Downloaded 282 times
Uploaded byWatak Bulat
Morfologi
Dokumen ini membincangkan morfologi, cabang linguistik yang mengkaji bentuk dan struktur kata serta morfem, unit terkecil dengan makna. Ia menerangkan pelbagai jenis morfem seperti morfem bebas, terikat, dan jenis imbuhan dalam bahasa Melayu, serta cara pengenalan dan pembentukannya. Selain itu, dokumen ini juga membahas tentang kata, termasuk pembentukan kata, ciri, dan pengulangan dalam konteks tata bahasa.
More Related Content
Morfologi
- 1. 1 RAJA MOHD FAKIMIBIN RAJA MAHAMUD
- 2. 2 MORFOLOGI Morfologi berasaldaripada bahasa Greek, iaitu : morf = bentuk logos = ilmu Ilmu yang mengkaji soal yang berhubung dengan : - selok belok bentuk kata - kemungkinan adanya perubahan golongan kata ( fungsi gramatik ) - kemungkinan perubahan makna kata akibat daripada perubahan bentuk kata ( fungsi semantik )
- 3. 3 MORFOLOGI FOKUS KAJIAN STRUKTUR KATA Susunanbunyi ujaran / tulisan yang menjadi unit bahasa yang bermakna BENTUK KATA Rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau terbitan daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan PENGGOLONGAN KATA Penjenisan kata berasaskan persamaan bentuk / rupa dan fungsi / Peranan dengan anggota lain dalam golongan yang sama
- 4. 4 MORFEM Unit tatabahasa/ bentuk yang paling kecil Bentuk yang bermakna leksikal atau fungsian Tiada bentuk lain sebagai unsurnya ditendang di + tendang ialah morfem kerana tiada lagi bentuk lain yang lebih kecil daripada bentuk di dan tendang
- 5. 5 ALOMORF meN + baja membaja tadbirmentadbir asas mengasas langgar melanggar had mengehad meN ialah morfem. Apabila meN ini hadir dengan bentuk lain ( morfem bebas), maka perubahan bentuk terjadi akibat kehadiran fonem awal yang dilekatinya.
- 6. 6 Makna morfemini tetap, walaupun bentuknya berubah, iaitu melakukan pekerjaan seperti makna kata dasar. Oleh itu, bentuk me, men, mem, meng dan menge merupakan anggota meN. Anggota morfem seperti ini disebut alomorf, dan setiap unsur itu disebut morf. Alomorf ( allomorph ) ialah kelainan yang tidak distingtif yang merupakan anggota daripada satu morfem. Distingtif ialah sifat pembeda ciri sesuatu unit linguistik yang membedakan satu unit linguistik dengan unit linguistik yang lain.
- 7. 7 CARA MENGENAL MORFEM Morfem dapat dikenali melalui prinsip tertentu Salah satu prinsip yang popular ialah analisis konstituen terdekat, analisis unsur langsung atau IC ( Immediate Constituent ), iaitu : Unsur yang secara langsung dapat membentuk suatu bentuk yang lebih besar
- 8. 8 Caranya, mencaribentuk yang satu tingkat lebih kecil daripadabentuk yang dianalisis, berasaskan penggunaannya oleh penutur jati bahasa itu. Misalnya bentuk kepanasan. Berasaskan paradigma, kita dapat tentukan bahawa bentuk dasarnya ialah panas. Jika kita gunakan kaedah mencari, mungkin kita memperoleh bentuk satu tingkat lebih kecil, iaitu kepanas atau panasan. Oleh sebab bentuk ini tidak digunakan oleh penutur jati bahasa Melayu, maka bentuk ini sewajarnya ditolak. Bentuk yang lebih wajar ialah panas.
- 9. 9 Cara pembentukannyadapat digambarkan seperti berikut : ke panas an kepanasan Bentuk kepanasan mengandung dua morfem, iaitu ke….an dan panas men jalan kan menjalankan
- 10. 10 JENIS MORFEM Morfem Bebas Morfemyang boleh berdiri sendiri sebagai satu kata, dan mempunyai makna yang tersendiri, serta berfungsi dalam ujaran. Bentuk ini tidak memerlukan kata lain. Contoh : ikan, meja, baju, kertas, manusia, jalan Morfem Terikat Morfem yang tidak boleh berdiri sendiri sebagai kata, dan hanya wujud sebagai imbuhan yang digabungkan dengan morfem lain untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. Contoh : ber + jalan = berjalan tulis + kan = tuliskan ke + tulang + an = ketulangan
- 11. 11 Morfem Dasar Morfem berfungsisebagai dasar untuk membentuk morfem yang lebih besar, iaitu kata terbitan. Contoh: ber + buru = berburu buru ialah morfem dasar untuk kata berburu ke + adil + an = keadilan adil ialah morfem dasar untuk kata keadilan Morfem Kecuali Morfem yang kehadirannya tidak menjejaskan morfem dasar yang dilekatinya. Contoh: mem + berangkat + kan berangkat + kan berangkat Morfem mem dan kan ialah morfem kecuali
- 12. 12 Morfem Wajib Morfem yangperlu dilekatkan morfem lain untuk membolehkannya berfungsi dalam ujaran. Contoh : juang daya juang berjuang memperjuangkan perjuangan temu temu duga janji temu temu janji bertemu menemukan menemui kesejukan kesejuk sejukan ke dan an tidak berfungsi jika salah satunya tiada
- 13. 13 Morfem Tidak Wajib Morfemyang tanpa kehadirannya, morfem lain masih boleh berfungsi dalam ujaran. Contoh : di dimakan Morfem Tertutup Morfem yang tidak menerima morfem lain untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. Contoh : yang dan bahawa berkepemimpinan berkesudahan
- 14. 14 Morfem Terbuka Morfem yangmasih memungkinkan morfem lain untuk melekat pada morfem itu, dan dapat menerbitkan makna lain. Contoh : kesudahan > berkesudahan pemimpin > kepemimpinan banyak > kebanyakan bersih > kebersihan indah > keindahan > memperindah Morfem Unik Morfem yang kehadirannya terhad pada morfem tertentu sahaja. Contoh : kering kontang pucat lesi merah menjahang hitam legam Kontang, lesi, menjahang dan legam tidak dapat digabungkan dengan unsur lain.
- 15. 15 Morfem Intonasi Pola intonasiyang membedakan pelbagai jenis ujaran. Contohnya intonasi menaik dalam ayat tanya tanpa kata tanya. Contoh : Sudah bertunang ? Anda hendak makan ? Morfem Terbahagi ke + ada + an > keadaan mem + besar > membesar mem + besar + kan > membesarkan mem+ per + besar > memperbesar pe + pimpin > pemimpin ke + pe + pimpin + an > kepemimpinan meng + ubah > mengubah ubah + kan > mengubahkan me + tunjuk +kan > menunjukkan
- 16. 16 Morfem Kosong Morfem yangberubah fungsi tatabahasa dengan tidak mengubah bentuk. Contoh : deer deer = rusa sheep sheep = kambing biri-biri saudara saudara Deer dan sheep tunggal atau jamak sama sahaja. Begitu juga saudara yang bermaksud tunggal dengan saudara yang bermaksud jamak. Morfem Tunggal: morfem yang rediri daripada satu morfem. Contoh: duduk, bangun, makan, minum, jatuh Morfem Kompleks Morfem yang terdiri daripada dua morfem atau lebih. Contoh :temu duga, perjalanan, ketua polis negara
- 17. 17 IMBUHAN Unit/unsur tertentu(morfem terikat) yang ditambah/dilekatkan pada unsur/bentuk lain, sama ada bentuk dasar atau bentuk akar kata untuk mewujudkan satu kata lain, yang berfungsi dalam ujaran, serta mengakibatkan perubahan makna ketatabahasaan kata baharu yang terhasil itu. Jenis imbuhan dapat diasaskan kepada tiga kriteria, iaitu: posisi, keproduktifan, asal. Berasaskan posisi, imbuhan dapat dibahagikan kepada lima, iaitu : awalan, akhiran, sisipan, apitan, dan gabungan.
- 18. 18 Awalan ialahimbuhan yang diletakkan di awal kata akar atau kata dasar untuk membentuk kata. ber + tambah > bertambah ter + senyum > tersenyum mem + bantu > membantu pe + laksana > pelaksana per + sada > persada Akhiran ialah imbuhan yang diletakkan di akhir kata akar atau kata dasar untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. Contoh : lari + an > larian gemar + i > gemari sejuk + kan > sejukkan butir + an > butiran awas + i > awasi mandi + kan > mandikan
- 19. 19 Sisipan ialahimbuhan yang diletakkan di tengah kata akar atau kata dasar ( morfem dasar yang dimulai konsonan ) untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. Contoh : er + gigi > gerigi em + guruh > gemuruh el + gegar > gelegar in + sambung > berkesinambungan Apitan ialah imbuhan yang terdiri daripada gabungan serentak awalan dan akhiran untuk mengiringi kata akar atau kata dasar ( pengimbuhan serentak ) untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. Contoh : ke + aib + an > keaiban pe + laksana + an > pelaksanaan me + tunjuk + kan > menunjukkan me + wujud + kan > mewujudkan ke + silap + an > kesilapan
- 20. 20 Gabungan ialahimbuhan yang terdiri daripada dua atau lebih imbuhan yang tidak perlu hadir serentak untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. Contoh: mem + per + lebar > memperlebar mem + per + indah > memperindah di + per + luas > diperluas Berasaskan keproduktifan, imbuhan dilihat dari sudut produktif dan nonproduktif. Imbuhan produktif ialah imbuhan yang mempunyai keupayaan untuk dilekatkan pada morfem lain untuk membentuk kata yang berfungsi dalam ujaran. meN me + ledak > meledak, men + ternak > menternak mem + bawa > membawa, meng + galas > menggalas, menge + ram > mengeram di di + jual > dijual, di + guna + kan > digunakan. an lapis + an > lapisan, suku + an > sukuan.
- 21. 21 Imbuhan nonproduktifialah imbuhan yang tidak berkeupayaan untuk dilekatkan pada morfem lain. Contoh : el + tunjuk > telunjuk, em + gilang > gemilang, er + gigi > gerigi Berdasarkan asalnya, imbuhan dapat dibahagikan kepada dua, iaitu imbuhan asli dan imbuhan pinjaman. Imbuhan asli ( jati ) ialah imbuhan yang berasal daripada bahasa ibunda penutur. Contoh dalam bahasa Melayu ialah : ber + rantai > berantai me + nanti > menanti ter + cinta > tercinta per + tapa > pertapa pe + laris > pelaris di + sunting > disunting hangat + kan > hangatkan akhir + i > akhiri ed + gebuk > gedebuk ke + gelap + an > kegelapan
- 22. 22 Imbuhan asingialah imbuhan yang belum berupaya keluar daripada lingkungan bahasa imbuhan itu. Contoh : hadir + in > hadirin, hadir + at > hadirat, muslim + in > muslimin, muslim + at > muslimat, ustaz + ah > ustazah Imbuhan serapan ialah imbuhan yang berasal daripada bahasa lain ( yang bukan bahasa penutur ) tetapi imbuhan ini sudah dianggap sebati dengan bahasa penutur, iaitu imbuhan ini sudah berupaya keluar daripada lingkungan bahasa asal. budaya + wan > budayawan seni + man > seniman karya + wan > karyawan seni + wati > seniwati harta + wan > hartawan derma + wan > dermawan
- 23. 23 KATA Kata mempunyaiciri yang berikut: Satuan bebas yang paling kecil Dua satuan bebas, iaitu satuan fonologi dan satuan gramatis Mempunyai makna lengkap Dapat berdiri sendiri dalam ayat Satuan fonologi bermaksud kata terdiri daripada satu atau beberapa suku kata, dan suku kata itu sendiri terdiri daripada satu atau beberapa fonem yang wujud sebagai unsur atau konstituen dalam ayat. Contoh : ber + ma + lam > 3 suku kata ber > 3 fonem /b/, /e/, /r/ ma > 2 fonem /m/, /a/ lam > 3 fonem /i/, /a/, /m/ bermalam > 8 fonem
- 24. 24 Satuan gramatisbermaksud kata terdiri daripada satu atau beberapa morfem yang wujud sebagai unsur atau konstituen dalam ayat. Contoh : bermalam > 2 morfem ber + malam kemalaman > 2 morfem ke…an + malam berkepemimpinan > 4 morfem ber, ke….an, pe + pimpin Satuan fonologi dan satuan gramatis ini menunjukkan bahawa definisi kata berdasarkan kriteria : - makna - fonologi ( tanda sebagai gabungan arbitrari antara representasi fonologi yang utuh dan distingtif dengan makna ) - fungsi sebagai unsur minimum yang bebas
- 25. 25 Pokok katabermaksud satuan yang tidak dapat berdiri dalam ujaran biasa, dan secara gramatis tidak bersifat bebas. Satuan ini tidak termasuk dalam golongan imbuhan kerana satuan ini mempunyai sifat tersendiri, dan dapat dijadikan bentuk dasar. Contoh : temu > bertemu juang > pejuang, berjuang tawa > ketawa ambil > ambilan, mengambil main > bermain, mainan jabat > jabatan, pejabat baca > membaca, bacaan sandar > penyandar, bersandar alir > aliran
- 26. 26 Berikut ialahcontoh kata satuan bebas : kertas, baju, mentah, nasi, jagung, kenegaraan, warganegara, tanggungjawab, tamadun, ketidakadilan, kebahagiaan, kesedihan, kesepakatan, berdarmawisata, sabun, dirgahayu, kesinambungan, toksid, abstrak, tekal, lestari, matra, citra, matahari, bulan,bintang, dewa, raja, menteri, sultan, sabut, indah, cantik, menawan, buku, almari, berkelah, menghadap, bertanya, pintu, belakang, hadapan, pagar, rumah, batu, anjung, bumbung, tangga, kereta api, alat tulis…
- 27. 27 Berikut ialahcontoh dua satuan bebas : jatuh hati, masuk hantu, rampas kuasa, tumbuk rusuk, luar musim, racun serangga, luar negara, rumah sakit, rumah putih Berikut ialah contoh kata yang bukan satuan bebas, tetapi bersifat satuan bebas. Oleh itu, dianggap satuan bebas : dari, daripada, sangat, amat, paling, nian, begitu, kepada, kerana oleh, sebagainya, juga, sungguhpun, sekalipun, namun, pada, paling, walau, bagaimana, dapat, boleh, ialah, adalah, maka, al-kisah, memang, biar, jika, jikalau
- 28. 28 BENTUK KATA Darisegi bentuknya, kata dapat dibahagikan kepada empat iaitu: kata dasar kata berimbuhan kata berulang kata majmuk Kata dasar ialah kata akar yang menjadi dasar kepada sesuatu kata. Kata dasar mungkin berupa : kata, pokok kata, frasa, kata + kata kata + pokok kata, pokok kata + pokok kata
- 29. 29 Contoh bentukkata dasar : Bentuk akar / dasar Bentuk dasar pakai sudah oleh tua pakaian kesudahan peroleh ketua ke tepi anak tiri berpakaian berkesudahan pemerolehan pengetua mengetepikan dianaktirikan
- 30. 30 Kata berimbuhanialah kata yang mengalami perubahan bentuk akibat kehadiran imbuhan pada awal, tengah, atau akhir sama ada secara gabungan atau apitan. Contoh : me + tarik > menarik el + getar > geletar masak + kan > masakkan ke + asli + an > keaslian Masak + an > masakan
- 31.
- 32. 32 KATA GANDA Kataganda ialah kata yang terbentuk daripada kata yang diulang atau digandakan sebahagian atau seluruhnya Berdasarkan ini, kata ganda dapat dibahagikan kepada empat jenis, iaitu : Kata ganda seluruh ( pengulangan dwilingga ). Contoh : pohon-pohon kuda-kuda kejadian-kejadian kegiatan-kegiatan fikiran-fikiran mata-mata rama-rama
- 33. 33 Kata gandasepara ( pengulangan dwipurwa ) Contoh : tangga tetangga tamu tetamu luhur leluhur tirah tetirah Kata ganda berirama. Contoh : gerak-gerik sayur-mayur batu-batan lauk-pauk
- 34. 34 Kata ganda berimbuhan( pengulangan dwilingga berimbuhan ). Contoh : bermanja-manja tarik-menarik tali-temali melihat-lihat
- 35. 35 MORFOFONEMIK • Kajian tentangperistiwa perubahan fonem akibat pertemuan morfem dengan morfem yang menghasilkan kata, dan kata dengan kata yang menghasilkan frasa. • Morfofonemik dapat dibahagikan kepada dua, iaitu : morfofonemik kata morfofonemik frasa • Morfofonemik kata ialah perubahan fonem akibat pertemuan morfem yang mewujudkan kata. Contoh : me + tari = menari me + tulis = menulis me + sayang = menyayang me + suci = menyuci
- 36. 36 • Morfofonemik frasaialah perubahan fonem akibat satu kata yang diikuti kata lain yang mewujudkan frasa. •Contoh : putito = telur mohutodu = busuk putitaa mohutodu = telur busuk
- 37. KESIMPULAN 37 Morfologi ialahilmu yang mengkaji soal yang ada hubungannya dengan selok belok bentuk kata, fungsi gramatik dan fungsi semantik. Morfologi berbeda dengan leksikografi, etimologi dan sintaksis. Morfem dapat dikenal pasti menerusi ciri tertentu. Antara jenis morfem ialah morfem bebas, terikat, dasar, wajib, tidak wajib, terbuka, intonasi, dan kosong. Imbuhan terbahagi empat, iaitu awalan, sisipan, akhiran dan apitan. Dari segi bentuk, kata terdiri daripada kata dasar, kata berimbuhan, berulang dan majmuk.