SlideShare a Scribd company logo
Удам зүй
Г.Менделийн
хуулиуд
ГРЕГОР МЕНДЕЛЬ
УДАМ ЗҮЙ. Г.МЕНДЕЛИЙН ХУУЛИУД
Аливаа амьд биет өөрийн өвөрмөц шинж чанараа
үеэс үед дамжуулан хадгалж байдаг нь
удамшлаар тайлбарлагдана.
Удамшлын үндсэн хуулийг Грегор Мендель
(1822-1884) нээжээ. Эдгээр хууль нээгдсэнээр
удамшлын шинжлэх ухааны үндсэн суурь
тавигдсан.
Мендель
судалгаандаа
нэн
тохиромжтой
вандуйг
сонгож
чадсан
нь
амжилтанд
хүрэх
үндэс
болсон
юм.
Давамгайллын хууль:Бие биеэсээ зөвхөн нэг
хос шинжээр ялгарч байгаа бие махбодын
хооронд нийлүүлэг хийхийг нэг шинжийн
эрлийзжүүлэлт (моногибрид) гэдэг.
ВАНДУЙН ҮРИЙН ХЭЛБЭР, ӨНГӨ,
ХЭМЖЭЭ
МЕНДЕЛИЙН 1-Р ХУУЛЬ
Мендель ийм нэг хос шинжийг сонгон авч улаан
цэцэгтэй
вандуйг
цагаан
цэцэгтэй
вандуйтай эрлийзжүүлэхэд F1 дандаа улаан
цэцэгтэй ургамал гарчээ. F1-д цагаан
цэцэгтэй ургамал огт ургаагүйн учир юу
вэ?.
 Цаашид Мендель нэгдүгээр үеийн улаан цэцэгт
ургамлаа өөр хооронд нь (F1xF1) нийлүүлэгт
оруулж F2 ургамлыг гаргаж авахад тэдний ¾ нь
улаан цэцэгтэй, ¼ нь цагаан цэцэгтэй
байжээ.Энэ туршилтыг давтах тоолон хоёрдугаар
үед улаан ба цагаан цэцэгтэй ургамлын
харьцаа 3:1 байсан нь ямар нэг зүй тогтол
байгааг гэрчилж байв.

АНХНЫ ЭВЦЭЛДҮҮЛЭГ
ГЕНИЙН ХОС ЧАНАР
Цаашид Мендель тайлбарлахдаа шинж тэмдэг
болгоныг хариуцсан удамшлын нэгж байх
бөгөөд тэр нь хос байна гэжээ. Энэ нь орчин
ойлголтоор ген юм.
 Ген 2 гишүүнтэй байх ба гишүүн тус бүрийг
аллель гэнэ. Аллелийн 1 нь эхээс нөгөө нь
эцгээс ирж үр удамд генийн хослолыг бий
болгоно. Генийн энэ хос чанарыг аллелизм гэнэ.
Мендель давамгайлагч аллелийг том үсгээр,
ноёлогдогч аллелийг жижиг үсгээр тэмдэглэхийг
санал болгосон. Цэцгийн улаан өнгөний
давамгайлагч аллелийг “А” гэж авбал цагаан
өнгөний ноёлогдогч аллелийг “а” гэж авна.

ДАВАМГАЙЛЛЫН ХУУЛЬ
Мендель дараах байдлаар энэ зүй тогтлыг
тайлбарласан.Шинж тэмдэг бүхэнд түүний эсрэг
шинжийг олж болно.
 Жишээ нь: буржгар-шулуун , өндөр-нам ( үс ) гэх
мэт вандуйн цэцгийн улаан өнгийн эсрэг шинж нь
цагаан өнгө юм.
 Шинж тэмдгийн ийм эсрэг, тэсрэг байдал нэг нь
нөгөөдөө давамгайлж удамшдаг.
 Давамгайлж нэгдүгээр үед илэрч байгаа шинж
(улаан) –ыг доминант, нэгдүгээр үед илрэхгүй
байгаа шинж (цагаан)-ыг рецессив буюу
ноёлогдогч шинж гэж нэрлэжээ.

МЕНДЕЛИЙН 1,2-Р ХУУЛИУД
ПЕРВЫЙ ЗАКОН МЕНДЕЛЯ НА
ЯЗЫКЕ ХРОМОСОМ
МОНОГИБРИДНОЕ СКРЕЩИВАНИЕ
НА ПРИМЕРЕ ГЕНА ОКРАСКИ
ЦВЕТКА ГОРОХА
АНАЛИЗИРУЮЩЕЕ СКРЕЩИВАНИЕ
НА ПРИМЕРЕ ГЕНА ОКРАСКИ
ЦВЕТКА ГОРОХА
МЕНДЕЛИЙН II ХУУЛЬ
Мендель нэгдүгээр үеийн улаан цэцэгтэй
ургамалуудыг өөр хооронд нь эвцэлдүүлэхэд
хоёрдугаар үед эрлийзүүдийн харьцаа нь ¾ нь
улаан цэцэгтэй, ¼ нь цагаан цэцэгтэй байжээ.
 Ерөнхий харьцаа нь 3:1 байв. Мендель энэ
харьцааг тайлбарлахдаа:
 F1 –н ургамалууд Аа гентэй бөгөөд А ба а гэсэн
2 янзын бэлгийн эс үүсгэх боломжтой.
 Эдгээр бэлгийн эс өөр хоорондоо янз бүрийн
хоршлоор нийлж, үр тогтоход 1АА:2Аа:аа
харьцааг үүсгэх боломжтой.

МЕНДЕЛИЙН 2-Р ХУУЛЬ


Ингэж нэгдүгээр үеийн эрлийзүүд (Аа) -ийг өөр
хооронд нь нийлүүлэгт оруулахад хоёрдугаар үе
удамд анхны шинж тэмдэг 3:1 гэсэн харьцаагаар
ялгарч удамшихыг Менделийн 2-р хууль буюу
шинж тэмдгийн ялгарлын хууль гэж нэрлэдэг.



 
МЕНДЕЛИЙН 2-Р ХУУЛЬ
МЕНДЕЛИЙН 2-Р ХУУЛЬ
ВТОРОЙ ЗАКОН МЕНДЕЛЯ НА
ЯЗЫКЕ ХРОМОСОМ
МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
Өөр хоорондоо хоёр буюу түүнээс олон генээр
ялгарч байвал түүнийг полигибридийн (олон
шинжит эрлийзжүүлэг ) нийлүүлэг гэж нэрлэнэ.
Олон шинжит эрлийзжүүлгийн мөн чанарыг
төлөөлүүлж дигибрид (хоёр шинжээр ялгарах )
ниилүүлэг авч үзье.
 Мендель дигибридийн нийлүүлэгт вандуйн үрийн
өнгө, гадаргуугийн байдал гэсэн хоёр хос шинж
тэмдгийгсонгон авч эрлийзжүүлсэн байна.

Үүнд: шарөнгийн, гөлгөр гадаргуутай үртэй
ургамлыг, ногоон өнгийн хорчгор гадаргуутай үртэй
ургамалтай эрлийзжүүлжээ.

МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
Нэгдүгээр үеийн эрлийз – F1 шарөнгийн
гөлгөрүртэй ургажээ.
 Шар өнгийг тодорхойлогч аллель Ү, ногоон өнгийг ү
, үрийн гөлгөр гадаргууг R , хорчгор гадаргууг r -р
тэмдэглэжээ.
 Үрийн өнгийг тодорхойлогч генүүд Ү ү аллель,
үрийн гадаргуугийн байдлыгтодорхойлогч R r
генүүд хоорондоо аллель юм.
 Харин нь Ү ба R генүүд нь аллель биш бөгөөд
өөрөөр хромсом дээр байрлана.

МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
Нийлүүлэгт орсон шар, гөлгөрүртэй YYRR ургамал
YR ногоон хорчгор үртэй, yyrr ургамал “yr” гэсэн
бэлгийн эсээр үр тогтож, түүнээс 1 –р үеийн эрлийз
F1-YyRr гэсэн дигетерозигот үүснэ.
 Мейоз хуваагдлын механизмаар шинээр үүсэх
бэлгийн эсэд генийн аллелиуд нэг нэгээрээ салж
ордог.
 Тэгэхдээ бэлгийн эс бүхэнд ген бүрийг төлөөлсөн
аллель заавал байх ёстой.
 Тэгвэл YyRr биес YR Yr yR yr гэсэн хоршлоор 4
янзын гамет үүсгэх боломжтой ажээ.

МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
Энэ 4 төрлийн гамет янз бүрийн хоршлоор нийлж
үр тогтоход 16 янзын генотиптэй ургамал ургах
боломжтой. Эдгээр ургамлыг
фенотипийн
харьцаагаар авч үзвэл:
 Шар , гөлгөрүртэй =9, Ногоон, гөлгөр үртэй =3,
шар, хорчгор үртэй =3, ногоон , хорчгор үртэй =1
Бүгд 16 буюу 9:3:3:1 гэсэн харьцаагаар ялгарчээ.
 Ургалын үрийн өнгийг эс харгалзан ургамлын
үрийн гадаргууг шинж тэмдгийг авч үзвэл гөлгөр
үртэй ургамал 12, хорчгор үртэй ургамал 4 буюу
3:1 , мөн вандуйн өнгийг авч үзвэл 3:1
харьцаатай ялгарчээ.

МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
 Нэг

шинж тэмдгийг хариуцсан ген
нь
өөр
шинж
тэмдгийг
тодорхойлогч генээс хамаарахгүй
чөлөөт байдлаар удамшихыг
аллель бус генүүдийн бие биеэс үл
хамааран удамших хууль буюу
Менделийн 3-р хууль гэнэ.
МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ
ГЕНОТИП БА ФЕНОТИП
Бие махбодийн бүх генийн нийлбэрийг генотип,
харин нь генотип ба гадаад орчин хоёрын
харилцан үйлчлэлийн үр дүнд үүссэж хөгжсөн
бие махбодийн шинж тэмдгийн нийлбэр цогцсыг
фенотип гэнэ.
 Нэг генийн ижил аллелиудыг агуулсан бие
махбодийг гомозигот гэнэ.АА ба аа.
 Нэг генийн өөр өөр аллелиудыг Аа агуулж
байвал гетерозигот гэнэ.
 Гомозиготууд нь дандаа нэг төрлийн гаметууд
үүсгэх ба гетерозиготууд өөр өөр гаметүүсгэнэ.

ХАМ УДАМШИЛ
Өөр өөр хромсомд байрласан шинж тэмдгүүд
(ген)ийнхүү бие биеэс үл хамааран чөлөөт
хоршлоор удамшдаг. Жишээ нь хүний цусны АВО
бүлгийн ген 9-р хромсомд Rh резус бүлгийн ген
1-р хромсомд байрладаг учир энэ 2 шинж тэмдэг
бие биеэс үл хамааран чөлөөт байдлаар
удамшина.
 Харин
нь нэг хромсомд байрласан шинж
тэмдгүүд (ген) хамтдаа удамшдаг. Үүнийг хам
удамшил
гэнэ.
Давамгайлал
зөрчигдөх
тохиолдолууд элбэг байдаг. Үүнийг кодоминант
удамшил гэдэг.
 Жишээ нь хүний цусны MN, ABO бүлгийн
доминант аллелиуд 1 дор таарахад кодоминант
байдал үүсгэдэг.

АНХААРАЛ
ТАВЬСАНД
БАЯРЛАЛАА

More Related Content

What's hot

Эсийн хуваагдал
Эсийн хуваагдалЭсийн хуваагдал
Эсийн хуваагдал
night owl
 
Уургийн бионийлэгжил
Уургийн бионийлэгжилУургийн бионийлэгжил
Уургийн бионийлэгжил
Ts. Bayarkhuu, Murun, Khuwsgul, Erdmiin dalai complex school
 
эсийн бүтэц
эсийн бүтэцэсийн бүтэц
Хүний геномын асуудал биедаалт
Хүний геномын асуудал биедаалтХүний геномын асуудал биедаалт
Хүний геномын асуудал биедаалт
AnarmaaTsogtjargal
 
өсгөгч багаж
өсгөгч багажөсгөгч багаж
өсгөгч багаж
Sugar Gonchigdanzan
 
Бодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцооБодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцоо
Ts. Bayarkhuu, Murun, Khuwsgul, Erdmiin dalai complex school
 
шээс ялгаруулах 2 6
шээс ялгаруулах  2 6шээс ялгаруулах  2 6
шээс ялгаруулах 2 6otgonburenubuns
 
Biochemistry l 2
Biochemistry l 2Biochemistry l 2
Biochemistry l 2
Ikkee
 
Цусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцоо
Цусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцооЦусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцоо
Цусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцоо
Ts. Bayarkhuu, Murun, Khuwsgul, Erdmiin dalai complex school
 
Эсийн бодисын солилцоо
Эсийн бодисын солилцооЭсийн бодисын солилцоо
Эсийн бодисын солилцоо
Bilguun Ochirbat
 
эсийн молекул биологийн днх
эсийн молекул биологийн днхэсийн молекул биологийн днх
эсийн молекул биологийн днх
Ts. Bayarkhuu, Murun, Khuwsgul, Erdmiin dalai complex school
 
амьд биеийн үржлийн хэлбэр
амьд биеийн үржлийн хэлбэрамьд биеийн үржлийн хэлбэр
амьд биеийн үржлийн хэлбэр
Dolgormaa Doogii
 
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцооялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
Oidov Tungaa
 
Эс
ЭсЭс
эсийн онол,эсийн ангилал
эсийн онол,эсийн ангилал эсийн онол,эсийн ангилал
эсийн онол,эсийн ангилал Oidov Tungaa
 
эсийн бүтэц бүрхүүл бөөм сийвэн
эсийн бүтэц бүрхүүл бөөм  сийвэнэсийн бүтэц бүрхүүл бөөм  сийвэн
эсийн бүтэц бүрхүүл бөөм сийвэнOidov Tungaa
 

What's hot (20)

Эсийн хуваагдал
Эсийн хуваагдалЭсийн хуваагдал
Эсийн хуваагдал
 
Chromosome
ChromosomeChromosome
Chromosome
 
Уургийн бионийлэгжил
Уургийн бионийлэгжилУургийн бионийлэгжил
Уургийн бионийлэгжил
 
эсийн бүтэц
эсийн бүтэцэсийн бүтэц
эсийн бүтэц
 
Хүний геномын асуудал биедаалт
Хүний геномын асуудал биедаалтХүний геномын асуудал биедаалт
Хүний геномын асуудал биедаалт
 
өсгөгч багаж
өсгөгч багажөсгөгч багаж
өсгөгч багаж
 
Бодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцооБодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцоо
 
шээс ялгаруулах 2 6
шээс ялгаруулах  2 6шээс ялгаруулах  2 6
шээс ялгаруулах 2 6
 
Biochemistry l 2
Biochemistry l 2Biochemistry l 2
Biochemistry l 2
 
5 lekts
5 lekts5 lekts
5 lekts
 
Цусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцоо
Цусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцооЦусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцоо
Цусны эргэлтийн эрхтэн тогтолцоо
 
Эсийн бодисын солилцоо
Эсийн бодисын солилцооЭсийн бодисын солилцоо
Эсийн бодисын солилцоо
 
эсийн молекул биологийн днх
эсийн молекул биологийн днхэсийн молекул биологийн днх
эсийн молекул биологийн днх
 
Lecture8
Lecture8Lecture8
Lecture8
 
амьд биеийн үржлийн хэлбэр
амьд биеийн үржлийн хэлбэрамьд биеийн үржлийн хэлбэр
амьд биеийн үржлийн хэлбэр
 
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцооялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
 
Эс
ЭсЭс
Эс
 
Biol l 4
Biol l 4Biol l 4
Biol l 4
 
эсийн онол,эсийн ангилал
эсийн онол,эсийн ангилал эсийн онол,эсийн ангилал
эсийн онол,эсийн ангилал
 
эсийн бүтэц бүрхүүл бөөм сийвэн
эсийн бүтэц бүрхүүл бөөм  сийвэнэсийн бүтэц бүрхүүл бөөм  сийвэн
эсийн бүтэц бүрхүүл бөөм сийвэн
 

More from ariunsanaaubu (13)

Biochemistry l 8
Biochemistry l 8Biochemistry l 8
Biochemistry l 8
 
Biochemistry l 4
Biochemistry l 4Biochemistry l 4
Biochemistry l 4
 
Biochemistry l 3
Biochemistry l 3Biochemistry l 3
Biochemistry l 3
 
Biochemistry l 2
Biochemistry l 2Biochemistry l 2
Biochemistry l 2
 
Biochemistry l 1
Biochemistry l 1Biochemistry l 1
Biochemistry l 1
 
Biochemistry l7
Biochemistry l7Biochemistry l7
Biochemistry l7
 
Biochemistry l5
Biochemistry l5Biochemistry l5
Biochemistry l5
 
Biochemistry l 6
Biochemistry l 6Biochemistry l 6
Biochemistry l 6
 
Biol l 7
Biol l 7Biol l 7
Biol l 7
 
Biol l 1
Biol l 1Biol l 1
Biol l 1
 
Bio l 6
Bio l 6Bio l 6
Bio l 6
 
Bio l2
Bio l2Bio l2
Bio l2
 
Biol l 8
Biol l 8Biol l 8
Biol l 8
 

Biol l 3

  • 3. УДАМ ЗҮЙ. Г.МЕНДЕЛИЙН ХУУЛИУД Аливаа амьд биет өөрийн өвөрмөц шинж чанараа үеэс үед дамжуулан хадгалж байдаг нь удамшлаар тайлбарлагдана. Удамшлын үндсэн хуулийг Грегор Мендель (1822-1884) нээжээ. Эдгээр хууль нээгдсэнээр удамшлын шинжлэх ухааны үндсэн суурь тавигдсан. Мендель судалгаандаа нэн тохиромжтой вандуйг сонгож чадсан нь амжилтанд хүрэх үндэс болсон юм. Давамгайллын хууль:Бие биеэсээ зөвхөн нэг хос шинжээр ялгарч байгаа бие махбодын хооронд нийлүүлэг хийхийг нэг шинжийн эрлийзжүүлэлт (моногибрид) гэдэг.
  • 4.
  • 5.
  • 6.
  • 7.
  • 9. МЕНДЕЛИЙН 1-Р ХУУЛЬ Мендель ийм нэг хос шинжийг сонгон авч улаан цэцэгтэй вандуйг цагаан цэцэгтэй вандуйтай эрлийзжүүлэхэд F1 дандаа улаан цэцэгтэй ургамал гарчээ. F1-д цагаан цэцэгтэй ургамал огт ургаагүйн учир юу вэ?.  Цаашид Мендель нэгдүгээр үеийн улаан цэцэгт ургамлаа өөр хооронд нь (F1xF1) нийлүүлэгт оруулж F2 ургамлыг гаргаж авахад тэдний ¾ нь улаан цэцэгтэй, ¼ нь цагаан цэцэгтэй байжээ.Энэ туршилтыг давтах тоолон хоёрдугаар үед улаан ба цагаан цэцэгтэй ургамлын харьцаа 3:1 байсан нь ямар нэг зүй тогтол байгааг гэрчилж байв. 
  • 11. ГЕНИЙН ХОС ЧАНАР Цаашид Мендель тайлбарлахдаа шинж тэмдэг болгоныг хариуцсан удамшлын нэгж байх бөгөөд тэр нь хос байна гэжээ. Энэ нь орчин ойлголтоор ген юм.  Ген 2 гишүүнтэй байх ба гишүүн тус бүрийг аллель гэнэ. Аллелийн 1 нь эхээс нөгөө нь эцгээс ирж үр удамд генийн хослолыг бий болгоно. Генийн энэ хос чанарыг аллелизм гэнэ. Мендель давамгайлагч аллелийг том үсгээр, ноёлогдогч аллелийг жижиг үсгээр тэмдэглэхийг санал болгосон. Цэцгийн улаан өнгөний давамгайлагч аллелийг “А” гэж авбал цагаан өнгөний ноёлогдогч аллелийг “а” гэж авна. 
  • 12. ДАВАМГАЙЛЛЫН ХУУЛЬ Мендель дараах байдлаар энэ зүй тогтлыг тайлбарласан.Шинж тэмдэг бүхэнд түүний эсрэг шинжийг олж болно.  Жишээ нь: буржгар-шулуун , өндөр-нам ( үс ) гэх мэт вандуйн цэцгийн улаан өнгийн эсрэг шинж нь цагаан өнгө юм.  Шинж тэмдгийн ийм эсрэг, тэсрэг байдал нэг нь нөгөөдөө давамгайлж удамшдаг.  Давамгайлж нэгдүгээр үед илэрч байгаа шинж (улаан) –ыг доминант, нэгдүгээр үед илрэхгүй байгаа шинж (цагаан)-ыг рецессив буюу ноёлогдогч шинж гэж нэрлэжээ. 
  • 14. ПЕРВЫЙ ЗАКОН МЕНДЕЛЯ НА ЯЗЫКЕ ХРОМОСОМ
  • 15. МОНОГИБРИДНОЕ СКРЕЩИВАНИЕ НА ПРИМЕРЕ ГЕНА ОКРАСКИ ЦВЕТКА ГОРОХА
  • 16. АНАЛИЗИРУЮЩЕЕ СКРЕЩИВАНИЕ НА ПРИМЕРЕ ГЕНА ОКРАСКИ ЦВЕТКА ГОРОХА
  • 17. МЕНДЕЛИЙН II ХУУЛЬ Мендель нэгдүгээр үеийн улаан цэцэгтэй ургамалуудыг өөр хооронд нь эвцэлдүүлэхэд хоёрдугаар үед эрлийзүүдийн харьцаа нь ¾ нь улаан цэцэгтэй, ¼ нь цагаан цэцэгтэй байжээ.  Ерөнхий харьцаа нь 3:1 байв. Мендель энэ харьцааг тайлбарлахдаа:  F1 –н ургамалууд Аа гентэй бөгөөд А ба а гэсэн 2 янзын бэлгийн эс үүсгэх боломжтой.  Эдгээр бэлгийн эс өөр хоорондоо янз бүрийн хоршлоор нийлж, үр тогтоход 1АА:2Аа:аа харьцааг үүсгэх боломжтой. 
  • 18. МЕНДЕЛИЙН 2-Р ХУУЛЬ  Ингэж нэгдүгээр үеийн эрлийзүүд (Аа) -ийг өөр хооронд нь нийлүүлэгт оруулахад хоёрдугаар үе удамд анхны шинж тэмдэг 3:1 гэсэн харьцаагаар ялгарч удамшихыг Менделийн 2-р хууль буюу шинж тэмдгийн ялгарлын хууль гэж нэрлэдэг.   
  • 21.
  • 22.
  • 23.
  • 24. ВТОРОЙ ЗАКОН МЕНДЕЛЯ НА ЯЗЫКЕ ХРОМОСОМ
  • 25. МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ Өөр хоорондоо хоёр буюу түүнээс олон генээр ялгарч байвал түүнийг полигибридийн (олон шинжит эрлийзжүүлэг ) нийлүүлэг гэж нэрлэнэ. Олон шинжит эрлийзжүүлгийн мөн чанарыг төлөөлүүлж дигибрид (хоёр шинжээр ялгарах ) ниилүүлэг авч үзье.  Мендель дигибридийн нийлүүлэгт вандуйн үрийн өнгө, гадаргуугийн байдал гэсэн хоёр хос шинж тэмдгийгсонгон авч эрлийзжүүлсэн байна.  Үүнд: шарөнгийн, гөлгөр гадаргуутай үртэй ургамлыг, ногоон өнгийн хорчгор гадаргуутай үртэй ургамалтай эрлийзжүүлжээ. 
  • 26. МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ Нэгдүгээр үеийн эрлийз – F1 шарөнгийн гөлгөрүртэй ургажээ.  Шар өнгийг тодорхойлогч аллель Ү, ногоон өнгийг ү , үрийн гөлгөр гадаргууг R , хорчгор гадаргууг r -р тэмдэглэжээ.  Үрийн өнгийг тодорхойлогч генүүд Ү ү аллель, үрийн гадаргуугийн байдлыгтодорхойлогч R r генүүд хоорондоо аллель юм.  Харин нь Ү ба R генүүд нь аллель биш бөгөөд өөрөөр хромсом дээр байрлана. 
  • 27. МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ Нийлүүлэгт орсон шар, гөлгөрүртэй YYRR ургамал YR ногоон хорчгор үртэй, yyrr ургамал “yr” гэсэн бэлгийн эсээр үр тогтож, түүнээс 1 –р үеийн эрлийз F1-YyRr гэсэн дигетерозигот үүснэ.  Мейоз хуваагдлын механизмаар шинээр үүсэх бэлгийн эсэд генийн аллелиуд нэг нэгээрээ салж ордог.  Тэгэхдээ бэлгийн эс бүхэнд ген бүрийг төлөөлсөн аллель заавал байх ёстой.  Тэгвэл YyRr биес YR Yr yR yr гэсэн хоршлоор 4 янзын гамет үүсгэх боломжтой ажээ. 
  • 28. МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ Энэ 4 төрлийн гамет янз бүрийн хоршлоор нийлж үр тогтоход 16 янзын генотиптэй ургамал ургах боломжтой. Эдгээр ургамлыг фенотипийн харьцаагаар авч үзвэл:  Шар , гөлгөрүртэй =9, Ногоон, гөлгөр үртэй =3, шар, хорчгор үртэй =3, ногоон , хорчгор үртэй =1 Бүгд 16 буюу 9:3:3:1 гэсэн харьцаагаар ялгарчээ.  Ургалын үрийн өнгийг эс харгалзан ургамлын үрийн гадаргууг шинж тэмдгийг авч үзвэл гөлгөр үртэй ургамал 12, хорчгор үртэй ургамал 4 буюу 3:1 , мөн вандуйн өнгийг авч үзвэл 3:1 харьцаатай ялгарчээ. 
  • 29. МЕНДЕЛИЙН 3-Р ХУУЛЬ  Нэг шинж тэмдгийг хариуцсан ген нь өөр шинж тэмдгийг тодорхойлогч генээс хамаарахгүй чөлөөт байдлаар удамшихыг аллель бус генүүдийн бие биеэс үл хамааран удамших хууль буюу Менделийн 3-р хууль гэнэ.
  • 31.
  • 33. ГЕНОТИП БА ФЕНОТИП Бие махбодийн бүх генийн нийлбэрийг генотип, харин нь генотип ба гадаад орчин хоёрын харилцан үйлчлэлийн үр дүнд үүссэж хөгжсөн бие махбодийн шинж тэмдгийн нийлбэр цогцсыг фенотип гэнэ.  Нэг генийн ижил аллелиудыг агуулсан бие махбодийг гомозигот гэнэ.АА ба аа.  Нэг генийн өөр өөр аллелиудыг Аа агуулж байвал гетерозигот гэнэ.  Гомозиготууд нь дандаа нэг төрлийн гаметууд үүсгэх ба гетерозиготууд өөр өөр гаметүүсгэнэ. 
  • 34.
  • 35. ХАМ УДАМШИЛ Өөр өөр хромсомд байрласан шинж тэмдгүүд (ген)ийнхүү бие биеэс үл хамааран чөлөөт хоршлоор удамшдаг. Жишээ нь хүний цусны АВО бүлгийн ген 9-р хромсомд Rh резус бүлгийн ген 1-р хромсомд байрладаг учир энэ 2 шинж тэмдэг бие биеэс үл хамааран чөлөөт байдлаар удамшина.  Харин нь нэг хромсомд байрласан шинж тэмдгүүд (ген) хамтдаа удамшдаг. Үүнийг хам удамшил гэнэ. Давамгайлал зөрчигдөх тохиолдолууд элбэг байдаг. Үүнийг кодоминант удамшил гэдэг.  Жишээ нь хүний цусны MN, ABO бүлгийн доминант аллелиуд 1 дор таарахад кодоминант байдал үүсгэдэг. 

Editor's Notes

  1. {}