1. ΕΝΟΤΗΤΑ 3
Επιμέλεια:
ΑΛΗΓΙΑΝΝΗ Β.
Τα επαγγέλματα των αρχαίων Αθηναίων
A.KEIMENO B.METAΦΡΑΣΗ
θηνα οι, ς κα ο Ἀ ῖ ὡ ὶ ἱ ἑτέρας πόλεις κατοικοῦντες, Οι Αθηναίοι, όπως και αυτοί που κατοικούν
στις άλλες πόλεις,
πολλὰ ἐν τῷ βίῳ ἐπιτηδεύουσιν , ασκούν πολλά επαγγέλματα στη ζωή τους,
ἵνα τὰ ἀναγκαῖα πορίζωνται : για να εξασφαλίζουν τα αναγκαία:
Ναυσικύδης ναύκληρος ὤν περὶ τὴν τοῦ σώματος
τροφὴν
Ο Ναυσικύδης που ήταν πλοιοκτήτης για τη
συντήρηση,
ἑαυτῷ καὶ τοῖς οἰκείοις ἐσπούδαζε , του εαυτού του και των δικών του μεριμνούσε,
τοῦτ’ αὐτό δὲ ἐποίουν και το ίδιο ακριβώς έκαναν
Ξένων ὁ ἔμπορος καὶ Ξενοκλῆς ὁ κάπηλος. ο Ξένων ο έμπορος και ο Ξενοκλής ο μικροπωλητής.
Πολύζηλος ἀπὸ ἀλφιτοποιίας, ἔτρεφεν ἑαυτόν καὶ
οἰκέτας
Ο Πολύζηλος συντηρούσε τον εαυτό του και
τους οικιακούς του δούλους με την παρασκευή
κριθάλευρου,
ἔτι δὲ πολλάκις τῇ πόλει ἐλειτούργει . και ακόμα μερικές φορές προσέφερε δημόσια
υπηρεσία στην πόλη με δικά του χρήματα.
Γλαύκων ὁ Χολαργεύς ἐγεώργει καὶ βοῦς ἔτρεφε, Ο Γλαύκων από το Χολαργό ήταν γεωργός και έτρεφε
βόδια,
Δημέας δὲ ἀπὸ χλαμυδουργίας, διετρέφετο ο Δημέας ζούσε από την τέχνη της κατασκευής
χλαμύδων,
Μεγαρέων δ' οἱ πλεῖστοι ἀπὸ ἐξωμιδοποιίας. και οι περισσότεροι από τους Μεγαρείς από την τέχνη
της κατασκευής εξωμίδων.
Οὐκ ὀλίγοι τῶν πολιτῶν τέχνην τινά ἐξαμάνθανον, Αρκετοί από τους πολίτες μάθαιναν καλά κάποια
τέχνη,
οἷον τὴν τῶν λιθοξόων, κεραμέων, τεκτόνων,
σκυτοτόμων,
όπως την τέχνη του μαρμαρά, του κεραμέα, του
μαραγκού, του τσαγκάρη,
καὶ πλεῖστα ἐπιτήδεια τῷ βίῳ ἐξειργάζοντο. και εξασφάλιζαν πάρα πολλά αναγκαία αγαθά για τη
ζωή τους.
© Γιάννης Παπαθανασίου-Κατερίνα Πρανδέκου

2. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
► Δημιουργία πίνακα που θα αναρτηθεί στην τάξη: αντιστοίχιση επαγγελμάτων της αρχαιότητας
με σύγχρονα επαγγέλματα (ή επαγγέλματα που χάνονται).- Μπορείτε να σχηματίσετε σε μεγάλο
χαρτόνι δύο στήλες με τα ευρήματά σας. Θα αναγράψετε το όνομα του επαγγέλματος στην AE
και στη NE.
[πηγή: Ν. Μπεζαντάκος, Α. Παπαθωμάς, Ε. Λουτριανάκη, Β. Χαραλαμπάκος, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α
Γυμνασίου, Βιβλίο Εκπαιδευτικού, ΟΕΔΒ, Αθήνα]
Πληροφοριακό υλικό για τη δραστηριότητα μπορείτε να βρείτε στους παρακάτω συνδέσμους:
α) Εργασία και επαγγέλματα στην αρχαία Ελλάδα
[πηγή: Κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα Β Λυκείου]
β) Η Αθήνα [πηγή: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι - Ανθολόγιο Β Γυμνασίου]
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
ΤΟΝΟΙ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΑ
Α. ΤΟΝΟΙ
Οι τόνοι της αρχαίας ελληνικής είναι τρεις: η οξεία(΄),η βαρεία(`) και η περισπωμένη(~)
► η τονιζόμενη συλλαβή που έπαιρνε οξεία προφερόταν οξύτερα, δηλαδή σε υψηλότερο τόνο
► η βαρεία δηλώνει την απουσία υψηλού τόνου, το «κατέβασμα» της φωνής
► η περισπωμένη είναι ο συνδυασμός οξείας και βαρείας ΄ `
☺ Ο τονισμός στην αρχαία ελληνική ήταν μουσικός, μελωδικός , αντίθετα στη νέα
ελληνική είναι δυναμικός, τονίζουμε δηλαδή τη συλλαβή που ακούγεται πιο δυνατά
Βασικοί κανόνες τονισμού της αρχαίας ελληνικής
1.Καμιά ελληνική λέξη δεν τονίζεται πιο πάνω από την προπαραλήγουσα: π. χ
φιλοπόλεμος
2. Η βραχύχρονη συλλαβή, όταν τονίζεται, παίρνει πάντα οξεία :π. χ λέγε
3. Η προπαραλήγουσα, όταν τονίζεται, παίρνει πάντα οξεία: ἄνθρωπος
4. Όταν η λήγουσα είναι μακρόχρονη η προπαραλήγουσα δεν τονίζεται: ὁ ἄνθρωπος, αλλά
τοῦ ἀνθρώπου.
5. Η μακρόχρονη παραλήγουσα παίρνει οξεία όταν η λήγουσα είναι μακρόχρονη: ἡ

3. μήτηρ, τῆς νήσου. Όταν όμως η λήγουσα είναι βραχύχρονη τότε η παραλήγουσα παίρνει
περισπωμένη: ἡ νῆσος.
6. Η μακροκατάληκτη γενική και δοτική των ονομάτων, όταν τονίζεται, παίρνει
περισπωμένη: ὁ ὁδηγός, αλλά τοῦ ὁδηγοῦ, τῳ ὁδηγῶ, τῶν ὁδηγῶν.
Β. ΠΝΕΥΜΑΤΑ
Όλες οι λέξεις της α. ε που αρχίζουν από φωνήεν ή δίφθογγο ή ρ παίρνουν πνεύμα. Το
πνεύμα δήλωνε την προφορά του αντίστοιχου φωνήεντος ή διφθόγγου: πόσο λεπτά ( ψιλά)
ή βαριά( δασέα) ακουγόταν. Τα πνεύματα ήταν δύο: η ψιλή( ἀ )και η δασεία(ἁ).
Η δασεία αρχικά δηλωνόταν με το γράμμα Η και προφερόταν ως αχνό «χ». π.χ
(χ)Ελλάς. Αργότερα το Η χωρίστηκε και με την πάροδο του χρόνου παγιώθηκαν τα
σύμβολα που γνωρίζουμε.
► Οι περισσότερες λέξεις που αρχίζουν από φωνήεν ή δίφθογγο παίρνουν ψιλή. Δασεία
παίρνουν όλες οι λέξεις που αρχίζουν από ρ ή υ: ῥοή, ὕμνος.
Επίσης δασεία παίρνουν :
α) τά ἄρθρα: ὁ, ἡ, οἱ, αἱ,
β) τά ἀριθμητικά: εἷς, ἕν, ἕξ, ἑπτά, ἑκατό καί τά παράγωγά τους: ἕνδεκα, ἑξήκοντα, ἑπτακόσια κ.λπ.,
γ) οἱ ἀντωνυμίες: ἡμεῖς, ὑμεῖς, οὗτος, αὕτη, ὅσος, ὁπόσος, ὅστις, ὅ,τι, ἕκαστος, ὑμέτερος, ἡμέτερος,
δ) τά ἐπιρρήματα: ἅμα, ἕως, ὅπως, ὥς, ὁμοῦ, ἑξῆς,
ε) οἱ σύνδεσμοι: ὅτι, ἵνα, ὅπως, ὅμως, ὅτε, ὅταν, ὁπότε, ὡς,
στ) οἱ προθέσεις: ἕνεκα, ἕνεκεν.
Και πολλά ακόμα ουσιαστικά, επίθετα, και ρήματα.
Και τώρα ένα ποιηματάκι
Α
Ἅδης, ἅγιος, ἁγνός
ἅμα, ἅμαξα, ἁπλός
αἵμα, ἁμαρτία, ἅλμα
ἅμιλλα, ἁφή, καί ἅρμα,
ἁπαλός, ἁψύς, ἁψίδα
ἁλυκή καί ἁλυσίδα
ἁρμόζω καί ἁρμυρίζω
ἁρπάζω καί ἁλωνίζω.
Ε
Ἕνα, ἕξι, ἑκατό,
ἕδρα, ἕλκος, ἑρπετό,
Ἕκτωρ, Ἕλλη, και Ἑλλάς,
Ἑλικών καί ἑβδομάς,
ἕλος, εἵλωτας, Ἑλένη,
ἕνωσις καί εἱμαρμένη (ἑπομένη),
ἑορτή, ἑστία, Ἑρμῆς,
ἑαυτός, εὑρίσκω, ἑξῆς,
ἑπτά, ἑσπέρα, ἑρμηνεία,
ἕτερος, καί ἑταιρεία,
Ἕβρος, εὕρημα, Ἑβραῖος,

4. ἑπομένως καί τό ἕως.
Η
Ἥλιος, ἥβη, ἡσυχία,
Ἥφαιστος, καί ἡλικία,
Ἥρα, ἥρωας, Ἡρακλῆς,
ἡγεμών, ἡμέρα, ἡμεῖς,
ἥπατα καί ἥμερος,
ἡδονή, ἡγούμενος.
Ι.
Ἵππος, ἵνα, ἱερός,
ἵδρωτας, καί ἱλαρός,
ἱστός, ἵδρυμα, ἱστορία,
ἱκανός καί ἱκεσία.
Ο
Ὅμως, ὅποιος, ὁδηγός,
ὁρίζω, ὅρκος, ἡ ὁδός,
ὁμοῦ, ὅθεν, ὁμαλός,
ὅταν, ὅλος, ὅσος, ὅπως,
ὅπου, ὁδηγῶ, ὁρμή καί ὅλμος.
Ω
Ὥρα, ὥριμος, ὡραῖος,
ὥστε, ὥς καί ὡριαῖος
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΝΙΣΜΟΥ
Να τονίσετε τις παρακάτω λέξεις:
ανθρωπος, ανθρωπου, θρονων, ειπε, των καμηλων,των θεων, οικειος,γραφω, κωμη, θήκη
ναυται, Ἀθηναιος, Ἀθηναιοι, Ἀθηναιοις, τοις ναοις, κηπος, κηπου, την ψυχην, κουρος,
προφητης, νεος, ναος, ομοιος, προδοτης, κωνος, τοιχος, Μηλος, κουρος, δημιος, πατρωος,
Πηγασος, ελαφος, ελαφου, νησος, των νησων, κατηγορος, κατηγορου, ανωμαλος, μηκος,
Νειλος, βωλος, ταυρος, φλοισβος, δουλος, των δουλων, το νευρον, οινος, γενναιος, των
γενναιων, η ροη, ο αγιος, των αγιων, ιστορια, υπουργος, ελληνικος, Ομηρος.