ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΓΠΟΥΗ
30.000-10.000 π.Υ.
 Ο Homo sapiens (ιαηηκηθά: «Άνθρωπος ο σοφός»), είπε
βμιεοηεί μηα πανά! Γίπε ηνμθή, ζπίηη, νμύπα, πνμζηαζία.
Ονγακώκμκηαξ ηε δςή ημο ζηεκ θμηκόηεηα, θαηάθενε κα θάκεη
όιεξ ηηξ απαναίηεηεξ γηα ηεκ επηβίςζή ημο δμοιεηέξ θαη κα ημο
πενηζζεύεη θάπμημξ πνόκμξ… Ση ήηακ ημ πνώημ πμο έθακε μόιηξ
βνήθε ημ πνόκμ; Έθακε ηέπκε!
 Γηαηί δςγνάθηζε; Γηαηί ημ είπε ακάγθε. Γηαηί ημο άνεζε! Αιιά θαη
γηα έκακ άιιμ, ελίζμο ζεμακηηθό ιόγμ: γηα κα επηθμηκςκήζεη. Οη
δςγναθηέξ ηςκ ζπειαίςκ δεκ είκαη μόκμ δείγμαηα ηέπκεξ, αιιά
θαη ε πνώηε γναθή (γναθή ηεξ δωήξ = δω+γναθηθή). Μέζς ηεξ
δςγναθηθήξ μ homo sapiens επηθμηκςκεί με ηα άιια μέιε ηεξ
μμάδαξ αιιά θαη «μαδί μαξ», “πενηγνάθμκηαξ” ηε δςή ημο.
Homo sapiens
ΓΠΙΜΓΡΟΤ΢ ΠΓΡΙΟΔΟΙ
 Ωνηκηάθηα (30.000-20.000 π.Υ.): όιεξ μη ακαπαναζηάζεηξ
(ζοκήζςξ δώςκ) πνμζεγγίδμκηαη με έκα γναμμηθό-νεαιηζηηθό
ηνόπμ απεηθόκηζεξ.
 Σαιμοηναία (20.000-14.000 π.Υ.): πμο ήηακ μηα μεηαβαηηθή
πενίμδμξ
 Μαγδαιήκηα (14.000-10.000 π.Υ.): μη ακαπαναζηάζεηξ
πνμζεγγίδμκηαη με ηνόπμ πμο πιεζηάδεη ανθεηά ημ θοζηθό
πνόηοπμ (δει. θοζημθναηηθά, καημοναιηζηηθά)
Ο homo sapiens…
 ….πήνε έκα θαμέκμ θιαδί θαη
άνπηζε κα δςγναθίδεη ζημ
εζςηενηθό ηςκ ζπειαίςκ, ζηηξ
πιαηηέξ πέηνεξ, ζηα δένμαηα.
Με ημκ θαηνό ζέιεζε κα βάιεη
πνώμα ζηε δςγναθηά ημο γηα κα
απμδώζεη θαιύηενα ημ ζέμα.
Έηζη έλοζε πέηνεξ, μάδερε
πώμα από δηάθμνεξ
πενημπέξ, ημ ακαθάηερε με λενά
ηνημμέκα θύιια θαη έθηηαλε ηα
πνώηα ημο πνώμαηα. Η πνώηε
παιέηα ηεξ ακζνςπόηεηαξ είπε
ζηεζεί! Σμ ηαλίδη ζηε μαγεία ηεξ
ακζνώπηκεξ δεμημονγίαξ είπε
ανπίζεη!
Σα πνώμαηα….
 Η παιέηα ημο πνώημο δςγνάθμο
είπε πενημνηζμέκα πνώμαηα. Κύνημ
παναθηενηζηηθό είκαη ημ μαύνμ
πενίγναμμα. Γθηόξ από αοηό είπε
ώπνα, θεναμηδί, θαθέ θαη ηηξ
απμπνώζεηξ μεηαλύ θόθθηκμο θαη
θίηνηκμο. Υνεζημμπμηεί ιμηπόκ δεζηά
πνώμαηα ηεξ γεξ, αθμύ ζηε γε (ζημ
πώμα) ηα βνίζθεη. Βεβαίςξ δεκ έπεη
πηκέια, γηα αοηό πνεζημμπμηεί ηα
λύια, ηεκ παιάμε θαη ηα δάπηοιά
ημο.
Τι ζωγράφιζε ο
homo sapiens;
Σμ πημ ζεμακηηθό θαη έκημκμ ζημηπείμ
ηεξ δςήξ ημο, ημ θοκήγη. Οη
πενηζζόηενεξ από ηηξ ζπειαημγναθίεξ
απεηθμκίδμοκ δώα
(βίζςκεξ, ειάθηα, ηάνακδμοξ θαη
αγνημθάηζηθα), θαη θάπμηεξ από αοηέξ
ημοξ θοκεγμύξ θαη ηα δώα. Οη
θοκεγμί, θαηά πάζα
πηζακόηεηα, δςγνάθηδακ γηαηί πίζηεοακ
όηη ε απεηθόκηζε εκόξ δώμο ζα
ελαζθάιηδε έκα επηηοπεμέκμ
θοκήγη, δει. όηη ε δςγναθηά ζα είπε
μαγηθέξ ηδηόηεηεξ. Σα ίπκε θαη ηα βέιε
πμο βνέζεθακ θμκηά ή πάκς ζηηξ
θηγμύνεξ ηςκ δώςκ, πηζακόκ κα ηα
έθακακ μη θοκεγμί ςξ μένμξ μηαξ
ηειεημονγίαξ, γηα κα ελαζθαιίζμοκ ηεκ
επηηοπία ζημ πναγμαηηθό θοκήγη.
«Αθνμδίηεξ»
Οη πημ γκςζηέξ
ακζνώπηκεξ μμνθέξ
(ςνηκάθηα
πενίμδμξ), ήηακ
ζοκήζςξ γοκαηθείεξ.
Πνόθεηηαη γηα
μηθνά, απνόζςπα
εηδώιηα (ιαηνεοηηθά
αγαιμαηίδηα), με
αηνμθηθά
πένηα, ιεπημμενή
απεηθόκηζε
μαιιηώκ, ηενάζηηα
ζηήζε θαη μενμύξ πμο
είκαη ε ζπεμαημπμίεζε
ηεξ γοκαηθείαξ
γμκημόηεηαξ.
΢πήιαημ Πεξ Μενι
(Γαιιία)
Απμηύπςμα πενημύ (15.000-
12.000 π.Υ.)
Μπμνεί ημ απμηύπςμα ημο
πενημύ ημο θαιιηηέπκε κα
πνεζίμεοε ςξ «οπμγναθή» ή
ςξ άιιε έκδεηλε!
ΓΤΡΗΜΑΣΑ…
Σα πημ παιηά δείγμαηα ηεξ
ακζνώπηκεξ δςγναθηθήξ
πνμκμιμγμύκηαη πενίπμο
ζηα 35.000 πνόκηα π.Υ.. Οη
πενηζζόηενεξ θαη
ςναηόηενεξ δςγναθηέξ ηςκ
ζπειαίςκ βνέζεθακ ζηε
ΝΔ Γαιιία (Λαζθό –
15.000 π.Υ., Λμνηέ, Νηό)
θαη ζηε βόνεηα θαη
ακαημιηθή Ιζπακία
(Αιηαμίνα – 10.000
π.Υ.), από ηεκ Πμνημγαιία
μέπνη ηεκ Ρςζία αιιά θαη
ζηε ΢απάνα (Σαζίιη).
΢ΑΥΑΡΑ-
ΣΑ΢ΙΛΙ
Ο άκζνςπμξ ηςκ ζπειαίςκ μαξ
απμδεηθκύεη όηη ε δςγναθηθή δεκ είκαη
μηα ηέπκε γηα ημοξ ιίγμοξ, δεκ είκαη ε
ηέπκε ηςκ επηδέληςκ θαη ηθακώκ, αιιά
ε ηέπκε ηςκ ακζνώπςκ. Έηζη
απμθαζηζηά ηε ζπέζε μαξ με ηεκ ηέπκε
θαη ζπάεη ηε ιόγηα δηαμεζμιάβεζή
ηεξ, αοηή πμο ηεκ έπεη θιείζεη ζηα
μμοζεία θαη μόκμ ςξ ηέημηα ηεκ
απμδέπεηαη. Ο άκζνςπμξ ηςκ
ζπειαίςκ ζπάεη ηε ζπέζε ηεξ ηέπκεξ
με ημ πνεμαηηζηήνημ αληώκ αιιά θαη με
μπμηαδήπμηε ανπή θαη ελμοζία, γηα κα
ηεκ απμδώζεη αοημύζηα ζημοξ θμηκμύξ
ζκεημύξ. Γηαηί ε ηέπκε είκαη
ακάγθε, έθθναζε, δεμημονγία θαη
θηήμα όιωκ ηωκ ακζνώπωκ.
Θα λακακμίλεη ημ ζπήιαημ ηεξ
Αιηαμίνα;
 Ακηηδνάζεηξ ζημοξ επηζηεμμκηθμύξ θύθιμοξ πνμθαιεί ημ εκδεπόμεκμ κα
ακμίλεη λακά γηα ημ θμηκό ημ δηάζεμμ γηα ηηξ βναπμγναθίεξ ημο ζπειαίμο
ηεξ Αιηαμίνα, ζηεκ Ιζπακία.
 Σμ ζπήιαημ παναμέκεη θιεηζηό από ημ 2002, μεηά από ζύζηαζε
εμπεηνμγκςμόκςκ πμο είπακ παναηενήζεη δεμηά ζηηξ βναπμγναθίεξ από
βαθηήνηα ηα μπμία μεηέθενακ μη επηζθέπηεξ.
 ΢ηεκ πνμμπηηθή αοηή απάκηεζε με άνζνμ ηεξ ε Κάνμεκ Νηναι, εθδόηνηα
ημο εβδμμαδηαίμο επηζηεμμκηθμύ εκηύπμο “Chemical & Engineering
News”. Η θα Νηναι εθθνάδεη ηεκ ανκεηηθή ηεξ ζηάζε ζηεκ πνμμπηηθή
ημο κα θαηαζηεί ημ ζπήιαημ επηζθέρημμ, ημκίδμκηαξ όηη ημ δημλείδημ ημο
άκζναθα από ηεκ ακαπκμή ηςκ επηζθεπηώκ, μ ηδνώηαξ, αθόμε θαη ηα
βήμαηά ημοξ μπμνμύκ κα απμβμύκ μμηναία γηα ηηξ βναπμγναθίεξ πμο
θαηέδεηλακ ημ κμεηηθό επίπεδμ ηςκ πνςηόγμκςκ ακζνώπςκ αιιά θαη
εκέπκεοζακ ζύγπνμκμοξ θαιιηηέπκεξ (όπςξ ημκ Πηθάζμ). Σέιμξ
ζπμιηάδεη ηεκ επηζηεμμκηθή ακηίδναζε ζηεκ πνμμπηηθή πενημνηζμέκε
επακαιεηημονγία ημο ζπειαίμο ςξ ηόπμο επίζθερεξ αιιά θαη ηνόπμοξ
πενημνηζμμύ ηεξ δεμηάξ ζηηξ βναπμγναθίεξ.
ΠΑΡΑ΢ΣΑ΢Η ΣΑΤΡΟΤ-ΑΛΣΑΜΙΡΑ
Οη βναπμγναθίεξ ζηα ζπήιαηα ημο
Λαζθό
 Μηα ηοπαία ακαθάιορε από ηέζζενηξ Γάιιμοξ πηηζηνηθάδεξ ηςκ
πενίθεμςκ ζπειαίςκ ημο Λαζθό , ζηα Πονεκαία. ζηηξ 12
΢επηέμβνίμο ημο 1940 ,μεηαθίκεζε ηεκ ηζημνία ηεξ Σέπκεξ
μενηθέξ πηιηάδεξ πνόκηα πνμξ ηα πίζς .
 Σμ ζπήιαημ ημο Λαζθό, πμο απμθαιείηαη ε Καπέια ΢ηληίκα ηεξ
πνμσζημνηθήξ ηέπκεξ, έθιεηζε γηα ημ θμηκό ημ 1961, όηακ έθακακ
ηεκ εμθάκηζή ημοξ μη πνώημη πνάζηκμη ιεθέδεξ από θύθε. Οη
ημονίζηεξ επηζθέπημκηαη ζήμενα έκα ακηίγναθμ ημο ζπειαίμο
πμο θαηαζθεοάζηεθε από ηε γαιιηθή θοβένκεζε ζε θμκηηκή
πενημπή.
2. Η τέχνη των σπηλαίων

2. Η τέχνη των σπηλαίων

  • 1.
    ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΓΠΟΥΗ 30.000-10.000 π.Υ. Ο Homo sapiens (ιαηηκηθά: «Άνθρωπος ο σοφός»), είπε βμιεοηεί μηα πανά! Γίπε ηνμθή, ζπίηη, νμύπα, πνμζηαζία. Ονγακώκμκηαξ ηε δςή ημο ζηεκ θμηκόηεηα, θαηάθενε κα θάκεη όιεξ ηηξ απαναίηεηεξ γηα ηεκ επηβίςζή ημο δμοιεηέξ θαη κα ημο πενηζζεύεη θάπμημξ πνόκμξ… Ση ήηακ ημ πνώημ πμο έθακε μόιηξ βνήθε ημ πνόκμ; Έθακε ηέπκε!  Γηαηί δςγνάθηζε; Γηαηί ημ είπε ακάγθε. Γηαηί ημο άνεζε! Αιιά θαη γηα έκακ άιιμ, ελίζμο ζεμακηηθό ιόγμ: γηα κα επηθμηκςκήζεη. Οη δςγναθηέξ ηςκ ζπειαίςκ δεκ είκαη μόκμ δείγμαηα ηέπκεξ, αιιά θαη ε πνώηε γναθή (γναθή ηεξ δωήξ = δω+γναθηθή). Μέζς ηεξ δςγναθηθήξ μ homo sapiens επηθμηκςκεί με ηα άιια μέιε ηεξ μμάδαξ αιιά θαη «μαδί μαξ», “πενηγνάθμκηαξ” ηε δςή ημο.
  • 2.
  • 3.
    ΓΠΙΜΓΡΟΤ΢ ΠΓΡΙΟΔΟΙ  Ωνηκηάθηα(30.000-20.000 π.Υ.): όιεξ μη ακαπαναζηάζεηξ (ζοκήζςξ δώςκ) πνμζεγγίδμκηαη με έκα γναμμηθό-νεαιηζηηθό ηνόπμ απεηθόκηζεξ.  Σαιμοηναία (20.000-14.000 π.Υ.): πμο ήηακ μηα μεηαβαηηθή πενίμδμξ  Μαγδαιήκηα (14.000-10.000 π.Υ.): μη ακαπαναζηάζεηξ πνμζεγγίδμκηαη με ηνόπμ πμο πιεζηάδεη ανθεηά ημ θοζηθό πνόηοπμ (δει. θοζημθναηηθά, καημοναιηζηηθά)
  • 4.
    Ο homo sapiens… ….πήνε έκα θαμέκμ θιαδί θαη άνπηζε κα δςγναθίδεη ζημ εζςηενηθό ηςκ ζπειαίςκ, ζηηξ πιαηηέξ πέηνεξ, ζηα δένμαηα. Με ημκ θαηνό ζέιεζε κα βάιεη πνώμα ζηε δςγναθηά ημο γηα κα απμδώζεη θαιύηενα ημ ζέμα. Έηζη έλοζε πέηνεξ, μάδερε πώμα από δηάθμνεξ πενημπέξ, ημ ακαθάηερε με λενά ηνημμέκα θύιια θαη έθηηαλε ηα πνώηα ημο πνώμαηα. Η πνώηε παιέηα ηεξ ακζνςπόηεηαξ είπε ζηεζεί! Σμ ηαλίδη ζηε μαγεία ηεξ ακζνώπηκεξ δεμημονγίαξ είπε ανπίζεη!
  • 5.
    Σα πνώμαηα….  Ηπαιέηα ημο πνώημο δςγνάθμο είπε πενημνηζμέκα πνώμαηα. Κύνημ παναθηενηζηηθό είκαη ημ μαύνμ πενίγναμμα. Γθηόξ από αοηό είπε ώπνα, θεναμηδί, θαθέ θαη ηηξ απμπνώζεηξ μεηαλύ θόθθηκμο θαη θίηνηκμο. Υνεζημμπμηεί ιμηπόκ δεζηά πνώμαηα ηεξ γεξ, αθμύ ζηε γε (ζημ πώμα) ηα βνίζθεη. Βεβαίςξ δεκ έπεη πηκέια, γηα αοηό πνεζημμπμηεί ηα λύια, ηεκ παιάμε θαη ηα δάπηοιά ημο.
  • 6.
    Τι ζωγράφιζε ο homosapiens; Σμ πημ ζεμακηηθό θαη έκημκμ ζημηπείμ ηεξ δςήξ ημο, ημ θοκήγη. Οη πενηζζόηενεξ από ηηξ ζπειαημγναθίεξ απεηθμκίδμοκ δώα (βίζςκεξ, ειάθηα, ηάνακδμοξ θαη αγνημθάηζηθα), θαη θάπμηεξ από αοηέξ ημοξ θοκεγμύξ θαη ηα δώα. Οη θοκεγμί, θαηά πάζα πηζακόηεηα, δςγνάθηδακ γηαηί πίζηεοακ όηη ε απεηθόκηζε εκόξ δώμο ζα ελαζθάιηδε έκα επηηοπεμέκμ θοκήγη, δει. όηη ε δςγναθηά ζα είπε μαγηθέξ ηδηόηεηεξ. Σα ίπκε θαη ηα βέιε πμο βνέζεθακ θμκηά ή πάκς ζηηξ θηγμύνεξ ηςκ δώςκ, πηζακόκ κα ηα έθακακ μη θοκεγμί ςξ μένμξ μηαξ ηειεημονγίαξ, γηα κα ελαζθαιίζμοκ ηεκ επηηοπία ζημ πναγμαηηθό θοκήγη.
  • 7.
    «Αθνμδίηεξ» Οη πημ γκςζηέξ ακζνώπηκεξμμνθέξ (ςνηκάθηα πενίμδμξ), ήηακ ζοκήζςξ γοκαηθείεξ. Πνόθεηηαη γηα μηθνά, απνόζςπα εηδώιηα (ιαηνεοηηθά αγαιμαηίδηα), με αηνμθηθά πένηα, ιεπημμενή απεηθόκηζε μαιιηώκ, ηενάζηηα ζηήζε θαη μενμύξ πμο είκαη ε ζπεμαημπμίεζε ηεξ γοκαηθείαξ γμκημόηεηαξ.
  • 8.
    ΢πήιαημ Πεξ Μενι (Γαιιία) Απμηύπςμαπενημύ (15.000- 12.000 π.Υ.) Μπμνεί ημ απμηύπςμα ημο πενημύ ημο θαιιηηέπκε κα πνεζίμεοε ςξ «οπμγναθή» ή ςξ άιιε έκδεηλε!
  • 9.
    ΓΤΡΗΜΑΣΑ… Σα πημ παιηάδείγμαηα ηεξ ακζνώπηκεξ δςγναθηθήξ πνμκμιμγμύκηαη πενίπμο ζηα 35.000 πνόκηα π.Υ.. Οη πενηζζόηενεξ θαη ςναηόηενεξ δςγναθηέξ ηςκ ζπειαίςκ βνέζεθακ ζηε ΝΔ Γαιιία (Λαζθό – 15.000 π.Υ., Λμνηέ, Νηό) θαη ζηε βόνεηα θαη ακαημιηθή Ιζπακία (Αιηαμίνα – 10.000 π.Υ.), από ηεκ Πμνημγαιία μέπνη ηεκ Ρςζία αιιά θαη ζηε ΢απάνα (Σαζίιη).
  • 10.
  • 11.
    Ο άκζνςπμξ ηςκζπειαίςκ μαξ απμδεηθκύεη όηη ε δςγναθηθή δεκ είκαη μηα ηέπκε γηα ημοξ ιίγμοξ, δεκ είκαη ε ηέπκε ηςκ επηδέληςκ θαη ηθακώκ, αιιά ε ηέπκε ηςκ ακζνώπςκ. Έηζη απμθαζηζηά ηε ζπέζε μαξ με ηεκ ηέπκε θαη ζπάεη ηε ιόγηα δηαμεζμιάβεζή ηεξ, αοηή πμο ηεκ έπεη θιείζεη ζηα μμοζεία θαη μόκμ ςξ ηέημηα ηεκ απμδέπεηαη. Ο άκζνςπμξ ηςκ ζπειαίςκ ζπάεη ηε ζπέζε ηεξ ηέπκεξ με ημ πνεμαηηζηήνημ αληώκ αιιά θαη με μπμηαδήπμηε ανπή θαη ελμοζία, γηα κα ηεκ απμδώζεη αοημύζηα ζημοξ θμηκμύξ ζκεημύξ. Γηαηί ε ηέπκε είκαη ακάγθε, έθθναζε, δεμημονγία θαη θηήμα όιωκ ηωκ ακζνώπωκ.
  • 12.
    Θα λακακμίλεη ημζπήιαημ ηεξ Αιηαμίνα;  Ακηηδνάζεηξ ζημοξ επηζηεμμκηθμύξ θύθιμοξ πνμθαιεί ημ εκδεπόμεκμ κα ακμίλεη λακά γηα ημ θμηκό ημ δηάζεμμ γηα ηηξ βναπμγναθίεξ ημο ζπειαίμο ηεξ Αιηαμίνα, ζηεκ Ιζπακία.  Σμ ζπήιαημ παναμέκεη θιεηζηό από ημ 2002, μεηά από ζύζηαζε εμπεηνμγκςμόκςκ πμο είπακ παναηενήζεη δεμηά ζηηξ βναπμγναθίεξ από βαθηήνηα ηα μπμία μεηέθενακ μη επηζθέπηεξ.  ΢ηεκ πνμμπηηθή αοηή απάκηεζε με άνζνμ ηεξ ε Κάνμεκ Νηναι, εθδόηνηα ημο εβδμμαδηαίμο επηζηεμμκηθμύ εκηύπμο “Chemical & Engineering News”. Η θα Νηναι εθθνάδεη ηεκ ανκεηηθή ηεξ ζηάζε ζηεκ πνμμπηηθή ημο κα θαηαζηεί ημ ζπήιαημ επηζθέρημμ, ημκίδμκηαξ όηη ημ δημλείδημ ημο άκζναθα από ηεκ ακαπκμή ηςκ επηζθεπηώκ, μ ηδνώηαξ, αθόμε θαη ηα βήμαηά ημοξ μπμνμύκ κα απμβμύκ μμηναία γηα ηηξ βναπμγναθίεξ πμο θαηέδεηλακ ημ κμεηηθό επίπεδμ ηςκ πνςηόγμκςκ ακζνώπςκ αιιά θαη εκέπκεοζακ ζύγπνμκμοξ θαιιηηέπκεξ (όπςξ ημκ Πηθάζμ). Σέιμξ ζπμιηάδεη ηεκ επηζηεμμκηθή ακηίδναζε ζηεκ πνμμπηηθή πενημνηζμέκε επακαιεηημονγία ημο ζπειαίμο ςξ ηόπμο επίζθερεξ αιιά θαη ηνόπμοξ πενημνηζμμύ ηεξ δεμηάξ ζηηξ βναπμγναθίεξ.
  • 13.
  • 14.
    Οη βναπμγναθίεξ ζηαζπήιαηα ημο Λαζθό  Μηα ηοπαία ακαθάιορε από ηέζζενηξ Γάιιμοξ πηηζηνηθάδεξ ηςκ πενίθεμςκ ζπειαίςκ ημο Λαζθό , ζηα Πονεκαία. ζηηξ 12 ΢επηέμβνίμο ημο 1940 ,μεηαθίκεζε ηεκ ηζημνία ηεξ Σέπκεξ μενηθέξ πηιηάδεξ πνόκηα πνμξ ηα πίζς .  Σμ ζπήιαημ ημο Λαζθό, πμο απμθαιείηαη ε Καπέια ΢ηληίκα ηεξ πνμσζημνηθήξ ηέπκεξ, έθιεηζε γηα ημ θμηκό ημ 1961, όηακ έθακακ ηεκ εμθάκηζή ημοξ μη πνώημη πνάζηκμη ιεθέδεξ από θύθε. Οη ημονίζηεξ επηζθέπημκηαη ζήμενα έκα ακηίγναθμ ημο ζπειαίμο πμο θαηαζθεοάζηεθε από ηε γαιιηθή θοβένκεζε ζε θμκηηκή πενημπή.