Bab ini membincangkan pembelajaran koperatif dan kesannya terhadap pencapaian akademik serta kemahiran sosial pelajar, merujuk kepada kajian terdahulu. Pembelajaran koperatif melibatkan kerja berkumpulan yang membolehkan interaksi dan sokongan antara pelajar, di mana kejayaan individu bergantung pada kejayaan kumpulan. Teori dan kajian menunjukkan bahawa pendekatan ini meningkatkan pencapaian akademik dan interaksi positif antara pelajar dari latar belakang berbeza.

1. BAB 2
TINJAUAN BACAAN
2.1 Pengenalan
Bab ini membincangkan hasil kajian yang telah dilakukan oleh beberapa penyelidik
terdahulu mengenai pencapaian akademik, sikap dan pembelajaran koperatif.
2.2 Apa itu pembelajaran koperatif
Pengajaran dan pembelajaran dalam mata pelajaran Sains KBSM baru melibatkan proses
pemerolehan pengetahuan dan penguasaan kemahiran, secara bersepadu, dengan
mengambil kira serta memanfaatkan kecergasan pelajar yang berbagai. Selain itu , dalam
membentuk warganegara yang aktif, kurikulum pendidikan telah digubal bagi
memastikan matlamat yang seimbang antara pengetahuan, nilai dan kemahiran berlaku
(Abu Hassan, 2003)
Strategi Pembelajaran Koperatif merupakan satu proses pembelajaran yang berlaku
secara berkumpulan dalam menguasai bahan pengajaran yang diberikan oleh guru
(Slavin,1990). Cohen (1994), menakrifkan pembelajaran koperatif sebagai kerjasama
yang dilakukan oleh pelajar dalam satu kumpulan kecil yang melibatkan semua hal di
dalam tugas yang diberikan tanpa penyeliaan guru secara langsung.
11

2. Menurut Coelho (1994), selain daripada pencapaian akademik, kaedah ini dikatakan
memberi penekanan kepada pembangunan kemahiran sosial dan diasaskan mengikut
pandangan humanistik yang berpendapat pendidikan sepatutnya berpusatkan pelajar dan
di bawah kawalan pelajar, manakala guru hanya sebagai pembimbing dan pemudah cara.
Di dalam menerangkan kesan pembelajaran koperatif terhadap hubungan sosial pelajar
khususnya dalam konteks hubungan antara etnik, Slavin dan Hansell (1983) telah
mengaitkannya dengan Teori Hubungan (Contact Theory) yang dikemukakan oleh
Allport (1954). Mereka berpendapat di dalam kumpulan kecil di bawah pembelajaran
koperatif memberi ruang kepada pelajar untuk lebih berinteraksi sesama mereka
berbanding di dalam kelas tradisional. Pelajar juga saling tolong-menolong dalam
pembelajaran mereka dan ini membolehkan mereka lebih kenal-mengenali antara satu
sama lain.
Walaubagaimana pun, pembelajaran koperatif bukan setakat mengumpulkan murid
dalam kumpulan kecil untuk duduk bersama-sama, berkongsi bahan pembelajaran dan
berinteraksi sambil menyiapkan tugasan yang diberikan oleh guru. Menurut D.W.
Johnson, dan R.T.Johnson (1989), pembelajaran koperatif yang berkesan dalam proses
pembelajaran perlu mematuhi lima prinsip utama yang berikut:
(i) Hubungan saling gantung yang positif
Setiap ahli kumpulan perlu mempunyai persepsi bahawa mereka adalah saling
Bergantung untuk mencapai matlamat kumpulan yang diberikan, kejayaan
seseorang ahli kumpulan bermaksud kejayaan seluruh kumpulan dan sebaliknya,
kegagalan seseorang ahli kumpulan bermaksud kegagalan seluruh kumpulan.
Untuk mewujudkan hubungan saling positif, guru boleh merancang matlamat
bersama untuk setiap kumpulan, memberi ganjaran kepada semua ahli kumpulan
apabila setiap ahlinya mencapai kriteria yang ditentukan dan setiap ahli
kumpulan boleh diberi peranan-peranan Kapten, Pelari, Penggalak dan
Pemeriksa.
12

3. (ii) Akauntabiliti individu
Setiap ahli kumpulan bertanggungjawab untuk menunjukkan pencapaian
pembelajaran individu. Ini dapat dilaksanakan dengan penilaian berterusan
terhadap pencapaian murid sama ada dengan memberi ujian kepada semua murid
atau pemilihan murid secara rawak dari setiap kumpulan untuk menjawab soalan
dan markah yang diperolehi diberi kepada kumpulan tersebut.
(iii) Interaksi bersemuka
Untuk meningkatkan prestasi ahli kumpulan, ahli kumpulan perlu berinteraksi
antara satu sama lain termasuklah berbincang, berkongsi maklumat dan memberi
sokongan kepada usaha ahli kumpulan. Kedudukan ahli kumpulan boleh disusun
supaya dapat bersemuka antara satu sama lain.
(iv) Kemahiran sosial
Kemahiran kumpulan kecil dan interpersonal adalah sangat penting untuk
menjayakan pembelajaran koperatif. Guru perlu mengajar kemahiran-kemahiran
tersebut dengan terancang dan teliti, antaranya ialah kemahiran berkomunikasi,
mengurus konflik, memimpin, membuat keputusan, mendengar, memberi
galakan dan mengikut giliran. Kemahiran sosial juga adalah amat penting untuk
mewujudkan interaksi yang berkesan antara ahli kumpulan dari etnik dan budaya
yang berbeza.
(v) Pemprosesan kumpulan
Ahli kumpulan menilai kembali usaha mereka serta kemajuan kumpulan dari
segi pencapaian matlamat. Ini membolehkan ahli kumpulan terus fokus pada
matlamat bersama, berusaha membaiki kemahiran sosial, memastikan ahli
13

4. kumpulan mendapat maklumbalas terhadap sumbangan masing-masing dan
mengingatkan ahli kumpulan untuk terus bekerjasama.
2.3 Kajian lepas
2.3.1 Kajian luar negara
Johnson dan Anderson (1976) telah mendefinisikan pembelajaran koperatif dalam kajian
mereka sebagai satu kaedah yang mengkehendaki pelajar bersama-sama dalam
menyiapkan sesuatu tugasan bagi setiap kumpulan. Ahli kumpulan akan saling bantu-
membantu memberi penerangan sesama mereka dan tidak bergantung kepada guru.
Guru akan memberikan pujian ke atas kumpulan yang menunjukkan hasil kerja yang
memuaskan.
Di dalam kajian yang lain pula. Johnson dan Scott (1978) menakrifkan pembelajaran
koperatif dengan membezakannya dengan kaedah pembelajaran individu. Pembelajaran
koperatif berlaku apabila pencapaian seorang pelajar bergantung kepada pencapaian
rakan sekumpulan. Sebaliknya, di dalam pembelajaran individu, pencapaian seorang
pelajar tidak bergantung kepada pencapaian pelajar lain.
Di bawah pembelajaran koperatif, keupayaan pelajar yang berkebolehan tinggi dan
sederhana boleh dimanfaatkan untuk membantu pelajar yang berkebolehan rendah di
dalam mata pelajaran Sains. Kajian-kajian di luar negara menunjukkan pembelajaran
koperatif berupaya meningkatkan pencapaian pelajar dalam pelbagai mata pelajaran
untuk semua peringkat pendidikan (Johnson et.al1981). Di dalam kajian kes yang
dibuat oleh Lindquist (1995) didapati pencapaian pelajar meningkat apabila beliau
menggunakan pembelajaran koperatif.
14

5. Menurut Slavin (1987), berlakunya interaksi sesama ahli kumpulan yang membezakan
pembelajaran koperatif dengan kumpulan kawalan. Ini kerana pembelajaran koperatif
menekankan interaksi pelajar perlu berlaku bagi meningkatkan pencapaian. Dapatan
beberapa kajian menunjukkan terdapat hubungan antara interaksi pelajar di dalam
kumpulan dengan pencapaian mereka (King,1990;Peterson dan Swing,1985;Ross dan
Raphael,1990)
Semasa berinteraksi, berlaku perubahan di dalam kognitif pelajar. Teori perkembangan
kognitif menyarankan pelajar berbincang berkaitan dengan bahan pembelajaran,mereka
berupaya menguasai konsep-konsep yang sukar. Melalui bimbingan rakan sebaya,
pencapaian pelajar yang berkebolehan rendah dapat ditingkatkan sehingga berupaya
mencapai zon proximal mereka. Menurut Vygotsky, zon tersebut merupakan tahap
pencapaian pelajar yang hanya boleh dicapai dengan bantuan orang dewasa atau rakan
mereka yang lebih berkebolehan (Tudge,1990). Piaget (Slavin,1990) berpendapat
konsep-konsep sosial yang abstrak hanya dapat difahami melalui perbincangan. Apabila
berlaku pertentangan pendapat, timbul ketidakseimbangan di dalam kognitif pelajar.
Berdasarkan maklum balas yang diterima daripada rakan-rakan, pelajar tersebut dapat
menguasai sesuatu logik dengan alasan yang lebih kukuh.
Manakala teori penerangan kognitif berpendapat pelajar yang memberi penerangan
berupaya mengekalkan maklumat di dalam ingatan mereka dalam jangka masa yang
lebih panjang dengan berlakunya proses pengajaran kepada rakan-rakan (Slavin,1995).
Pelajar yang memberi penerangan melihat diri mereka sebagai guru dan bertujuan untuk
membantu rakan memahami pelajaran. Pelajar tersebut cenderung untuk memikirkan
cara yang sesuai bagi mamahamkan rakan mereka. Maka, berlaku proses penstrukturan
semuala di dalam kognitif pelajar tersebut ketika membuat persediaan untuk memberi
penerangan. Pada masa yang sama, pelajar yang menerima pertolongan, bertindak
sebagai pemproses maklumat dan bukan penerima yang pasif (Webb,1982).
Teori-teori pembelajaran yang telah dinyatakan merupakan pelengkap dalam
menerangkan kesan pembelajaran koperatif ke atas pencapaian. Melalui interaksi
15

6. sesama pelajar, berlaku peningkatan di dalam proses kognitif pelajar yang membantu
proses pembelajaran.
2.3.2 Kajian dalam negeri
Dalam konteks di Malaysia pula, hasil kajian S-L Gan (1992), menyatakan murid
berpendapat pembelajaran serta aktiviti dalam pembelajaran koperatif adalah
menyeronokkan. Beliau juga mendapati pendekatan pembelajaran koperatif dapat
membantu dalam membentuk nilai murni, mengeratkan hubungan antar kaum yang
berbeza dan meningkatkan pencapaian akademik di kalangan murid, maka pembelajaran
koperatif adalah amat sesuai dilaksanakan di sekolah-sekolah.
Menurut Cheah dan June (1988/99), kelebihan dalam pembelajaran koperatif ialah murid
dilatih untuk berkomunikasi, mengurus konflik, memimpin dan membuat keputusan,
semuanya merupakan kemahiran sosial yang amat penting dalam dunia bekerja pada
masa depan.
Kajian Cheah, Adlan, Baskaran dan Lim (2002), mendapati kesan kaedah pembelajaran
koperatif dalam meningkatkan bacaan pemahaman teks dalam Bahasa Cina dan Bahasa
Tamil adalah ketara dan dicadangkan supaya sukatan pelajaran kursus Diploma
Pendidikan Malaysia terus memberikan penekanan dalam kaedah pembelajaran
koperatif.
Hasil kajian T.H.Gan dan Wong (1995), mendapati bahawa pembelajaran koperatif
mempunyai kesan yang positif terhadap sikap murid dalam pembelajaran Matematik.
T.H.Gan (1999), menyatakan murid berpendapat bahawa pendekatan pembelajaran
koperatif adalah seronok kerana ia memenuhi keperluan untuk berinteraksi bersama,
mewujudkan suasana belajar yang lebih terjamin dan bebas dari tekanan. Beliau juga
mencadangkan bahawa pembelajaran koperatif sesuai sekali digunakan untuk
menangani masalah penguasaan kemahiran asas Matematik bagi murid-murid pelbagai
tahap pencapaian.
16

7. 2.4 Rumusan
Di dalam bab ini, pengkaji membuat tinjauan kajian yang berkaitan dengan penggunaan
pembelajaran koperatif dan hubungannya dengan pencapaian pelajar. Pengkaji juga
mengemukakan beberapa teori yang menerangkan perkaitan di antara pembelajaran
koperatif dengan pencapaian pelajar. Berdasarkan kajian literatur, didapati kaedah
koperatif dapat menghasilkan pengajaran dan pembelajaran yang berkesan bukan sahaja
pdari segi menguasai tajuk yang diajar tetapi melahirkan interaksi yang baik diantara
pelajar. Kajian oleh pakar psikologi tentang perlakuan atau tingkahlaku dan pemikiran
pelajar adalah satu proses untuk mengembangkan potensi dan kemahiran individu dalam
bidang tertentu.
17