2. Cele polityki regionalnej

1. 2 Cele i zasady polityki regionalnej. Regiony europejskie. Organy przedstawicielskie regionów w UE

2. Cele polityki regionalnej Podział celow polityki regionalnej wg Z. Brodeckiego: Cele regionalne – skierowane do określonego typu regionów. Cele horyzontalne – skierowane do pewnych grup populacji krajów członkowskich, niezależnie od miejsca zamieszkania.

3. Cele polityki regionalnej c.d. w dniach 23-24 marca 1999 roku, w Berlinie postanowiono, że politykę regionalną w kolejnych latach wyznaczać będą trzy cele generalne: Cel 1; obejmuje regiony, w których PKB na 1 mieszkańca jest niższy od 75% średniej w Unii Europejskiej (mierzony parytetem siły nabywczej i obliczony na podstawie danych Wspólnoty za ostatnie trzy lata, dostępnych 26 marca 1999 roku), a także obszary, gdzie gęstość zaludnienia jest niższa niż 8 osób na 1 km

4. Cele polityki regionalnej c.d. Cel 2 ; skierowany jest do regionów przechodzących transformację gospodarczą: dotkniętych upadkiem przemysłu, przechodzących kryzys obszarów wiejskich i ośrodków rybołówstwa, a także dotkniętych kryzysem obszarów miast. Postanowiono, że pomoc ta realizowana będzie w sektorach, przy wypełnieniu określonych kryteriów.

5. Cele polityki regionalnej c.d. W ramach Celu 2 wyrożnia się sektory. Z. Brodecki przypisuje każdemu z nich konkretne warunki: strefy przemysłowe (poziom NUTS 3); wymagają realizacji następujących warunków łącznie: - stopa bezrobocia wyższa od średniej w Unii Europejskiej (w ostatnich trzech latach), - udział zatrudnionych w przemyśle równy lub wyższy od średniej w Unii - (w każdym roku, począwszy od 1985roku), - spadkowa tendencja liczby zatrudnionych w sektorze przemysłu* * Szerzej tematyka została omówiona w: K. Głębicka, M. Grewiński, Polityka spójności społeczno-gospodarczej Unii Europejskiej , Warszawa 2005.

6. Cele polityki regionalnej c.d. strefy wiejskie (poziom NUTS 3), musi charakteryzować: - gęstość zaludnienia niższa niż 100 mieszkańców na 1 km, bądź dwukrotnie wyższy od średniej w Unii udział zatrudnienia w rolnictwie (w każdym roku, począwszy od 1985 roku), - średnia stopa bezrobocia w ciągu ostatnich trzech lat wyższa od średniej Unii, lub występowanie trendów wskazujących na zmniejszanie opuncji zamieszkującej region (od 1985 roku)

7. Cele polityki regionalnej c.d. strefy miejskie o wysokim zaludnieniu, powinny spełnić jedno z kryteriów kwalifikacyjnych: - stopa długotrwałego bezrobocia wyższa od średniej w Unii Europejskiej, - wysoki poziom ubóstwa w miastach, w tym złe warunki mieszkaniowe, - wysoki stopień zanieczyszczenia środowiska, - wysoki poziom przestępczości, - niski poziom wykształcenia; strefy zależne od rybołówstwa (przybrzeżnego) charakteryzować powinny: - wysoki poziom zatrudnienia w sektorze rybołówstwa, - problemy związane z restrukturyzacją i koniecznością zmniejszenia zatrudnienia w tym sektorze.

8. Cele polityki regionalnej c.d. Cel 3 nakierowano na zwalczanie długotrwałego bezrobocia oraz wspomaganie adaptacji do zmian w przemyśle. Narzędziami do realizacji celu trzeciego są: edukacja, szkolenia, efektywna polityka rynku pracy, przeciwdziałanie społecznej alienacji. Zadanie to stanowi dopełnienie pozostałych, gdyż z pomocy w jego zakresie mogą korzystać regiony nieobjęte poprzednimi celami.

9. Zasady polityki regionalnej Polityka strukturalna UE jest oparta na następujących zasadach: Koncentracji – środki płynące z Unii Europejskiej są przeznaczone dla regionów, które znajdują się w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej; do tej grupy kwalifikują się regiony objęte pomocą w ramach celów funduszy strukturalnych. Partnerstwa – wertykalnego, czyli współpracy Komisji Europejskiej z odpowiednimi władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi; dzięki temu środki pomocowe kierowane są do obszarów, które potrzebują największego wsparcia oraz horyzontalnego, czyli prowadzenia konsultacji władz samorządowych i rządowych z partnerami społecznymi najbardziej zainteresowanymi planowanymi działaniami, co zwiększa efektywność i celowość pomocy.

10. Zasady polityki regionalnej c. d. Programowania (planowania) – pomoc przeznaczona jest na program trwałego rozwiązywania problemów danej gałęzi gospodarki lub danego regionu; w praktyce oznacza to konieczność formułowania wieloletnich planów rozwoju gospodarczego i wykorzystania środków publicznych; plany te opracowywane są w drodze konsultacji partnerskich. Kompatybilności (zgodności) z zapisami traktatów, celami i instrumentami innych wspólnych polityk (przede wszystkim konkurencji) oraz z wytycznymi ochrony środowiska.

11. Zasady polityki regionalnej c. d. Współfinansowania (dodatkowości) – oznacza, że dofinansowanie z UE ma uzupełniać fundusze z budżetu krajowego, (nie może go więc zastępować). Wysokość współfinansowania UE jest jasno określona i wynosi najczęściej: – do 75% dla regionów celu 1 (w tym nie mniej niż 50% pomocy publicznej), – do 50% i co najmniej 25% środków publicznych wydatków w regionach celu 2 i 3, – w wypadku inwestycji generującej przychody: – infrastruktura – do 40% (regiony celu 1) i do 25% (regiony celu 2), – przedsiębiorstwo – do 35% kosztów (regiony celu 1) lub do 15% (regiony celu 2) Pomocniczośc i (subsydiarności) – nie jest to bezpośrednio zasada polityki strukturalnej; jest to natomiast podstawowa zasada funkcjonowania UE; władze wyższego szczebla nie mogą podejmować działań w sprawach, których załatwienie leży w gestii władz niższego szczebla; na tej zasadzie opierają się stosunki między Komisją Europejską a państwami członkowskimi i regionami.

12. Regiony w Unii Europejskiej W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w Unii Europejskiej uległa wzmocnieniu pozycja regionów. To właśnie w regionach reprezentanci społeczności lokalnych często wybierani są w wyborach bezpośrednich, dzięki czemu władze lepiej dostrzegają problemy i zróżnicowania rozwojowe panujące na ich obszarach. W porozumieniu z władzami centralnymi oraz Komisją Europejską kierują właściwe działania, których celem jest zmniejszenie dysproporcji w rozwoju. To właśnie jest regionalna polityka strukturalna (polityka regionalna UE).

13. Państwa członkowskie pragną wzmocnienia jedności swych gospodarek i zabezpieczenia ich harmonijnego rozwoju poprzez redukowanie zróżnicowań istniejących między regionami oraz łagodzenie zacofania regionów mniej uprzywilejowanych. (Preambuła Traktatu Rzymskiego o ustanowieniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, 1957)

14. 