Religia jako zjawiskospołeczno – kulturowe. religia jest formą świadomości społecznej, na którą składają się wierzenia, poglądy i wyobrażenia wyznawców , stanowiące doktrynę religijną , istotą której jest wyznanie wiary obowiązujące wszystkich wyznawców danej religii; elementy doktryny religijnej: teoria absolutu osobowego lub nieosobowego (teologia), teoria wszechświata (kosmologia), teoria człowieka (antropologia religijna).
3.
Formy organizacyjne zbiorowościwierzących: kościoły, zrzeszenia religijne, związki wyznaniowe, stowarzyszenia, religijne zbory. ZWIĄZEK WYZNANIOWY: specyficzny typ zorganizowanej społeczności ludzkiej, posiadający określony ustrój wewnętrzny, zdolny do wytworzenia organów władzy, spełniających funkcje wewnętrzne i reprezentujący związek na zewnątrz oraz uprawnionych do określonych praw i obowiązków swoich członków. nie jest to typowa organizacja społeczna ze względu na cel działalności – zaspokajanie potrzeb duchowych .
4.
Wolność sumienia awolność wyznania wolność sumienia obejmuje prawo jednostki do swobodnego kształtowania swojego światopoglądu pod wpływem dowolnych idei, prawo zmiany jednego światopoglądu na inny, prawo bycia areligijnym. nie posiada żadnych ograniczeń. wolność wyznania to prawo uzewnętrzniania i manifestowania swych poglądów i przekonań w sferze wiary; to rozszerzony zakres wolności sumienia. jest regulowana przez państwo.
5.
Tworzenie związków wyznaniowych Prawo wniesienia wniosku o rejestracje przysługuje grupie co najmniej 100 obywateli polskich. Wniosek o rejestrację musi zawierać: Listę wiernych założycieli. Informacje o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania. Informację o podstawowych celach, źródłach, zasadach doktrynalnych i obrzędach religijnych. Adres siedziby oraz dane osób wchodząc do kierowniczych organów wykonawczych.
6.
Prawo wyznaniowe kompleksnorm wydanych lub uznanych przez państwo, określających sytuację jednostki ze względu na jej wyznanie, regulujących stosunek państwa do związków wyznaniowych ; w jego skład wchodzą przepisy: Konstytucji, ustawy o stosunku państwa do określonego związku, przepisy z zakresu administracji państwowej, statuty związków wyznaniowych, Konkordat, umowy międzynarodowe o gwarancjach wolności wyznania, inne akty prawne administracji dotyczące spraw wyznaniowych.
7.
Deklaracja ZO ONZz 25 XI 1981 w Sprawie wyeliminowania Wszelkich Form Nietolerancji i Dyskryminacji Opartych na Religii lub Przekonaniach Katalog wolności religijnych : 1) modlitwy i prawo zgromadzania się dla potrzeb religii, jak też ustanawiania i utrzymywania placówek temu celowi służących; 2) ustanawiania i utrzymywania stosownych instytucji charytatywnych lub humanitarnych; 3) produkowania, nabywania i wykorzystywania, w stosownym zakresie koniecznych artykułów i materiałów związanych z rytuałem albo obyczajami danej religii lub przekonań; wydawania odpowiednich publikacji w tych dziedzinach; nauczania religii w odpowiednich do tego placówkach; uzyskiwanie dobrowolnych wkładów finansowych 7) Szkolenia i wyznaczania odpowiednich przewodników 8) przestrzegania dni odpoczynku i świąt (ceremonii) 9) utrzymywania kontaktów ze wspólnotami religijnymi w kraju i za granicą. ;
8.
Pozycja religii wKonstytucji RP (art. 53) „ Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyjmowania religii według własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie… Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani nie uczestniczenia w praktykach religijnych. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania”.
9.
Ustawa z dnia17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania podstawa tworzenia związków wyznaniowych w Polsce; rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych ( prowadzi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji; wpisanie do rejestru następuje po złożeniu deklaracji o utworzeniu kościoła lub związku wyznaniowego oraz wniosku o wpis do rejestru Ponadto, z tego dnia inne pochodzą ,,ustawy majowe’’: * Ustawa o stosunku Państw do Kościoła Katolickiego w RP *Ustawa o zabezpieczeniu społecznym duchownych Powołanie komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu i Polskiej Rady Ekumenicznej
10.
Kościoły i związkiwyznaniowe działające w oparciu o ustawy: Kościół Katolicki Polski Kościół Autokefaliczny Kościół Ewangelicko – Augsburski Kościół Ewangelicko-Reformowany Kościół Ewangelicko-Metodystyczny Starokatolicki Kościół Mariawitów Wschodni Kościół Staroobrzędowy (nie posiadający hierarchii duchownej) Muzułmański Związek Religijny Karaimski Związek Religijny Kościół Polskokatolicki Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Kościół Chrześcijan Baptystów Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich Kościół Zielonoświątkowy
11.
Polityka wyznaniowa wPolsce oddzielenie kościołów i innych związków wyznaniowych od państwa ; swoboda dla kościołów i innych związków wyznaniowych w wypełnianiu swych funkcji religijnych ; równouprawnienie dla wszystkich wspólnot religijnych bez względu na ich status prawny.
12.
Kościół katolicki wPolsce Polscy katolicy stanowią 36,6 mln ob., którzy należą do 10114 parafii. Pracuje w nich 28546 księży, w tym 22221 diecezjalnych i 6325 zakonnych oraz 23304 siostry zakonne i 1522 braci zakonnych, jest też 7 diakonów. Kościół w Polsce dzieli się na 45 jednostek terytorialnych (metropolie, diecezje obrządków łacińskiego i bizantyńskiego, ordynariat polowy). W Polsce jest 133 biskupów, 14418 katechetów. Na jedną parafię średnio przypada 2,62 księdza, a na jednego księdza 1283 katolików. W seminariach kształci się ok. 8200 kleryków. Kościół prowadzi 1240 przedszkoli i szkół podstawowych, 417 szkół niepełnych średnich i średnich oraz 69 szkół wyższych i uniwersytetów. Do Kościoła należy ponadto: 33 szpitale, 244 ambulatoria, 267 domów starców, zakładów opieki, 538 sierocińców i domów dziecka, 1820 poradni rodzinnych, 1462 wychowawcze ośrodki specjalne, 287 innych instytucji charytatywnych Metropolici kard. Stanisław Dziwisz abp Stanisław Gądecki (wiceprzewodniczący KEP ) abp Tadeusz Gocłowski abp Marian Gołębiewski abp Zygmunt Kamiński abp Józef Michalik (przewodniczący KEP ) abp Henryk Muszyński abp Stanisław Nowak abp Kazimierz Nycz abp Edward Ozorowski abp Wojciech Ziemba abp Damian Zimoń abp Władysław Ziółek abp Józef Życiński
13.
Konkordat traktat pomiędzy RP a Stolicą Apostolską , regulujący stosunki państwo – Kościół katolicki; „ państwo i Kościół działają na zasadzie autonomii i niezależności” podpisany 28 lipca 1993 r . przez arcybiskupa Józefa Kowalczyka, Nuncjusza Apostolskiego w Polsce i Krzysztofa Skubiszewskiego, ówczesnego Ministra Spraw Zagranicznych w rządzie Hanny Suchockiej, ratyfikowany 23 lutego 1998 r .; potwierdzał osobowość prawną Kościoła, gwarancję wolności pełnienia jego misji, swobodę sprawowania kultu, obsadzania stanowisk kościelnych; wprowadzał instytucję małżeństwa konkordatowego.
14.
Zróżnicowanie wewnętrzne Kościołanajwiększa liczebnie grupa – ponad 90 % Polaków deklaruje przynależność do Kościoła rzymsko – katolickiego; poglądy duchownych w sprawach natury politycznej, moralnej, narodowej, międzynarodowej – dwa nurty: intelektualny – zmierzający do pogłębiania wiary w wymiarze duchowym, filozoficznym, ewangelicznym; populistyczny – bazujący głównie na obrzędach, zbiorowych ceremoniach, zewnętrznych atrybutach wiary, podkreślający polskość jako wyjątkową zaletę.
15.
Rola Kościoła wprzywróceniu demokracji Kościół jako istotny segment powstającej sceny politycznej: rola mediatora , łagodzącego spory i protesty strajkujących; udział przedstawicieli Kościoła w rozmowach w Magdalence: bp Tadeusz Gocłowski, ks. Alojzy Orszulik . znaczenie Jana Pawła II w obaleniu komunizmu.
16.
Demokracja a nauczanieKościoła „ Kościół docenia demokrację jako system, który zapewnia udział obywateli w decyzjach politycznych i rządzonym gwarantuje możliwość wyboru oraz kontrolowania własnych rządów, a także – kiedy należy to uczynić – zastępowania ich w sposób pokojowy innymi”. Encyklika „Centesimus annus” Kościół nie utożsamia się z żadną wspólnotą polityczną ani też nie wiąże się z żadnym systemem politycznym; Kościół i wspólnota polityczna są od siebie niezależne i autonomiczne.
17.
Stanowisko Kościoła wobecintegracji europejskiej „Wspólne słowo polskich i niemieckich biskupów z okazji 30 rocznicy wymiany listów (1965-1995)”: poparcie dla idei zjednoczenia Europy (stanowisko Jana Pawła II); warunek: struktury europejskie muszą uwzględniać specyfikę polskiego narodu, jego duchowość i historyczne uwarunkowania.
18.
Kościół Unicki UkraińskiKościół Katolicki obrządku bizantyjskiego (oficjalnie "Kościół Katolicki Obrządku Bizantyjsko-Ukraińskiego", potocznie także "Cerkiew unicka", - największy z katolickich Kościołów wschodnich , działający głównie na terenach dzisiejszej zachodniej Ukrainy i wschodniej Polski Jest to Kościół wschodni, tradycji bizantyjskiej, wchodzący w skład Kościoła katolickiego i uznający prymat papieża. Nazwę Kościół greckokatolicki wprowadziła cesarzowa Maria Teresa w 1774 r. roku dla odróżnienia wiernych tej wspólnoty od wiernych Kościoła rzymskokatolickiego oraz Kościoła katolickiego obrządku ormiańskiego. Inne nazwy dla tego Kościoła: Kościół unicki, Kościół greckokatolicki, ukraiński Kościół katolicki, Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, kijowski Kościół katolicki. Podział administracyjny: Archieparchia (archidiecezja) przemysko-warszawska; Eparchia (diecezja) wrocławsko-gdańska
19.
Polski Autokefaliczny KościółPrawosławny drugi pod względem liczebności kościół w Polsce – liczy ok. 500 tys . wiernych Ustawa z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego: prawo do obchodzenia świąt prawosławnych według kalendarza juliańskiego; swoboda w sprawowaniu misji religijnej; śluby ze skutkami cywilnoprawnymi . na czele Kościoła stoi obecnie metropolita Sawa
20.
Kościół Ewangelicko –Augsburski w Polsce liczy 87 tys . wiernych; ustawa z 13 kwietnia 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w Rzeczpospolitej Polskiej zwolnienie z pracy w dni świąteczne; ślub wyznaniowy ze skutkami cywilno – prawnymi; najwyższą władzą w Kościele jest Synod, jego prezesem jest obecnie ks. Jerzy Samiec Podział na diecezje Cieszyńską, Katowicką, Mazurską , Pomorsko-Wielkopolską, Warszawską, Wrocławską
21.
Judaizm Ustawa z20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczpospolitej Polskiej: „ Gminy żydowskie zrzeszają pełnoletnie osoby wyznania mojżeszowego, posiadające obywatelstwo polskie, zamieszkałe na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej” prawo do zwolnień z pracy lub nauki w dni żydowskich świąt; prawo do nauczania religii mojżeszowej, prowadzenia szkół i placówek charytatywnych; Zezwolenie na naukę religii mojżeszowej i prowadzenie szkół Prawo do restytucji mienia Liczba wiernych – ok. 10 tys. w ośmiu gm. 1999 r.
22.
Ruch ekumeniczny nurtchrześcijański propagujący porozumienie i współpracę między Kościołami , a w dalszej perspektywie przywrócenie jedności chrześcijan; warunkiem wzajemnego zbliżenia ma być nawiązywanie dialogu ; struktury organizacyjne powołane w celu szerzenia idei ekumenizmu: Sekretariat do Spraw Jedności Chrześcijan, Komisja do Spraw Stosunków Religijnych z Judaizmem, Komisja Episkopatu ds. Dialogu z Judaizmem. Wystąpienia Jana Pawła II w New Delhi (1999) i w Izraelu (2000)
23.
Literatura: M. Pietrzak, Prawo wyznaniowe , Warszawa 1995. J. Gowin, Kościół w czasach wolności , Kraków 1999. M. Marczewska-Rytko, Religie niechrześcijańskie w Polsce , Lublin 1997. A. Michnik, Kościół, lewica, dialog , Warszawa 1998. www.episkopat.pl www.cerkiew.pl www.luteranie.pl www.karaimi.org.pl
