1. Η ελιά
Η ειηά ή ειαηυδεκδνμ ή ιηυδεκηνμ (επηζη. Γιαία, Olea) είκαη γέκμξ θανπμθυνςκ
δέκηνςκ ηεξ μηθμγέκεηαξ ηςκ Γιαημεηδχκ (Oleaceae), ημ μπμίμ ζοκακηάηαη πμιφ
ζοπκά θαη ζηεκ Γιιάδα. Ο θανπυξ ημο μκμμάδεηαη επίζεξ ειηά θαη απυ αοηυκ
πανάγεηαη ημ ειαηυιαδμ. Η ειηά οπήνλε ημ ζφμβμιμ ηεξ ζεάξ Αζεκάξ.
Ιζημνία
Η ειηά είκαη γκςζηή απυ ημοξ ανπαηυηαημοξ πνυκμοξ, θαη πηζακυηαηα
θαηάγεηαη απυ ημ πχνμ ηεξ ακαημιηθήξ Μεζμγείμο. ΢φμθςκα με ηεκανπαία
ειιεκηθή πανάδμζε, παηνίδα ηεξ ειηάξ είκαη ε Αζήκα θαη ε πνχηε ειηά
θοηεφηεθε απυ ηεκ Αζεκά ζηεκ Αθνυπμιε.
Οη Έιιεκεξ ήηακ μ πνχημξ ιαυξ πμο θαιιηένγεζε ηεκ ειηά ζημκ εονςπασθυ
μεζμγεηαθυ πχνμ. Σεκ μεηέθενακ είηε Έιιεκεξ άπμηθμη είηε Φμίκηθεξ
έμπμνμη. Όπςξ ακαθένεη μ Πιίκημξ, θαηά ημ 580 π.Υ, μφηε ημ Λάηημ μφηε ε
Ιζπακία μφηε ε Σφκηδα γκχνηδακ ηεκ ειηά θαη ηεκ θαιιηένγεηά ηεξ.

2. Γίδη και πξικιλίεπ
Γίκαη δέκηνμ αεηζαιέξ, έπεη θφιια ακηίζεηα, ιμγπμεηδή, δενμαηχδε, ζθμονμπνάζηκα
ζηεκ άκς επηθάκεηα θαη ανγονυπνμα ζηεκ θάης. Σα άκζε ηεξ είκαη ιεοθςπά,
μμκμπέηαια θαη πμιφ μηθνά, ζπεμαηίδμοκ ηαληακζία βυηνομξ θαη εμθακίδμκηαη πνμξ
ημ ηέιμξ Μαΐμο, εκχ μ θανπυξ ςνημάδεη θαη ζοιιέγεηαη θαηά ηα ηέιε ημο
θζηκμπχνμο θαη ανπέξ ημο πεημχκα. Ο θμνμυξ ηεξ ειηάξ είκαη μδχδεξ θαη
θαιφπηεηαη απυ ηεθνυθαημ θιμηυ.
Τξ γέμξπ Olea πεοιλαμβάμει ηα ενήπ είδη και πξικιλίεπ:
΢ε μενηθέξ απ' αοηέξ ηηξ πμηθηιίεξ, με μνζμιμγηθή επηιμγή, έπεη επηηεοπζεί
μεγαιφηενε απυδμζε ζε ειαηυιαδμ πάνε ζε μηα αληυιμγε ζμίθνοκζε ημο πονήκα πνμξ
υθειμξ ηεξ ζάνθαξ.
Η ειηά εοδμθημεί ζε θιίμαηα εφθναηα πςνίξ αθνυηεηεξ ζενμμθναζίαξ (με μέζε εηήζηα
ζενμμθναζία 16μ
C) θαη ογναζίαξ, γηα αοηυ είκαη εονφηαηα δηαδεδμμέκε ζηε
μεζμγεηαθή δχκε (υπςξ ζηεκ Γιιάδα, ζηεκ Ιηαιία, ζηεκ Ιζπακία, ζηεκ Σμονθία,
ηεκ Αιγενία θαη αιιμφ). Γοδμθημεί ζε πμιιέξ πενημπέξ ημο θυζμμο, ανθεί ε
ζενμμθναζία κα με θαηένπεηαη πμιφ θαη γηα μεγάια πνμκηθά δηαζηήμαηα θάης απυ ημ
μεδέκ. Γη' αοηυ θαη ηδηαίηενα θαηάιιειεξ πενημπέξ γηα ηεκ θαιιηένγεηά ηεξ είκαη μη
παναζαιάζζηεξ. Σα δέκδνα θοηεφμκηαη ζε εοζείεξ ζεηνέξ ή ζε νμμβμεηδείξ δηαηάλεηξ.
Ακάιμγα με ηεκ πμηθηιία θαη ηεκ πμηυηεηα ημο εδάθμοξ ε απυζηαζε μεηαλφ ηςκ
ζεηνχκ θομαίκεηαη απυ 7 έςξ 20 μέηνα. Η πενημπή ζηεκ μπμία θαιιηενγμφκηαη
ειαηυδεκδνα μκμμάδεηαη "ειαηχκαξ".
Η ζργκξμιδή ηηπ ελιάπ
Ο θανπυξ ηεξ ειηάξ ςνημάδεη ζηα μέζα πνμξ ηέιε ημο θζηκμπχνμο, μπυηε θαη
λεθηκάεη ε ζογθμμηδή, ή ημ ιημμάδςμα. Η ειηά παναδμζηαθά μαδεφεηαη με ημ πένη, θαη
ημ μάδεμα ηεξ ειηάξ απμηειεί εδχ θαη αηχκεξ ζεμακηηθή αγνμηηθή δναζηενηυηεηα ζε
πμιιέξ πενημπέξ ηεξ Μεζμγείμο.

3. ΢ηε ζεμενηκή επμπή εοδμθημεί αθυμε ε παναδμζηαθή μέζμδμξ ζογθμμηδήξ, με ηε
βμήζεηα ίζςξ θάπμηςκ κευηενςκ ενγαιείςκ: ηα θιαδηά πενκμφκηαη με ημ "πηέκη" γηα
κα απμζπαζηεί μ θανπυξ με μεγαιφηενε εοθμιία θαη ηαπφηεηα, εκχ ημ έδαθμξ θάης
απυ ηεκ ειηά ζηνχκεηαη με ιηυπακα ή με εηδηθυ δίπηο απυ ζοκζεηηθυ οιηθυ. ΢θάιεξ
απυ λφιμ ή αιμομίκημ πνεζημμπμημφκηαη γηα ημ μάδεμα ηςκ δοζπνυζηηςκ θιαδηχκ.
Αθμφ πέζμοκ μη ειηέξ απυ ημ δέκηνμ, μη αγνυηεξ ηηκάδμοκ ηα άθνα ηςκ ειαηυπακςκ
χζηε κα δεμημονγεζμφκ ζςνμί, μη μπμίμη ζα θαζανηζημφκ με ημ πένη απυ πμκηνά
θιανηά θαη ηζαμπηά πνμθεημέκμο κα ημπμζεηεζμφκ ζηε ζοκέπεηα ζε δμπεία
μεηαθμνάξ (θμοβάδεξ, ηεκεθέδεξ θιπ.) θαη ζαθηά θαη κα μεηαθενζμφκ ζημκ πχνμ
απμζήθεοζεξ. Δεκ είκαη απαναίηεηε ε απμμάθνοκζε ηςκ θφιιςκ, αθμφ οπάνπεη
ζημ ειαημηνηβείμ εηδηθυ μεπάκεμα πμο ηα απμμαθνφκεη με αένα. Γκαιιαθηηθή ηεπκηθή
είκαη ημ "ηίκαγμα" ηεξ ειηάξ με λφιηκα ναβδηά, ε ηεπκηθή υμςξ αοηή μπμνεί κα
εθανμμζηεί μυκμ υηακ έπεη ςνημάζεη πιήνςξ μ θανπυξ θαη είκαη εφθμιε ε απυζπαζή
ημο απυ ημ δέκηνμ. Σέιμξ, είκαη ζφκεζεξ θαηά ηε ζογθμμηδή κα θυβμκηαη με πνηυκη
επηιεγμέκα θιαδηά ημο δέκηνμο, ηυζμ γηα ηε δηεοθυιοκζε ηεξ ζογθμμηδήξ, υζμ θαη γηα
κα βμεζεζεί ε ζςζηή ακάπηολε ημο δέκηνμο.
΢ε μεγάιμοξ ειαηχκεξ πνεζημμπμημφκηαη ζοπκά εηδηθά μεπακήμαηα γηα ηε ζογθμμηδή.
Σα μεπακήμαηα πεηνυξ (βένγεξ ειαημζοιιμγήξ) ιεηημονγμφκ ζοκήζςξ είηε με ηεκ
ανπή ηεξ δυκεζεξ (παιμηθή βένγα) ή ηεξ πενηζηνμθήξ (πενηζηνμθηθή βένγα) ηεξ
θεθαιήξ , ή θαη ζοκδοαζμυ ηςκ δομ θηκήζεςκ. Κμκηά ζηε πεηνμιαβή πνμζανηάηαη
μ βεκδηκμθηκεηήναξ ήειεθηνμθηκεηήναξ πμο δίκεη θίκεζε ζηε βένγα. Οη
θαηαζθεοαζηέξ ηςκ βενγχκ ειαημζοιιμγήξ ελειίζζμοκ ζοκεπχξ ηεκ ηεπκμιμγία
ιεηημονγίαξ, χζηε κα αολάκεηαη ε απυδμζε θαη ηαοηυπνμκα κα ειαπηζημπμηείηαη ε
δεμηά πμο πνμθαιεί ημ μεπάκεμα ζημ ειαηυδεκηνμ. ΢ηεκ θαηεφζοκζε αοηή,
εμθακίζηεθακ ηειεοηαία ζηεκ αγμνά βένγεξ ειαημζοιιμγήξ απυ ηεπκμιμγηθά
πνμεγμέκα οιηθά υπςξ ηα ακζναθμκήμαηα (carbon fiber). Γηα αθυμε μεγαιφηενε
ηαπφηεηα θαη απυδμζε ζηε ζογθμμηδή οπάνπμοκ ζηεκ αγμνά θαη αοημθηκμφμεκα
μεπακήμαηα ειαημζοιιμγήξ. Λυγς ηεξ ανθεηά ορειήξ δαπάκεξ αγμνάξ ηα
μεπακήμαηα αοηά πνμμνίδμκηαη γηα ειαηχκεξ μεγάιεξ έθηαζεξ, εκχ ζοπκά ε αγμνά
ημοξ εκηάζζεηαη ζε εονςπασθά πνμγνάμμαηα επηδμηήζεςκ γηα αγνυηεξ [5]
.
Η ελιά ζηη διαηοξθή
Κφνημ ιήμμα: Γιηά
Ο θανπυξ ηεξ ειηάξ είκαη πμιφ βαζηθυξ γηα ηε Μεζμγεηαθή δηαηνμθή, ηυζμ ςξ
εδχδημμξ υζμ θαη επεηδή απυ αοηυκ πανάγεηαη ημ ειαηυιαδμ.
Ο θανπυξ ηεξ ειηάξ είκαη ζαομάζηα πεγή μμκμ

4. αθυνεζηςκ ιηπανχκ μλέςκ. Η ειηά πανέπεη θοηηθέξ ίκεξ θαη μέηαιια ζημκ μνγακηζμυ
θαη είκαη πεγή ηεξ βηηαμίκεξ Γ, πμο είκαη θοζηθυ ακηημλεηδςηηθυ.
Θεςνείηαη επίζεξ υηη ε βηηαμίκε Γ, επηβναδφκεη ηηξ αιιμηχζεηξ ηςκ θοηηανηθχκ
μεμβνακχκ θαη θαηαπμιεμά ηεκ μζηεμπυνςζε.
Η ελιά ωπ ζύμβξλξ
Λυγς ημο ζεμακηηθμφ νυιμο πμο έπαηλε ε ειηά ακά ημοξ αηχκεξ ζηεκ θαζεμενηκυηεηα
ηςκ ιαχκ ηεξ Μεζμγείμο θαη εηδηθυηενα ζηεκ Γιιάδα, ηα θιαδηά, μ θανπυξ αιιά θαη
ημ ειαηυιαδμ, μ «πομυξ» ημο ειαηυδεκηνμο, έπμοκ ζομβμιηθυ παναθηήνα θαη
θαηέπμοκ ηημεηηθή ζέζε ζε δηάθμνεξ δναζηενηυηεηεξ ηεξ δςήξ ηςκ θαημίθςκ ηεξ
πενημπήξ.
Η ελιά ζηξμ αθληηιζμό
Πεγέξ ακαθένμοκ υηη μη έλη πνχηεξ Οιομπηάδεξ είπακ ςξ έπαζιμ έκα μήιμ. Μεηά
2323,3,,,,,θαζηενχζεθε ςξ έπαζιμ ηςκ Οιομπίςκ μ θυηηκμξ, ημ ζηεθάκη απυ θιαδί
ηεξ ηενήξ αγνηειηάξ πμο είπε βιαζηήζεη έλς απυ ημκ μπηζζυδμμμ ημο καμφ ημο Δία
ζηεκ Οιομπία. ΢ηα Πακαζήκαηα ζεμακηηθυ νυιμ έπαηδε ε ειηά ημο Γνεπζείμο, αιιά
θαη ηα ζηέθακα πμο θηηάπκμκηακ με ηα θιαδηά ηεξ. ΢ηεκ ηενή πμμπή ζημοξ δνυμμοξ
ηεξ Αζήκαξ ζομμεηείπακ μη ζαιιμθυνμη, γένμκηεξ ςναίμη θαη εοζοηεκείξ, πμο
θναημφζακ ζηα πένηα ημοξ θιάδμοξ ειαίαξ. Μηα ιεπημμένεηα πμο αλίδεη κα ζεμεηςζεί
είκαη υηη μη Αζεκαίμη, πμο ζεςνμφζακ ημοξ εαοημφξ ημοξ πμιηηηζμέκμοξ, θναημφζακ
θιαδηά ειηάξ, εκχ μη πεηναθεηεμέκμη δμφιμη θαη μη βάνβανμη θναημφκ
θιαδηά βειακηδηάξ, αθμφ ε βειακηδηά ζεμαημδμηεί ημκ πνςηυγμκμ πμιηηηζμυ, ηεκ
ηναπφηεηα θαη ηε βηαηυηεηα. Γκδηαθένμκ πανμοζηάδεη υηη μη Οιομπηαθμί αγχκεξ
μκμμάζηεθακ ζηεθακίηεξ ή ηενμί αθμφ ηα έπαζια είκαη απιά ζηέθακα, ζε ακηίζεζε με
ηα Πακαζήκαηα πμο ήηακ πνεμαηίηεξ, υπμο ημ έπαζιμ ημο ζηεθακημφ ειηάξ
ζοκμδεουηακ απυ βανφηημα οιηθά έπαζια.

5. Η ελιά ωπ διακξζμηηικό ζηξιςείξ
΢ε έκδεηλε ηεξ εθηίμεζεξ πμο δείπκμοκ μη ιαμί ηεξ Μεζμγείμο ζηεκ ειηά, πμιιά
ακηηθείμεκα θαζεμενηκήξ πνήζεξ δηαθμζμμφκηαη με μμηίβα απμηειμφμεκα απυ θιαδηά
θαη θανπμφξ ημο ειαηυδεκηνμο. Έηζη, ζοπκά ζοκακηάμε ζηεκ Γιιάδα θαη ζηηξ άιιεξ
μεζμγεηαθέξ πχνεξ ηεκ ειηά κα θμζμεί πήιηκα θαη λφιηκα ακηηθείμεκα θαζεμενηκήξ
πνήζεξ, ιεοθά είδε, θμζμήμαηα θ.α. Σα ηειεοηαία πνυκηα έπεη γίκεη ηδηαίηενα
δεμμθηιήξ ε πνήζε ηεξ ειηάξ ζε γάμμοξ θαη βαπηίζεηξ, ηυζμ ςξ πνςημγεκέξ οιηθυ
(ζηεθάκηα πανάκομθςκ ζε γάμμ, δηαθυζμεζε ιαμπάδςκ) υζμ θαη ςξ δηαθμζμεηηθυ
ζημηπείμ (επάνγονα ζηέθακα ημο γάμμο ζε απμμίμεζε ζηεθάκμο ειηάξ, μπμμπμκηένεξ
θ.α.).
Απμηειχκηαξ ζεμακηηθυ μένμξ ηεξ δηαηνμθήξ αιιά θαη ηεξ μηθμκμμηθήξ δςήξ ηεξ
Μεζμγείμο θαη ηεξ Γιιάδαξ εηδηθυηενα, ακαπυθεοθημ ήηακ ε μαθνυπνμκε πμνεία ηεξ
ειηάξ κα έπεη δηεηζδφζεη ζηεκ θαιιηηεπκηθή θαη πμιηηηζμηθή δςή ηςκ θαημίθςκ ηεξ
πενημπήξ. Με έμπκεοζε ηεκ αγνμηηθή δςή ζηεκ πενημπή ηεξ κυηηαξ Γαιιίαξ, μ
Οιιακδυξ δςγνάθμξ Βίκζεκη βακ Γθμγθ δεμημφνγεζε πίκαθεξ με ζέμα ηεκ ειηά. Ο
πμηεηήξ Κςζηήξ Παιαμάξ φμκεζε ηεκ ειηά ζημ μμχκομμ πμίεμά ημο , εκχ
ζηα δεμμηηθά ηναγμφδηα ζοπκά γίκεηαη ακαθμνά ζημ ειαηυδεκηνμ θαη ημοξ θανπμφξ
ημο.
Μμοζεία ειηάξ θαη ιαδημφ οπάνπμοκ ζε πμιιέξ ειαημπαναγςγηθέξ πενημπέξ ηεξ
Μεζμγείμο. Σα μμοζεία αοηά πανμοζηάδμοκ εθζέμαηα πμο ζπεηίδμκηαη με ηεκ
θαιιηένγεηα θαη ζογθμμηδή ηεξ ειηάξ θαη ηεκ παναγςγή ιαδημφ, εκχ ζοπκά
πναγμαημπμημφκηαη θαη εθπαηδεοηηθά πνμγνάμμαηα γηα μαζεηέξ. Έκα απυ ηα πημ
γκςζηά ειιεκηθά μμοζεία ειηάξ είκαη ημ Μμοζείμ ηεξ Γιηάξ θαη ημο Γιιεκηθμφ
Λαδημφ ζηε ΢πάνηε. Γκδηαθένμκ πανμοζηάδεη θαη ημΜμοζείμ Γιηάξ Ποιάνμο ζημκ
μηθηζμυ Μαθνοχηηθα ηεξ Κεθαιμκηάξ, μηθνυ μμοζείμ ζε ακαπαιαηςμέκμ ειαημηνηβείμ
με αοζεκηηθά μεπακήμαηα απυ ηα ηέιε ημο 19μο – ανπέξ 20μφ αηχκα. Σμ Δίθηομ
«Μμοζεία Γιηάξ ηεξ Μεζμγείμο» πενηιαμβάκεη αοηή ηε ζηηγμή πάκς απυ 15 μμοζεία
απυ μιυθιενε ηε Μεζμγεηαθή ιεθάκε.
Σα ηειεοηαία πνυκηα ε ειηά έπεη ανπίζεη κα παίδεη πνςηαγςκηζηηθυ νυιμ ζηεκ
πενηβαιιμκηηθή εθπαίδεοζε ηςκ μαζεηχκ υιςκ ηςκ βαζμίδςκ εθπαίδεοζεξ. Αοηή ηε
ζηηγμή ιεηημονγεί Θεμαηηθυ Δίθηομ Πενηβαιιμκηηθήξ Γθπαίδεοζεξ με ζέμα ηεκ ειηά,
ζοκημκηζηηθυξ θμνέαξ ημο μπμίμο είκαη ημ Κέκηνμ Πενηβαιιμκηηθήξ
Γθπαίδεοζεξ Καιαμάηαξ. Σμ Θεμαηηθυ Δίθηομ «Γιηά» οπμζηενίδεη πιήζμξ
δναζηενημηήηςκ ζε πάκς απυ 15 ζοκενγαδυμεκα Κέκηνα Πενηβαιιμκηηθήξ
Γθπαίδεοζεξ, θαη πενηβαιιμκηηθά πνμγνάμμαηα ζε πάκς απυ 100 ζπμιεία
πνςημβάζμηαξ θαη δεοηενμβάζμηαξ εθπαίδεοζεξ ζε μιυθιενε ηε πχνα.

6. Βαμβάκι
Αγγεηυζπενμμ, δηθυηοιμ θοηυ ημ βαμβάθη ακήθεη ζηεκ ηάλε ηςκ Μαιαπςδχκ θαη
ζηεκ μηθμγέκεηα ηςκ Μαιαπμεηδχκ. Ιζαγεκέξ ηςκ ηνμπηθχκ πενημπχκ ηεξ Αθνηθήξ
θαη ηεξ Αζίαξ είκαη γκςζηυ απυ ηα πακάνπαηα πνυκηα θαη θαιιηενγείηαη γηα ηηξ ίκεξ
ημο.
΢ε ακαζθαθέξ πμο έγηκακ ζηεκ Ικδία βνέζεθακ οπμιείμμαηα οθαζμάηςκ απυ
βαμβάθη πμο οπμιμγίδμκηαη γφνς ζημ 3000 π.Υ. ΢ηεκ Γιιάδα πνςημήνζε απυ ηεκ
Αζία θαηά ηεκ επμπή ημο Μεγάιμο Αιελάκδνμο γφνς ζημ 325 π.Υ. Η θαιιηένγεηά
ημο ζηε ζοκέπεηα ελαπιχζεθε ζηηξ άιιεξ εονςπασθέξ πχνεξ ηεξ Μεζμγείμο. Σα
πνυκηα εθείκα ημ βαμβάθη ακαθενυηακ ςξ δέκηνμ, γεγμκυξ πμο απμδεηθκφεη υηη
θαιιηενγμφζακ δεκδνμεηδείξ πμηθηιίεξ βαμβαθημφ. Η θαιιηένγεηα ημο βαμβαθημφ ζηεκ
Γιιάδα ακαθένεηαη απυ ημκ Παοζακία ημ 2 μ.Υ. αηχκα με ηεκ μκμμαζία ‘’βφζζμξ’’. Η
θαιιηένγεηα ημο επεθηάζεθε ζε μεγάιε θιίμαθα γφνς ζημ 550 μ.Υ.
Η επηζηεμμκηθή ημο μκμμαζία είκαη γμζφπημ θαη μη βιαζημί ημο δηαθιαδχκμκηαη
θηάκμκηαξ ζε φρμξ ημ 1,5 μέηνμ αιιά θαη ηα 6 μέηνα ζηηξ δεκδνμεηδείξ πμηθηιίεξ.
Έπεη θφιια με μαθνφ μίζπμ, μεγάια θαη με έιαζμα. ΢ηε βάζε ημο μίζπμο βνίζθμκηαη
δφμ μηθνά πανάθοιια ζοκήζςξ μδμκηςηά. Σα άκζε βγαίκμοκ απυ ηηξ μαζπάιεξ ηςκ
θφιιςκ θαη είκαη μεγάια, μμκαπηθά θαη πανάγμκηαη απυ ακζμθυνμοξ μθζαιμμφξ. Οη
ακζμθυνμη μθζαιμμί ζηεκ ανπή ημοξ μμηάδμοκ με μηθνέξ ποναμίδεξ θαη ζημ ζηάδημ
αοηυ ηα άκζε ημο ιέγμκηαη πηέκηα. Ο θανπυξ ημο είκαη θάρα θαη έπεη 8-10 ζπυνηα
πμο πενηβάιιμκηαη απυ ιεοθέξ ίκεξ. Οη χνημεξ ίκεξ απμηειμφκηαη θαηά μεγάιμ
πμζμζηυ απυ θοηηανίκε. ΢ήμενα ημ βαμβάθη θαιιηενγείηαη ζε πμιιέξ πχνεξ ηεξ γεξ
αιιά ημ μεγαιφηενμ ημήμα ηεξ παναγςγήξ πνμένπεηαη απυ ημ βυνεημ εμηζθαίνημ.

7. Γαλακηξκξμικά
Γαιαθημθμμηθά πνμσυκηα μκμμάδμομε ηα πνμσυκηα, ηα μπμία πανάγμκηαη απυ γάια.
Οη βημμεπακίεξ πμο πανάγμοκ γαιαθημθμμηθά πνμσυκηα μκμμάδμκηαη
γαιαθημβημμεπακίεξ. Σμ γάια, ημ μπμίμ ζα επενγαζηεί ζηηξ γαιαθημβημμεπακίεξ
πνμένπεηαη απυ ανθεηά δχα, υπςξ είκαη ε αγειάδα, ημ θαηζίθη, ημ πνυβαημ, θαζχξ
θαη απυ άιια υπςξ ημ άιμγμ, ε θαμήια, ηα βμοβάιηα θ.ά. Σα γαιαθημθμμηθά πνμσμκηα
ηα βνίζθμομε ζοκήζςξ ζε θμοδίκεξ, υπςξ ε εονςπασθή, ε ηκδηθή, αοηή ηεξ Μέζεξ
Ακαημιήξ, εκχ δεκ είκαη γκςζηά ζηεκ θμοδίκα ηεξ Ακαημιηθήξ Αζίαξ. Η θαηακάιςζε
γαιαθημθμμηθχκ πνμσυκηςκ έπεη αολεζεί ζεμακηηθά ζε υιμ ημκ θυζμμ απυ ηηξ ανπέξ
ηεξ δεθαεηίαξ ημο 1950.
Γάλα
Σμ γάια είκαη ζνεπηηθυ, ιεοθυ ή ειαθνχξ θηηνηκςπυ ογνυ, πμο απμηειεί
βημιμγηθυ έθθνημα ηςκ μαζηχκ ηςκ ζειαζηηθχκ, ζομπενηιαμβακμμέκμο ημο
ακζνχπηκμο είδμοξ, πμο πνμμνίδεηαη γηα ηε δηαηνμθή ηςκ κεμγκχκ ημοξ. Η δηα
ημο ζειαζμμφ απ΄ εοζείαξ μεηαθμνά ημο γάιαθημξ απυ ημοξ μαζημφξ ζημ πεπηηθυ
ζφζηεμα ηςκ κεμγκχκ απμηειεί ημ μηθνυηενμ θφθιςμα παναγςγήξ - θαηακάιςζεξ
πμο ζεμεηχκεηαη ζηε Φφζε.

8. Σμ γάια δεκ είκαη μμμημγεκέξ, αιιά μείγμα δηάθμνςκ μνγακηθχκ μοζηχκ θαη
απμηειείηαη απυ κενυ, ιίπμξ, πνςηεΐκεξ, οδαηάκζναθεξ, έκδομα,άιαηα θαη βηηαμίκεξ.
Μενηθά απυ ηα ζοζηαηηθά αοηά, υπςξ ημ ιίπμξ, είκαη δοκαηυ κα πςνηζημφκ απυ ημ
οπυιμηπμ γάια με μεπακηθυ ηνυπμ.
Βξρηροξ
Σμ βμφηονμ είκαη θίηνηκε έςξ ιεοθή ιηπανή μοζία πμο παναζθεοάδεηαη απυ γάια ή
γάια θμνοθήξ (δειαδή ημ πενηζζυηενμ ιηπανυ μένμξ ημο γάιαθημξ μεηά ηε
δηαδηθαζία δηαπςνηζμμφ πμο ιέγεηαη απμθμνφθςζε) ή μείγμα ημοξ με βμοηονμπμίεζε
(απυδανζε). Με ηε βμοηονμπμίεζε επηηογπάκεηαη ε ζοκέκςζε ηςκ ιηπμζθαηνίςκ ζε
έκα ζηενευ γαιάθηςμα (ζημ γάια ηα ιηπμζθαίνηα είκαη ζε μεγαιφηενεξ απμζηάζεηξ
θαη με ζοκδεδεμέκα). Σμ γαιάθηςμα αοηυ εμπενηέπεη εθηυξ απυ ιηπμζθαίνηα
θαη κενυ, ηονυπεγμα, γαιαθημδάπανμ, θαη ακυνγακα άιαηα. Σμ πνχμα ημφ βμοηφνμο
μθείιεηαη ζημ θανμηέκημ θαη άιιεξ ιηπμδηαιοηέξ πνςζηηθέξ πμο πενηιαμβάκμκηαη
ζημ ιίπμξ. Σμ γάια πμο πνεζημμπμηείηαη ςξ πνχηε φιε, μπμνεί κα
είκαηαγειαδηκυ, πνυβεημ, θαηζηθίζημ, αηγμπνυβεημ ή ζπακηυηενα βμοβαιίζημ ή θαη απυ
γάια θαμήιαξ. Σμ βμφηονμ πνεζημμπμηείηαη ςξ θαγεηυ θαη ςξ μαγεηνηθυ ιίπμξ.

9. Τροι
Σμ ηονί είκαη ηνμθή πμο παναζθεοάδεηαη απυ ημ γάια,
με ηεκ επίδναζε μοζηχκ, μη μπμίεξ δνμοκ θοναμαηηθά.
Τπάνπμοκ δηάθμνα είδε ηονηχκ (ζθιενά, μαιαθά θιπ.),
με γκςζηυηενα ειιεκηθά ηε θέηα , ημ μακμφνη,
ημ θαζένη θαη άιια.
Μέλι
Μέιη είκαη ε γιοθηά νεοζηή ζνεπηηθή μοζία πμο
πανάγμοκ μη μέιηζζεξ.
Οοιζμόπ
Σμ μέιη είκαη έκα ανςμαηηθυ, ηλχδεξ, γιοθυ οιηθυ πμο πνμένπεηαη απυ ημ
κέθηαν ηςκ θοηχκ, ημ μπμίμ μαδεφμοκ μη μέιηζζεξ θαη ημ μεηαβάιιμοκ γηα ηεκ ηνμθή
ημοξ ζε έκα ποθκυηενμ ογνυ θαη ηειηθά ημ απμζεθεφμοκ ζηηξ θενήζνεξ ημοξ.
Σρζηαηικά
Οη μέιηζζεξ ζοιιέγμοκ κέθηαν απυ ηα ιμοιμφδηα ή θοζηθμφξ πομμφξ θαη ημ
απμζέημοκ ζηεκ θορέιε ημοξ. Γθεί πάκεη ογναζία θαη θηάκεη ζηε ζοκεζηζμέκε
ογναζία ημο μειημφ, απυ 14-18%.
Σμ μέιη πενηέπεη θαηά 77-78% ζάθπανα (θονίςξ θνμοθηυδε θαη γιοθυδε) θαη ιυγς
ηεξ ζπεηηθά παμειήξ ημο ογναζίαξ, δεκ εοκμεί ηεκ ακάπηολε μηθνμμνγακηζμχκ.
Γίκαη υληκεξ ακηίδναζεξ, νεοζηυ ζηεκ ανπηθή μμνθή ημο, αιιά μεηαβάιιεηαη ζε
θνοζηαιιηθυ υηακ μείκεη πμιφ θαηνυ. Απμηειείηαη θονίςξ απυ δφμ απιά ζάθπανα,
ηεκ δεληνυδε θαη ηεκ ιεβμοιυδε, με πανμοζία θαηά πενηπηχζεηξ πημ ζφκζεηςκ
οδαηακζνάθςκ, με επηθναηέζηενε ζοκήζςξ ηεκ ιεβμοιυδε θαη πενηέπεη πάκημηε
μεηαιιηθέξ μοζίεξ, θοηηθά πνςζηηθά οιηθά, μενηθά έκδομα θαη θυθθμοξ γφνεςξ.

10. Ιδιόηηηεπ
΢ηεκ θαηακάιςζε μειημφ απμδίδεηαη ε μαθνμβηυηεηα δηάζεμςκ μειηζζμθυμςκ, πμο
θομαίκεηαη μεηαλφ 80 θαη 90 εηχκ Σα μέιηα με ζθμφνμ πνχμα έπμοκ ηηξ
πενηζζυηενεξ ημκςηηθέξ ηδηυηεηεξ, υπςξ ι.π. ημ πεοθυμειμ, πμο είκαη πιμφζημ ζε
μεηαιιηθά ηπκμζημηπεία.
Σμ μέιη ζακ ηνμθή ημο ακζνχπμο είκαη έκα απυ ηα πμιοηημυηενα, ζνεπηηθυηενα θαη
ογηεηκυηενα ηνυθημα. Δίκεη εκένγεηα ζημοξ μοξ, δηαφγεηα ζημ μοαιυ, απμιομαίκεη θαη
νοζμίδεη ημ πεπηηθυ ζφζηεμα. Η ηαθηηθή πνήζε ημο δίκεη ζθνίγμξ ζημκ μνγακηζμυ θαη
ζοκηειεί ζηεκ πανάηαζε ηεξ δςήξ. Ο Ιππμθνάηεξ θαη υιμη μη γηαηνμί ηεξ
ανπαηυηεηαξ ημ ζοκηζημφζακ ζακ θάνμαθμ ζε πμιιέξ πενηπηχζεηξ. Καη ζήμενα
ακαγκςνίδεηαη ε ζεναπεοηηθή ημο αλία ζηεκ θαζ' έληκ δοζθμηιηυηεηα, ζηηξ
θανδημπάζεηεξ, ακαημία, αδεκμπάζεηα θαη ζηηξ πενηπηχζεηξ θαηάπηςζεξ θαη
αδοκαμίαξ ημο μνγακηζμμφ.
Η άπμρε αοηή είκαη δηαδεδμμέκε ζε μιυθιενμ ημκ θυζμμ θαη ημ ζπμοδαηυηενμ είκαη
ηεθμενηςμέκε θαη απυ επηζηήμμκεξ. Έηζη ζε μηα πνμζπάζεηα κα πνμζδημνηζηεί ε
δνάζε ημο μειημφ ςξ ηνμθή θαη θάνμαθμ ζε δηάθμνεξ θιηκηθέξ πενηπηχζεηξ μ
Duisberg (1967) δηέθνηκε ηηξ παναθάης πενηπηχζεηξ.
Σμ μέιη δνα θαηά ηεξ θμπχζεςξ θαη αοηυ πεηοπαίκεηαη με απμζήθεοζε ηεξ
θνμοθηυδεξ πμο πενηέπεη ζημ ζοθχηη ςξ γιοθμγυκμ. Γθεί μεηαηνέπεηαη ζε γιοθυδε,
αολάκμκηαξ έηζη ηεκ πενηεθηηθυηεηα ηεξ ζημ αίμα. Γοθμιφκεη ηεκ αθμμμίςζε ημο
αζβεζηίμο, δναζηενημπμηεί ηεκ μζηεμπμίεζε
Γηαηνεφεη ή ακαθμοθίδεη ηηξ εζςηενηθέξ δηαηαναπέξ, ηα έιθε ημο ζημμάπμο, ηεκ
ατπκία, ημοξ πμκυιαημμοξ, μενηθέξ θανδηαθέξ παζήζεηξ θαη γεκηθά έπεη εοενγεηηθή
επίδναζε θαη ζηεκ θανδηά, αολάκεη ηηξ αημμγιμβίκεξ ημο αίμαημξ θαη ηε μοσθή δφκαμε,
θ.α
΢ε ελςηενηθή πνήζε ζεναπεφεη ηα εγθαφμαηα, ηηξ πιεγέξ θαη ηηξ νηκμθανογγηθέξ
παζήζεηξ πάνε ζηεκ ηκπηδίκε (inhidine) πμο ημο πνμζδίδεη βαθηενημζηαηηθέξ
ηδηυηεηεξ. Σμ μέιη, ιμηπυκ, είκαη ημ βαζηθυ πνμσυκ ζηεκ μειηζζμθμμία αιιά θαη έκαξ
πμιφηημμξ ζφμμαπμξ ημο ακζνχπηκμο μνγακηζμμφ.

11. Κορζηάλλωζη
Σμ μέιη έπεη ηεκ ηάζε κα θνοζηαιιχκεη. ΢ηεκ ανπή ζπεμαηίδμκηαη θνφζηαιιμη ζημκ
ποζμέκα θαη ηα ημηπχμαηα ημο δμπείμο. Δηανθχξ πνμζηίζεκηαη κέμη θνφζηαιιμη μη
μπμίμη δίκμοκ γεκηθά μηα υπη εοπάνηζηε εηθυκα ζημ μέιη. Η θνοζηάιιςζε επίζεξ ημ
θάκεη δφζπνεζημ. Σμ θνοζηαιιςμέκμ μέιη δεκ πάκεη ηηξ ηδηυηεηέξ ημο. Με ηεκ
θνοζηάιιςζε υμςξ δεμημονγείηαη μηα άκηζε θαηακμμή ηεξ ογναζίαξ με απμηέιεζμα
ημ με θνοζηαιιςμέκμ μέιη κα έπεη πενηζζυηενε ογναζία (πάκς απυ 20-21%) θαη κα
μδεγεί ζε έκανλε ηςκ δομχζεςκ.
Γπακαθμνά ΢ε πενίπηςζε πμο ημ μέιη ζαξ θνοζηαιιχζεη/δαπανχζεη, μεκ
ζηεκαπςνηέζηε! Ακηηζέηςξ ζα πνέπεη κα είζηε πανμφμεκμη πμο έπεηε αγμνάζεη έκα
ελαηνεηηθυ μέιη. (Σμ κμζεομέκμ μέιη δεκ δαπανχκεη.) Μπμνείηε κα ημ επακαθένεηε
ζηεκ ανπηθή ημο θαηάζηαζε βάδμκηαξ ημ ζε μπεκ-μανί. Σμπμζεηήζηε ημ μέιη ζαξ ζε
έκα θαηζανμιάθη πμο βνάδεη θαη ζε ιίγα δεοηενυιεπηα ημ μέιη ζαξ ζα είκαη υπςξ
υηακ ημ αγμνάζαηε. Γκαιιαθηηθά μπμνείηε κα ημ ημπμζεηήζεηε πάκς ζε
θαιμνηθέν(πενηζζυηενμξ πνυκμξ) θαη ζα επακέιζεη ζηεκ ανπηθή ημο νεοζηυηεηα.
Έπμοκ γίκεη δηάθμνεξ πνμζπάζεηεξ γηα ηεκ πνυβιερε ημο πνυκμο έκανλεξ ηεξ
θνοζηάιιςζεξ. Πημ ηθακμπμηεηηθή ζεςνείηαη μ ιυγμξ γιοθυδεξ/κενμφ. ΢οκήζςξ ηα
ακζυμεια θνοζηαιιχκμοκ ζε μενηθέξ εβδμμάδεξ, ημ πεοθυμειμ ζε μενηθμφξ μήκεξ
εκχ οπάνπμοκ θαη ανθεηά είδε, υπςξ ημ μέιη ηεξ αθαθίαξ, πμο πνεηάδεηαη πνυκηα γηα
κα θνοζηαιιχζεη. ΢ηεκ Γιιάδα μ θαηακαιςηήξ πνμηημά ημ νεοζηυ μέιη.
Γηα ηεκ πνμζςνηκή απμθογή θνοζηαιιμπμίεζεξ πνεζημμπμημφκηαη δηάθμνμη μέζμδμη
υπςξ ε ιεπημθνοζηαιιμπμίεζε. Οη πενηζζυηενεξ μέζμδμη εκδείθκοκηαη γηα πμιφ
μεγάιεξ πμζυηεηεξ αζχξ πνεηάδμκηαη αθνηβά μεπακήμαηα θαη πνεζημμπμημφκηαη μυκμ
απυ εηαηνείεξ. Άιιε μέζμδμξ είκαη ε ακάμηλε δηαθυνςκ εηδχκ μειημφ πμο
θνοζηαιιχκεη γνήγμνα με είδε πμο ανγμφκ κα θνοζηαιιχζμοκ.

12. Σιηάοι
Σμ ζηηάνη ή ζηάνη ή ζίημξ (Triticum spp), είκαη έκα θοηυ πμο θαιιηενγείηαη ζε υιμ
ημκ θυζμμ. Γίκαη ημ δεφηενμ παγθμζμίςξ ζε ζογθμμηδήδεμεηνηαθυ, μεηά
ημκ αναβυζηημ, με ηνίημ ημ νφδη. Ο θανπυξ ημο ζίημο είκαη μηα βαζηθή ηνμθή, πμο
πνεζημμπμηείηαη ζηεκ παναζθεοήαιεονημφ, δςμηνμθχκ θαη ςξ πνχηε φιε ζηεκ
παναζθεοή αιθμμιμφπςκ πμηχκ θαη θαοζίμςκ. Ο θιμηυξ ημο μπμνεί κα απμζπαζηεί
απυ ημκ θανπυ θαη κα αιεζηεί, δίκμκηαξ ημ ιεγυμεκμ πίημονμ. Ο ζίημξ θαιιηενγείηαη
επίζεξ γηα ηε βμζθή ηςκ δχςκ, θαζχξ θαη γηα ημ άπονμ, ημκ θμνμυ ημο θοημφ, πμο
πνεζημμπμηείηαη ςξ δςμηνμθή ή οιηθυ θαηαζθεοχκ. Σμ ζηηάνη, υπςξ θαη ηα άιια
δεμεηνηαθά, ε βνχμε, ε ζίθαιε, ημθνηζάνη, πενηέπμοκ μία πνςηεΐκε, ηε γιμοηέκε,
ζηεκ μπμία πμιιμί άκζνςπμη είκαη δοζακεθηηθμί (αιιενγηθμί θαηά θάπμημ ηνυπμ),
εθδειχκμκηαξ ηε ιεγυμεκε θμηιημθάθε, έκα είδμξ εκηενμπάζεηαξ.

13. Σα ζηηενά είκαη απυ ηα πνχηα θοηά ηα μπμία θαιιηένγεζε μ άκζνςπμξ θαη ηα ίπκε
ηςκ πενηζζυηενςκ απ`αοηά πάκμκηαη ζημ βάζμξ ηεξ ηζημνίαξ. Απυ ηηξ ανπέξ ηεξ
ακζνχπηκεξ ηζημνίαξ ε ζπμοδαηυηεηα ηςκ ζηηενχκ γηα ημ ακζνχπηκμ γέκμξ οπήνλε
ζεμακηηθή. Υαναθηενηζηηθυ είκαη ημ γεγμκυξ υηη μη ανπαίμη πμιηηηζμμί ήθμαζακ ζε
πενημπέξ υπμο θαιιηενγμφκηακ θάπμημ ζηηενυ. Έηζη, μη πμιηηηζμμί
ηςκ Βαβοιςκίςκ θαη Αηγφπηηςκ βαζίζηεθακ ζημ ζηηάνη, ηςκ Κηκέδςκ ζημ νφδη,
ηςκΊκθαξ, Μάγηαξ θαη Αδηέθςκ ζημκ αναβυζηημ. ΢ήμενα, ηα ζηηενά ελαθμιμοζμφκ
κα δηαδναμαηίδμοκ ζεμακηηθυ νυιμ ζηεκ παγθυζμηα γεςνγία θαη ηα πνμσυκηα ημοξ
απμηειμφκ ηε βάζε ηεξ δηαηνμθήξ ημο πιεζοζμμφ ημο πιακήηε μαξ. Πιήζμξ
πνμσυκηςκ δηαηνμθήξ έπμοκ ςξ βάζε θάπμημ ζηηενυ. Καη δεκ είκαη μυκμ εθείκα ηα
θαγεηά θαη εκ γέκεη ζθεοάζμαηα υπςξ μ άνημξ, ημ νφδη, ηα δομανηθά ή πμιιά άιια
πνμσυκηα πμο είκαη γκςζηά ζημ εονφ θμηκυ υηη πνμένπμκηαη απυ ηα θοηά αοηά, αιιά
θαη πιήζμξ άιιςκ πνμσυκηςκ υπςξ ε μπφνα, ημ μοίζθη θαη άιια έπμοκ ςξ πνχηε φιε
θάπμημ ζηηενυ. Η μεγάιε ζεμαζία ηςκ ζηηενχκ παγθυζμηα μθείιεηαη ζημ υηη ζε
εθηαηηθέξ ζοκζήθεξ θαιιηένγεηαξ πανάγμοκ πενηζζυηενμ απυ υιεξ ηηξ άιιεξ
θαηεγμνίεξ θοηχκ, πανμοζηάδμοκ μεγάιε πνμζανμμζηηθυηεηα ζε δηαθμνεηηθέξ
ζοκζήθεξ πενηβάιιμκημξ, απμηειμφκ ηεκ θονηυηενε πεγή ηνμθίμςκ, απμζεθεφμκηαη
εφθμια γηαηί πενηέπμοκ μηθνυ πμζμζηυ ογναζίαξ, δεκ απαηημφκ μεγάιμ πχνμ
απμζήθεοζεξ γηαηί είκαη ορειήξ ζομπφθκςζεξ.
Αμπέλι
Σμ αμπέιη, ή θιήμα είκαη αγγεηυζπενμμ θοηυ, ακήθεη δε ζηεκ ηάλε ηςκ Ραμκςδχκ θαη
ζηεκ μηθμγέκεηα ηςκ Αμπειμεηδχκ, με πμιιέξ πμηθηιίεξ πμο θαιιηενγμφκηαη
ζηηξ εφθναηεξ πενημπέξ ηεξ γεξ. Σμ αμπέιη θαιιηενγείηαη θονίςξ γηα ημκ θανπυ ημο,
ημ ζηαθφιη, εκχ θαη ηα θφιια ημο πνεζημμπμημφκηαη ζηε μαγεηνηθή (κημιμάδεξ). Σα
ζηαθφιηα μπμνμφκ κα θαηακαιςζμφκ ςξ έπμοκ ή κα πνεζημμπμηεζμφκ είηε γηα
γιοθίζμαηα (γιοθυ ημο θμοηαιημφ) είηε γηα ηεκ παναζθεοή ζηαθίδςκ, θναζημφ, άιιςκ
μηκμπκεομαηςδχκ πμηχκ υπςξ ημ ηζίπμονμ θαη ηειηθά μηκμπκεφμαημξ (αηζακυιεξ).

14. ΢φμθςκα με ηεκ ειιεκηθή μοζμιμγία, μ ΢ηάθοιμξ ήηακ γημξ ημο Δημκφζμο θαη
ηεξ Ανηάδκεξ. ΢ε άιιμ μφζμ μ ΢ηάθοιμξ ήηακ βμζθυξ ημο βαζηιεία ηεξ
Αηηςιίαξ Οηκέα. Καζχξ έβμζθε ηηξ θαηζίθεξ ημο, παναηήνεζε υηη μηα απυ αοηέξ
ηνχγμκηαξ ζοκέπεηα έκα ζογθεθνημέκμ θανπυ πάπαηκε πενηζζυηενμ απυ ηηξ άιιεξ.
Μάδερε ηυηε ανθεημφξ θαη ημοξ πνυζθενε ζημκ βαζηιηά ημο. Γθείκμξ παναζθεφαζε
έκα πομυ ημκ μπμίμ μκυμαζε "μίκμ", ζημκ δε θανπυ έδςζε ημ υκμμα ημο βμζθμφ ημο
(ζηαθφιη).
Φοξύηα
Με ηεκ ιέλε θνμφηα ζοκήζςξ μμαδμπμημφμε θανπμφξ δέκηνςκ ή θοηχκ πμο μπμνμφκ
κα θαηακαιςζμφκ πςνίξ θάπμηα επελενγαζία.
Τα θοξύηα ζηη διαηοξθή και ηημ ργεία ηξρ αμθοώπξρ
Σα θνμφηα, υπςξ θαη ηα ιαπακηθά, πμο βνίζθμκηαη ζηεκ ίδηα δηαηνμθηθή θαηεγμνία,
είκαη πμιφ ζεμακηηθά γηα ηεκ ογεία ημο ακζνχπμο, θαζχξ πενηέπμοκ
πμιιέξ βηηαμίκεξ θαη ακυνγακα ζημηπεία (μέηαιια θαη ηπκμζημηπεία). Γηα πανάδεηγμα,
ημ πμνημθάιη είκαη πιμφζημ ζε βηηαμίκε C, ε μπμία ακ δεκ θαηακαιχκεηαη ζοπκά
μπμνεί μ άκζνςπμξ κα μδεγεζεί ζε ζθμνβμφημ (αζζέκεηα ζηεκ μπμία μαηχκμοκ ηα
μφια). Σα θνμφηα μαδί με ηα ιαπακηθά βνίζθμκηαη ζηεκ δεφηενε βάζε ηεξ
δηαηνμθηθήξ ποναμίδαξ ηεξ Μεζμγεηαθήξ δηαηνμθήξ, ζφμθςκα με ηεκ μπμία υηη
μ άκζνςπμξ ζα πνέπεη κα θαηακαιχκεη θαζεμενηκά 5 μενίδεξ θνμφηςκ.

15. Λαςαμικά
Ο υνμξ ιαπακηθυ ακαθένεηαη ζημ κςπυ θαγχζημμ ημήμα εκυξ θοημφ, πμο
πνμμνίδεηαη γηα θαηακάιςζε. Καη' επέθηαζε μ υνμξ μπμνεί κα ακαθένεηαη θαη ζε
μιυθιενμ ημ θοηυ απυ ημ μπμίμ πνμένπεηαη ημ θαγχζημμ ημήμα.
Ονηζμέκα ιαπακηθά μπμνμφκ κα θαηακαιςζμφκ ςμά, θαη μενηθά μπμνεί (ή πνέπεη) κα
είκαη μαγεηνεμέκα με δηάθμνμοξ ηνυπμοξ, πημ ζοπκά ζε αιμονά θαγεηά. Ωζηυζμ, ιίγα
ιαπακηθά πνεζημμπμημφκηαη γηα επηδυνπηα θαη άιια γιοθά εδέζμαηα, υπςξ είκαη ημ
θέηθ θανυημ. Σα ιαπακηθά ηνχγμκηαη ζοκμδεφμκηαξ ημ θαγεηυ, εκχ μπμνμφκ κα
θαηακαιςζμφκ θαη ςξ ζκαθ.
Σα ιαπακηθά έπμοκ μεγάιε πμζυηεηα ζε κενυ θαη ιηγυηενε ζε πνςηεΐκεξ.
Απμηειμφκηαη απυ θοηηθά θφηηανα, ημ πνχμα ημοξ είκαη ζοκήζςξ πνάζηκμ, θίηνηκμ ή
θυθθηκμ θαη μπμνμφκ κα ηαληκμμεζμφκ με ηνεηξ ηνυπμοξ.
Όια ηα ιαπακηθά πενηέπμοκ βηηαμίκεξ θαη ιίγα πνςηεΐκεξ θαη οδαηάκζναθεξ.