![Peleburan Fonem
Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan
perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem
tertentu. Contohnya:
i. [benda] +[alir] = [bendalir]
Dalam contoh yang diberikan, perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/
digugurkan.
Peluasan Makna
Mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam
hal-hal lain. Contohnya, perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’, tetapi
perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk
kepada manusia, malahan kepada haiwan juga.
Pemberian Makna Khusus
Sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia
ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya
bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas
daun pisang. Melalui pemberian makna khusus, [surih] membawa maksu meniru atau melukis
peta.](https://image.slidesharecdn.com/bab5-121203012818-phpapp01/85/BAB-5-MORFOLOGI-4-320.jpg)
![Peminjaman Kata
Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa
Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu
sendiri. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut
tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Contohnya :
i. Element – elemen
ii. Magistrate – majistret
iii. Diplomat – diplomat
Penambahan
Memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain
yang terdiri daripada satu suku kata juga. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam
masyarakat penutur bahasa Melayu. Contohnya, kata akar [bu] merujuk kepada
benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang
lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut :
i. [bu] + [kit] = [bukit]
ii.[bu] + [lan[ = [bulan]
iii. [bu] + [luh] = [buluh]](https://image.slidesharecdn.com/bab5-121203012818-phpapp01/85/BAB-5-MORFOLOGI-5-320.jpg)
Uploaded byZakira Hafizah
BAB 5 - MORFOLOGI
Dokumen ini membincangkan morfologi dalam bahasa, yang merangkumi konsep pembentukan perkataan, bentuk kata dan jenis-jenis penggandaan serta pemajmukan. Ia juga menerangkan sifat golongan kata seperti kata nama, kata kerja, kata adjektif, dan kata tugas. Terdapat pelbagai proses dalam pembentukan kata termasuk pemberian makna khusus, peminjaman, dan pengimbuhan.
More Related Content
Similar to BAB 5 - MORFOLOGI
BAB 5 - MORFOLOGI
- 1. Bab 5 :MORFOLOGI 5.1 Konsep Morfologi 5.2 Pembentukan perkataan 5.3 Bentuk kata 5.4 Kata Kerja 5.5 Kata Adjektif 5.6 Kata Tugas 5.7 Jenis Penggandaan 5.8 Pemajmukan 5.9 Kata Sendi Nama
- 2. 5.1 Konsep Morfologi Pengenalan Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolongan kata. Struktur kata bermaksud susunan bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata pula ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan latar fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.
- 3. 5.2 Pembentukan perkataan Satu proses yang mana perkataan baru dibentuk. Proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat. Sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu kuno telah diwujudkan sehingga hari ini. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses tertentu seperti : Akronim Cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Contohnya: i. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii. IPG – Institut Pendidikan Guru Analogi Mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. Misalnya, perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi, diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib, tatacara dan tatahias. Contoh lain : i. Prasangka – prasarana, prasekolah, prauniversiti ii.Jurunikah – juruwang, juruaudit, juruacara
- 4. Peleburan Fonem Prosespeleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu. Contohnya: i. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan, perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan. Peluasan Makna Mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Contohnya, perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’, tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia, malahan kepada haiwan juga. Pemberian Makna Khusus Sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. Melalui pemberian makna khusus, [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta.
- 5. Peminjaman Kata BahasaMelayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Contohnya : i. Element – elemen ii. Magistrate – majistret iii. Diplomat – diplomat Penambahan Memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. Contohnya, kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i. [bu] + [kit] = [bukit] ii.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. [bu] + [luh] = [buluh]
- 6. Penciptaan Proses penciptaanbermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia ada. Dalam proses ini, perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda. Misalnya, nama kiwi merujuk kepada nama burung di New Zealand. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas. Penggemblengan Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih, di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. Contonhya, penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadikugiran. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional
- 7. Penyempitan Makna Prosesini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada, dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. Contohnya, perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus, iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. Sebaliknya, pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Malahan, jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat-menyurat rasmi, ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. Penyingkatan Melalui proses penyingkatan, perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i. Tv – televisyen ii. Dr. – doktor iii. Prof – profesor
- 8. 5.3 Bentuk Kata Golongan kata dalam bahasa Melayu terbahagi kepada empat, iaitu: i. Kata nama ii. Kata kerja iii. Kata adjektif iv. Kata tugas
- 9. Golongan kata nama Golongan kata nama boleh dipecahkan kapada subgolongan bardasarkan ciri-ciri semantik perkataannya, iaitu seperti yang berikut: Kata nama khas Kata nama Kata nama am Kata ganti nama
- 10. Kata Nama Khas Kata nama khas ialah kata nama yang merujuk nama sesuatu benda yang khusus dan ejaannya berpangkalkan huruf besar. Kata nama khas terbahagi kepada dua kumpulan iaitu: · Kata nama khas hidup · Kata nama khas tak hidup Kata nama khas hidup terbahagi kepada dua iaitu: · Kata nama khas hidup manusia · Kata nama khas bukan manusia manusia hidup Kata nama khas bukan manusia Tak hidup
- 11. Kata Nama Am Kata nama am ialah perkataan yang merujuk benda-benda atau perkara-perkara yang umum sifatnya. Kata nama am dapat dibahagikan kepada kata nama am hidup manusia, kata nama am hidup bukan manusia, kata nama am tak hidup institusi. Kata nama am hidup manusia Kata nama jenis ialah perkataan yang merujuk manusia, iaitu bersifat hidup dan mendukung makna nama am. Contoh kata nama daripada jenis ini adalah seperti yang berikut: Ø Guru Ø Kanak-kanak Ø Pelayan Ø Ibu
- 12. Kata namaam hidup bukan manusia Kata nama jenis ini terdiri daripada perkataan yang merujuk benda-benda hidup jenis bukan manusia dan mendukung makna nama am. Contohnya: Ø Gajah Ø Bidadari Ø Malaikat Ø Pokok
- 13. Kata namaam tak hidup institusi Kata nama jenis ini terdiri daripada perkataan yang merujuk badan atau institusi yang bersifat tidak hidup tetapi mendukung makna kata nama am. Kata nama institusi ini bolah dikenalpasti melalui kehadiran perkataan kepadadan daripada sebelum kata nama institusi demikian. Contohnya:
- 14. KATA GANTI NAMA Dibahagikan kepada dua subgolongan kecil : i. Kata ganti nama tunjuk Kata ganti nama tunjuk ialah kata nama yang berfungsi menunjuk pada sesuatu perkara atau benda. Terdapat hanya dua kata ganti nama tunjuk, iaitu itu untuk menunjuk pada yang jauh, dan ini untuk menunjuk pada yang dekat. ii. Kata ganti nama diri Kata nama yang menjadi pengganti sesuatu benda, perkara, atau manusia. Kata ganti nama diri terbahagi kepada dua kumpulan, iaitu: a) Kata ganti nama diri tanya Berfungsi menanyakan hal benda, perkara atau manusia. Terdapat tiga bentuk kata ganti nama diri Tanya, iaitu siapa yang merujuk orang, apa yang merujuk benda atau perkara, dan mana yang merujuk benda atau orang. b) Kata ganti nama diri orang Jenis ganti nama yang merujuk manusia dan terdiri daripada tiga kategori, iaitu orang pertama, orang kedua, dan orang ketiga. Contohnya, Kata ganti nama diri orang pertama : saya, aku, beta, patik, kami,kita Kata ganti nama diri orang kedua : saudara, kamu, awak, engkau, dan anda Kata ganti nama diri orang ketiga : ia, dia, beliau, mereka, dan –nya
- 15. 5.4 Kata kerja Golongankata kerja merangkumi sejumlah kata dasar yang dapat menjadi unsur inti dalam binaan frasa kerja. Golongan kata kerja dapat dibahagikan kepada dua kumpulan. Penggolongan ini dapat dgambarkan melalui rajah berikut: Takberpelengkap Kata kerja tak transitif Berpelengkap Kata kerja Aktif Kata kerja transitif Pasif
- 16. Kata kerjaTak Transitif Kata kerja tak transitif ialah kata kerja yang tidak memerlukan penyambut atau objek atau objek sesudahnya. Namun terdapat sejumlah kata kerja tak transitif yang mesti diikuti oleh pelengkap, sementara yang lainnya tidak perlu diikuti pleh pelengkap. Oleh itu kata kerja tak transitif dapat dipecahkan kepada dua subgolongan, iaitu kata kerja tak transitif berpelengkap dan kata kerja transitif tak berpelengkap. Contoh-contoh kata kerja tak transitif: kata kerja tak transitif tak berpelengkap Ø bangun Ø tumbang Ø berjalan Ø menjerit kata kerja tak transitif berpelengkap Ø beransur Ø tinggal Ø menjadi Ø berbuat
- 17. Kata Kerja Transitif Kata kerja transitif ialah kata kerja yang menerima penyambut sesudahnya, yang disebut objek. Kata kerja transitif juga dapat dibahagikan kepada dua, iaitu kata kerja transitif aktif dan kata kerja transitif pasif. Kata kerja transitif aktif ialah kata kerja yang menerima awalan meN- dengan atau tanpa akhiran –kan atau i. Kata kerja transitif pasif pula ialah kata kerja hasil daripada proses transformasi atau perubahan ayat aktif menjadi ayat pasif. Contohnya: Ø Ali membeli buku. (aktif) Ø Buku dibeli oleh Ali. (pasif)
- 18. 5.5 Kata Adjektif Menjadi unsur inti dalam binaan frasa adjektif. Namun kata adjektif dapat dibahagikan kepada sekurang-kurangnya 9 kumpulan berdasarkan berdasarkan makna perkataan-perkataannya, iaitu:
- 19. 5.6 Kata tugas Bersifat pelbagai jenis atau heterogen, iaitu yang terkandung dalamnya golongan-golongan kecil yang berbeza-beza tetapi mempunyai satu sifat yang sama, iaitu tidak boleh menjadi unsur inti bagi frasa-frasa endosentrik: frasa nama, frasa kerja dan frasa adjektif. Kata tugas boleh dikenal pasti sebagai yang berikut: i. Kata hubung : dan, atau, tetapi ix. Kata naïf : tidak, bukan ii. Kata seru : wah, amboi, aduh x. Kata pemeri : ialah, adalah iii. Kata Tanya : bagaimana, bila, xi. Kata sendi nama : di, dari, dalam berapa, mengapa iv. Kata perintah : sila, tolong, harap xii. Kata pembenar : ya, benar, betul v. Kata pangkal ayat : hatta, maka, xiii. Kata bilangan : dua, segala, beribu-ribu syahadan masing-masing vi. Kata buntu : akan, sudah, pernah xiv. Kata arah : atas, bawah, dalam vii. Kata penguat : sangat, amat, paling xv. Kata pembenda : -nya viii. Kata penegas : juga, -lah, -tah, pun xvi. Kata penekan : -ny
- 20. 5.7 Jenis penggandaan Prosespenggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. 3 Jenis Penggandaan a) Penggandaan Penuh Proses yang menggandakan keseluruhan kata dasar, sama ada kata dasar itu mengandungi imbuhan ataupun tidak. Contohnya: pulau-pulau, suku-suku, tinggi-tinggi, cantik-cantik, buku-buku, kura-kura, tiba- tiba mata-mata, fail-fail, pemimpin-pemimpin, kehendak-kehendak, pelatih- pelatih, persatuan-persatuan, petugas-petugas, pelajar-pelajar. b) Penggandaan Separa Proses yang menggandakan sebahagian daripada kata dasar sahaja. Kata dasar boleh merupakan kata tunggal ataupun kata terbitan. Penggandaan separa boleh berlaku di hadapan atau di belakang kata dasar. Contohnya: berlari-lari sepandai-pandai berturut-turut kejar-mengejar tolong-menolong kasih-mengasihi lelaki tetamu sesiku
- 21. c) Penggandaan Berentak Penggandaanberentak ialah proses yang menggandakan kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. Penggandaan ini dibahagikan kepada tiga jenis. Contohnya: Pengulangan vokal Pengulangan konsonan Bebas sayur-mayur gunung-ganang anak-pinak kuih-muih mundar-mandir saudara-mara hina-dina bolak-balik titik-bengik Kata ganda perlu diletakkan tanda sempang (-).
- 22. 5.8 Pemajmukan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit, iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Contohnya: jalan raya, tengah hari, lebuh raya, warga kota, bandar raya, atur cara, kereta api, sari kata, ambil alih, urus setia, susun atur, reka bentuk, maklum balas, kemas kini, kertas kerja, gambar rajah. Pengimbuhan kata majmuk Kata yang menerima awalan atau akhiran sahaja ditulis sebagai dua perkataan. Contohnya: diambil alih menerima pakai kenal pastikan diguna semula bercampur aduk berurus niaga
- 23. - Kata yangmenerima apitan ditulis sebagai satu perkataan. Contohnya: pengambilalihan pengenalpastian mencampuradukkan pengemaskinian diurusniagakan kedayaserapan menggarispusatkan menyatupadukan persuratkhabaran penguatkuasaan penambahbaikan menguatkuasakan Penggandaan kata majmuk - Kata yang dieja bercantum hendaklah digandakan keseluruhan kata atau unsur. Contohnya: tandatangan-tandatangan setiausaha-setiausaha pesuruhjaya-pesuruhjaya warganegara-warganegara jawatankuasa-jawatankuasa kakitangan-kakitangan - Kata yang ditulis terpisah digandakan pada unsur atau kata pertama sahaja. Contohnya: alat-alat tulis gambar-gambar rajah balai-balai raya suku-suku kata garis-garis pusat kapal-kapal terbang Menteri-Menteri Besar Naib-Naib Canselor Penolong-Penolong Pendaftar Ketua-Ketua Menteri
- 24. 5.9 Kata sendinama Kata sendi ialah satu kata tugas yang boleh membentuk frasa . Kata sendi nama pula mempunyai pelbagai tugas. Contohnya :
- 28.