16

1. www.emust.edu.mn
Мэдээллийн Технологийн
хэрэглээ - I
ВИРТУАЛ ТЕХНОЛОГИЙН ТЭНХИМ,
Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
Код: U.IT101 1

2. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Лекц-16
Системийн стратеги удирдлага
2

3. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Агуулга:
01
02
01 Системийн стратеги
Системийн төлөвлөлт02
3

4. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
"Мэдээллийн систем стратеги" нь
аливаа бизнесийн үйл ажиллагааг
компьютерт чиглэгдсэн бизнесийн
стратегийг хэрэгжүүлж, үйл
ажиллагааны урт хугацааны үр
ашигийг нэмэгдүүлэх зорилготой.
1. Системийн
стратеги
4

5. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
1. Системийн стратеги
"Мэдээллийн систем стратеги" нь аливаа бизнесийн үйл
ажиллагааг компьютерт чиглэгдсэн бизнесийн стратегийг
хэрэгжүүлж, үйл ажиллагааны урт хугацааны үр ашигийг
нэмэгдүүлэх зорилготой. Энэ нь одоогийн бизнесийн үйл
ажиллагааны хөрөнгө оруулалтын үр нөлөөг тодорхойлох, үр
дүнтэй шинжилгээ хийх, төлөвлөгөө боловсруулахад
шаардлагатай.
5

6. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Мэдээллийн систем нь стратегийн ач холбогдол /Signifi
cance of information systems strategy/
Компьютержуулахаар төлөвлөж байгаа үед агуулга, үйл
ажиллагааны урсгал нь зөв ойлголттой байх нь чухал ач
холбогдолтой юм. Автоматаар бүхнийг компьютержуулж
болохгүй. Зорилго нь ердөө л компьютержиж хүрэхийн тулд биш,
бизнесийн үйл ажиллагааны талаар ойлголт дээр үндэслэн
компанийн бизнес, аж ахуйн нэгжийн стратеги нийцсэн
мэдээллийн системийг байгуулах явдал юм.
6

7. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
7
Ашиг тус Тайлбар
Үйл ажиллагааны уян
хатан байдал
Ажлын цаг хугацаа богиносч, тооцооны алдаа нь бараа
материалын тоо хүлээн авснаас, менежментийн гарын
авлагад бөглөх ажлыг компьютержүүлэх замаар зайлсхийж
болно.
Үйл ажиллагаанд
дэмжлэг үзүүлэх
Борлуулалтын стратеги болон бизнесийн стратеги
тодорхойлсоны дараа хайх, хүснэгтэн хадгалагдсан
өгөгдлүүдэд дүн шинжилгээ хийх замаар идэвхтэй ашгийг
хийж болно.

8. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Мэдээллийн системийн стратегийн зорилтууд /Objectives
of information systems strategy /
Бизнес, аж ахуйн нэгжүүд стратегийг хэрэгжүүлэхийн тулд,
SWOT шинжилгээ хийх замаар тодорхой зорилтуудыг тогтоох
шаардлагатай ба бизнесийн орчинд шинжилгээ хийдэг.
Зорилтыг тодорхой болгох, зорилтот үйл ажиллагааг загварчлах
шаардлагатай.
Загварчлах аргыг дараах байдлаар харуулав.
8

9. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Бизнес загвар /Business model/
"Бизнесийн загвар" нь аж ахуй нэгж хэрхэн ашиг олох суурь
болдог бөгөөд энэ нь өрсөлдөөний давуу талыг олж, амжилтанд
хүрэхийн тулд бизнесийн загвар ялгах нь чухал юм.
Бизнесийн үйл ажиллагааны загвар /Business process
model/
Бизнесийн үйл ажиллагааны загвар нь бараа, үйлчилгээний үйл
ажиллагааны урсгалыг загварчлах процесс юм. Энэ нь бизнес
загварыг хэрэгжүүлэх чухал үүрэгтэй юм.
9

10. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Мэдээллийн системийн загвар /Information system
model/
"Мэдээллийн системийн загвар” нь Интернэт захиалгын систем
болон бараа материалын удирдлагын систем гэх мэт өөр өөр
системүүдийн хооронд тэгш харилцааг дэмжих зорилготой юм.
Энэ нь янз бүрийн үйл ажиллагаа, мэдээллийн урсгалын хооронд
уялдаатай тул системийг боловсруулах нь чухал юм.
10

11. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Бизнесийн үйл явцыг ойлгох нь
Мэдээллийн систем стратегийг хэрэгжүүлэх үед энэ нь бизнесийн
орчинг болон бусад холбогдох үйл явцыг сайжруулах үр дүнтэй,
үр ашигтай үйл ажиллагааг дэмжих хамгийн сайн арга замыг
боловсруулах нь чухал юм.
Энгийн загварчлалын арга / Typical modeling techniques /
Энгийн загварчлалын аргуудыг доор хураангуйлан үзүүлэв.
11

12. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Харилцан
холбоо
Харилцан
холбоо
1) E-R diagram
E-R диаграмм нь өгөгдлийн хоорондын харилцааг илэрхийлдэг хэд хэдэн
онцлогтой ба Entity, Relationship ашиглан өгөгдөл хоорондын харилцааг
илэрхийлдэг ба Entity, Relationship нь Attribute гэж нэрлэгдэх хэд хэдэн
шинж чанартай байна. тухайлбал нэг-нэг харилцааны гурван обьектууд
хоорондоо холбогдох 3 төрлийн relationship байдаг бөгөөд Нэгээс-нэг,
нэгээс-олон, олоноос-олон.
12
Обьект Обьект
Харилцан
холбоо Нэгээс
нэг
Обьект Обьект
Нэгээс
олон
Обьект Обьект
Олоноос
олон
Хэрэглэгч Бүтээгдэхүүн
захи
алга
Тэмдэг Нэр
Обьект
Харилцан холбоо
Шинж

13. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
2) Өгөгдлийн урсгалын диаграм /Data flow diagram/
/Data flow diagram/ нь “Өгөгдлийн урсгал”, “Процесс”, “Файл”,
“Гадаад” 4 элементээс бүрддэг ба системийн үйл ажиллагааны
загварчлалыг өгөгдлийн урсгалаар илэрхийлдэг.
Жишээ: Бараа захиалга, хүргэлтийн системийн хувьд
13
Тэмдэг Нэр Агуулга
Өгөгдлийн урсгал /Data Flow/ Өгөгдөл болон мэдээллийн урсгалыг
илэрхийлнэ
Процесс /Функц/ (Process) Мэдээлэл боловсруулахыг
илэрхийлнэ
Файл /Өгөгдөл хадгадах/ (File) Өгөгдлийн хадгалалт илэрхийлнэ
Гадаад /Өгөгдлийн эх үүсвэр/
өгөгдлийн хонхор/ (External)
Мэдээллийн эх сурвалж, эх үүсвэрийг
илэрхийлнэ

14. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
14
Захиалгын
процесс
Захиалгын
процесс
Хэрэглэгч
Бараа материалын мастер файл
Хэрэглэгчийн мастер файл
Захиалга байршуулах
мэдээлэл
Хүргэх мэдээлэл
Бараа материалын
мэдээлэл
Хэрэглэгчийн
мэдээлэл
Захиалга хүлээн авах
мэдээлэл
Шинэчилсэн
мэдээлэл

15. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
(3) UML
UML гэж юу вэ? UML бол
програм хангамж болон
системийн хэрэгцээ шаардлага,
бүтэц, загварчлалыг дүрслэх
график хэл юм. Та UML-ийг
ашиглан бусад программист,
үйлчлүүлэгч нарт системээ
танилцуулахаас гадна тухайн
системийн зарим хэсгийг
автоматаар үүсгэх боломжтой
юм.
15

16. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
UML диаграмын төрлүүд
Загварыг UML-ийн 9 үндсэн диаграм, багц бичиглэл, UML
тайлбарууд болон UML-ийн өргөжүүлсэн механизмуудыг ашиглан
үүсгэнэ. Диаграмуудыг хоѐр хэсэг болгон авч үздэг:
* Статик загвар – статик загвар нь загварчилж буй системийн
үндсэн бүтцийг дүрслэн харуулдаг.
* Динамик загвар – системийн төлөв байдлуудыг онцолж
харуулдаг.
16

17. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Статик загвар
Системийн статик хэсгүүдийг үүсгэх ба дүрслэн харуулна.
Системийн үндсэн, суурь хэсгүүдийг тусгаж өгдөг. Асуудлуудын
үндсэн чухал дүрс, загваруудыг үүсгэдэг. Статик загвар нь UML-
ийн дараах диаграмуудыг агуулна:
* Use case диаграм
* Класс (class) диаграм
* Обьект (object) диаграм
* Бүрдэл хэсгүүдийн (component) диаграм
* Холбоо хамаарлын (deployment) диаграм
17

18. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Use case диаграм
Хэн системийг ашиглаж байна? Use case диаграмын actor
(Системийн хэрэглэгчид)-уудыг харуулна. (Системийн зорилгыг
харуулна)
18
Класс (class) диаграм
Захиалга удирдлагын систем
Захиалга мэдээллийг
бүртгүүлэх
Захиалга мэдээллийг
өөрчлөх
Захиалга мэдээллээс
Хайлт хийх АжилтанХэрэглэгч

19. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
3. Бизнесийн үйл явц нь дүн шинжилгээ хийх,
сайжруулах арга
Бизнесийн үйл ажиллагааг дүн шинжилгээ хийж, боловсронгуй
болгох нийтлэг аргуудыг доор хураангуйлан харуулав.
BPR / Business Process Reengineering/
"BPR" бизнесийн үйл явц, эсвэл аж ахуйн нэгжийн бүтцийг дахин
барих зардлыг бууруулах, бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний
чанарыг сайжруулж, байнгын үндсэн дээр аж ахуйн нэгжийн үйл
ажиллагааг сайжруулах зорилготой аж ахуйн арга юм.
19

20. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
/Business Process Management/
"BPM" бизнес болон аж ахуйн нэгжийн стратегийг хэрэгжүүлэх
зорилгоор бизнесийн үйл ажиллагаанд үргэлжлүүлэн
сайжруулах, дэмжих нь удирдлагын арга юм. Бизнесийн үйл явц
нь дүн шинжилгээ хийж, бизнес, аж ахуйн нэгжийн стратегийн
дагуу хийгдсэн байна.
Ажлын урсгалын систем /Workflow system/
"Ажлын урсгалын систем" бүдүүвч зураг, дүрэм журам бий
болгох замаар сүлжээний урсгал дасгалын оновчтой болгох
үндэс суурь юм. Оролтын алдаа, алдааны тайлангийн
хуулбарууд, илүү олон програмууд хийж, хаана ч аль ч үед нь
батлагдсан байх боломжтой багасгаж болно.
20

21. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
4. Бизнесийн үйл ажиллагаа, асуудлыг шийдвэрлэх
сайжруулах нь
Компьютерийн сүлжээний үйл ажиллагаа нь бизнесийн үйл ажиллагаа илүү
үр дүнтэй болгож болно.
Зохих ёсоор дасан зохицсон чадахгүй бол зүгээр л өнөөгийн үйл ажиллагааг
компьютержүүлэх нь тэдэнд илүү үр дүнтэй байх болно. Асуудлуудыг илүү
сайтар ойлгож, бизнесийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах бизнес, аж
ахуйн нэгжийн стратеги-д заасан үйл ажиллагааг явуулж, урьдчилан
тодорхойлсон байх ёстой.
Энэ тохиолдолд бизнесийн үйл явц, тэдгээрийн шалтгаан асуудалын үр дүнд
дүн шинжилгээ хийх ямар ч асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг олж, мөн энэ
үйл явц нь илүү үр дүнтэй болгохын тулд сайжруулах хэрэгтэй болох талаар
бодох нь чухал юм.
21

22. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
5 Мэдээллийн Тенхологийг үр дүнтэй ашиглах нь
Ихэнх компаниуд мэдээллийн технологийг үйл ажиллагаагаа
сайжруулах оновчтой арга хэрэгсэл болгон ашиглаж байна. Хувь
хэрэглэгчдэд компьютерт мэдээллийн бичиж мэдээллийн
технологид нэгтгэх нь чухал юм. Мэдээллийн технологид
холбогдох арга хэрэгслүүдийн үр дүнтэй ашиглах замаар
компанийн хүрээнд харилцааг сайжруулах, үйл ажиллагаагаа
оновчтой болгоход тусалж чадна.
22

23. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютерт дамжуулан үйл ажиллагааг боловсронгуй
болгох / Streamlining of operations through
computerization/
Компьютерийн хувьд хэд хэдэн арга байдаг бөгөөд тэдгээр нь
компьютерээр байх нь бизнесийн үйл ажиллагааны агуулга,
орчин зэргээс хамааран өөр өөр байх болно. Энэ нь компьютерт
үйл явц нь бизнес, аж ахуйн нэгжийн стратеги дээр тулгуурлан
хэрхэн тодорхойлох нь чухал юм. Компьютерт аргууд, тэдгээрийн
онцлог, үр өгөөж нь дор дурдсан байна.
23

24. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Албан тасалгааны хэрэгсэл суурилуулах / Installation of
office tools /
Үр дүнтэй үйл ажиллагаа явуулахын тулд тухайн зорилгод хамгийн
оновчтой нийцэх арга хэрэгсэл сонгох шаардлагатай. Жишээ нь, таниулах
материал, бүтээгдэхүүн товхимол бэлтгэхдээ график програм хангамж
ашиглан бүтээгдэхүүний чанартай, үр ашигтай хийж болно. Өөр нэг жишээ
бол компанийн харилцагчдыг удирдах болно. Харилцагчдын тоо бага байгаа
бол текст боловсруулагч, эсвэл хүснэгттэй програм хангамжаар хянаж
ашиглаж болно. Удирдах харилцагчид болон эд зүйлсийн тоо их бол
мэдээллийн сан, тусгай хэрэглэгчийн менежментийн програм хангамж нь
илүү үр дүнтэй байх болно. Ингэснээр шууд мэйл илгээх зар сурталчилгаа,
хэрэглэгчийн шинжилгээ хийж гүйцэтгэхэд ашиглагдаж болно.
Энэ үйл ажиллагааг оновчтой болгохийн тулд хайж буй програм нь
зориулалтандаа тохирсон үнэтэй байх нь чухал юм.
24

25. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Сүлжээг байгуул / Construction of network/
Програм хангамжийн эх үүсвэрт програмын өгөгдөлүүд
хамаарна. Техник хангамжийн нөөцөд хадгалах төхөөрөмжүүд,
хэвлэгчүүдийг сүлжээгээр хамтран хуваалцан ашиглах
хамаардаг. Ажлыг техник хангамж, мэдээлэл солилцох замаар
хялбарчилж болно, програм хангамжийн хуваалцах замаар
зардал багасна. Текст хязгаарлагдмал боловч мөн статик зураг,
дуу бичлэг, дүрс бичлэг гэх мэт мультимедиа мэдээллийг
багтаасан байна. Сүлжээгээр дамжуулан алсын зайнаас төрөл
бүрийн хэлбэрээр үзэл бодлоо илэрхийлэх, харилцаа холбооны
хэрэгсэл болгон ашиглаж болно.
25

26. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Бүлгийн хангамжийг суулгах /Installation of groupware/
И-мэйл, зарлалын самбар, номын сан, workflоw үйл ажиллагааг
үр дүнтэй ашиглах ихээхэн цаас хэрэглээг багасгаж, үйл
ажиллагааны ноу-хау болон аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааны
талаар суурь мэдээллийг хуваалцах боломжийг олгодог.
Мэдээллийн эх үүсвэр дараа нь стандартын дагуу хадгалж болно.
Энэ нь мэдээлэл дамжуулах хурдыг сайжруулах нь цаг хугацаа
буюу зайн хязгаарлалтаас хамаарахгүйгээр ямар ч харилцаа
холбоог идэвхжүүлдэг.
26

27. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Програм хангамжийн багц суулгах нь /Installation of
software packages/
Програм хангамжийн багц нь шууд ашиглаж болох төрөл бүрийн
урьдчилан суулгасан чиг үүрэг бүхий багцууд байна. Програм
хангамж хөгжүүлэгч хэрэглэгчийн гарын авлага нь бэлтгэн өгч,
програмыг суулгаж өгнө. Харин програмд засварыг харьцангуй
хямд зардалаар хийж гүйцэтгэнэ.
27

28. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Хувийн мэдээллийн системийг хөгжүүлэх /Development
of individual information systems/
Компанийн өөрийн үйл ажиллагаан дээр үндэслэн
боловсруулсан, бие даасан систем дээр ажиллах боломжтой,
зөвхөн зайлшгүй шаардлагатай үед компаний ажилчидыг сургах
үйл ажиллагааг явуулдаг.
Бүлгийн хангамж, оффисын арга хэрэгслүүдийн үр дүнтэй
ашиглах нь харилцаа холбооны өргөн боломж олгодог.
Харилцааг хялбар болгохын тулд багаж хэрэгсэлийг доор
хураангуйлан тайлбарлав.
28

29. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Цахим шуудан /E-mail/
"Цахим шуудан" интернэтээр дамжуулан дэлхийн бүх хүмүүст
мэдээллүүдийг харилцан солилцох механизм юм. Хүлээн авагч завгүй
байсан ч гэсэн, мэдээ нь илгээгдэж, завтай болсон үедээ мэдээг уншиж
хариу илгээх боломжтой. Түүнчлэн мэдэгдлүүд нь харилцаа холбооны
бүртгэл гэх мэт хадгалж, ташаа ойлголтыг залруулахад урьдчилан
сэргийлэх болно.
29

30. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Электрон мэдээллийн самбар /Electronic bulletin board/
"Электрон мэдээллийн самбар" хүмүүс олон сэдвүүдийн талаар санал,
мэдээлэл солилцох юм уу эсвэл интернэтэд тайлан, мэдээлэл илгээх
боломжийг олгодог хэрэгсэл юм. Файлууд нь компанийн хэмжээнд хурдан,
үнэн зөв мэдээлж байх боломжийг бүрдүүлж, хуваалцахаар байрлуулсан
байж болдог. Цаасан дээр суурилсан харилцаа холбоог арилгах замаар цаас
зарцуулалтыг багасгаж болно.
30

31. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Видео хурал /Video Conferencing/
"Видео хурал" сүлжээгээр дамжуулан цахим хурал хийх боломжийг олгодог
хэрэгсэл юм. Алсын зайнаас олон хүмүүс виртуаль чуулганд оролцохдоо
дууны болон видеог зэрэг ашигладаг. Дурын заасан цагт оролцогчдын
зохион байгуулан хуралдах боломжтой.
31

32. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Чат /Chat/
Интернэтээр бодит цагийн текст
дээр суурилсан хэлэлцүүлэгийг
олон оролцогчид өрнүүлэх
боломж олгодог хэрэгсэл юм.
Оролцогчдын оруулсан текст
компьютерийн дэлгэц дээр
дарааллан харагдана.
Хэрэглэгчид нь тэр даруй нь
бусад бүх оролцогчдын тэдний
үзэл бодол үзэж, оруулж болно.
Энэ нь олон хүн нэгэн зэрэг
ярианд оролцох нь тохиромжтой
хэрэгсэл юм.
32

33. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Блог /Blog/
“web” ба “log” гэсэн хоёр үгийн нийлбэр бөгөөд “weblog” гэх үгийн
товчилсон “Blog” хувилбар юм. Интернет дэх тэмдэглэл амархан бий
болгож, интернэт хуудас болгон үүсгэх боломжтой. Уншигчид олон тооны
хоорондын харилцаа холбоог дэмжих, өөрийн блог дээр тэдэнд хэвлэгдсэн
нийтлэл, холбоос дээр сэтгэгдэл үлдээж болно.
33

34. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Олон нийтийн сүлжээний үйлчилгээ “Social Networking
Service”
Бие биетэйгээ харилцах найз нөхөд, танил тал байрыг хангах олон нийтэд
чиглэсэн гишүүнчлэлийн вэб сайтыг олон нийтийн сүлжээний үйлчилгээ
гэнэ. Ер нь шинэ оролцогчдыг аль нэг гишүүн хүмүүс урьж байгаа
оролцуулдаг, урилгад суурилсан үйлчилгээ юм. Эдгээр вэбсайтууд нь
хэрэглэгчийн найз нөхөд, ойр хавийн бусад хүмүүс, мөн хүмүүсийн найз
нөхөдтэй болох газар болгон ашиглаж болно.
34

35. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Бизнесийн шийдэл /Solution business/
Асуудлыг шийдэх санааг олох нь сайжруулах үйл ажиллагааны
нэг чухал хэсэг юм. Компьютержуулалт амжилттай байх эсэх нь
нууц үгийг үнэн зөв тодорхойлохоос хамаарна. " Бизнесийн
шийдэл" үйл ажиллагааны хүрээнд асуудлуудыг тодорхойлж,
тэдгээрийг шийдвэрлэх түлхүүр үгийг олоход нь туслалцаа
үзүүлж байгаа юм.
35

36. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Шийдэл /Solutions/
"Шийдэл" мэдээллийн технологийг ашиглан асуудлыг
шийдвэрлэх арга хэрэгсэл юм. Үйл ажиллагааг сайжруулахаар
судалж байх үед асуудлууд болон шийдэлийг зөв тодорхойлж
чадаагүй байгаа бол компьютержуулалт амжилтгүй байх болно.
Хангалтгүй үр дүнгээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд хэрэглэгчтэй
ярилцаж, итгэлцлийн харилцааг бий болгон шийдвэрлэх
шаардлагатай байгаа бэрхшээл, асуудлыг зөв ойлгож авах
шаардлагатай байна. Шийдэл нь хэрэглэгчийн хүсэлтийг
хангахын тулд санал болгосон тусламжийн асуудлыг шийдэж
өгөх хэрэгтэй.
36

37. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Шийдлийн төрөл /Types of solutions/
Системийн хөгжлийн асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн шийдэл нь бизнесийн
нэг хэсэг юм.
Системийн хөгжил нь ерөнхийдөө компанийн хэмжээнд оролцож байна.
Хөгжлийг ойртож байгаа үед энэ нь дотоод тогтолцоог хөгжүүлэх буюу
гуравдагч этгээдээр үүрэг гүйцэтгүүлэх эсэхийг тодорхойлохын тулд,
агуулга, хамрах хүрээг шаардлагатай тогтолцоо, компанийн дотоод бүтэц,
байгаль орчин, түүнчлэн хөгжлийн холбоотой зардлыг багтаасан бүрэн
хэтийн төлөв, авах шаардлагатай байна.
Системийн дотоод боловсруулж чадахгүй бол мэдээллийн системийн
тэнхим, эсвэл холбогдох байгууллагууд хураангуй мэдээлэл цуглуулах
систем худалдагчаас худалдан авч суулгадаг програм хангамжийн багцыг
бусдаас авдаг.
Компьютерт зориулсан шийдэлүүдийг доор хураангуйлав.
37

38. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Үйлчилгээний хандалтат Архитектур /Service Oriented
Architecture/
"Үйлчилгээ чиглэсэн архитектур" чиг үүргийн ангилах, төрөл
бүрийн үйлчилгээний програм хангамжийн эд анги, хамтдаа
тэднийг бүгдийг нь үзүүлдэг тогтолцоог бий болгох явдал нь
тогтолцоо юм. Үйлчилгээ нь бусад компьютерууд авах
боломжтой програм хангамж нь багцыг хэлнэ. Тэд ямар ч систем
дээр ашиглах боломжтой учраас үйлчилгээ нь стандартчилагдсан
байх ёстой. Үйлчилгээ дангаар ашиглах эсвэл хосолсон уян хатан
тогтолцоог бий болно.
38

39. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
39

40. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Хэрэглээний үйлчилгээ нийлүүлэгч /Application Service
Provider/
“Хэрэглээний үйлчилгээ нийлүүлэгч” онлайн програм хангамжийн
түгээх үйлчилгээг үзүүлдэг. Үйлчилгээний хураамжтай програм
хангамжийг ашиглаж буй бол “Хэрэглээний үйлчилгээ
нийлүүлэгч”-д төлбөрөө төлж тодорхой хугацаанд ашиглана.
Програм хангамж суулгах, өөрийн хяналтын боломжтой үйл
ажиллагааны зардлыг бууруулах, үр ашигтай програм болгож,
дотооддоо хийх нь зүйтэй байна. “Хэрэглээний үйлчилгээ
нийлүүлэгч” онцгой серверүүд компани тус бүрээр заасан байгаа
нь "нэг түрээсийн схем" ажиллаж байна.
40

41. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
41

42. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Програм хангамжийн үйлчилгээ /Software as a Service/
Интернетээр дамжуулан шаардлагатай програм хангамжийн үйл
ажиллагааг хангах үйлчилгээ. Зөвхөн шаардлагатай чиг үүрэгийг
хураамж төлсөний дагуу ашиглана. Үйлчилгээ нь “Хэрэглээний
үйлчилгээ нийлүүлэгч” ажиллагаатай холбоотой нь төстэй
боловч “Програм хангамжийн үйлчилгээ” олон компаниуд нэг
сервер солилцох "олон түрээсийн схем" ашигладаг.
42

43. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Аутсорсинг /Outsourcing/
Гуравдагч талын мэргэжлийн бүх, эсвэл мэдээллийн системийн
хөгжил, үйл ажиллагааны, засвар үйлчилгээ холбоотой бараг бүх
зүйлийг хийж ажиллуулж байгаа бол "Аутсорсинг " юм.
43

44. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Хостинг үйлчилгээ/Hosting service/
А "хостингийн үйлчилгээ" гэдэг нь гуравдагч этгээдийн мэргэжлийн сервер
болон бусад холбогдох тоног төхөөрөмжөөр үйл ажиллагааг зохицуулж
гүйцэтгүүлэх нэг төрөл юм. Компани нь серверүүдээ байршуулж, тэдгээрийн
үйл ажиллагааг мэргэжлийн текникч хариуцан ажилладаг учир найдвартай
үйл ажиллагаатай байдаг. Хэд хэдэн компаниудын дунд хуваалцсан нэг
мэргэжлийн техникч байх бөгөөд энэ нь үйл ажиллагааны зардалыг
хэмнэдэг.
44

45. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Орон сууцны үйлчилгээ /Housing service/
"Орон сууцны үйлчилгээ" гуравдагч талын мэргэжилтэнд хэрэглэгчид хүсэлт
гаргаж хандан орон зайнаас хамааралгүй холбогдох ажиллах боломжтой
серверүүд болон бусад тоног төхөөрөмжүүдээр хангуулах үйлчилгээ юм.
Үйлчилгээ байршуулахад серверийн төрөл, үйлдлийн систем, аюулгүй
байдлын арга хэмжээний тохиргоог тохируулах нь илүү байдаг.
45

46. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Систем юунаас бүрдэж байна вэ?
Класс диаграмыг логик загварыг харуулах ,компонент диаграмыг
физик загварыг харуулахад тус тус ашиглана.
46

47. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Систем юунаас бүрдэж байна вэ?
Класс диаграмыг логик загварыг харуулах ,компонент диаграмыг
физик загварыг харуулахад тус тус ашиглана.
47

48. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Систем юунаас бүрдэж байна вэ?
Класс диаграмыг логик загварыг харуулах ,компонент диаграмыг
физик загварыг харуулахад тус тус ашиглана.
48

49. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
49

50. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
50

51. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
51

52. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютержуулалтын төлөвлөгөө
Стратегийн зардал эсвэл бизнес дээр
суурилсан тооцооллын үндсэн
бодлого ба компьютержуулалтын
санаачлагыыг хамтад нь тавьсан
оновчтой үйл ажиллагаанд
загварчлагдсан мэдээллийн
системийн төлөвлөгөө ба дэвшилт
юм.
2. Системийн
төлөвлөгөө
52

53. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
2. Системийн төлөвлөгөө
Компьютержуулалтын төлөвлөгөө
Стратегийн зардал эсвэл бизнес дээр суурилсан тооцооллын
үндсэн бодлого ба компьютержуулалтын санаачлагыыг хамтад
нь тавьсан оновчтой үйл ажиллагаанд загварчлагдсан
мэдээллийн системийн төлөвлөгөө ба дэвшилт юм.
Компьютержуулалтын санаачлага нь нэн түрүүнд төсөв
төлөвлөгөө болоцоо систем гэх мэт зүйлүүдийг үндсэн шалгуур
болж үйлчлэх компьютержуулалтын томоохон төсөөллийг бий
болгодог шалгууруудыг тодорхойлдог үйл ажиллагааны дүн
шинжилгээг агуулсан эхний ( танилцуулах ) алхам юм.
53

54. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютержуулалттай холбоотой дэвшилт нь компанийн
системийн стратеги би бизнесийн загварын дагуу явагддаг. Хэрэв
компьютержуулалтын санаачлага нь замхарвал үйл ажиллагаа
нь өмнөхөөсөө төвөгтэй болох эсвэл хүсээгүй үр дүн авчирч
болох юм.
Компьютержуулалтын суурь бодлого нь
компьютержуулалтын үйл ажиллагааны үед урагшлах үндсэн
дэвшилтэт бодлого юм. Хөгжлийн зорилго ба бүртгэгдсэн
асуудлууд зэрэг бодлогын элемент дээр суурилан
компьютержуулалт нь хэрэгждэг. Системийг ил гаргах сүүлийн
шатанд компьютержуулалтын төлөвлөгөө нь хамт тавигддаг
54

55. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютержуулалтын төлөвлөх шатны үед үр нөлөөний зардал
үйл ажиллагааны болоцоо бүтэц төлөвлөгөө зэргийг агуулсан
томоохон төсөөлөл дээр суурилсан оновчтой
компьютержуулалтын төлөвлөгөө нь зайлшгүй хэрэгтэй.
55

56. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютержуулалтын төлөвлөгөөний горим нь дараах хэлбэртэй
байна:
a. Төлөвлөгөөг эргэн харах ---> Компьютержуулалтын
төлөвлөгөөг урагшлуулах хөгжлийн төлөвлөгөөг ерөнхийд нь
эргэн харах
b. Хөгжлийн бүтцээ эргэн харах ---> Системийн хөгжилд
тавигдах бүтцээ эргэн харах
c. Эрсдлийн шинжлэх ---> Системийн дэвшилд учирч болох
эрсдлийг шинжлэх
56

57. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
a. Төлөвлөгөөгөө эргэн харах
Систем нь зайлшгүй хэрэгтэй болох үед дэх бүрэн
компьютержуулалтанд бэлэн байх ерөнхий дэвшлийн төлөвлөгөө
нь тусгагддаг. Энэ нь байгууллагын байрлал, одоогийн үйл
ажиллагааны шилжилт, сургалт ба боловсрол зэрэг хэд хэдэн
хүчин зүйлүүд ба бизнесийн стратеги дээр суурилдаг. Хэрвээ
хэтэрхийолон нэн тэргүүний зүйлс уулзалтын эцсийн хугацааны
үед гарч ирэхэд системийн хөгжлийн үе нь хэрэтхий богино байх
юм бол системийн чанар муудна. Хэдийгээр энэ нь зайлшгүй
болсон учир системийг дуусгах нэн тэргүүний асуудал юм
гэдгийг, эсвэл хэдийгээр үр дүн нь хойшлогдсон ч гэсэн
системийг бүрэн хөгжүүлэх эсэхийг менежмент шийдэх ѐстой.
57

58. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
b. Хөгжлийн бүтцээ эргэн харах
Системийн ерөнхий дэвшлийн төлөвлөгөө тодорхойлсны дараа,
системийн хөгжлийн бүтцээ эргэн хардаг. Хөгжлийн бүтэц нь зөвхөн
системийн хөгжлийн салбарт хэлэлцэгдсэн биш, системийг бодитоор
хэрэглэх бизнесийн үйл ажиллагааны салбаруудад ч мөн хэлэлцэгдэх
ѐстой. Хэрвээ нэг л талыг баримталвал компанид хэрэглэгдэх өргөн
системүүд ба бодит үйл ажиллагаанаас өөр болж систем зогсчихно.
Аль аль талыг нь багтаасан компьютержуулалтын үед систем нь
бизнесийн стратегийн дагуу хөгжих юм. Үүнийг хийж байхдаа
ерөнхий хөгжлийн явц дахь хувь хүний хариуцлага, системийн
хөгжлийн явц дахь хувь хүний хариуцлага, үйл ажиллагаан дахь хувь
хүний байдал зэрэг хувь хүний жинхэнэ чадварыг баттай болгох нь
зайлшгүй юм.
58

59. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
c. Эрсдлийг шинжлэх
Байгууллага ба системийн үйл ажиллагаанд ямар төрлийн эрсдэл
байгааг, тэдгээр нь хаана оршиж буйг мөн хэрэв тэдгээр нь
туогарч ирсэн үед ямар хэмжээний хохирол учрах ба нөлөөллийн
зэргийг тогтоох үйл явц юм. Тэдгээрийн эн тэргүүний зорилтын
дагуу эрсдлийн үнэлгээнд суурилсан байж болох эрсдэл тулгарах
үед яах гэдэг нь тодорхойлогдсон байдаг.
59

60. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютержуулалтын явц дах боломжит эрсдэлүүд ба
тэдгээрийн шалтгаанууд нь доор өгөгдөв.
60
Эрсдэл Шалтгаан
Техник хангамжийн
гэмтэл
Унтраахаа мартах
Төхөөрөмжийн буруу тохируулга
Төхөөрөмжийн холболтын алдаа
Төхөөрөмжийн гэмтэл гэх мэт
Програм хангамжийн
гэмтэл
Хэрэглэгчийн буруу үйл ажиллагаа
Үйл ажиллагааны систем ба програм
хангамжийн алдаатай тохируулга
Компьютерий вирус
Программийн алдаа гэх мэт

61. Виртуал Технологийн Тэнхим, Е-НЭЭЛТТЭЙ ИНСТИТУТ
www.emust.edu.mn
Компьютержуулалтын явц дах боломжит эрсдэлүүд ба
тэдгээрийн шалтгаанууд нь доор өгөгдөв.
61
Эрсдэл Шалтгаан
Сүлжээний гэмтэл Холбогдоогүй кабел
Алдаатай сүлжээний төхөөрөмжийн тохиргоо
Сүлжээний төхөөрөмжийн гэмтэл
IP хаягийн алдаатай тохиргоо
Зөрчил баригдах гэх мэт