р баганад төрлийн сонголт, 2-р баганад загварын сонголт гарч ирнэ. Загвараа сонгон OK товчлуурыг дарна. Энэ үед ажлын талбар дээр тухайн загвартай ажиллах бичвэрийн хэсэг болон Excel цонх дагалдан гарч ирэх болно. Зураг 3.1. Insert chart бүлгийн харилцах цонх
  • 34.
    34 Лабораторийн гарын авлага Зураг3.2. Power point програм дээр график байгуулахад гарч ирэх Excel- ийн цонх II. Дадлагын хэсэг: 1. Слайданд хүснэгт оруулахдаа Insert цэсний Table команд сонгоно. Хүснэгтийн мөр, баганы тоог оруулж, ОК товч дарна. 2. График оруулахдаа Insert цэсний Illustration бүлгийн Chart командыг сонгоно. Дэлгэцэнд графикийн өгөгдлийг оруулах хүснэгт ба график гарч ирнэ. Xүснэгтэнд график байгуулах өгөгдлийг оруулна. Өгөгдөл оруулах явцад график харгалзан шууд өөрчлөгдөнө. 3. Графикийн төрлийг өөрчлөхдөө график дээр хулганаар хоёр идэвхжүүлж, Chart tools нэмэлт цэсний Design цэсний Type бүлгийн Change Chart Type командыг сонгох бөгөөд эсвэл график дээр хулганы баруун товчийг дарахад гарах командуудаас Change Chart Type командыг сонгож өөрчилнө. Зураг 3.3. Chart tools нэмэлт цэсний Design цэсний Type бүлгийн цонх 4. Графикийн тэнхлэгүүдэд тохиргоо хийхдээ Chart tools нэмэлт цэсний layout цэсний labels болон Axes бүлгийн командуудаас сонгоно. Зураг 3.4. layout цэсний labels болон Axes бүлгийн цонх
  • 35.
    35 Лабораторийн гарын авлага III.Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_3_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараахь бүтэц бүхий слайдуудыг байгуулна. 3. Слайданд хүснэгт оруулахдаа Insert цэсийн table командыг ашиглан бөгөөд Insert цэсний Сhart командыг ашиглан графикуудыг байгуул. Слайд 1 Слайд 2 Слайд 3 Слайд 4 0 200 400 600 800 1,000 1,200 КТМС ХМТС ЭХИС ХБТС ҮТДС БИАС УУИС ГГТС ХБС МТС AxisTitle 2012 онд төгссөн оюутны тоо 2011 онд төгссөн оюутны тоо 2010 онд төгссөн оюутны тоо 2010-2012 онд төгссөн оюутны тоо 356 448 489 356289365 450 435 226 220 2010 онд элссэн оюутны тоо КТМС ХМТС ЭХИС ХБТС ҮТДС БИАС ШИНЖЛЭХ УХААН ТЕХНОЛОГИЙН ИХ СУРГУУЛЬД 2010-2012 ОНЫ ХИЧЭЭЛИЙН ЖИЛД ЭЛССЭН БОЛОН ТӨГССӨН ОЮУТНУУДЫН СУДАЛГАА Д/Д Сургуулийн Код Сургуулиуд 2010 онд элссэн оюутны тоо 2011 онд элссэн оюутны тоо 2012 онд элссэн оюутны тоо 2010 онд төгссөн оюутны тоо 2011 онд төгссөн оюутны тоо 2012 онд төгссөн оюутны тоо 2010-2012 онуудын элсэлтийн нийт дүн 2010-2012 онуудын төгсөлтийн нийт дүн 1 001 КТМС 356 445 445 245 440 425 1,246 1,110 2 002 ХМТС 448 420 420 356 390 395 1,288 1,141 3 003 ЭХИС 489 450 450 256 340 300 1,389 896 4 004 ХБТС 356 389 389 134 256 245 1,134 635 5 005 ҮТДС 289 265 265 235 139 265 819 639 6 006 БИАС 365 320 320 140 260 290 1,005 690 7 007 УУИС 450 410 410 180 359 350 1,270 889 8 008 ГГТС 435 100 100 156 50 23 635 229 9 008 ХБС 226 245 245 98 135 98 716 331 10 009 МТС 220 201 201 130 160 190 622 480
  • 36.
    36 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6.Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №4 Хичээлийн зорилго: Microsoft Power Point програмын слайданд оруулсан объектыг хөдөлгөөнд оруулах, слайд шоу тоглуулах талаар танилцана. I. Онолын хэсэг: Слайданд хөдөлгөөн оруулах нь урьдчилж бэлтгэсэн слайдуудыг чимж өгдөг. Слайданд текст, зураг, график, хүснэгт, клип, диаграм болон слайданд бүхэлд нь хөдөлгөөн, дуу чимээ оруулах давуу талтай. Слайдын объектэд хөдөлгөөн оруулахдаа Animation цэсийг ашиглана. Animations цэс нь дотроо 3 бүлэг командаас бүрдэнэ . - 1. Preview – Урьдчилан харах команд 2. Animations- Хөдөлгөөн оруулах команд 3. Transition to This Slide – Слайдуудад хөдөлгөөн оруулах команд  5. Зураг 4.1 Animations цэсний бүлгүүд II. Дадлагын хэсэг: 1. Слайд шоуг тоглуулан слайдуудын шилжих хөдөлгөөнийг харахдаа Animations цэсийн Preview командын тусламжтай харна. 2. Слайдуудыг хөдөлгөөнд оруулахдаа Animations цэсийн Animations командын тусламжтай гүйцэтгэнэ. • Animate - Слайдын элементийн хөдөлгөөний тохируулгыг өгөгдсөн жагсаалтаас сонгох • Custom Animation буюу хэрэглэгчийн хөдөлгөөн - Слайданд элементийн хөдөлгөөний дараалал, хурд, чиглэл, хугацаа, дуу чимээ оруулах зэрэг хөдөлгөөний тохируулгыг хийх Зураг 4.2 Слайдыг хөдөлгөөнд оруулах хэсэг /Animations/ Тухайн объектыг идэвхжүүлж байгаад Custom Animation командыг дарахад Custom Animation цонх гарна. Тухайн хөдөлгөөн оруулах гэж байгаа текст болон зургийг сонгоход Add Effect товч нь идэвхижинэ. Эндээс аль нэг сонголтыг идэвхижүүлсэнээр текст хөдөлгөөнд орно.
  • 37.
    37 Лабораторийн гарын авлага Зураг4.3. Сustom Аnimation харилцах цонх • Add effect – Объектын хөдөлгөөнд өөрчлөлт нэмэх • Remove - Объектын хөдөлгөөнд хийсэн өөрчлөлтийг хасах • Start - Хөдөлгөөн хэрхэн эхлэхийг заана. • Direction - Хөдөлгөөний чиглэлийг заана. • Speed - Хөдөлгөөний хурд • Play –Хөдөлгөөнийг тоглуулах • Slide Show -Дэлгэц дүүрэн слайдыг тоглуулан үзүүлэх 3. Слайдуудын солигдох хөдөлгөөн буюу солигдох үеийн хурд, дуу зэрэг сонголтуудыг Animations цэсийн Transition to This Slide командын тусламжтай тохируулна. • Transition sound - Слайдууд солигдох үед дуу оруулж болно • Transition speed - Слайдуудын солигдох хурдыг тохируулж өгнө. Энэ шилжилтийн үеийн хурд нь дотроо Slow (Удаан), Medium (Дунд), Fast (Хурдан ) гэсэн 3-н сонголттой. • Apply To All - Сонгосон тохируулгыг бүх хуудсанд хүчинтэй болгох Зураг 4.4 Слайдууд солигдох үеийн хурд, дуу зэргийг тохируулах 4. Обьектын хөдөлгөөн яаж эхлэх болон хөдөлгөөний хугацааг Advance Slide командад тодорхойлно. Дараах 2 сонголтын аль нэгийг сонгох боломжтой. Үүнд: • On mouse click – Хулганы товчлуур дарахад дараагийн объект хөдөлгөөнд орно. • Automatically after: - Слайдын дараагийн объект автоматаар цаг хугацаатай гарган ажиллуулахын тулд энэ командыг сонгоно.
  • 38.
    38 Лабораторийн гарын авлага Зураг4.5. Слайдуудыг автоматаар болон хулганаар удирдах хэсэг 5. Бэлтгэсэн слайдаа тоглож үзүүлэхдээ Slide Show цэсний үндсэн 3 командуудыг ашиглана. • From Beginning- Илтгэлийг эхний слайднаас эхлүүлэн харуулах • From Current Slide- Сонгосон слайднаас эхлүүлэн харуулах • Custom Slide Show- илтгэлээс сонгож авсан хуудсуудыг харуулах Зураг 4.6. Slide Show цэс Slide Show цэсний эдгээр командуудаар эсвэл F5 товчлуураар бэлтгэсэн слайдаа шоу хэлбэрээр үзнэ. Слайд шоу үзэж байх хугацаандаа түүнийг удирдах боломжтой байдаг. Слайд шоуг үзэж байх явцад хулганы баруун товчийг дарахад дараах командууд гарч ирнэ. Үүнд: • Next - дараагийн слайд руу шилжинэ • Previous - өмнөх слайд руу шилжинэ • Go - дурын слайд руу шилжинэ • Pointer Options - хулганы заагчийг нууна • Screen - дэлгэцийг тогтоож харуулна • Help - слайд шоу үзүүлэх үеийн тусламжийг харуулна • End show - слайд шоуг төгсгөнө. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_4_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараах бүтэц бүхий слайдуудыг байгуул. 3. Слайдуудыг Animations цэсийн Animations бүлгийн Custom animation командыг сонгож слайд бүрийг объект бүрийг хөдөлгөөнд оруулах. 4. Mouse-ыг дарахад слайдууд хөдөлж байхаар тохируул. Слайд 5 Слайд 6 2. FORMAT CELLS->ALIGNMENT Text alignment Horizontal: Vertical: Text control Wrap text Shrink to fit Merge cells Orientation Text Text Direction: Context Category : • General • Number • Currency • Accounting • Date • Time • Percentage • Fraction • Scientific • Text • Special • Custom 1. FORMAT CELLS->NUMBER FORMAT CELLS ХАРИЛЦАХ ЦОНХ
  • 39.
    39 Лабораторийн гарын авлага Слайд3 Слайд 4 Слайд 5 Слайд 6 6. Тодорхой хугацааны дараа слайдууд автоматаар хөдөлж байхаар тохируул. 7. Animations цэсийн Transition to This Slide командын тусламжтай слайдуудын солигдох хөдөлгөөн буюу солигдох үеийн хурд, дуу зэрэг сонголтуудыг тохируулна. 8. Animations-> Custom animation командыг ашиглан хөдөлгөөний дараалал, хугацаа, дуу чимээг тохируулж өөрчил. 9. Слайдуудыг А4 хэмжээтэй Portrait хэлбэртэй, Landscape хэлбэртэй болгон өөрчилж слайдуудыг ажиллуулж үзэх. 10. Slide цэсний Slide show команд буюу F5 товчийг дарж слайдыг тоглуулж багшид шалгуул. 6. FORMAT CELLS->PROTECTION Locked Hidden 5. FORMAT CELLS->FILL Background color: Pattern Color: Pattern style: Fill Effect… More color… Sample 4. FORMAT CELLS->BORDER Line Style: Presets None Outline Inside Border Color: 3. FORMAT CELLS-> FONT Font: Font style: Regular Italic Bold Bold italic Size: Underline: Color: Effects Strikethrough Superscript Subscript
  • 40.
    40 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-6.Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №5 Хичээлийн зорилго: Power Point програмд слайдын объектыг хэрхэн холбоос хийх, бусад файл болон програмтай хэрхэн холбох талаар судлана. I.Онолын хэсэг: Үзүүлэн боловсруулах програм хангамжид файл холбох нь өөр төрлийн объектууд дээр хийж гүйцэтгэсэн файлуудыг холбож нэгтгэн үзүүлэх боломжоор хангагдана. Файлд холболт хийж олон төрлийн объектуудтай зэрэгцэн ажиллах мөн файлыг холбохдоо хөдөлгөөнтэй, дуу чимээтэй холбохоор тодорхойлж болдог. Insert цэсний Hyperlink командаар доорхи 4 үзүүлэлтээр холболт хийдэг. • Existing File Web Page - Вэб хуудаснаас • Place in this Document - үүссэн файлаас • Create New Document - үүсгэх файлаас • E_mail Address - е_mail хаяг руу хандах гэх мэт. Зураг 5.1. Файлд холболт хийхэд файлаа холбох хэсэг II. Дадлагын хэсэг: 1. Insert цэсний links-> Hyperlink>Book mark команд юм. Insert- >Links->Hyperlink командаар нээгдэх харилцах цонхны дээрх хувилбаруудаас сонголтыг хийж холболт хийнэ. 2. Insert харилцах цонхны …/CS101 computeriin hereglee1.doc гэсэн файлыг сонгож ok товчийг дарж холбогдох файлыг сонгож болно.
  • 41.
    41 Лабораторийн гарын авлага Зураг5.2. Файлын холболт хийхэд файлаа холбох хэсэг Зураг 5.3. Файлын холболт хийгдсэн цонх 3. Insert->Links->Action командыг ажиллуулан файлын холболтыг хулганы товчилтоор удирдах болон өөр объектуудтай холбох үйл ажиллагааг хийнэ. Нээгдэх харилцах цонхны дараахь хувилбаруудаас сонголтыг хийнэ. • Mouse Click –хавтас нь хулганы товч нэг удаа дарахад хийх үйлдэл • Mouse Over –хавтас нь хулганы курсор очиход үйлдэл хийх • Hyperlink to: талбараас товчлуур дарахад хийгдэх үйлдлийг сонгоно. o Next slide - Дараагийн слайд o Privious – Өмнөх слайд o First slide - Эхний слайд o Last slide - Сүүлийн слайд руу шилжих гэх мэт. • Run program талбараас товчлуур дарахад ажиллах програмын замыг зааж өгнө. • Play • Sound –талбараас товчлуур дарахад гарах дууг сонгож өгнө.
  • 42.
    42 Лабораторийн гарын авлага Зураг5.4. Файлын холболт хийх а.Mouse click ба б.Mouse over сонголтын хэсэг III. Даалгаварын хэсэг: 1. Microsoft PowerPoint програм эхлүүлж үүсгэсэн файлыг Lab_5_ power point _oyutnii ner .pptx гэж хадгална. 2. Дараах зурагт үзүүлсэн 4 слайдыг хийж гүйцэтгэ. Слайдын дэвсгэр өнгийг хэрэглэгч өөрийн хүссэн загвараар хийж болно. Slide 1 Slide 2 3. Insert цэсний illustrations-> shapes->Action Buttons командыг сонгон EXCEL ПРОГРАМ Microsoft Excel ïðîãðàì íü õ¿ñíýãòýí ìýäýýëýëòýé àæèëëàæ ºãºãäñºí òîîí óòãóóäûã àøèãëàí òºðºë á¿ðèéí ãðàôèê áàéãóóëàõààñ ãàäíà òîìîîõîí õýìæýýíèé ìàòåìàòèê ¿éëäë¿¿äèéã õÿëáàðчëàõ çîðèëãîî𠺺ðòºº ìàòåìàòèê ôóíêö¿¿äèéã á¿ðýí àãóóëñàí õýðýãëýýíèé ïðîãðàì þì. СОНГОХ МS ACCESS ПРОГРАМ МЭДЭЭЛЭЛИЙН БААЗЫН ТУХАЙ Өгөгдөл гэж юу вэ? - Өгөгдөл гэдэг нь тоо болон тэмдэгтүүдийн цогц юм. Мэдээ гэж юу вэ? – Мэдээ гэдэг нь ямар нэг зорилгогүйгээр цуглуулсан өгөдөл. Мэдээлэл гэж юу вэ? – Мэдээлэл гэдэг нь тодорхой зорилготойгоор ямар нэг хэрэгцээ шаардлагыг хангахуйцаар боловсруулагдсан мэдээг хэлнэ. Ингэхдээ өгөгдөл мэдээ мэдээлэл гурав нь нэг нэгнээсээ урган гарсан зүйл бөгөөд, мэдээ нь анхдагч, мэдээлэл нь хоёрдогч болж таарч байна. ТОВЧЛУУР
  • 43.
    43 Лабораторийн гарын авлага товчлууруудынжагсаалтаас сум хэлбэртэй товчлуурыг сонгон авч слайдын дээд хэсэгт байрлуулан харгалзах слайдуудтай холбоно. • 2-р слайдны Module5 гэсэн үгний өмнөх товчлуурыг дарахад 4-р слайд руу шилжих • 3-р слайдны Module3 гэсэн үгний өмнөх товчлуурыг дарахад 3-р слайд руу шилжих • 4-р слайдны Module3 гэсэн үгний өмнөх товчлуурыг дарахад 3-р слайд руу шилжих 4. Хамгийн эхний слайданд байгаа үгүүдийг дарахад харгалзах слайдуудтай холбогдож байхаар тохируул. • Module3 гэсэн үгийг дарахад слайд 2 буюу Microsoft Word програм • Module4 гэсэн үгийг дарахад слайд 3 буюу Microsoft Excel програм • Module5гэсэнүгийгдарахадслайд4буюуMicrosoftAccessпрограмын слайд гарч ирж байхаар тохируул. • Play sound хэсгийг сонгож холбосон файлаа дуутай болго. 5. Слайдуудын доор байрлаж байгаа үгнүүдийг дарахад дурын файлтай холбогдож байхаар тохируул. Холбож өгсөн файлуудаа гарган ирж үзүүл. • 2-р слайдны “чагтлах” гэдэг үгийг дарахад дурын Word програмын файлтай • 3-р слайдны “сонгох” гэдэг үгийг дарахад дурын Excel програмын файлтай • 4-р слайдны “товчлуур” гэдэг үгийг дарахад дурын Access програмын файлтай 6. Слайдны доод талд байгаа дөрвөлжин дүрсийг дарахад дараагийн слайд руу шилжиж байхаар тохируул. Хамгийн сүүлийн 4-р слайд дээрх дөрвөлжин дүрсийг дарахад 1-р слайд руу шилжихээр тохиргоог хий.
  • 44.
    44 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7.Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №1 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр интернэт орчинд хувийн E-mail хаяг нээх ба Google Account удирдах, зохион байгуулах гэх мэт түүний боломжуудтай танилцана. I. Онолын хэсэг: Google Account буюу бүртгэлийн нэр үүсгэснээр тухайн хэрэглэгч Google компаний програм хангамжуудыг ашиглах боломжтой болохоос гадна энэ нэрээр E-mail /электрон шуудан/ -ээр харилцах, блог бичих, YouTube дээр видео бичлэг байрлуулах, Андройд ухаалаг утас ашиглах, Picasa дээр фото зургийн альбом үүсгэх, Google-ийн газрын зураг дээр шинээр дүрс зурах, үнэгүй зам заагч ашиглаж, зургаа автоматаар оруулахаасгаднаGoogleWalletашигланбараахудалданавахзэрэгболомжтой болдог. Хэрэглэгч өөртөө бүртгэлийн нэр үүсгэх процесс нь ерөнхийдөө Googlе-ийн E-mail үйлчилгээ буюу gmail хаяг үүсгэж байх үед хийгддэг. II. Дадлагын хэсэг: 1. Gmail дээр E-mail хаяг нээхдээ Browser-ийн линк бичих хэсэгт gmail.com гэж бичээд enter товчийг дарна. Зураг 1.1. gmail.com–д нэвтрэх цонх 2. gmail.com гэж ороод баруун дээр буланд байгаа CREATE AN ACCOUNT-г сонгоно. Зураг 1.2. Шинээр хэрэглэгч үүсгэх цонх 3. CREATE AN ACCOUNT гэж ороод зааврын дагуу бөглөнө.
  • 45.
    45 Лабораторийн гарын авлага Зураг1.3. Шинэ хэрэглэгч болох цонх Хэрэглэгч Google-ийн үйлчилгээнүүдийг хэрэглэхийн тулд үйлчилгээний нөхцлийг зөвшөөрсөн байх ёстой. Дараах зүйлсийг анхаарна уу. • Хэрэглэгчийн утсанд код ирдэг учраас өөрийн утасны дугаарыг үнэн зөв оруулах хэрэгтэй байдаг. • Нууц үгээ мартсан тохиолдолд хэрэглэгчийн mail хаяг руу нууц дугаарыг илгээх учраас өөрийн хэрэглэдэг mail хаягаа үнэн зөв бичих хэрэгтэй. • “Prove you’re Not а robot”-“Та робот биш гэдгээ батална уу” хэсгийн доор бичсэн үгсийг type the two pieces of text: хэсэгт дуурайлган бичнэ. Жич: Том жижиг үгсийг дуурайлган бичих хэрэгтэй. • I agree to the Google Terms of Service and Privacy Policy гэдэг өмнөх чагтлах нүдийг сонгож өгнө. 4. Хэрэглэгч код хүлээж авах утасны дугаарыг оруулна. Кодыг хүлээн авах Text message болон Voice call гэсэн 2 боломж байдаг бөгөөд ихэвчлэн кодыг дуудлагаар хүлээж авдаг. Зураг 1.4. Утасны дугаар оруулах цонх
  • 46.
    46 Лабораторийн гарын авлага 5. Хэрэглэгчдэд англи дуудлагаар хэлсэн тоог анхааралтай сонсож Enter verification code хэсэгт бичээд Continue товчин дээр дарна. Зураг 1.5. Утсанд ирсэн кодыг бичих цонх 6. Өгсөн кодыг зөв бичсэн тохиолдолд хэрэглэгчийн mail хаяг амжилттай нээгдсэн гэсэн мэдээлэл гарч ирэх Welcome (тавтай морил) гэдэг үгний ард таны бүртгүүлсэн нэр гарна. Цааш нь үргэлжлүүлэх бол Continue to Gmail товчийг дарах хэрэгтэй. Зураг 1.6. Mail хаяг амжилттай нээгдсэнг харуулсан цонх 7. Үүний дараа үндсэн mail хаягны цонх гарч ирнэ. Зураг 1.7. Үндсэн mail хаягны цонх 8. +You гэсэн товчин дээр дарахад дараах цонх гарч ирнэ. Энэ цонхон дэх Add your photo гэсэн үгийг дарж өөрийн зургаа оруулж өгөх боломжтой. Зураг, нэр, хүйс, төрсөн он сар өдрөө зөв оруулсан бол upgrade товчин дээр дарж үргэлжлүүлнэ.
  • 47.
    47 Лабораторийн гарын авлага Зураг1.8. Хувийн тохиргоо хийх цонх 9. Upgrade товчийг дарсны дараа дараах цонх гарч ирнэ. Find people you kNow on Google+ энэ хэсэгт Google-ээс таньж мэддэг найз нөхдөө хайж олох боломжтой. Зураг 1.9. Add people цонх 10. Add people хэсэгт байгаа Skip товчин дээр дарахад дараах цонх гарч ирнэ. Зураг 1.10. Google+ better with Friends цонх 11. Зураг 1.10–ийн Continue anyway товчийг дарахад дараах цонх гарч ирнэ. Энэ цонхонд хэрэгтэй хүмүүсийг болон хуудсыг нэмж болно.
  • 48.
    48 Лабораторийн гарын авлага Зураг1.11. Add people-Follow interesting people and pages цонх 12. Хэрэглэгч хувийн мэдээлэл болон зургаа Be awesome хэсэгт бичнэ. Зураг 1.12. Be awesome цонх 13. Үндсэн mail хаяг дотор байгаа Search, Images, Maps, Play, Youtube, News, Gmail, Drive, Calendar гэсэн командуудыг ажиллуулж туршиж үз. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх Google account үүсгэх дарааллын дагуу mail хаяг нээ. 2. Өөрийн нээсэн хаягаар зэргэлдээх хэрэглэгч рүү захидал илгээ. Үүнд: зураг схем болон файл хавсаргаж явуулах. 3. Google account –д Maps (газрын зураг) ашиглан өөрийн байршлыг тодорхойл. 4. Google account-д өөрийн Profile-аа удирдаж, ангийнхантайгаа chat үүсгэ. 5. Google account-н Calendar-т хичээлийн хуваарь болон сард хийх ажлын төлөвлөгөөг оруул. 6. Өөрийн хаягаар Youtube-д бичлэг оруул.
  • 49.
    49 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7.Интернет програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №2 Хичээлийн зорилго: Хувийн блог удирдах, мэдээлэл солилцох, цахим ертөнцийн соёлтой харилцааг бий болгох талаар танилцана. I. Онолын хэсэг: Хэрэглэгч хувийн блог удирдах болсноор өөрийн олж авсан мэдээллийг бусадтай хуваалцахаас гадна бусдаас мэдээлэл авах, мэдлэгээ өргөжүүлэх, санал сэтгэгдэл солилцох, богино хугацаанд хэрэгцээт зар, зарлал зэргийг дамжуулах олон давуу талуудтай. Хэрэглэгч Google E-mail буюу gmail-ийн хаягтай бол түүнийгээ ашиглан нэвтрэх боломжтой. II. Дадлагын хэсэг: 1. Хувийн блог хуудастай болохдоо өөрсдийн өмнөх хичээл дээр үүсгэсэн Gmail хаягыг нээж More цэснээс Blogger командыг сонгоно. Зураг 2.1. Blogger нээх цонх Энэ нь Google-ээс гаргадаг блог үйлчилгээ юм. Маш олон хүмүүс Google-ийн blogger ашигладаг бөгөөд илүү найдвартай гэж хэлж болно. Бүртгүүлсэн хаягаараа ороход дээд хэсэгт нь Create new blog гэсэн товч байгаа.  2. Блогт загвар болон гарчиг оруулахдаа дараах алхамуудыг хийнэ. • Title – таны блогийн дээр харагдах хэсэг буюу блогийн гарчиг • Address- Энэ мөрөнд хэрэглэгчийн блогоо байршуулах хаягаа оруулах бөгөөд хэрэглэгчийн блогт очиж үзэхийн тулд хэрэглэгдэх хаяг • Template талбарт хэрэглэгч блогтоо загвар сонгон оруулна. • Ингэснээр таны шинэ блог www.таны оруулсан нэр.blogspot. com хаягтай болох юм.
  • 50.
    50 Лабораторийн гарын авлага Зураг2.2. Блог үүсгэх Create a new blog цонх 3. Блог үүссэний дараа өөртөө таалагдсан тохиргоонуудыг хийнэ. Зураг2.3. Blogger-т элслээ гэсэн хэсгийн цонх  Блогоо нээсний дараа харагдах байдлыг нь өөрчилж, гоёмсог загварт оруулах зэрэг үйлдлийг Settings хэсэгт орж гүйцэтгэх боломжтой. Эцэст нь дурьдахад та өөрийн blogger-ын хяналтын дэлгэцийг зөвхөн англи биш, франц, герман, испани, португал, итали, япон, солонгос, хятад хэл болгож солих боломжтой. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх зааврын дагуу оюутан бүр шинэ блог үүсгэ. 2. Үүсгэсэн блогтоо файл байршуулахдаа оюутан тус бүр http://www. unimis.edu.mn/student/ хаягаар орж хичээлийн хуваариа Microsoft Office Excel хэрэглээний програм ашиглан бичиж оруулна. 3. Blogger-ын дэвсгэр өнгийг өөрчил. 4. Блогтоо видео файл Upload командыг ашиглан оруул. 5. Блогтоо зар сурталчилгааны Web хаяг байршуул. 6. Блогтоо хөдөлгөөнт зураг оруул 7. Google Translate ашиглан орчуулга болон гадаад хэл хооронд хөрвүүлэлт хийж үзээрэй
  • 51.
    51 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7.Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №3 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр Интернэт гэж юу болох, хэрхэн ажилладаг, Web хуудасны бүтцийн талаар танилцана. I. Онолын хэсэг: Интернэт гэдэг нь дэлхий даяар мянга мянган хэрэглэгчдийг нэгтгэсэн аварга том сүлжээ юм. Интернетийн сүлжээнд холбогдсон үй олон компьютерууд дээр агуулагдах, мөн өөр хоорондоо холбогдсон асар их мэдээллийн сүлжээг WWW (World Wide Web) буюу Веб гэдэг. Веб нь өнөөдөр хамгийн өргөн хэрэглэгддэг мэдээллийн сүлжээ бөгөөд түүний ачаар хүмүүс хүссэн мэдээллээ дэлхийн өнцөг булангаас хүлээн авах, түүнчлэн түгээх боломжийг олж авсан. II. Дадлагын хэсэг: 1. Хэрэглэгч өөрийн компьютер дээр байгаа вэб браузерыг ачааллана. Интернэтэд вэбийг үздэг ба үзүүлэгч гэсэн хоёр талтай. Yздэг нь олон сая интернэт хэрэглэгчид. Вэб хуудсыг үзэхэд зориулагдсан програмыг Вэб Браузер (Web browser) гэж нэрлэдэг. Windows үйлдлийн системд Internet Explorer хэмээх стандарт браузер байдаг. Түүнчлэн Mozilla FireFox, Netscape Navigator, Google Chrome, Opera зэрэг веб браузерууд бий. Yзүүлэгч тал нь Вэб Сервер (Web server) бөгөөд интернэтэд вэб сайтуудыг хадгалж байдаг өндөр хүчин чадал бүхий тусгай компьютер юм. Вэбүүд нэг толгой серверээс ажилладаг бөгөөд тэр толгой сервирт хандах замыг буюу хаягийг домайн нэр, IP address гэж ойлгоно. Хамгийн алдартай вэб сервер програм нь Apache юм. 2. Дараах вэб сайтыг ачаалла. http://must.edu.mn/beta3/, http://www.unimis.edu.mn/student/login.aspx Интернэт нь эзэмшигч (Host), өртөө (Router), үйлчлүүлэгч (Client) ба холболт (Connection) гэсэн хэсгүүдээс тогтсон нарийн систем юм. Интернэтэд холбогдсон байгаа толгой компъютер болгон өөрийн гэсэн хаягтай байна. Бүх дэлхий даяар түүнтэй ижилхэн хаягтай компъютер нэг ч байхгүй. Интернэтэд дараах хоёр хаягийг хэрэглэдэг. • Хэрэглэгчид зориулсан, програм хангамжийн хүрээнд (давхаргад) хэрэглэгдэх хаяг буюу домайн нэр: http://www.yahoo.com - Энэ нь хүн хэрэглэхэд хялбар хаяг. • Сүлжээний хүрээнд хэрэглэгдэх хаяг буюу IP address: 204.71.200.69 - Энэ нь Интернэт дотор мэдээлэл дамжуулахад хэрэглэгддэг үндсэн хаяг. Бүх компъютеруудын IP хаяг нь 0.0.0.0-с 255.255.255.255-н хооронд байдаг. 3. Вэб серверээс вэб хуудас үзэхийн тулд хэрэглэгч тухайн вэб хуудасны хаягийг буюу URL (Uniform Resource Locator)-г браузертаа бичиж оруулж өгч болно, эсвэл өөр хуудсан дээр байгаа тухайн хуудасны холбоос link дээр дарах ёстой. .
  • 52.
    52 Лабораторийн гарын авлага Зураг3.1. URL (Uniform Resource Locator) Вэб хуудасны хаягийг бичих цонх 4. Интернэтийн сүлжээнээс WEB хуудсуудыг үзэхдээ http (hyper text transfort protocol) протоколыг ашигладаг. Интернэтээр дамжиж буй мэдээлэл нь ихэнхдээ гипер текст байх ба гипертекстийг дамжуулахад хэрэглэгддэг үндсэн протокол юм. Өөрөөр хэлбэл: дурын мэдээлэл интернэтээр дамжих боломжгүй ба вэбийг харуулахын тулд гипер текстийг хэлбэржүүлэн дамжуулдаг гэсэн үг ба үүнийгээ вэб гэж нэрлэдэг ба энэ текстээ дамжуулах зам буюу түвшинг http (hyper text transfort protocol) гэж ойлгоно. 5. http://www.testcenter.edu.mn/ хаягаар вэбэд хандаж үзэх. 6. http://202.5.195.10/etsystem/ IP хаягаар хандаж үзэх. 7. http://www.unimis.edu.mn/student/login.aspx вэб сайтыг ачаалла. Сонгосон вэб дээр Ctrl + U товчтой цуг дарвал вэбийн гипер текст буюу source code гарч ирнэ. Зураг 3.2. Вэбийн гипер текст буюу source code харагдах цонх 8. http://www.house.gov/agriculture/schedule.htm вэб сайтыг ачаалла.
  • 53.
    53 Лабораторийн гарын авлага • protocol: http • host computer name: www • second-level domain name: must • top-level domain name: gov • domain name: edu • directory name: beta3 • file name: schedule.htm, 9. Интернэтийн сүлжээний серверүүдэд байрлуулсан ямар нэгэн файлыг үзэхдээ FTP (File Transfer Protocol) файл дамжуулах протоколыг хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл интернэтэд техт нь file өөрөөр хэлбэрээр дамждаг гэсэн үг юм. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх дарааллын дагуу бүх ажлуудыг хийж гүйцэтгэ. 2. Доорхи вэбүүдийг өөрийн компьютер дээр байгаа интернэт браузер програм ашиглан ачаалж эх кодыг үзээрэй. • http://www.olloo.mn/index.php • http://www.medee.mn/main.php • http://asuult.net/ • http://gogo.mn/ • http://hicheel.mn/ • http://www.must.edu.mn • http://www.must.edu.mn/beta3/Notice1396
  • 54.
    54 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7.Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №4 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр интернэтээс мэдээлэл олж авах, хайлтыг нарийвчлан хийх зэрэгтэй танилцах болно. I. Онолын хэсэг: Өнөөдөр Интернэт нь хэтэрхий их мэдээлэл агуулсан хэт аварга том сүлжээ болоод, хэрэглэгчдийн хувьд хэрэгтэй мэдээлэлээ богино хугацаанд хайж олох нь нэлээд томоохон асуудал болжээ. II. Дадлагын хэсэг: Доорхи хайлтын системүүдийг ачааллана уу. • www.yahoo.com - вэб хуудсуудыг ангилан ялгаж дэд бүлгүүд үүсгэсэн тул сэдвээр нь хөөж мэдээлэлийг хайхад амар. • www.altavista.com - энэ нь хамгийн өргөн хүрээтэй хайлтын систем, харамсалтай нь зарим тохиолдолд хэтэрхий олон үр дүн гаргаж ирдэг. • www.google.com - зарим хүмүүс энийг их хэрэглэх дуртай байдаг. Учир нь элдэв график реклам багатай, хэрэглэхэд хялбар байдаг • www.Excite.com -Mэдээлэлийг хайхад амар Монгол хайлтын системүүдийг ашиглан хайлт хий. • www.mobinet.mn - Мобикомын вэбийн сан • www.mol.mn - МонголиаОнлайн хуудасны вэб хайлт • www.mongolsearch.com - шинэ хийгдэж буй вэбийн сан • www.tsahim.net гэх зэрэг. Интернэтээс хайхдаа хамгийн түрүүнд хайлтын системийг хэрхэн бүрэн ашиглах талаар мэдэх хэрэгтэй. Тэдгээр системүүд хамааралгүй хуудсууд эсвэл маш их хэмжээний хуудсууд олдог. Хамгийн түгээмэл хайлтын системүүдийг ашиглан хайлт хийж үз. • AltaҮista • Ask Jeeүes • Excite • Go • Google • Go To • Hotbot • LookSmart • Lycos • Northern Light • WebCrawler • Yahoo! гэх мэт олон хайлтын систем байдаг. Эдгээр хайлтын системүүд нь Интернэтээс дотроос хайлт хийдэггүй зөвхөн өөрт нь бүртгүүлсэн вэбнүүдээс хайлтаа хийдэг. Хайлтаа хийхдээ тухайн сэдэвтээ хамаарах аль болох олон түлхүүр үгийг эхний ээлжинд оруулж үзээд олдохгүй бол түлхүүр үгээ цөөлж хайлтыг хийх хэрэгтэй. 1. Доорхи тусгай түлхүүр тэмдэгтүүдийг ашиглан интернэтээс өөрийн сонгон суралцаж бүй мэргэжлийн талаархи мэдээлэл монгол хэл дээр цуглуул. Тусгай түлхүүр тэмдэгтүүдийг ашиглах. Үүнд хэд хэдэн тэмдэгт бий.
  • 55.
    55 Лабораторийн гарын авлага • “+” тэмдэг, үүнийг ашигласнаар заавал байх ёстой утгыг агуулна. Жишээ нь: “Harry Potter +3” гэж бичвэл гуравдугаар ангийг нь хайна. • “-“ тэмдэг дээрх нэмэх тэмдгийн эсрэг утгатай ба энэ үг байх ёсгүй гэсэн утгыг агуулна. • “~” тэмдэг, үүнийг ашиглан ижил утгатай үгнүүдээр нь хайна. Хэрэглэгч ямар нэгэн юм хайхыг хүссэн боловч тэр үгнийхээ утгыг нь мэдэхгүй байгаа үед илүү тохиромжтой. • “ОR” “Эсвэл”тэмдэг, үүнийг Boolean төрлийн үйлдэл гэдэг. • Тооны интервал оруулах: Хэрэглэгч ямар нэгэн тооны заагаар хайх боломжтой. Бичихдээ дээд доод хязгаарын дунд 2 цэгтэйгээр бичих хэрэгтэй. Жишээ нь “XBOX 360 $250..$300” гэж хайвал танд 250-300 долларын үнэтэй ХВОХ олдох болно.  • Тусгай үгнүүд ашиглах. “INTITLE” Энэ бол маш чухал түлхүүр үг. Тухайн хуудасны нэршил буюу title-д байх үгээр хайдаг. Хамгийн түгээмэл ашиглагддаг. Уг түлхүүр үгийг ашигласнаар ямар нэгэн файлыг шууд татахаар олж авч чадна. • Define: гэсэн команд нь тухайн үгний олон хэл дээрх тодорхойлолт буюу тайлбарыг гаргаж ирнэ. Үүнийг словарь болон шинжлэх ухааны тайлбар толь ашиглалгүйгээр тухайн үгний олон хэлний тайлбарыг олоход ашиглана. Жишээлбэл: Define:USA. Товчилсон үгний Англи, Испани, Итали, Португал гэх мэт олон хэл дээрх тодорхойлолтыг үзэж болно. • Filetype: Энэ командыг өөрийн хүссэн өргөтгөлтөй файл, баримт хайхад хэрэглэнэ. Өргөн хэрэглэдэг MS Office-ийн Word “.doc”, Excel “.xls” Powerpoint “.ppt” өргөтгөл, Adobe Acrobat Reader “.pdf гэх мэт төрөл бүрийн файлыг хайж болох юм. • Site:командньхайлтааямарөргөтгөлтэйсайтуудаасхайхыгтодорхойлно. Монголын сайт “.mn”, боловсролын сайтуудаас хайх “.edu.mn”, “.edu” гэх мэтээр хайх бөгөөд хайлтынхаа хүрээг хумьж оновчтой хайлт хийхэд тусална. • Inкомандынтусламжтайөөрнэгжхэмжээсүүдийгхоорондньшилжүүлэн гаргаж болдог. Хайлтын системийн командын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг http://www.googleguide.com/advanced_operators.html вэб хуудаснаас авч болно. Дээрх командуудыг зөвхөн Google, Yahoo үйлчилгээгээр хязгаарлахгүйгээр бусад хайлтын системүүдэд ашиглаж болдог. Мөн тооны нэмэх хасахаас эхлээд функцүүд ашиглан тоо бодож болдог.http://www.googleguide.com/help/calculator.html хэсгээсхайлтын системд хийж болох тооны үйлдлийн талаарх мэдээллийг аваарай. 2. Зарим хайлтын систем нь салбар, вэб хуудсын гарчиг, линк зэргээр хязгаарлагдмал хайлт хийх боломжийг олгодог. Хэрэв ямар нэг вэб хуудас хайж байгаа тохиолдолд хязгаарлагдмал хайлт их ашигтай байдаг. Дээрхийн адилаар, зарим хайгч системүүд ямар хэлбэртэй мэдээлэл хайж байгаа зэргээр нь хязгаарлалт хийдэг. Жишээлбэл: дуут эсвэл зурган гэх мэт. Ингэснээр зөв хариулт олохын тулд “зураг” гэж бичих шаардлагагүй.
  • 56.
    56 Лабораторийн гарын авлага Зураг4.1. Google.mn хайлтын системийн хайлтад хязгаарлалт хийх цонх 3. Хайлтын систем дээр нарийвчилсан хайлт хийхдээ их үг хэрэглэх тусам хайлт улам нарийсч, хайж байгаа мэдээллээ олох боломж ихэснэ. Хэрэв хангалттай мэдээлэл олж чадахгүй бол түлхүүр үгсээ өөрчилж хай. Түгээмэл хэрэглэгддэг үг хайлтын сайн түлхүүр үг болж чаддаггүй. Тиймээс зөвхөн хайж буй мэдээлэлд тань байж болох өвөрмөц үг, хэллэгийг оруулбал илүү үр дүнд хүрэх боломжтой. Зураг 4.2. Google нарийвчилсан хайлт хийх цонх 4. American college site:edu. Хайлтын үр дүнд зөвхөн АНУ-ын боловсролын “.edu” өргөтгөлтэй коллежын сайтуудыг харуулна. 5. Дипломын ажил filetype:doc гээд бичихэд төрөл бүрийн сэдвээр MS Word дээр хийгдсэн дипломын ажлууд гарч ирнэ. 6. Веб хуудас хэвлэхдээ File цэсний Print командыг сонгоно. • General хуудасны Printer Select бүлгээс хэвлэх төхөөрөмжийн нэрийг сонгоно.  Page Range бүлгээс хэвлэх хэсгээ сонгоно. Харин Number of copies хэсэгт хэдэн хувь хэвлэхийг тоогоор нь тохируулна.
  • 57.
    57 Лабораторийн гарын авлага  Options хуудасны Print All linked documents командыг идэвхижүүлэн уг хуудастай холбоотой бүх хуудсыг хэвлэхээр тохируулна.  Харин уг хуудастай холбоотой бүх хуудсын холбоосыг харуулсан хүснэгтийг хэвлэхээр тохируулах бол Options хуудасны Print Tables of links командыг идэвхижүүлнэ.  Дээрхи тохиргоонуудыг хийж дууссаны дараа Print командыг өгч веб хуудсаа хэвлэнэ. 7. Хэрэв үзэж байгаа веб хуудасны үсгийн хэлбэр танигдахгүй байвал View цэсний Encoding командаар нээгдэх үсгийн хэлбэрийн нэрсийн жагсаалтаас сонголт хийнэ. Кирилл үсгээр бичигдсэн веб хуудсыг үзэхдээ энэ бэрхшээл нилээд тохиолддог учир дээрхи командаар нээгдэх жагсаалтаас Cyrillic нэр орсон шрифтийг сонгоод ажиллуулж үзнэ. 8. Нээгдсэн хуудасны үсгийн хэмжээг томсгох, жижигрүүлэх шаардлагатай бол View цэсний Text Size командаар нээгдэх хэмжээсүүдээс сонголт хийгээрэй. 9. Үзэж байгаа вэб хуудасныхаа хаягийг хадгалахдаа нээлттэй байгаа веб хуудасныхаа хаягийг Favourites цэсэнд хавтас үүсгэн хадгалж болно. Үүний тулд • Favorites цэсний Organize Favorites… командаар нээгдэх харилцах цонхноос Create Folder командыг сонгоод New Folder гэсэн үгний оронд шинэ хавтасныхаа нэрийг бичээд Close командыг сонгоно. • Үүний дараа дахин Favorites цэсийг нээгээд Add to Favorites… командыг ажиллуулан нээгдэх харилцах цонхны Create In хэсэгт байрлах хавтасны жагсаалтуудаас өөрийнхөө үүсгэсэн хавтсыг сонгож идэвхижүүлээд OK команд өгнө. Эсвэл шууд CTRL+D товчнуудыг зэрэг дарах хэрэгтэй. III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх дарааллын дагуу бүх ажлыг хийж гүйцэтгэ. 2. Өөрийн суралцаж буй мэргэжлийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл цуглуулж мэдээллээ файлаар болон вэб хэлбэрээр хадгал 3. Өөрийн суралцаж буй мэргэжлийн талаархи түгээмэл 10-аас доошгүй зургуудыг ол. 4. Өөрийн сонирхож буй гадаадын нэг сургуулийн мэдээллийг ол. 5. Ямар нэгэн дууг шууд татахаар хай. (хамтлаг болон дууны нэр)*. mp3 гэж хайвал та хүссэн дуугаа хайж олох боломжтой. MC Sniper хамтлагын “Gloomy Sunday” хэмээх дууг хайх хэрэг гарвал “?intitle:index.of? mp3 MC Sniper Gloomy Sunday гэж бичээд л хүссэн үедээ шууд татахаар олж авч болно. 6. “INURL” URL буюу тухайн хуудас байрлаж буй интернет хаягыг нь тодорхойлж өгөх. “inurl:andromeda” гэвэл url-д нь andromeda гэсэн үг орсон бүх сайтыг олно. 7. ШУТИС-ийн зургийг цуглуулан desktop дээр өөрийн нэртэй хавтас нээж хадгал.
  • 58.
    58 Лабораторийн гарын авлага Mодуль-7.Интернэт програм хангамжийн хэрэглээ Лабораторийн ажил №5 Хичээлийн зорилго: Энэ хичээлээр Интернэт гэж юу болох, хэрхэн ажилдаг, web хуудасны бүтцийн талаар танилцах болно. I. Онолын хэсэг: WEB хуудастай холбоотой дараах гурван ойлголт байдаг. • Web Хуудас гипертестүүдийг агуулсан хуудас • Web Site хоорондоо холбоотой WEB хуудаснуудын цуглуулга • Web Server Web хуудсуудыг интернэтэд байруулах үүрэгтэй компьютерууд. Эдгээр серверүүдийн тусламжтайгаар WEB хуудас болон SITE-уудыг интернэтийн сүлжээнд байрлуулна. Интернэтийн сүлжээнд байрлуулсан WEB хуудас бүхэн өөрийн гэсэн хаягтай байна. WEB хуудасны энэ хаягийг URL (UNIFORM RESOURSE LOCATER) хаяг гэж нэрлэнэ. HTML бол “Hyper Text Markup Language” гэсэн үгийн товчлол юм. Энгийнээр хэлэхэд HTML гэдэг нь “Их багын тэмдгийн хоорондох тогтворгүй текстээс бүтсэн хэл” гэсэн утгатай юм. Яагаад тогтворгүй текст вэ? гэсэн нь эдгээр текстүүд нь холбоосоор дамжин бусад хуудас руу шилжих чадвартай. Өөрөөр хэлбэл таныг цэсэн дээр дарахад ондоо хуудас гарч ирдэг байх юм. II. Дадлагын хэсэг: 1. Доорхи кодыг бичиж *.html өргөтгөлтэй хадгалж вэб браузераар харна уу. HTML код Ямар ч вэб хуудсанд дараах үндсэн хэдэн командууд нь заавал байх ёстой: <HTML> - HTML файлын эхлэлийг нь зааж байна. <HEAD> - Вэб хуудасны толгойн хэсгийн эхлэлийг нь зааж байна. <TITLE> - Вэб хуудасны гарчигийг энд зааж өгнө. <BODY> - Энэ хэсэг бол үндсэн хэсэг буюу вэбийн бусад бүхий л хэсэг нь энэ "бие" хэсэгт нь багтдаг. Ямар ч вэб хуудасны төгсгөлд дараах төгсгөх командууд байна: </BODY> </HTML>
  • 59.
    59 Лабораторийн гарын авлага Зураг5.1. Notepad програм ачаалах цонх 2. Ta дурын edit ашиглаж болно. Энэ жишээн дээр Notepad ашиглан дээрхи кодыг бичиж *.html өргөтгөлтэй хадгална. (desktop дээр хадгална.) Хадгалсан вэбээ нээж үзээрэй. Зураг 5.2. HTML хуудас хадгалах цонх
  • 60.
    60 Лабораторийн гарын авлага 3. Вэб хийж сурах. Дасгал 1. <HEAD> <TITLE>HTML Web Page</TITLE> </HEAD> <BODY> <P><FONT size=”6”>Text size change </FONT> <P><FONT size=”-2”>Text size change 2</FONT> <P><FONT color=”blue”>Text color change </FONT> <P><FONT color=”#0000FF”>Text color change 2</FONT> <P><FONT size=”6” face=”Times New Roman”>Text font and size change </FONT> <P><FONT size=”6” face=”Times New Roman”><STRONG>Text strong</STRONG> </FONT> <P><FONT size=”7” face=”Arial”><EM>Text EM</EM> </FONT> </BODY> </HTML> <FONT size=” “>....</FONT> Текстийн хэмжээ өөрчилөх. <FONT color=” “>....</FONT> Текстийн өнгө өөрчилөх. <FONT face=” “>....</FONT> Текстийн шрифт өөрчилөх. <STRONG>....</STRONG> Үсгийн хэлбэр өөрчилнө---Bold <EM>....</EM> Үсгийн хэлбэр өөрчилөх---Italic <U>....</U> Үсгийн хэлбэр өөрчилөх---Underline Дасгал 2. Үсгийн хэлбэр өөрчилөх. <HTML> <HEAD> <TITLE>HTML Web Page</TITLE> </HEAD> <BODY> <P>Welcome to HTML Web Page!</P> <P align=”center”>Welcome to HTML Web Page!</P> <P align=”right”>Welcome to HTML Web Page!</P> </BODY> </HTML> <P align=”center”>....</P> голоор зэрэгцүүлсэн өгүүлбэр <P align=”right”>....</P> баруун талаар зэрэгцүүлсэн Дасгал 3. <HTML> <HEAD> <TITLE>HTML Web Page</TITLE> <meta http-equiү=”Content-Type” content=”text/html; charset=windows-1251”> </HEAD> <BODY> <TABLE border=”1”> <TR> <TD> Энд текст бичнэ. </TD> <TD> Ингээд дараагийн текст </TD> </TR> <TR> <TD> 2-р эгнээ байна. </TD> <TD> 2-р эгнээний 2-р текст </TD> </TR> </TABLE> </BODY> </HTML>
  • 61.
    61 Лабораторийн гарын авлага Дасгал4. <HTML> <HEAD> <TITLE>Modern Art in Mongolia</TITLE> </HEAD> <BODY bgcolor=”red”> <P align=”center”><FONT size=”6”>Modern Art in Mongolia </FONT></P> <P align=”center”><img src=”file:///C|/Users/Public/Pictures/Sample Pictures/ Chrysanthemum.jpg” width=”1024” height=”768” /> <HR size=”4”> </BODY> </HTML> Дасгал 5. <HTML> <HEAD> <TITLE>Modern Art in Mongolia</TITLE> </HEAD> <BODY bgcolor=”red”> <P align=”center”><FONT size=”6”>Modern Art in Mongolia </FONT></P> <P align=”center”><img src=”file:///C|/Users/Public/Pictures/Sample Pictures/ Chrysanthemum.jpg” width=”1024” height=”768” /> <HR size=”4”> <P align=”center”><A href=”http://must.edu.mn/beta3/”>Enter</A> </BODY> </HTML> 4. Файл Upload ба Download хийж сурах Өөрийнхийсэнвэбхуудсуудааархивландурынсервердээрuploadхийнэүү. Upload хийсэн файлаа Download хийх үзүүл. Хэрэглэгчийн компьютерээс өгөгдлийг (music, video, file) гадаад сүлжээгээр дамжуулан хэн нэгэн хүний компьютер рүү эсвэл ямар нэгэн website болон сервер рүү илгээхийг Upload гэнэ. Гадаад сүлжээгээр дамжуулан хэн нэгэн хүний компьютерээс эсвэл ямар нэгэн вэб сайт болон серверээс өгөгдлийг хэрэглэгч өөрийн компьютерт татаж авахыг Download гэнэ. Файл дамжуулах зориулалтай буюу Upload, Download хийх сервэрүүд маш олон байдаг. Жишээ нь: http://share.gogo.mn http://share.animesgate.net http://file.mn/share.php http://share.sanhuu.mn/ http://duuhost.com/ http://share.mobinet.mn III. Даалгаварын хэсэг: 1. Дадлагын хэсэг дэх дарааллын дагуу бүх ажлыг хийж гүйцэтгэ. 2. Дадлагын хэсэгт хийсэн вэб (файл)–үүдийг архивлан ямар нэгэн серверт бүртгэлгүй бол http://share.gogo.mn серверт бүртгүүлж Share сонголтыг хийж файл солилцоорой. Хэрэв өөр серверт бүртгэлтэй бол бүртгэлтэй серверээ ашиглаж болно.
  • 62.
    62 Лабораторийн гарын авлага БИЕДААЛТЫН СЭДЭВ Энэ хичээлийг үзэж буй оюутан тус бүр бие даалтын ажлын сэдвүүдийг багшийн журнал дахь нэрсийн дарааллын дагуу 6-р долоо хоногт багшаас авч 13-р долоо хоногт хугацаандаа шалгуулж, тайлан бичиж хамгаална. Тайланг хийхдээ анхаарах зүйлсүүд: 1. Нүүр 2. Оршил 3. Шинэ хуудаснаас сэдвийг эхлүүлж томоор гарчиглах 4. Yндсэн хэсэг • 1. MS Access програм • 2. MS Power Point програм • 3. Интернэт орчны програм 5. Дүгнэлт 6. Ашигласан номын жагсаалт гэх мэт зүйлүүдийг тайлан болон илтгэлдээ тусгасан байх. Тайлан бичих стандарт бичиглэлээс: А4 хуудасны толгой хэсгийн хэмжээ 2.5 см, хөл хэсгийн хэмжээ 2.5 см, зүүн талын хэсгийн хэмжээ 3 см, баруун талын хэсгийн хэмжээ 2.5 см байхаар тохируулж, үсгийн хэмжээ 12 өндөртэй, Arial, Arial Mon фонтоор шивэгдэх, мөр хоорондын хэмжээ 1.5 см, толгойн хэсэгт зураасыг татаж баруун талд СЭДВИЙН НЭР, хөл хэсэгт зураасыг татаж ОВОГ, НЭР, КОДЫГ бичин хуудас дугаарласан байх юм. Бие даалт №1. 1. MS Access програмын Home цэс болон салаалсан командуудыг тайлбарла. 2. A. MS Power Point програмын View цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Уран нугаралтын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Интернэтийн үүсэл, хөгжлийн тухай бич Бие даалт №2. 1. MS Access програмын Create цэсний Tables бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Review цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Уртын дууны тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. TCP/IP протокол, Интернэтийн тухай бич. Бие даалт №3. 1. MS Access програмын External Data цэсний командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Slide Show цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Ятга хөгжмийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Электрон арилжааны буюу интернэтийн сайн вэб сайтыг зохиоход нөлөөлөх хүчин зүйлүүдийн талаар бич. Бие даалт №4. 1. MS Access програмын DatabaseTools цэс болон салаалсан
  • 63.
    63 Лабораторийн гарын авлага командуудыгтайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Animations цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол гэрийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3.Chat-ийн тухай. Бие даалт №5. 1. MS Access програмын Datasheet цэсийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Design цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Сумо бөхийн үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Messenger –ийн тухай. Бие даалт №6. 1. MS Access програмын Create цэсний Forms бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Font цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Мэдээллийн системийн нууцлал сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. FTP (File Transmission Protocol)-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №7. 1. MS Access програмын Create цэсний Reports бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Insert цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Mонгол сурын харвааны тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. SMTP (Simple Mail Transmission Protocol)-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №8. 1. MS Access програмын Create цэсний Others бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол дээлний тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. HTTP (Hypertext Transmission Protocol)-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №9. 1. MS Access програмын Relationships командыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Slides талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол наадмын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Blog-ийн тухай тайлбарла. Бие даалт №10. 1. Өгөгдлийн сангийн тухай тайлбарлан бич. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Font талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монголчуудын Хурим хийх ёсны тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Сүлжээний төхөөрөмж болох Switch-ийг тайлбарла. Бие даалт №11.
  • 64.
    64 Лабораторийн гарын авлага 1.MS Access програмын Field properties талбарын шинж чанаруудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын MS цэсний Paragraph талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монголын үзэсгэлэнт байгаль сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Сүлжээний төхөөрөмж болох Rooter-ийг тайлбарла. Бие даалт №12. 1. MS Access програмын хүснэгт үүсгэх ба DESIGN VIEW цэсийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Drawing талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Цаатан ардын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Вэб сервер-ийн талаар тайлбарла. Бие даалт №13. 1. MS Access програмын Reports цэсийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Design цэсийг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Казак ардын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Сүлжээний кабел утасны холболтыг тайлбарла. Бие даалт №14. 1. MS Access програмын Other цэсийг тайлбарлана уу. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Editing талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол улсын бахархал сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны хайлтын системийн тухай тайлбарлаж харьцуулалт хий. Бие даалт №15. 1. MS Access програмын External Data цэсний Import бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Home цэсний Clipboard талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Үндэсний хувцасны шинэ үеийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны Ethernet-ын тухай тайлбарла. Бие даалт №16. 1. MS Access програмын External Data цэсний Export бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Insert цэсний Illustrations талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монголын оньсон тоглоомын тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Gopher (FTP дээр үндэслэсэн файлтай ажиллах хэрэгсэл)-ын тухай
  • 65.
    65 Лабораторийн гарын авлага тайлбарла. Биедаалт №17. 1. MS Access програмын Data Type буюу өгөгдлийн төрлүүдийг тайлбарла. 2. А. MS Power Point програмын Insert цэсний Text талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Морин хуур хөгжмийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны mail ба Yahoo Messenger-ын тухай тайлбарлаж нэмэлт боломжуудыг судал. Бие даалт №18. 1. MS Access програмын External Data цэсний Share Point Lists бүлгийн командуудыг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын Insert цэсний Media Clips талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Сумо бөхийн үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. IP адрес-ийн талаар бич. Бие даалт №19. 1. MS Access програмын Macro цэсийг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Design цэсний Page Setup талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Төгөлдөр хуур хөгжмийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Сүлжээний технологийн тухай. Бие даалт №20. 1. MS Access програмын Form Design Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Design цэсний Themes бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Монгол цагаан идээний тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Алсын зайнаас хандах Telnet –ийн тухай. Бие даалт №21. 1. MS Access програмын Form Design Tools нэмэлт цэсний Arrange цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Design цэсний Background талбарыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Чөлөөт бөхийн үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернетийн орчны 3G технологийн тухай тайлбарла. Бие даалт №22. 1. MS Access програмын Form-ын ерөнхий шинж чанарыгг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын Animations цэсний Transishion To This Slide бүлгийн командуудыг тайлбарла.
  • 66.
    66 Лабораторийн гарын авлага Б.MS Power Point програм дээр Вирусын програмуудын талаар үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Интернетийн орчны Google програмыг тайлбарла. Бие даалт №23. 1. MS Access програмын Database Tools цэсийг тайлбарлана уу. 2.А. MS Power Point програмын Slide Show цэсний Start Slide Show бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Компьютерын техник хангамжийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. HTML кодчлол гэж юу болох талаар тайлбарла. Бие даалт №24. 1. MS Access програмын Database Documenter цэсийг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын Slide Show цэсний Set Up бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Компьютерын програм хангамжийн талаар үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Repeater төхөөрөмжийн үүргийн талаар тайлбарла. Бие даалт №25. 1. MS Access програмын Form Layout Tools нэмэлт цэсний Format цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Slide Show цэсний Monitors бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Олимпийн наадмын үүсэл хөгжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Bridge төхөөрөмжийн үүргийн тухай бич. Бие даалт №26. 1. MS Access програмын Form Layout Tools нэмэлт цэсний Arrange цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Review цэсний Proofing бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Өөрийнхөө эзэмших гэж байгаа мэргэжлийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Интернет худалдааны тухай тайлбарла. Бие даалт №27. 1. MS Access програмын Relationship Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын Review цэсний Comments бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр шинэ үеийн Өгөгдлийн сангийн тухай үзүүлэн файл бэлтгэ.. 3. Интернетийн орчны Статик ба динамик вэбийг тайлбарла. Бие даалт №28. 1. MS Access програмын Query Tools нэмэлт цэсний Design цэсний
  • 67.
    67 Лабораторийн гарын авлага командуудыгтайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын View цэсний Presentation Views бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээрУсны хэрэглээний тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Сүлжээний орчны серверийн тухай тайлбарла. Бие даалт №29. 1 .MS Access програмын Form Design Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2. А.MS Power Point програмын View цэсний Show/Hide бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр Агаарын бохирдол сэдэвт үзүүлэн файл бэлтгэ. 3. Upload болон Download хэрхэн хийх тухай тайлбарла. Бие даалт №30. 1. MS Access програмын Table Tools нэмэлт цэсний Design цэсний командуудыг тайлбарла. 2.А. MS Power Point програмын View цэсний Zoom бүлгийн командуудыг тайлбарла. Б. MS Power Point програм дээр сурч буй Сургуулийнхаа тухай үзүүлэн файл бэлтгэ. 3 . Домайн нэрний ашиглалт, ажиллагааны тухай тайлбарла.
  • 68.
    68 Лабораторийн гарын авлага АШИГЛАСАННОМ [1]. Mgprint.mn/чөлөөт мэдээлэл/Microsoft-office-powerpont- програмын хичээл [2]. Вэб сайт web design 2002 Хаяши Кимихико [3]. Ж.Эрдэнэчимэг, Б.Энхтуул Өгөгдлийн сан удирдах систем MS ACCESS 2009. [4]. Ж.Алимаа, М.Дуламсүрэн, Microsoft Access програмын лабораторийн ажлууд, 2003. [5]. Б.Амгаланбаатар, Компьютерийн хэрэглээний хөтөч, 2006. [6]. Ц.Уранбилэг, Компьютерийн хэрэглээ II, 2003.