Монгол улсын хүн амын бүтэц 1. Хүн амын нас хүйсийн бүтэц 2. Хүн амын угсаатны бүтэц 3. Хүн амын нийгмийн бүтэц 4. Хүмүүн капитал
I . Хүн амын нас, хүйсийн бүтэц Нийгэм, эдийн засгийг хөгжүүлэхэд хүн ам зүйн онцлох үзүүлэлтүүд нь:  Хүн амын нас, хүйсийн бүтэц  Монгол улсын хувьд нийт /2753800 / хүн амын дотор: 0-15 нас  36% 16-30 нас  30% 31-50 нас  24% 51-60 нас   5% 61 түүнээс дээш    5%  эзэлж байна.
Хүн амын насны бүтцийг үзүүлбэл:
1. Насны бүтэц: Насны бүтцийн хувьд зохистой харьцаатай
Хүн амын дотор 16-30 насныхан 30% байгаа нь хөдөлмөрийн нөөц боломжтой 2. Хүйсийн бүтэц:  хүйсийн харьцаа эрэгтэй, эмэгтэйчүүд бараг тэнцүү-эмэгтэй 50,5% эрэгтэй 49,5%
16 хүртэлх насныхны дотор эрэгтэйчүүд,
50-иас дээш насныхны дотор эмэгтэйчүүд олон байна.
Хүн амын суварга  Зураг:  Суваргын зураг /скайнер/
II . Хүн амын угсаатны бүтэц  Түүх, хэл, соёл, амьдрал ахуйн хувьд бие биетэйгээ ойр төрөл, нэгэн угсаа гаралтай хүмүүсийг угсаатан гэнэ.  Угсаатны үндсэн 3 хэлбэр байдаг.  Угсаатан Овог аймаг  Ястан  Үндэстэн
Овог:  Цусан төрлийн холбоотой    хүмүүсийн   нэгдэл Ястан:  Нэгдмэл аялга, зан заншил, аж  ахуй, нутаг дэвсгэр бүхий овгуудын  нэгдэл-казах, дөрвөд, буриад гэх мэт  Үндэстэн: Нэгдсэн нутаг дэвсгэр хил хязгаар, соёл зан заншил, эрхлэх аж  ахуй, бичиг үсэг, эцэст нь нэгдмэл нэг  хэл, үндэсний ухамсар бүхий хүмүүсийн  нэгдэл- Монгол
Нэг үндэстэн нөгөөгөөс ялгарах хамгийн том ялгаа нь хэл яриа. Монгол угсаатан буюу монгол хэлтэнд 20 гаруй ястан хамаардаг.
Түрэг угсаатан буюу түрэг хэлтэнд дараах  ястан хамаардаг. Үүнд:  Казах
Хотон
Тува
Чантуу
Цаатан  1940 онд казах үндэстний Баян-Өлгий  аймгийг байгуулсан байна.
 
Хүн амын дотор голлох ястны эзлэх хувь
III . Хүн амын нийгмийн бүтэц Хүний амьдрал  ахуйтай холбоотой шинжүүдээр өөр хоорондоо уялдан холбогдсон цогцыг нийгмийн  (social)  бүтэц гэнэ. Нийгмийн бүтцийг тодорхойлохын тулд эрдэмтэд хэд хэдэн чиг хандлагыг боловсруулсан байна. Эдгээрээс ангийн тухай онол, нийгмийн  давхраажилт  (stratification) -ын тухай онол хамгийн өргөн дэлгэрсэн байдаг.
-  Нийгмийн давхраажилтыг үзэхийн өмнө дараах асуултанд хариул ЦГААЯ - Дараах хос зургуудыг харьцуулан хараарай. - Эдгээр хүмүүст ялгаатай байгаа зүйл юу байж болохыг бодоцгооё.
Зураг №1
Зураг №2
Зураг №3
Дээрх зургуудын хариуг дараах байдлаар дүгнэж болох юм.  Зураг 1: Эрх мэдэл Зураг 2: Хөрөнгө чинээ Зураг 3:  Нэр хүндийн ялгааг анзаарч болно. Дээрх 3 үзүүлэлт хүн амын доторх  нийгмийн давхраажилт үүсэхэд нөлөөлдөг болохыг судлаачид тодорхойлжээ.  Монгол улсад хүн амыг нийгмийн давхраажилтаар нь 3 ангилдаг.
Нийгмийн давхраа Дээд  ( 3% )

монголын хүн ам

  • 1.
    Монгол улсын хүнамын бүтэц 1. Хүн амын нас хүйсийн бүтэц 2. Хүн амын угсаатны бүтэц 3. Хүн амын нийгмийн бүтэц 4. Хүмүүн капитал
  • 2.
    I . Хүнамын нас, хүйсийн бүтэц Нийгэм, эдийн засгийг хөгжүүлэхэд хүн ам зүйн онцлох үзүүлэлтүүд нь: Хүн амын нас, хүйсийн бүтэц Монгол улсын хувьд нийт /2753800 / хүн амын дотор: 0-15 нас 36% 16-30 нас 30% 31-50 нас 24% 51-60 нас 5% 61 түүнээс дээш 5% эзэлж байна.
  • 3.
    Хүн амын насныбүтцийг үзүүлбэл:
  • 4.
    1. Насны бүтэц:Насны бүтцийн хувьд зохистой харьцаатай
  • 5.
    Хүн амын дотор16-30 насныхан 30% байгаа нь хөдөлмөрийн нөөц боломжтой 2. Хүйсийн бүтэц: хүйсийн харьцаа эрэгтэй, эмэгтэйчүүд бараг тэнцүү-эмэгтэй 50,5% эрэгтэй 49,5%
  • 6.
    16 хүртэлх насныхныдотор эрэгтэйчүүд,
  • 7.
    50-иас дээш насныхныдотор эмэгтэйчүүд олон байна.
  • 8.
    Хүн амын суварга Зураг: Суваргын зураг /скайнер/
  • 9.
    II . Хүнамын угсаатны бүтэц Түүх, хэл, соёл, амьдрал ахуйн хувьд бие биетэйгээ ойр төрөл, нэгэн угсаа гаралтай хүмүүсийг угсаатан гэнэ. Угсаатны үндсэн 3 хэлбэр байдаг. Угсаатан Овог аймаг Ястан Үндэстэн
  • 10.
    Овог: Цусантөрлийн холбоотой хүмүүсийн нэгдэл Ястан: Нэгдмэл аялга, зан заншил, аж ахуй, нутаг дэвсгэр бүхий овгуудын нэгдэл-казах, дөрвөд, буриад гэх мэт Үндэстэн: Нэгдсэн нутаг дэвсгэр хил хязгаар, соёл зан заншил, эрхлэх аж ахуй, бичиг үсэг, эцэст нь нэгдмэл нэг хэл, үндэсний ухамсар бүхий хүмүүсийн нэгдэл- Монгол
  • 11.
    Нэг үндэстэн нөгөөгөөсялгарах хамгийн том ялгаа нь хэл яриа. Монгол угсаатан буюу монгол хэлтэнд 20 гаруй ястан хамаардаг.
  • 12.
    Түрэг угсаатан буюутүрэг хэлтэнд дараах ястан хамаардаг. Үүнд: Казах
  • 13.
  • 14.
  • 15.
  • 16.
    Цаатан 1940онд казах үндэстний Баян-Өлгий аймгийг байгуулсан байна.
  • 17.
  • 18.
    Хүн амын доторголлох ястны эзлэх хувь
  • 19.
    III . Хүнамын нийгмийн бүтэц Хүний амьдрал ахуйтай холбоотой шинжүүдээр өөр хоорондоо уялдан холбогдсон цогцыг нийгмийн (social) бүтэц гэнэ. Нийгмийн бүтцийг тодорхойлохын тулд эрдэмтэд хэд хэдэн чиг хандлагыг боловсруулсан байна. Эдгээрээс ангийн тухай онол, нийгмийн давхраажилт (stratification) -ын тухай онол хамгийн өргөн дэлгэрсэн байдаг.
  • 20.
    - Нийгмийндавхраажилтыг үзэхийн өмнө дараах асуултанд хариул ЦГААЯ - Дараах хос зургуудыг харьцуулан хараарай. - Эдгээр хүмүүст ялгаатай байгаа зүйл юу байж болохыг бодоцгооё.
  • 21.
  • 22.
  • 23.
  • 24.
    Дээрх зургуудын хариугдараах байдлаар дүгнэж болох юм. Зураг 1: Эрх мэдэл Зураг 2: Хөрөнгө чинээ Зураг 3: Нэр хүндийн ялгааг анзаарч болно. Дээрх 3 үзүүлэлт хүн амын доторх нийгмийн давхраажилт үүсэхэд нөлөөлдөг болохыг судлаачид тодорхойлжээ. Монгол улсад хүн амыг нийгмийн давхраажилтаар нь 3 ангилдаг.
  • 25.