lab

1. Лабораторийнажил3
16
ЛАБОРАТОРИЙН АЖИЛ 3
Персонал компьютерийг угсрах
Ажлын зорилго:
Компьютерийн эд ангиудын ажиллагаа, тэдгээрийн үүрэг зориулалтыг
судалж, тэдгээрийн техникийн үзүүлэлтэнд нь тохируулан угсарч сурна.
Онолын хэсэг
1. Эх хавтан
Компьютерийн бүх эд анги, системийг эх хавтан (motherboard) дээр
суулгаж, суурилуулдаг. Өгөгдлийн оролт гаралтыг хангах, бүх тооцоог
хийх үүргийг төв процессор хариуцдаг хэдий ч компьютерт холбогдож
байгаа бүх төхөөрөмжийг удирдлагаар хангаж ажиллаж байдгаараа эх
хавтан нь компьютерийн хамгийн үндсэн эд ангид тооцогддог. Ийм
учраас компьютерийг угсрах үйлдэл эх хавтанг сонгохоос эхэлдэг.
Зураг 1. Эх хавтан
2. Төв процессор
Төв процессор нь: регистрүүд, удирдлагын хэсэг, арифметик логик
гэсэн гурван хэсгээс тогтоно. Төв процессорын хүчин чадал, үзүүлэлт
нь хаягийн шугам, архитектур, хурд гэсэн гурван үзүүлэлтээр
тодорхойлогддог. Хаягийн шугам нь 32 бит, 64 бит гэж хоёр янз байдаг,
хурдыг давтамжаар (MHz) хэмждэг. Харин архитектурыг цомхотгосон
үйлдэлт компьютер (reduced instruction set computer, RISC),

2. Лабораторийнажил3
17
нийлмэл үйлдэлт компьютер (complex instruction set computer, CISC) гэж
хоёр ангилдаг. Төв процессорт байрладаг санах ой бол кэйш санах ой
(Cache Memory) юм.
Зураг 2. Төв процессор
3. Шуурхай санах ой
Шуурхай санах ой (RAM) нь тухайн үед ажиллаж, хэрэглэгдэж байгаа
өгөгдлүүдхадгалагдажбайдаг.RAMньтөвпроцессороосөгсөнкомандын
дагуу хатуу диск (Hard Disk) болон бусад гадны төхөөрөмжүүдээс унших,
мэдээллийг диск рүү бичих үйлдлүүдийг хийдэг.
Зураг 3. Шуурхай санах ой
4. Хатуу диск
Хатуу диск нь олон тооны нимгэн ялтсан дискнүүдээс бүтдэг. Хатуу
дискний эргэлтийн хурдыг эргэлт минутаар (Round Per Minute, RPM)
хэмждэг. Хатуу диск нь эх хавтанд нэгдсэн холболт (Integrated Drive
Electronics, IDE), дэвшилтэт холболт (Advanced Technology Attachment,
ATA), цуваа холболт (Serial ATA, SATA) гэсэн холбоосуудаар холбож
өгдөг.
5. График карт
Дэлгэцийн карт (Display Card)
нь мэдээллийг гаргах төхөөрөмж
бөгөөд дэлгэцтэй ажилладаг
карт юм. Дэлгэцийн картан дээр
дэлгэцийг холбох порт байрлана.
Энэ порт нь дүрст график (Video
Graphics Array, VGA), тоон гарфик
(Digital Video Interface, DVI) гэсэн
хоёр төрлийн холболттой байдаг.Зураг 5. График карт
Зураг 4. Хатуу диск

3. Лабораторийнажил3
18
6. Оптик драйвер
Компакт диск (Compact Disc, CD) нь 1.2мм зузаантай пластик диск
юм. Гадуураа ялтсан түрхлэгтэй тул хатуу гадаргууд амархан зурагдаж
ажиллахгүй болдог. Ийм учраас зориулалтын хайрцаг саванд хадгалах
хэрэгтэй. Компакт диск дээр бичихдээ гадаргуу дээр тойрог зам гаргаж
бичдэг. Замыг нь хэд хэдэн секторт хуваах бөгөөд зам болон секторын
тоог ихэвчлэн үйлдвэрлэхдээ тогтоосон байдаг.
7. Тэжээлийн блок
Тэжээлийн блок (Power Suplly) нь эх хавтан,
хатуу диск, оптик тоглуулагч (Optic Driver)
зэрэг төхөөрөмжүүдэд хүчдэл өгч хүчдэлийг
хуваарилах зорилгоор ажилладаг. Ингэхдээ
220В-ыг 12В болгон хувиргана. Тэжээлийн блок
нь чадал ихтэй байх тусмаа сайн ажиллана.
Мэдээллийг оруулах гаргах төхөөрөмжүүд
1. Дууны карт
Дууны карт (Sound Card) нь дуу, клип сонсох
зэргээр дуут хэрэгслийг холбох боломжийг
олгодог. Дууны картанд төхөөрөмж залгах
хэд хэдэн үүр байдаг. Сүүлийн үед өндөр
нягтралтай дууны (High Definiton Audio, HDA)
карт гарч ирснээр дууг улам бодит стерео
хэлбэрээр сонсох боломжтой болсон.
2. Дэлгэц
Дэлгэц (Display) нь мэдээллийг дүрс болон тэмдэгт хэлбэрээр гарган
хэрэглэгчид үзүүлэх үүрэгтэй төхөөрөмж юм. Хадгалах төхөөрөмж дээрх
программ, файлууд болон хийж буй үйлдлээ дэлгэцний тусламжтайгаар
харна. Дэлгэцийг технологийн хувьд авч үзэх юм бол катодон цацрагт
хоолойтой (Cathode Ray Tube, CRT), тунгалаг шингэн дэлгэц (Liquid
Crystal Display, LCD) гэж хоёр ангилдаг. Хүний эрүүл мэндэд нөлөөлөх,
Зураг 6. Оптик драйвер
Зураг 7. Тэжээлийн блок
Зураг 8. Дууны карт

4. Лабораторийнажил3
19
эрчим хүч хэрэглэж байгаа байдлаараа катодон цацрагт хоолотой
дэлгэцийг бодвол тунгалаг шилэн дэлгэц илүү юм. Дэлгэцийн хэмжээг
инчээр (Inch=2.4 cm) хэмжинэ.
Зураг 9. Дэлгэц
3. Гар
Гар (Keyboard) нь компьютерт тэмдэгт оруулах болон компьютерийг
удирдах үүрэгтэй. Гар нь эх хавтантай холбогдохдоо уламжлалт PS/2
порт болон ерөнхий цуваа түгээгүүр
(Universal Serial Bus, USB), сүүлийн
үед ашиглагдаж байгаа утасгүй
(Wireless) гэсэн холболтуудаар
холбогдож байна.
4. Хулгана
Хулгана нь компьютерт хийх гарны үйлдлийг хялбарчилсан төхөөрөмж
юм. Хулгана нь эх хавтантай холбогдохдоо уламжлалт PS/2 порт болон
нийтийн цуваа түгээгүүр (Universal Serial Bus, USB), сүүлийн үед
ашиглагдаж байгаа утасгүй (Wireless) гэсэн холболтуудаар холбогдож
байна.
Зураг 11. Хулгана
Зураг 10. Гар

5. Лабораторийнажил3
20
Дасгал ажил
Анхааруулга:
Персонал компьютерийг угсарч байх явцад санамсаргүй байдлаар
хүний биенээс статик цэнэг компьютер дээр цохисны улмаас тухайн эд
ангиудын наносхем гэмтэх боломжтой байдаг. Энэхүү статик цэнэгээс
сэрэмжлэхийнтулдтөмөрутсыгавч,нэггартаатөмөрутаснынэгүзүүрийг
бэхэлж, угсарч байгаа компьютерийнхээ хайрцганд нөгөө үзүүрийг нь
бэхэлдэг. Ингэснээр статик цэнэг компьютерийн эд ангиудыг цохихоос
хамгаалдаг.
1. Персонал компьютерийг угсрахын тулд юуны өмнө эх хавтанг
сонгож авна.
2. Сонгосон эх хавтандаа тааруулж, төв процессороо сонгон авч
суулгана.
3. RAM-г сонгон эх хавтандаа суурилуулна.
4. Дэлгэцийн картыг сонгон авч суурилуулна.
5. Хатуу дискийг сонгон авч суурилуулна.
6. Оптик драйверыг сонгон авч суурилуулна.
7. Тэжээлийн блокыг сонгон авч суурилуулна.