Download to read offline
More Related Content
9789740327745
- 1. บทที่ 1 ระบบการศึกษาที่โลกมีและเป็นที่รู้จัก การเรียนรู้กำเนิดขึ้นมาพร้อมกับการเกิดของสิ่งมีชีวิต ระดับการเรียนรู้ของ สัตว์โลกแต่ละชนิดจะมีมากน้อยแตกต่างกันออกไป ระดับการเรียนรู้ของสัตว์โลก ชั้ น ต่ ำ ส่ ว นใหญ่ จ ะเป็ น ไปเพื่ อ ความอยู่ ร อดของชี วิ ต เช่ น เรี ย นรู้ ที่ จ ะแสวงหา อาหาร เรียนรู้ที่จะหลบหลีกภัยอันตรายจากศัตรู เป็นต้น ถ้าเป็นสัตว์โลกชั้นสูง เช่น มนุษย์ ระดับการเรียนรู้จะมีกระบวนการ มีขั้นตอนการเรียนรู้ที่เป็นระบบ ซับซ้อน ลึกซึ้งก้าวหน้ามากขึ้น คุณสมบัติสำคัญประการหนึ่งที่มนุษย์มีก็คือ มนุษย์แต่ละบุคคล สามารถ เรี ย นรู้ แ ละพั ฒ นาตนเองได้ อ ย่ า งต่ อ เนื่ อ งตลอดเวลา ตลอดชี วิ ต ความรู้ 10-030(001-110)P3.indd 1 1/6/11 6:05:15 PM
- 2. 2 การศึกษาตามอัธยาศัย ความสามารถที่ ม นุ ษ ย์ มี จ ะถู ก สั่ ง สมพั ฒ นาและถ่ า ยทอดสื บ ทอดต่ อ กั น ไป ได้ ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เราเรียกกระบวนการเรียนรู้ของมนุษย์ดังกล่าวนี้ว่า “การศึกษา” การศึกษากับการดำเนินชีวิตของมนุษย์จึงเป็นกระบวนการอันหนึ่ง อันเดียวกัน ที่เกิดขึ้นต่อเนื่องตลอดชีวิต และถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนอีก รุ่นหนึ่งตามลำดับ มนุษย์มีการศึกษาเรียนรู้อยู่แล้วตามธรรมชาติจึงสามารถพัฒนา ตนเองให้มีชีวิตอยู่รอดและสร้างสรรค์ความเจริญด้านต่าง ๆ สืบต่อกันมาได้จนถึง ปัจจุบัน พั ฒ นาการเรี ย นรู้ ห รื อ “การศึ ก ษา” ของมนุ ษ ย์ เราตั้ ง แต่ ยุ ค เริ่ ม แรก มาจนถึงยุคปัจจุบันได้ก้าวหน้ามาโดยลำดับ มีการเรียน การสอน การฝึกอบรม หรือที่ยุคปัจจุบันรู้จักกันในนามของ “การศึกษา” ซึ่งการศึกษาที่โลกมีและเป็นที่ รู้จักกันโดยทั่วไปมีอยู่ด้วยกัน 4 รูปแบบ คือ:- การศึกษาในระบบ (Formal Education) การศึกษานอกระบบ (Non-Formal Education) การศึกษาตามอัธยาศัย (In-Formal Education) การศึกษาตลอดชีวิต (Live Long Education) ซึ่งอธิบายรายละเอียดเพิ่มได้ ดังนี้ :- การศึกษาในระบบ (Formal Education) ความหมาย ในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545 ได้ให้คำนิยามการศึกษาในระบบไว้ในหมวด 3 ระบบการศึกษา มาตรา 15 (3) ดังนี้ :- 10-030(001-110)P3.indd 2 1/6/11 6:05:15 PM
- 3. บทที่ 1 ระบบการศึกษาที่โลกมีและเป็นที่รู้จัก “... การศึกษาในระบบ เป็นการศึกษาที่กำหนดจุดมุ่งหมาย วิธีการศึกษา หลักสูตร ระยะเวลาของการศึกษา การวัดและประเมินผล ซึ่งเป็นเงื่อนไขของ การสำเร็จการศึกษาที่แน่นอน ...” ซึ่งตรงกับความหมายของการศึกษาในระบบที่ ปรากฏในหนังสือคัมภีร์ กศน. ที่หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานส่งเสริมการศึกษา นอกระบบและการศึกษาตลอดชีวิต สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการได้ให้ นิยามความหมายของการศึกษาในระบบไว้ ดังนี้ :- “... การศึกษาในระบบ (Formal Education) คือ การศึกษาที่กำหนด จุดมุ่งหมาย วิธีการศึกษา หลักสูตร ระยะเวลาของการศึกษา การวัดและประเมิน ผล ซึ่งเป็นเงื่อนไขของการสำเร็จการศึกษาที่แน่นอน ...” “... การศึกษาในระบบ เป็นการศึกษาที่มีรูปแบบ และระบบแบบแผน ชัดเจน มีการกำหนดวัตถุประสงค์หลักสูตร วิธีการจัดการเรียนการสอน การวัด ผลและการประเมิ น ผลที่ แ น่ น อน การศึ ก ษาในระบบของไทยประกอบด้ ว ย การศึกษาขั้นพื้นฐานและการศึกษาขั้นอุดมศึกษา โดยการศึกษาขั้นพื้นฐานยัง แบ่งออกเป็นระดับต่าง ๆ คือ ระดับก่อนประถมศึกษา ระดับประถมศึกษา ระดับ มัธยมศึกษาตอนต้น และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ในระดับมัธยมศึกษาตอน ปลายยังแบ่งออกเป็นประเภทสามัญศึกษา และประเภทอาชีวศึกษาอีกด้วย ส่วน การศึกษาขั้นอุดมศึกษานั้น แบ่งออกเป็นระดับต่าง ๆ คือ ต่ำกว่าปริญญาตรี ปริญญาตรี ประกาศนียบัตรบัณฑิต ปริญญาโท และปริญญาเอก” (คัมภีร์ กศน., 2552) ในรายงานการสั ม มนาการศึ ก ษานอกโรงเรี ย น ที่ จั ด โดยกระทรวง ศึกษาธิการ เมื่อปี 2517 ได้ให้คำจำกัดความของการศึกษาในระบบโรงเรียนไว้ว่า “... หมายถึง การศึกษาที่มีระบบมาตรฐานแน่นอน มีหลักสูตรของแต่ละระดับชั้น มีการกำหนดอายุและพื้นฐานความสามารถของผู้เรียน มีการให้ประกาศนียบัตร 10-030(001-110)P3.indd 3 1/6/11 6:05:16 PM
- 4. 4 การศึกษาตามอัธยาศัย ปริญญาบัตร ในระดับชั้นต่าง ๆ ซึ่งระบุให้ทราบว่าผู้ได้รับประกาศนียบัตรหรือ ปริญญาบัตรนั้น ๆ มีความรู้ความสามารถในระดับใด อันจะเป็นที่ยอมรับนับถือ โดยทั่วไป การศึกษาในระบบโรงเรียนนี้ อาจจะเป็นการศึกษาสายสามัญ สาย อาชีพ หรือแบบประสมก็ได้ ...” (กระทรวงศึกษาธิการ, 2517) กล่ า วโดยสรุ ป ความหมายของ การศึ ก ษาในระบบ การศึ ก ษาใน โรงเรี ย น หรื อ การศึ ก ษารู ป นั ย ก็ เรี ย ก หมายถึ ง การศึ ก ษาที่ จั ด ให้ กั บ บุ ค คล กลุ่มเป้าหมายผู้อยู่ในโรงเรียน ในสถาบันการศึกษาทุกระดับ (อนุบาล ประถม ศึกษา มัธยมศึกษา และอุดมศึกษา) ทุกประเภท (ที่จัดโดยภาครัฐ และเอกชน) เป็นการศึกษาที่มีสถานที่เรียน มีหลักสูตร ที่จัดทำไว้เป็นลายลักษณ์อักษรชัดเจน ตายตัว มีการจัดการเรียนการสอนที่มีผู้สอน ผู้เรียน และมีกิจกรรมการเรียนรู้ มี ก ารวั ด และประเมิ น ผลความรู้ ที่ เรี ย นรู้ ไ ปโดยใช้ เ ครื่ อ งมื อ วั ด ประเมิ น ผลที่ ไ ด้ คุณภาพมาตรฐาน มีการแจกวุฒิบัตร ประกาศนียบัตร หรือปริญญาบัตร เมื่อ ผู้เรียนเรียนจบหลักสูตร เป็นต้น กล่าวได้ว่าการศึกษาในระบบเป็นการศึกษาที่มีระบบ ระเบียบ ในการ จั ด การเรี ย นรู้ ที่ ชั ด เจนแน่ น อน มี ส ถานที่ เรี ย น มี ห ลั ก สู ต ร มี สื่ อ การเรี ย น การสอน มีการจัดการเรียนการสอน มีการวัดและประเมินผล มีการให้วุฒิบัตร ประกาศนียบัตร หรือปริญญาบัตร เมื่อเรียนจบหลักสูตร เป็นการจัดการศึกษา ที่มีหลักเกณฑ์ชัดเจนแน่นอนตายตัว จึงยืดหยุ่นได้น้อย ตอบสนองความต้องการ เรียนรู้ของผู้เรียนได้จำนวนจำกัดเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น ความสำคัญ การศึกษาในระบบเป็นการศึกษาที่ทุกคนรู้จักดี เพราะคนส่วนใหญ่เกือบ ทุกคนจะต้องผ่านการศึกษาในระบบมาแล้วอย่างน้อยที่สุดก็ในช่วงของการศึกษา 10-030(001-110)P3.indd 4 1/6/11 6:05:16 PM
- 5. บทที่ 1 ระบบการศึกษาที่โลกมีและเป็นที่รู้จัก ขั้ น พื้ น ฐานระดั บ ประถมและระดั บ มั ธ ยมศึ ก ษา ซึ่ ง เป็ น การศึ ก ษาภาคบั ง คั บ ให้ทุกคนต้องศึกษาเรียนรู้เพื่อประโยชน์ในการปกครองของรัฐ และประโยชน์ของ ตั ว ผู้ เรี ย นเองเพื่ อ ใช้ เ ป็ น เครื่ อ งมื อ สื่ อ สารติ ด ต่ อ กั บ ผู้ อื่ น และใช้ เ ป็ น เครื่ อ งมื อ ในการประกอบอาชี พ เลี้ ย งตนเองและครอบครั ว เพื่ อ ไม่ ใ ห้ เ ป็ น ภาระต่ อ ผู้ อื่ น นอกจากนี้ การศึ ก ษาในระบบ ระดั บ อุ ด มศึ ก ษาที่ สู ง ขึ้ น ไป ผู้ เรี ย นส่ ว นใหญ่ จะนำไปใช้เพื่อประโยชน์ของตัวผู้เรียนเองเป็นสำคัญ เช่น ใช้เป็นเครื่องมือใน การประกอบอาชีพ พัฒนาอาชีพการงาน พัฒนาคุณภาพชีวิต ตลอดจนพัฒนา สังคมและประเทศชาติให้เจริญก้าวหน้า การศึกษานอกระบบ (Non-Formal Education) ความหมาย พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545 ได้ให้คำนิยามการศึกษาในระบบไว้ในหมวด 3 ระบบการศึกษา มาตรา 15 (2) ดังนี้ :- “... การศึกษานอกระบบ เป็นการศึกษาที่มีความยืดหยุ่นในการกำหนด จุ ด มุ่ ง หมาย รู ป แบบ วิ ธี ก ารจั ด การศึ ก ษา ระยะเวลาของการศึ ก ษา การวั ด และประเมิ น ผล ซึ่ ง เป็ น เงื่ อ นไขสำคั ญ ของการสำเร็ จ การศึ ก ษา โดยเนื้ อ หา และหลั ก สู ต รจะต้ อ งมี ค วามเหมาะสม และสอดคล้ อ งกั บ สภาพปั ญ หาและ ความต้องการของบุคคลแต่ละกลุ่ม ...” (พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2), 2545) การศึกษานอกระบบ ตามมาตรา 4 ในพระราชบัญญัติส่งเสริมการศึกษา นอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย พ.ศ. 2551 ได้ให้ความหมายไว้ ดังนี้ :- 10-030(001-110)P3.indd 5 1/6/11 6:05:17 PM
- 6. การศึกษาตามอัธยาศัย “... การศึ ก ษานอกระบบ หมายความว่ า กิ จ กรรมการศึ ก ษาที่ มี ก ลุ่ ม เป้ า หมายผู้ รั บ บริ ก ารและวั ต ถุ ป ระสงค์ ข องการเรี ย นรู้ ที่ ชั ด เจน มี รู ป แบบ มีหลักสูตร วิธีการจัด และระยะเวลาเรียนที่ยืดหยุ่นและหลากหลายตามสภาพ ความต้องการ และศักยภาพในการเรียนรู้ของกลุ่มเป้าหมาย มีวิธีการวัดผลและ ประเมินผลการเรียนรู้ที่มีมาตรฐานเพื่อรับคุณวุฒิทางการศึกษา หรือเพื่อจัดระดับ ผลการเรี ย นรู้ ...” (พ.ร.บ. ส่ ง เสริ ม การศึ ก ษานอกระบบและการศึ ก ษาตาม อัธยาศัย, 2551) ฟิลิป เอช คูมส์ กล่าวว่า “... การศึกษานอก (ระบบ) โรงเรียน หมายถึง กิจกรรมการศึกษาที่จัดขึ้นนอกระบบการศึกษาภาคปกติ ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรม ที่ จั ด ขึ้ น ต่ า งหากหรื อ จั ด เป็ น ส่ ว นหนึ่ ง ของกิ จ กรรมใหญ่ อื่ น ๆ เป็ น กิ จ กรรม ที่ มุ่ ง ให้ บ ริ ก ารกลุ่ ม ผู้ เรี ย นที่ ก ำหนดเป็ น เป้ า หมายและอย่ า งมี ค วามมุ่ ง หมาย ตัวอย่างเช่น สถานเลี้ยงเด็กก่อนวัยเรียน (ยกเว้น โรงเรียนอนุบาล) โรงเรียน ที่มุ่งให้โอกาส (Second Chance) แก่ผู้ไม่มีโอกาสได้รับการศึกษาเมื่ออยู่ใน วัยที่ควรได้รับการศึกษา หรือต้องออกจากโรงเรียนก่อนกำหนด โรงเรียนผู้ใหญ่ กิจการลูกเสือ อนุกาชาด ยุวกสิกร กลุ่มสนใจดนตรี การฝึกฝนอาชีพ กลุ่มกสิกร ฯลฯ เป็นต้น ...” ( Philip H. Coombs, 1973) เดวิด ไคล์น และโทมัส บี คีน ได้ให้คำจำกัดความการศึกษานอก (ระบบ) โรงเรี ย นไว้ ว่ า “... การศึ ก ษานอกโรงเรี ย นเหมื อ นกั บ การศึ ก ษาที่ เรี ย กว่ า การศึ ก ษานอกระบบ การศึ ก ษาผู้ ใ หญ่ การศึ ก ษาตลอดชี วิ ต การศึ ก ษาแบบ เบ็ ด เสร็ จ เป็ น คำที่ ห มายถึ ง ชนิ ด ของการศึ ก ษาที่ พั ฒ นาขึ้ น มาเพื่ อ เป็ น ทาง เลื อ ก หรื อ เสริ ม การศึ ก ษาในระบบโรงเรี ย น เป็ น การศึ ก ษาที่ จั ด ขึ้ น เพื่ อ ช่ ว ย ปิดช่องว่างของประชากรจำนวนมากที่ไม่สามารถเข้ารับบริการจากการศึกษาใน ระบบโรงเรี ย นได้ อ ย่ า งทั่ ว ถึ ง เมื่ อ เปรี ย บเที ย บกั บ การศึ ก ษาในระบบโรงเรี ย น 10-030(001-110)P3.indd 6 1/6/11 6:05:17 PM
- 7. บทที่ 1 ระบบการศึกษาที่โลกมีและเป็นที่รู้จัก แล้ว การศึกษานอก (ระบบ) โรงเรียน เป็นการศึกษาที่มีความยืดหยุ่นได้มาก กว่า ...” (David Kline and Thomas B. Keehn, 1971) กล่าวโดยสรุป ความหมายของ การศึกษานอกระบบ การศึกษานอก โรงเรียน หรือการศึกษาอรูปนัยก็เรียก หมายถึง การศึกษาที่จัดให้กับบุคคลกลุ่ม เป้าหมายผู้อยู่นอกโรงเรียน นอกสถานศึกษาทุกระดับ ทุกประเภท ทั้งที่จัดโดย ภาครัฐและเอกชน เป็นการศึกษาที่มีความยืดหยุ่นในการจัดมากกว่าการศึกษา ในระบบ สถานที่เรียนไม่คงที่แม้จะมีหลักสูตรเป็นลายลักษณ์อักษรแต่ก็มีความ หลากหลาย ยืดหยุ่น ตอบสนองความต้องการการเรียนรู้ของผู้เรียนได้หลากหลาย เป็นการจัดการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการใช้ความรู้และประสบการณ์เดิมของผู้เรียนมา ต่อยอดให้สูงขึ้น มีการวัดประเมินผลที่มุ่งเน้นการปฏิบัติได้จริง ใช้วิธีการประเมิน ผลที่หลากหลาย เปิดโอกาสให้เทียบโอนความรู้และประสบการณ์ของผู้เรียนเข้ามา เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ตามหลักสูตรในระบบโรงเรียนได้ เมื่อเรียนจบหลักสูตร แล้วอาจจะแจกประกาศนียบัตร วุฒิบัตร เกียรติบัตร หรือปริญญาบัตร หรือไม่ ก็ได้ กล่าวได้ว่าการศึกษานอกระบบ เป็นการศึกษาที่มีความยืดหยุ่น หลาก หลาย ตั้งแต่สถานที่เรียน หลักสูตร การจัดการเรียนการสอน การวัดประเมินผล และการรับรองความรู้ เป็นการศึกษาที่เหมาะสมกับผู้มีความรู้และประสบการณ์ จากการประกอบอาชีพ เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปพัฒนาคุณภาพชีวิต พัฒนาอาชีพและ ความรู้ความสามารถให้สูงขึ้นทันต่อความเจริญก้าวหน้าและความเปลี่ยนแปลง ของสังคมโลกยุคปัจจุบัน ความสำคัญ การศึ ก ษานอกระบบเป็ น การศึ ก ษาที่ ช่ ว ยส่ ง เสริ ม เติ ม เต็ ม ความรู้ ใ ห้ แ ก่ 10-030(001-110)P3.indd 7 1/6/11 6:05:18 PM
- 8. การศึกษาตามอัธยาศัย ผู้ด้อย พลาด ขาดโอกาสทางการศึกษาในระบบโรงเรียน และเป็นการเสริมสร้าง ความรู้ความสามารถและประสบการณ์ให้แก่ผู้ต้องการพัฒนาตนเอง พัฒนาอาชีพ และพัฒนาความรู้ความสามารถของตนเองให้ก้าวหน้าทันต่อความเปลี่ยนแปลง ของสังคมและโลกยุคปัจจุบัน การศึกษาตามอัธยาศัย (Informal Education) ความหมาย พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545 ได้ให้คำนิยามการศึกษาตลอดชีวิตไว้ในหมวด 3 ระบบการศึกษา มาตรา 15 (3) ดังนี้ :- “... การศึกษาตามอัธยาศัย เป็นการศึกษาที่ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเอง ตามความสนใจ ศั ก ยภาพ ความพร้ อ ม และโอกาส โดยศึ ก ษาจากบุ ค คล ประสบการณ์ สังคม สภาพแวดล้อม สื่อ หรือแหล่งความรู้อื่น ๆ ...” (พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ, 2545) กรมการศึกษานอกโรงเรียนได้ให้ความหมายของการศึกษาตามอัธยาศัย ไว้ว่า“... การศึกษาตามอัธยาศัย เป็นการศึกษาที่เกิดขึ้นตามวิถีชีวิตที่ผู้เรียนเรียน รู้ได้ด้วยตนเองตามความสนใจ ศักยภาพความพร้อม และโอกาส โดยศึกษาจาก ประสบการณ์ การทำงาน บุคคล ครอบครัว สื่อมวลชน ชุมชน แหล่งความรู้ต่าง ๆ เพื่อเพิ่มพูนความรู้ทักษะ ความบันเทิง และพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยมีลักษณะ สำคัญคือไม่มีหลักสูตร ไม่มีเวลาเรียนที่แน่นอน ไม่จำกัดอายุ ไม่มีการลงทะเบียน ไม่มีการสอบ ไม่มีการรับประกาศนียบัตร มีหรือไม่มีสถานศึกษาที่แน่นอน เรียน 10-030(001-110)P3.indd 8 1/6/11 6:05:18 PM
- 9. บทที่ 1 ระบบการศึกษาที่โลกมีและเป็นที่รู้จัก ที่ไหนก็ได้สามารถเรียนได้ตลอดเวลาและเกิดขึ้นในทุกช่วงวัย ตลอดชีวิต ...” (กรมการศึกษานอกโรงเรียน, 2544) ในหนังสือคัมภีร์ กศน. ที่จัดทำโดยหน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานส่งเสริม การศึกษานอกระบบและการศึกษาตลอดชีวิต สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ได้ให้นิยามความหมายของการศึกษาตามอัธยาศัย และการเรียนรู้ตามอัธยาศัยไว้ ดังนี้ :- “... การศึกษาตามอัธยาศัย (Informal Education) เป็นการศึกษาที่ เกิดขึ้นตามวิถีชีวิตที่ผู้เรียนเรียนรู้ด้วยตนเอง ตามความสนใจ ศักยภาพ ความ พร้อม และโอกาส โดยศึกษาจากประสบการณ์ การทำงาน บุคคล ครอบครัว สื่อมวลชน ชุมชน แหล่งความรู้ต่าง ๆ เพื่อเพิ่มพูนความรู้ ทักษะ ความบันเทิง และการพัฒนาคุณภาพชีวิต โดยมีลักษณะที่สำคัญคือ ไม่มีหลักสูตร ไม่มีเวลา เรี ย นที่ แ น่ น อน ไม่ จ ำกั ด อายุ ไม่ มี ก ารลงทะเบี ย น ไม่ มี ก ารสอบ ไม่ มี ก ารรั บ ประกาศนียบัตร มีหรือไม่มีสถานศึกษาที่แน่นอน เรียนที่ไหนก็ได้ สามารถเรียน ได้ตลอดเวลาและเกิดขึ้นในทุกช่วงวัยตลอดชีวิต การเรียนรู้ตามอัธยาศัย (Informal Learning) เป็นการเรียนรู้จาก ประสบการณ์ โดยตั้ ง ใจ หรื อ ไม่ ตั้ ง ใจ ได้ รั บ ความรู้ อ ย่ า งไม่ รู้ ตั ว โดยผ่ า นสื่ อ ต่าง ๆ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ สื่อบุคคล ฯลฯ สามารถนำความรู้นั้น ไปใช้ เช่น การดูละครทางโทรทัศน์เพื่อการผ่อนคลาย อ่านหนังสือ ดูรายการที่ให้ ความรู้ที่จัดขึ้นทางโทรทัศน์ ฟังข่าววิทยุ อ่านหนังสือพิมพ์ การท่องเที่ยวตาม สถานที่ ต่ า ง ๆ เป็ น ต้ น ผู้ เรี ย นเป็ น ผู้ ก ำหนดการเรี ย นรู้ ด้ ว ยตนเองนั บ ตั้ ง แต่ การเลือกที่จะเรียนรู้หรือไม่เรียน จะเรียนรู้เรื่องใดผู้เรียนเป็นผู้ประเมินผลการเรียน รู้ของตนเอง ...” (คัมภีร์ กศน., 2552) 10-030(001-110)P3.indd 9 1/6/11 6:05:18 PM
- 10. 10 การศึกษาตามอัธยาศัย มี นั ก การศึ ก ษาและท่ า นผู้ รู้ ไ ด้ อ ธิ บ ายความหมายของการศึ ก ษาตาม อั ธ ยาศั ย และการเรี ย นรู้ ต ามอั ธ ยาศั ย ไว้ แ ตกต่ า งกั น บ้ า งในรายละเอี ย ดแต่ ไ ม่ แตกต่างกันในสาระสำคัญ ดังนี้ :- การศึกษาตามอัธยาศัย เป็นการศึกษาที่ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเองตาม ความสนใจ ศักยภาพ ความพร้อมและโอกาส โดยศึกษาจากบุคคล ประสบการณ์ สังคม สภาพแวดล้อม สื่อหรือแหล่งความรู้อื่น ๆ การเรียนรู้ตามอัธยาศัย หมายถึง กระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่ผู้เรียน ได้เรียนรู้ด้วยตนเองตามความสนใจ ความถนัด โดยศึกษาจากบุคคล ประสบการณ์ สังคม สภาพแวดล้อม ธรรมชาติ สื่อหรือแหล่งความรู้อื่น ๆ (ทิศนา แขมมณี, 2552) การศึกษาตามอัธยาศัย หมายถึง การศึกษาที่เกิดขึ้นตามวิถีชีวิตซึ่งเป็น การเรียนรู้จากประสบการณ์ เช่น จากการทำงาน บุคคล ครอบครัว ชุมชน และ จากแหล่ ง ความรู้ ต่ า ง ๆ เพื่ อ เพิ่ ม พู น ความรู้ ทั ก ษะ เพื่ อ ความบั น เทิ ง และ การพั ฒ นาคุ ณ ภาพชี วิ ต ของตนเอง การอบรมสั่ ง สอนให้ ป ระพฤติ ป ฏิ บั ติ ต าม ระเบียบประเพณี พิธีกรรม วัฒนธรรมทางสังคม การเข้าร่วมกิจกรรมนันทนาการ การอ่านหนังสือ ดูภาพยนตร์ ฟังวิทยุ ดูโทรทัศน์ โดยมีลักษณะที่สำคัญคือ ไม่มี องค์กร ไม่มีระบบ และไม่จำกัดเวลา การศึกษาตามอัธยาศัย (Informal Education) เป็นกระบวนการเรียนรู้ ตลอดชีวิต ซึ่งบุคคลสามารถแสวงหาและรับความรู้ ทักษะ เจตคติ ความเข้าใจ ที่ ก ระจ่ า งชั ด เกี่ ย วกั บ ประสบการณ์ ใ นชี วิ ต ประจำวั น และการแสดงออกต่ อ สิ่งแวดล้อมรอบ ๆ ตัว (La Bell, 1892) 10-030(001-110)P3.indd 10 1/6/11 6:05:19 PM