1. BOYUN AĞRILARI
Doç Dr Feray SOYUPEK
ANATOMİ
Servikal bölgede yer alan anatomik yapılar;
 Vertebralar (7 adet)
 İntervertebral diskler
 Faset eklemler ve unkovertebral eklemler
 Vertebral arterler
 Spinal kord ve sinir kökleri
 Ligamanlar
 Paraservikal kaslar
 Tiroid bezi
 Hyoid
 Karotis arter ven juguler ven …..
Faset eklem; Servikal bölgede 14 adettir. Gerçek sinovyal bir eklemdir.
Unkovertebral (Luschka) eklem; 2. Dekatta oluşur. Gerçek eklem değildir. Posterolateral de diskin
ektrüzyonuna ve sinir basısına engel olurlar. 12 adettir.
Servikal spinal sinirler; 8 adet servikal spinal sinir vardır. Alttaki servikal vertebranın adıyla anılır
Örn; C6-7 C7
Servikal bölgede ağrıya duyarlı olan anatomik yapılar;
 Ligament- Posterior longitudinal ligaman
 Sinir kökleri
 Eklem kapsülleri- Faset eklemler
 Anulus fibrozisin posterior ve posterolateral dış lifleri, 1/3’lük iç kısmı
 Dura materin ön ve yan yüzleri
 Kaslardır.

2. Ağrıya duralı olmayan anatomik yapılar ise;
 Anulus fibrozisin iç 2/3’lük kısmı
 Vertebra korpusu
 Ligamentum flavum
 İnterspinöz bağ
 Dura materin arka yüzüdür.
Boyun ağrıları populasyonun %10’unda gözlenmektedir. Kadınlarda ve bazı meslek gruplarında
(orman işçileri gibi) daha fazladır. Boyun ağrılarının %70’i bir ay içerisinde düzelir.
Boyun ağrısının kronikleşmesinde rol oynayan risk faktörleri ;
1. Geçirilmiş makro veya mikro travma
2. Mental ve fiziksel stres
3. Kötü postür
4. Düşük eğitim düzeyi
5. Depresyon
6. İleri yaş olarak sayılabilir.
BOYUN AĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM
Boyun ağrısı ile gelen bir hastada ilk adım iyi bir anemnez almaktır. Ağrının başlama biçimi, ağrının
kareketri, ağrının süresi ve lokalizasyonu, ağrıyı hafifleten ve arttıran faktörler sorgulanmalıdır. Eşlik
eden semptomlarda sorgulanmalıdır. Örneğin; disfaji, vertigo, çift görme, görme kaybı, bulanık
görme, retroorbital ağrı, sık gözlük değiştirme, parestezi ve kas güçsüzlüğü . Bu semptomların
varlığının önemi daha sonraki hastalıkları anlatırken anlatılacaktır.
Tıbbi öyküsü ve mesleki öyküsü alınmalıdır.
İyi bir anemnez alındıktan sonra fizik muayeneye geçilmelidir. Fizik muayene deyalı olarak Fizik
muayene dersinde verilmiştir. Boyunda önemli olan muayene şunlardır;
İnspeksiyonda boynun, başın ve omzun duruşu, servikal lordoz değerlendirilmelidir. Kas atrofisinin
varlığı kaydedilmelidir. Hangi kasın atrofisi varsa o kasın innervasyon problemi olabileceği akla
getirilmelidir. Cilt lezyonları, şişlik, kızarıklık varlığı değerlendirilmelidir. Palpasyonda paravertebral
kas spazmı , hassas ve tetik nokta varlığına bakılmalıdır. Hassas nokta fibromyalji sendromu, tetik
nokta ise myofasiyal ağrı sendromunun tanısında kullanılan noktalardır. Eklem hareket açıklıkları
(EHA) aktif ve pasif olarak değerlendirilmelidir. EHA değerlendirlirken ağrısının varlığı ve ağrıdaki artış,
yayılım hakkında bilgi alınmalıdır. Fleksiyonda ortaya çıkan ağrı disk patolojisini, ekstansiyondaki ağrı

3. santral kanal stenozu ve faset eklem patolojisini akla getirmelidir. Omuz muayenesi de boyun
muayenesinin bir parça olamlıdır. Boyun patolojileri omuz ağrısı olarak karşımıza çıkabilir. Aynı
zamanda omuz patolojileri boyna yansıyabilir. Nörolojik muayenede mutlaka yapılmalıdır. Üst
ekstremite duyu, motor ve refleks muayenesi değerlendirilmelidir. Kompresyon testi, distraksiyon
testi, spurling testi, Lhermitte bulgusu ve Adson testi boyna ait özel kas iskelet sistemi testleridir.
Grekeli olduğunda temporomandibüler, akromiyokalaviküler eklem muayeneside yapılmalıdır. Kas
iskelet sistemi muayenesi yanında tiroid, kalp ve akciğer muayenesi de yapılmalıdır. Çünkü bu
organların patolojileri de boyun ağrısı yapabilir.
Laboratuar; Anamnez ve fizik muayenede mekanik boyun ağrısı düşünülüyorsa her zaman laboratuar
Tetkiki yapmak gerekli değildir. İnflamatuar, mekanik, hematolojik ve sistemik hastalıklar
düşünüldüğünde sedimentasyon, alkalen fosfataz, hematolojik, serolojik ve biokimyasal tetkikler
istenebilir.
Radyoloji; AP, lateral, sağ ve sol oblik servikal grafiler istenir. Ağız açıkken çekilen AP grafide
odontoid proçes değerlendirilir. Gerektiğinde flex-ext. da lateral grafiler çekilmelidir. Ancak çoğu
zaman klinik ile radyoloji arasında bir korelasyon bulunmaz. Ciddi travma geçirmiş hastalar hareket
ettirilmeden AP ve lat. grafileri çekilmelidir. İleri tetikik gerektiğinde BT, MR dan faydalanılır. MRI
yumuşak doku, disk değerlendirmede BT’den daha üstündür. Kemiksel yapıları değerlendirme de BT
avantajlıdır. Myelografi ile kombine edildiğinde spinal kord ve sinir kökü kompresyonları daha iyi
görüntülenir.
Nörolojik kayıp olduğunda hasarın yeri, derecesi hakkında bilgi almak istenirse ENMG düşünülmelidir.
Kemik malignensi veya matestazını değerlendirmede kemik sintigrafisinden de faydalanılır.
BOYUN AĞRISI NEDENLERİ
Boyun ağrısına yol açan nedenler şunlardır;
A. Romatizmal hastalıklar
1. Romatoid artrit
2. Spondilit
3. Fibromyalji
4. Polimyaljia Romatika
5. JRA
6. Reiter S
7. Kristal Depo hast
8. Dejeneratif disk ve eklem hastalıklar
9. DISH( diffüz idiopatik skeletal hiperosteozis)

4. B. Bölgesel
a. MFAS
b. Osteomyelit
c. Hyoid kemik sendromu
d. m. Longus kolli tendiniti
e. Boyun dil sendromu
f. Tiroidit
g. Septik diskit, artrit
h. Tortikollis
i. Kongenital bozukluklar
j. Servikal lenfadenit
k. Faset eklem sinovial kisti
l. TOS
C. Travma
D. Kemik hastalıkları
1. Osteomalazi
2. Osteoporoz
3. Paget
4. Metastatik tümörler
E. Nöromusküler hastalıklar
1. Menenjit
2. Klippel- Feil Sendromu
3. Serebral palsi
4. Kas paralizisi
F. Migren
G. Küme başağrısı

5. H. Kranioservikal bileşkede
1. Arnold- Chiari Malformasyonu
2. Kongenital atlanto-aksiel dislokasyon
3. Axisoccipitalizasyonu
4. Dandy Walker sendromu
5. Kranioservikal tm, infeksiyon, paget
İ. Karotidini
1. Arter diseksiyonu
2. (ICA, VA)
J. Akromioklaviküler eklem patolojileri
K. Kalp hastalığı
L. AC hastalıkları
M. Temporomandibüler eklem hastalıkları
N. İç organ patolojileri
1. Koroner arter hastalığı
2. Pankoast tümörü
3. Hiatal herni
4. Safra kesesi hastalıkları
Romatoid Artrit; Eroziv sinovit ile karekterize, periferik simetrik eklem tutulumlu sistemik kronik
inflamatuvar hastalıktır. %50’sinde boyun ağrısı mevcuttur ancak % 50’sinde radyografi
normaldir. Kadınlarda daha fazla gözlenir. Üst servikal bölge sık tutulur. Tutulum şekilleri;
Atlantoaxial subluksasyon (AAS) , C1- C2 faset eklem veya atlanto- occipital eklem tutulumu,
subaksiyal subluksasyon ve/veya spondilodiskittir. En sık AAS olur. Anterior ASS’de en sık olan
AAS ‘dir. Posterior AAS tehlikeli olanıdır. Tanı; direkt grafi ve MRI ile konulur.
Ankilozan Spondilit; Sero negatif, sistemik, kronik inflamatuvar spondiloartropatidir. Geç
dönemde genellikle servikal tutulum olur. Kadınlarda daha sık tutulur. İnflamatuvar entezopati,
Spondilodiskit, vertebra osteoitis, faset eklem tutulumu ve kemik ankilozu olur. Periferik
artritlilerde daha sık gözlenir.

6. Polimyaljia Romatika; Genellikle 65 yaş üzeri kadınlarda tanı konulur. Omuz, kalça kuşağında
ağrı, sabah tutukluğu ile karekterize hastalıktır. Sedimentasyon yüksektir.
Servikal Spondiloz (Servikal Osteoartrit)
Osteoartrit bir eklem kıkırdağının hastalığıdır. Servikal vertebral kolonu oluşturan yapıların
dejenerasyonu sonucu ortaya çıkan ve buna bağlı nörovasküler bozuklukları da içeren klinik
tablodur. 20 yaştan sonra başlar. Kadınlarda fazladır.
Klinik; En yaygın bulgu ağrı, hassasiyet, hareket kısıtlılığı, sabah tutukluğudur. Osteofit sinir basısı
yaparsa nörolojik bulgular ortaya çıkar. Damar basısı yaparsa vertebro-baziller arter yetmezliği
bulguları ortaya çıkar. Boyun hareketleri ile ağrı artar.
Lokal bulguları boyun ağrısı, tutukluk, kas spazmı, kas spazmı, lokal hassasiyet, hareket kısıtlılığı,
spondilitik başağrısıdır. Radikülopati geliştiyse sinir köklerinin basısına bağlı belirtiler ortaya çıkar.
Ağrı, paresteziler, bıçak saplanır tarzda ağrı, valsalva manevrası ile artar. Kas spazmı olaya eşlik
eder.
Servikal spondilitik miyelopati spinal korda bası varsa ortaya çıkar. Dar kanalın omuriliğe basısı
sonucu oluşan tablodur. 50 yaş üzeri erkeklerde rastlanır. Ellerde dizestezi, zayıflık, beceri
azalması, uyuşma, karıncalanma, radiküler ağrı ve alt ekstremitelerde zayıflık vardır. Kongenital
olarak kanal darlığı varsa olayın ortaya çıkması kolaylaşır.
Vertebral arter yetersizliği; Subklaviyen trunkustan ayrılan vertebral arter C6’nın transvers
forameninden girerek C2’ye kadar servikal sinirlerin önünden yukarı doğru ilerler. Spondilitik
değişikliklerin damar üzerine yaptığı bası ile kan akımı azalır ve semptomlar ortaya çıkar. Vertigo,
kulak çınlaması, bulanık görme, başağrısı, nistagmus, dizartri, disfaji, hemianopsi, ataksi
bulgularıdır. Semptomlar baş ve boyun hareketleri ile ortaya çıkar. VBY varsa germe, traksiyon ve
maniplasyon kontrendikedir.
Tedavi; tedavisi osteoartrit dersinde detaylı anlatılacaktır. Akut Dönemde korse, istirahat,
parasetamol, NSAI, İzometrik egzersiz, yüzeyel ısıtıcı, lokal soğuk, myorelaksan tedavi
seçeneklerindendir. Medikal tedavi de ilk seçenek parasetamoldür. Spazm varsa myorelaksan
uygulanılır. Istirahat genel istırahat değildir. Subakut ve Kronik Dönemde yüzeyel ısıtıcı, derin
ısıtıcı, traksiyon, TENS, masaj, elektroterapi, germe, egzersiz uygulanabilir.
DISH(diffüz idiopatik skeletal hiperostoz)
Ligaman ve tendon yapışma yerlerinde kemik hipertrofisi ile karekterizdir. 50 yaş üzerinde sıktır.
% 75 boyun tutulur. Iv disk, apofizer eklem tutulmaz. Ağrı sıklıkla minimal fakat hareket kısıtlılığı
belirgindir. Disfajiye neden olabilir. Tedavi; oluşunca medikal tedavinin etkisi yoktur.

7. Miyofasial ağrı sendromu
Gergin bantlarda bulunan duyarlı tetik noktalar, yansıyan ağrı ile karekterize hastalıktır. Orta yaş
kadınlarda sıktır. Laboratuvar normaldir. Trapezius, levator skapula kasında tetik nokta byun
ağrısına yol açar. Boyunda ağrı, tutukluk, uyuşma va kaslarda kuvvetsizlik oluşur.
Travma
Kontraktil doku tendon, kaslardır. Bu dokuların travmasına, incinmesine strain adı verilir.
İnert doku kapsül, ligaman, bursa, kan damarları, kıkırdak, duradır. Bu dokuların incinmesine
sprain adı verilir.
Boyun zorlanması travmalar ve kötü postür sonucu oluşur. Alışılmamış bir hareket yapmak,
sportif hareketler, daktilo yazmak, kitap okumak bir örnektir. Boyunda lokal ağrı ve tutukluk
oluşur. Radyoloji normaldir. Fizik mueyenede lordoz düzleşmiş, paravertebral kas spazmı vardır.
Hareketler kısıtlı ve ağrılıdır. Tedavide istirahat, analjezikler, kas gevşeticiler verilir. Yüzeyel ve
derin ısıtıcılar uygulanır. Kötü postür düzeltilmeli, kas gücü arttırılmalıdır.
Servikal Disk Hernisi
Servikal bölgede intervertebral disk dejenerasyonu 2. dekadda başlar.
Klinik; Disk herniasyonunda ağrı ani olarak başlar ve şiddetlidir. Kola, skapular bölgeye ve göğüs
ön tarafına yayılabilir. Parestezi, güçsüzlük, duyu ve refleks kaybı eşlik edebilir.
Tanı; fizik muyenede kompresyon, spurling testi pozitif olur. Spinal sinir, kord basısı varsa
nörolojik defisit gözlenebilir. Basısının düzeyini ve bası derecesini tespit etmede en iyi ileri tetkik
yöntemi MRI dır.
MRI bulguları ; Bulging(bombeleşme); disk materyali vertebra arka kenarına doğru taşmış.
Anulus lifleri sağlam demektir.
Protrüzyon; disk materyali posteriora doğru herniye, anulusta tam olmayan defekt demektir.
Ekstrüzyon (extrude herni); posterior herniasyonla beraber anulusta defekt tam defekt
anlamındadır.
Serbest fragman; ekstrüzyona ilave, herniye disk materyalinin bir kısmı kopmuştur.
Ayırıcı tanı;
Fibromiyalji Ağrının özelliği, Hassas noktalar

8. Myofasial Ağrı Tetik noktalar, yansıyan ağrı
RA Atlantoaksiyal subluksasyon
Spondilit AS, infeksiyonlar
Tümörler Primer, metastatik
Tedavi; Servikal spondilozdaki tedavi kriterleri geçerlidir. Tedavide amaç ağrıyı azaltmak, kas
spazmını gevşetmek ve baş ile boyunun postürünü düzeltmektir
Istirahat: Boyunu zorlayan aktiviteler yasaklanır, boyunluk verilir. Boyunluk takarken egzersizler
unutulmamalıdır.
Medikal tedavi; parasetamol, NSAI.
Fizik tedavi; sıcak uygulama, traksiyon. Servikal traksiyon: 8-12 kg, intermittan, 20-30 dakika, haftada
3-5 seans uygulanır.
Egzersiz; Ezersiz önemlidir. Kasların kuvvetlendirilmesi vertebral kolona binen yükü azaltmada
önemlidir. Ağrıyı artırmadığı sürece verilebilir. İzometrik egzersizler: Sirkülasyon artar, kas spazmı
azalır. Sıcak duşta daha kolay yapılır. Yüzme ağrısı geçmiş ama kaslarda zayıflama varsa en ideal
spordur.
Manipülasyon: Bu konuda eğitim almış kişiler tarafından endikasyonu iyi belirlenerek yapıldığında
etkili bir yöntemdir.
Boyun ağrısı olanlarda cerrahi endikasyonlar şunlardır;
1. RA’li hastalarda subluksasyona bağlı miyelopati veya radikülopati bulgularının olması
2. Servikal spondiloza bağlı ilerleyici miyelopati
3. Servikal disk hernili hastalarda konservatif tedaviye cevapsızlık veya ilerleyici nörolojik
defisit varlığı
4. Fraktür veya dislokasyonun eşlik ettiği travma