Dokumen ini membincangkan ciri suprasegmental dalam bahasa, termasuk tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi yang membezakan makna perkataan. Ia menerangkan bagaimana ciri-ciri ini bekerja dalam bunyi dan tatabahasa, serta memberikan contoh-contoh praktikal dalam bahasa Melayu dan Inggeris. Keseluruhan dokumen menekankan pentingnya elemen-elemen ini dalam pembentukan fonem suprasegmental.

2. Dikenali juga sebagai suprapenggalan.
Ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau
menumpangi sesuatu fonem.
Ciri suprasegmental hadir bersama-sama
fonem penggalan dengan cara
menumpangi bunyi segmental.
Bukannya bunyi segmental atau bunyi
penggalan.
Terdiri daripada tekanan, kepanjangan,
jeda, tona dan intonasi.

4. ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan
sesuatu suku kata
tekanan biasanya berlaku pada suku kata
dalam perkataan
tekanan ditandakan dengan tanda ( ’
)
dalam bahasa Melayu, tekanan berlaku
pada vokal

5. bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan
lantang dan boleh dipanjangkan
dalam bahasa asing (bahasa Inggeris),
tekanan boleh membezakan makna
perkataan
dalam bahasa Melayu, tekanan berlaku
pada suku kata yang kedua seperti
dalam perkataan ki ta, ba pa, sa tu, dan
seumpamanya

6. pro’gress bermaksud “memajukan” (kata kerja)
„progress bermaksud “kemajuan” (kata nama)
‘ export bermaksud “barang yang dieksportkan” (kata
nama)
ex’port bermaksud “melakukan kerja eksport” (kata
kerja)
( „ )- melambangkan tekanan
sesetengah perkataan dalam bahasa Inggeris boleh
membawa maksud yang berbeza apabila dipakai
tekanan pada suku kata yang berbeza

8. kepanjangan atau disebut panjang pendek bunyi
merupakan ciri khusus yang terdapat pada
perkataan dalam bahasa tertentu seperti bahasa
Inggeris atau Arab
kepanjangan tidak terdapat dalam bahasa
Melayu
ciri panjang pendek ini ditandakan dengan tanda
titik yang dipanggil mora

9. satu titik . Kepanjangan bunyinya ialah
setengah mora ;
dua titik : kepanjangannya ialah satu mora
empat titik :: kepanjangannya ialah dua
mora
Contoh perkataan
sit bermakna “duduk”, si:t bermakna
“tempat duduk”
ship bermakna “kapal”, shi:p bermakna
“kambing biri-biri”

11. Jeda yang juga disebut sebagai persendian ialah unsur
hentian (senyap) dalam sebutan atau ujaran yang
berfungsi sebagai tanda memisahkan unsur linguistik,
iaitu perkataan, ayat atau rangkai kata.
Persendian ini dilambangkan dengan tanda +.
Dalam bahasa Inggeris unsur jeda ini boleh
membezakan makna. Contohnya, sebutan I scream,
“saya menjerit” dan ice-cream, “aiskrim”.

12. I scream / ai + skri:m /
“saya menjerit”
ice cream / ais + kri:m
/ “aiskrim”
Bunyi sebutannya
sama dan sukar
untuk dibezakan
maknanya
sekiranya kita tidak
membezakan
dengan jeda seperti
berikut :

13.  Manakala dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata
yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak menggunakan
jeda.
 Contohnya sebutan belikantin ( belikan tin) dan belikantin
(beli kantin).
 Untuk membezakan makna sebutan, rangkai kata itu perlu
ditandai dengan tanda jeda seperti berikut :
1. belikan + tin “membelikan tin = tin yang dibeli”
2. beli + kantin “membeli kantin = kantin yang dibeli”
 Jeda merupakan unsur pembeza dalam bahasa.Ia juga
digunakan bagi membezakan makna sesuatu ayat.

15. Tona merupakan naik atau turunnya suara
dalam pengucapan perkataan
Terdapat dua jenis
tanda atau lambang yang
berbeza digunakan untuk
membezakan tinggi
rendahnya bunyi bagi
satu-satu perkataan itu.
menggunakan lambang
tona mendatar, tona
meninggi, tona turun-naik
dan tona menurun
menggunakan tanda
nombor 1 hingga 4 bagi
menunjukkan perbezaan
tona.

16. Walau bagaimanapun, setengah pengarang
mengggunakan tona 4 untuk tona tinggi
(sangat keras), 3 untuk tona sederhana tinggi
(keras), 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1
untuk tona sangat rendah (sangat lemah).
Tona tinggi (sangat keras)
1
Tona sederhana tinggi
(keras 2
Tona rendah (lemah)
3
Tona sangat rendah (sangat
lemah) 4

18. Turun naik atau
tinggi rendah nada
suara semasa
bercakap
Dikenali sebagai
lagu bahasa
Intonasi dan lagu
bahasa berbeza-
beza apabila
dituturkan
Intonasi dan lagu
bahasa terdapat
dalam ayat

19. Intonasi pada ayat-ayat bahasa
Melayu
Ayat penyata Ayat tanya
Ayat terbalik atau
songsang
Ayat pasif
Ayat perintah

20. Pelajar i tu peng awas
2
4
2
3
Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4,
manakala frasa predikat pengawas ditandai denagn tingkat
2-3.
Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas
disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada
subjek pelajar itu ke tingkat nada 2, iaitu nada permulaan
bagi frasa predikat pengawas.
Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan
selesainya pengucapan frasa predikat pengawas.

21. Pelajar i tu pengawas?
2
4 3
4
Intonasi ayat tanya dalam bahasa Melayu, biasanya ditandai
dengan tingkat nada 2-42-3.
Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke
nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat.
Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam
bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk
dijawab oleh pendengar berkenaan.

22. Penga was kah pelajar i tu?
2
3
1
4
Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel-
kah pada bahagian predikat ayat.
Melalui keadaan ini, oleh sebab predikat yang disertai
partikel-kah dipentingkan, maka predikat dipindahkan ke
bahagian hadapan ayat menjadi:
Pengawaskah pelajar itu?

23. Per gi!
2
3
Dalam ayat perintah, bahagian predikat lebih dipentingkan
berbanding bahagian subjek.
Sebagai contoh, ayat Pergi! Sebenarnya terbit daripada ayat
Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua, iaitu awak
digugurkan dan meninggalkan predikat pergi.
Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3

24. Per gi lah
2
3
1
Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas,
partikel-lah dapat disertakan bagi membentuk ayat.

25. Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah
Subjek + Predikat.
Walau bagaimanapun, dalam percakapan atau
pertuturan seharian, kerap berlaku susunan ayat yang
berlawanan dengan pola biasa tersebut, iaitu bahagian
predikat ayat mendahului bahagian subjek.
Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat
terbalik atau ayat songsang.

26. Susunan
biasa
Ayat
songsang
Adik saya + pandai Pandai + adik saya
Pelajar itu + pengawas
Pengawas + pelajar
itu

27. Susunan
biasa
Ayat
songsang
Adik sa ya pan dai
2
4
2
3
Pan dai adik saya
2
3
1
Pelajar i tu penga was
2
2
4 3
Penga was pelajar itu
2
3
1

28.  Selain partikel-kah,-lah juga menandakan bahawa bahagian
predikat diberi penekanan.
 Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai
tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan, maka nada
untuk –kah dan –lah menurun kepada tingkat 1, bersama-sama
keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi
dipentingkan.
sb
ss

29. Ayat aktif
Ayat pasif
Dalam ayat-ayat di atas, bahagian pertama yang mempunyai
tingkat nada 2-4 merupakan subjek, manakala bahagian
kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan
bahagian predikat ayat.

30. Ayat tanya pasif biasa
Ayat tanya aktif biasa

31. Walau bagaimanapun, tingkat nada intonasi berbeza, jika ayat pasif berkenaan
merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua.
Sebagai contoh:
(a)Saya membuka bungkusan itu
(b)Saya buka bungkusan itu
Dalam contoh di atas, ayat (a) merupakan ayat aktif biasa, manakala ayat (b)
merupakan ayat pasif songsang. Ayat (b) berasal daripada ayat:
(c)Bungkusan itu saya buka
Dalam ayat (c) di atas, bahagian predikat ayat ialah saya buka. Predikat
sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. Oleh itu, intonasi bagi ayat (b)
di atas adalah 2-3-1, seperti yang berikut:

32. Saya bu ka bungkusan itu
2
3
1
B
A Sa ya membuka bungkusan i tu
3
2
4
2
C bungkusan i tu saya bu ka
2
4
3
2

33. Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara
disesuaikan dengan unit-unit frasa. Oleh sebab
itu, walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu
ayat, nada intonasinya tetap mempunyai pola
yang sama. Justeru, fungsi intonasi adalah
sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat, seperti
dalam contoh yang berikut:
Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan

34. Ayat di atas boleh dibahagikan
kepada tiga frasa intonasi
utama, iaitu frasa subjek, frasa
predikat dan keterangan.
Seperti yang telah dijelaskan,
pola intonasi bagi ayat biasa
ialah 2-4-2-3. Oleh hal yang
demikian, pola intonasi bagi
ayat di atas, tanpa keterangan
adalah seperti berikut:

35. Pelajar i tu menelaah pelaja ran
2
4
2
3
Dalam ayat di atas, frasa di
perpustakaan merupakan keterangan
tambahan dan tidak begitu penting. Oleh
yang demikian, nada yang diterima ialah
nada 1. Maka intonasi bagi keseluruhan
ayat tersebut ialah 2-4-3-1 seperti
berikut:

36. Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan
nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang
menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu
dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti tang
berikut:

37. Secara keseluruhan, dapat disimpulkan bahawa untuk
mewujudkan fonem suprasegmental, elemen-elemen
seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona, dan intonasi
mesti hadir bersama malah elemen inilah yang akan
menyokong dan mengukuhkan fonem suprasegmental.
Setiap elemen mempunyai fungsi-fungsi tertentu dan
akan memberi maksud sesuatu perkataan yang
disebut.