http://e-taksh.blogspot.gr/ Γλώσσα Ε΄. Ενότητα 1. Κεφάλαιο 2: ΄΄Η φίλη μας η θάλασσα΄΄

1. Επιμέλεια : Χρήστος Χαρμπής
http://e-taksh.blogspot.gr/
Γλώσσα Ε΄- Ενότητα 1 - Κεφάλαιo 2 :
΄΄ Η φίλη μας η θάλασσα ΄΄
Θεωρία
Γραμματική

2. Η φίλη μας η
θάλασσα
Φώτης Τουλιόπουλος

3. Η θάλασσα είναι απαραίτητη για τον άνθρωπο. Μέσω της θάλασσας γίνεται το περισσότερο
εμπόριο. Πλοία. Διασχίζουν τη θάλασσα μεταφέροντας κάθε είδους εμπορεύματα. Χάρη στην
αλιεία τρέφονται δισεκατομμύρια άνθρωποι. Από τη θάλασσα παίρνουμε απαραίτητες πρώτες
ύλες, όπως το αλάτι. Επίσης μια σπουδαία χρήση της θάλασσας είναι για ψυχαγωγία μέσω του
τουρισμού. Τέλος μεγάλα είναι τα οφέλη της θάλασσας και στην υγεία των ανθρώπων.

4. Σύνθετες λέξεις
Όταν συνδυάζουμε μια λέξη με μια άλλη λέξη για να φτιάξουμε μια
καινούρια, τότε δημιουργούμε μια σύνθετη λέξη. Η πρώτη λέξη που
χρησιμοποιούμε λέγεται πρώτο συνθετικό, ενώ η δεύτερη δεύτερο
συνθετικό.
Μπορώ να σχηματίσω σύνθετες λέξεις σχεδόν με όλα τα μέρη του
λόγου.
Χρησιμοποιώντας τη λέξη οίκος (σπίτι) μπορώ να φτιάξω μια
οικογένεια λέξεων (λέξεις που σχετίζονται μεταξύ τους γιατί
προέρχονται από την ίδια απλή λέξη):
Οίκος + γένος = οικογένεια οίκος + πεδίο = οικόπεδο
Οίκος + δομή = οικοδομή οίκος + σήμα = οικόσημο
Οίκος + τέχνη = οικοτεχνία οίκος + σύστημα = οικοσύστημα
Οίκος + τρέφω = οικοτροφείο οίκος + δέσποινα = οικοδέσποινα
Κατά + οίκος = κάτοικος εν + οίκος = ένοικος

5. Ρήματα σε –τε και -ται
Στον Ενεστώτα και τον Εξακολουθητικό μέλλοντα της ενεργητικής φωνής τα
ρήματα καταλήγουν σε –τε.
Στον Ενεστώτα και τον Εξακολουθητικό μέλλοντα της παθητικής φωνής τα
ρήματα καταλήγουν σε –ται.
Ενεργητική φωνή
β’ πρόσωπο
πληθυντικού
Ενεστώτας Εξακολουθητικός Μ
Εσείς παίζετε Εσείς θα παίζετε
Παθητική φωνή
γ’ πρόσωπο ενικού
Ενεστώτας Εξακολουθητικός Μ
Αυτός, ή , ό παίζεται Αυτός, ή, ό θα παίζεται

6. Γιώργος Παπαδόπουλος
Γραμματικό φαινόμενο
Η φίλη μας η θάλασσα
• Σύνθετες λέξεις με α΄ συνθετικό το οικο-
• Ορθογραφία των ρηματικών καταλήξεων –τε -ται

7. Γιώργος Παπαδόπουλος
Σύνθετες λέξεις με α΄
συνθετικό το οικο-
Οίκος είναι αρχαία λέξη που σήμαινε σπίτι, κατοικία.
Η λέξη «οίκος» ως πρώτο συνθετικό φανερώνει ότι
κάτι σχετίζεται με:
• το σπίτι, την κατοικία π.χ. οικοσκευή
• την οικογένεια π.χ. οικόσημο
• την αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου με τη φύση
π.χ. οικοσύστημα

8. Γιώργος Παπαδόπουλος
Γράψε τη λέξη στον πίνακα
Οίκος + γένος =
Οίκος + πεδίο =
Οίκος + σύστημα =
Οίκος + τρέφω =
Οίκος + σήμα =
Οίκος + τέχνη +

9. Γιώργος Παπαδόπουλος
Το οίκος μπορούμε να το
βρούμε και ως β΄ συνθετικό
επί + οίκος =
από + οίκος =
εν + οίκος =
Κατά + οίκος =

10. Γιώργος Παπαδόπουλος
Ορθογραφία των ρηματικών
καταλήξεων –τε -ται
Ενεργητική φωνή
β΄ πρόσωπο
πληθυντικού
Ενεστώτας Εξακολουθ. Μέλλοντας
(εσείς) παίζετε
(εσείς) τρέχετε
(εσείς) θα παίζετε
(εσείς) θα τρέχετε
Στον Ενεστώτα και στον εξακολουθητικό μέλλοντα
της ενεργητικής φωνής, το Β΄ πρόσωπο του
πληθυντικού αριθμού παίρνει κατάληξη -τε

11. Γιώργος Παπαδόπουλος
Ορθογραφία των ρηματικών
καταλήξεων –τε -ται
Παθητική φωνή
Γ΄
πρόσω
πο
ενικού
Ενεστώτας Εξακολουθητικός Μέλλοντας
(αυτός, αυτή, αυτό) ενοχλείται
(αυτός, αυτή, αυτό) χτενίζεται
(αυτός, αυτή, αυτό) θα ενοχλείται
(αυτός, αυτή, αυτό) θα χτενίζεται
επιτρέπεται πρόκειται
Στον Ενεστώτα και στον Εξακολουθητικό μέλλοντα της παθητικής
φωνής, το γ΄ πρόσωπο του ενικού αριθμού παίρνει την κατάληξη –ται
Προσοχή: Στον Ενεστώτα της παθητικής φωνής υπάρχουν και μερικά
ρήματα που εμφανίζονται μόνο στο γ ΄πρόσωπο του ενικού και
παίρνουν κατάληξη σε ται. Τα ρήματα αυτά δεν έχουν υποκείμενο
κάποιο πρόσωπο ή πράγμα αλλά μι αφηρημένη έννοια ή μια ολόκληρη
φράση. π.χ Επιτρέπεται η είσοδος

12. Γιώργος Παπαδόπουλος
ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤ… ΝΑ ΤΡΩΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ
ΔΙΑΤΗΡΕΙΤ… ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΘΑΡΟ
ΜΗ ΡΥΠΑΙΝΕΤ… ΤΗΝ ΑΥΛΗ ΜΑΣ

13. Γιάννης Φερεντίνος

14. Τι είναι οι χρόνοι του ρήματος;
 Οι τύποι του ρήματος που φανερώνουν
πότε γίνεται μια ενέργεια λέγονται
χρόνοι του ρήματος.

15. Οι χρόνοι του ρήματος είναι οχτώ:
1. Ενεστώτας
2. Παρατατικός
3. Αόριστος
4. Εξακολουθητικός Μέλλοντας
5. Στιγμιαίος (Συνοπτικός) Μέλλοντας
6. Παρακείμενος
7. Υπερσυντέλικος
8. Συντελεσμένος Μέλλοντας

16. Οι χρόνοι των ρημάτων
χωρίζονται σε:
 παροντικούς
 παρελθοντικούς
 μελλοντικούς

17. Παροντικοί χρόνοι
 Ενεστώτας
(τι κάνω ή παθαίνω τώρα, εξακολουθητικά)
π.χ. Χρωματίζω τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά χρωματίζεται.
 Παρακείμενος
(τι έκανα ή έπαθα στο παρελθόν
και τώρα είναι τελειωμένο)
π.χ. Έχω χρωματίσει τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά έχει χρωματιστεί.

18. Παρελθοντικοί χρόνοι
 Παρατατικός
(τι έκανα ή πάθαινα χθες, συνέχεια)
π.χ. Χρωμάτιζα τη ζωγραφιά. Η ζωγραφιά χρωματιζόταν.
 Αόριστος
(τι έκανα ή πάθαινα χθες, για μια στιγμή)
π.χ. Χρωμάτισα τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά χρωματίστηκε.
 Υπερσυντέλικος
(τι είχα κάνει ή είχα πάθει ως χτες)
π.χ. Είχα χρωματίσει τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά είχε χρωματιστεί.

19. Μελλοντικοί χρόνοι
 Εξακολουθητικός μέλλοντας
(τι θα κάνω ή θα παθαίνω αύριο συνέχεια)
π.χ. Θα χρωματίζω τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά θα χρωματίζεται.
 Στιγμιαίος (συνοπτικός) μέλλοντας
(τι θα κάνω ή θα πάθω αύριο για μια στιγμή)
π.χ. Θα χρωματίσω τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά θα χρωματιστεί.
 Συντελεσμένος μέλλοντας
(τι θα έχω κάνει ή θα έχω πάθει στο μέλλον, αφού πρώτα γίνει
κάτι άλλο)
π.χ. Θα έχω χρωματίσει τη ζωγραφιά.
Η ζωγραφιά θα έχει χρωματιστεί.

20. Χρόνοι ρημάτων
Παροντικοί Παρελθοντικοί Μελλοντικοί
Ενεστώτας Παρατατικός Εξακολουθητικός
Μέλλοντας
Παρακείμενος Αόριστος Συνοπτικός
(Στιγμιαίος)
Μέλλοντας
Υπερσυντέλικος Συντελεσμένος
Μέλλοντας
Γιάννης Φερεντίνος

21. Óýíèåóç ëëÝîåùí
Óýíèåôåò ëÝãïíôáé ïé ëÝîåéò ðïõ:
1. ðáßñíïõí Ýíá á÷þñéóôï ìüñéï (á, åõ, êôë)
ð. ÷. á + êáêüò Üêáêïò
åõ + ãïíßá åõãïíßá
2. åíþíïíôáé äýï Þ ðåñéóóüôåñåò ëÝîåéò óå ìéá
¶ð. ÷. êïíôüò + ïöèáëìüò êïíôüöèáëìïò
ìéóü + ãåìÜôï ìéóïãåìÜôï
Ðñïóï÷Þ!
Ôá á÷þñéóôá ìüñéá óõí, áìöé, äéá, ðåñé, êôë
äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ìüíá ôïõò áëëÜ ðÜíôá ùò ðñþôï óõíèåôé-
êü óýíèåôçò ëÝîçò. Ãé' áõôü ëÝãïíôáé á÷þñéóôá ìüñéá.
¶ð ÷. çìß + õðüãåéïò çìéõðüãåéïò
áìöß + ôáëáíôåýïìáé áìöéôáëáíôåýïìáé
óõí + ãíþìç óõããíþìç
8
ÊÅÖÁËÁÉÏ 2ï Ç ößëç ìáò ç èÜëáóóá
glose 1-12.qxp 29/8/2006 10:40 Page 8

22. 9
Íá ó÷çìáôßóåéò óýíèåôåò ëÝîåéò ìå ôá ðáñáêÜôù óõíèåôéêÜ.
Áíåâáßíù + êáôåâáßíù
Áíèüò + äÝóìç
×Üìù + óðßôé
ÓéãÜ + øéèõñßæù
Ðüñôá + ðáñÜèõñá
1
Íáó÷çìáôßóåéòìåñéêÝòóýíèåôåòëÝîåéòìå â’óõíèåôéêüôçëÝîç-öÝñù.
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
2
Íá ó÷çìáôßóåéò ìåñéêÝò óýíèåôåò ëÝîåéò ìå á’ óõíèåôéêü ôç ëÝîç
âéâëßï- .
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
3
Ç ößëç ìáò ç èÜëáóóá
glose 1-12.qxp 29/8/2006 10:40 Page 9

23. 10
Ôá Üñèñá áíáöÝñïíôáé óôç ìåãÜëç ïéêïëïãéêÞ êáôáóôñïöÞ ðïõ ðñï-
êëÞèçêå áðü ôï äåîáìåíüðëïéï "Ðñåóôßæ". ÌåãÜëåò êáôáóôñïöÝò ðñï-
êëÞèçêáí óôéò áêôÝò ôçò Âüñåéáò Éóðáíßáò. Ðáñüëï ðïõ ç êéíçôïðïßçóç
ôùí áñ÷þí Þôáí Üìåóç, ôßðïôá äåí öáßíåôáé íá ìðïñåß íá óôáìáôÞóåé ôçí
åîÜðëùóç ôçò ñýðáíóçò.
ÁðáíôÞóåéò óôéò íïçìáôéêÝò áóêÞóåéò ôïõ âéâëßïõ
Åêöþíçóç 1 óåë 13
• ÌåãÜëç äéáññïÞ ðåôñåëáßïõ áðü ôï
äåîáìåíüðëïéï "Ðñåóôßæ"
• Óôéò áêôÝò ôçò âüñåéáò Éóðáíßáò
• Ôï áðüãåõìá ôçò Ôñßôçò 12 Íïåìâñßïõ
• Ìüëõíóç 35 ÷éëéïìÝôñùí áêôþí, áëëÜ ãßíåôáé
ëüãïò ãéá 200 ÷éëéüìåôñá. ÁíáìÝíåôáé áêüìá ìåãá-
ëýôåñç êáôáóôñïöÞ, áöïý ç äéáññïÞ óõíå÷ßæåôáé
• Ç ðáëáéüôçôá ôïõ ðëïßïõ¶
• Åéäéêïß åðéóôÞìïíåò êáé åéäéêïß ìå åíáÝñéåò ðåñéðï-
ëßåò ðñïóðáèïýí íá êáôáëÜâïõí ôçí Ýêôáóç ôçò
ìüëõíóçò. Åðßóçò Üìåóç åßíáé ç êéíçôïðïßçóç ôçò
éóðáíéêÞò êáé ôçò ðïñôïãáëéêÞò êõâÝñíçóçò, þóôå
íá êáèáñéóôïýí áìÝóùò ïé áêôÝò.
Åêöþíçóç 2 óåë 13
Ôï äåîáìåíüðëïéï "Ðñåóôßæ",
ðïõ ìåôÝöåñå ðåôñÝëáéï
âõèßóôçêå ôï áðüãåõìá ôçò
Ôñßôçò 12 Íïåìâñßïõ óôéò áêôÝò
ôçò Âüñåéáò Éóðáíßáò êáé Ýóðáóå
óôá äýï. ÌåãÜëç ðïóüôçôá
ðåôñåëáßïõ ÷ýèçêå óôç
èÜëáóóá êáé ìüëõíå áêôÝò 35
÷éëéïìÝôñùí ôï ëéãüôåñï. Ç
åðÝìâáóç ôïõ êñáôéêïý
ìç÷áíéóìïý êáé ôùí åéäéêþí
Þôáí Üìåóç ôüóï áðü ôçí
ðëåõñÜ ôçò Éóðáíßáò üóï êáé
ôçò Ðïñôïãáëßáò. Õðïëïãßæåôáé
áêüìá ìåãáëýôåñç ïéêïëïãéêÞ
êáôáóôñïöÞ áðü ôç óõíå÷Þ
äéáññïÞ ôïõ ðåôñåëáßïõ óôç
èÜëáóóá.
Ç ößëç ìáò ç èÜëáóóá
glose 1-12.qxp 29/8/2006 10:40 Page 10

24. 11
ÁðáíôÞóåéò óôéò õðüëïéðåò áóêÞóåéò ôïõ âéâëßïõ
Åêöþíçóç 3 óåë 14
ÏéêïãÝíåéá - ïìÜäá áôüìùí ðïõ óõíäÝïíôáé ìå äåóìïýò áßìáôïò êáé ìÝíïõí êÜôù áðü
ôçí ßäéá óôÝãç
Ïéêïäüìïò - áõôüò ðïõ ÷ôßæåé Ýíá êôßñéï
Ïéêüðåäï - Ýêôáóç åäÜöïõò ðïõ ðñïïñßæåôáé ãéá ÷ôßóéìï
Ïéêüóçìï - äéáêñéôéêü óÞìá áñéóôïêñáôéêÞò ïéêïãÝíåéáò˜
Ïéêïôå÷íßá - ôÝ÷íç ðïõ áóêåßôáé óôï óðßôé ãéá âéïðïñéóôéêïýò ëüãïõò
Ïéêïóýóôçìá - öõóéêÞ åíüôçôá ðïõ áðïôåëåßôáé áðü Ýìâéá üíôá êáé ôï ðåñéâÜëëïí ôïõò
Ïéêïôñïöåßï - ßäñõìá öéëïîåíßáò ìéêñþí Þ ìåãÜëùí ìå åðé ðëçñùìÞ ðáñå÷üìåíç
äéáìïíÞ êáé öáãçôü
ÏéêïäÝóðïéíá· - ç êõñßá ôïõ óðéôéïý
ÓõíèåôéêÜ Óýíèåôç ëÝîç
ïßêïò + ãÝíïò ïéêüóçìï
ïßêïò + äïìÞ ïéêïôå÷íßá
ïßêïò + ðåäßï ïéêïôñïöåßï
ïßêïò + óÞìá ïéêïãÝíåéá
ïßêïò + ôÝ÷íç ïéêïóýóôçìá
ïßêïò + óýóôçìá ïéêüðåäï
ïßêïò + ôñÝöù ïéêïäÝóðïéíá
ïßêïò + äÝóðïéíá ïéêïäüìïò
Ç ößëç ìáò ç èÜëáóóá
glose 1-12.qxp 29/8/2006 10:40 Page 11

25. 12
Åêöþíçóç 4 óåë 15
Ìç ñõðáßíåôå ôï ðåñéâÜëëïí.
Äåí åðéôñÝðåôáé íá ñß÷íåôå óêïõðßäéá óôéò èÜëáóóåò êáé óôéò áêôÝò.
Ìç ñõðáßíåôå ôçí áôìüóöáéñá.
Äåí åðéôñÝðåôáé íá áíÜâåôå öùôéÝò óôá äÜóç. Êßíäõíïò ðõñêáãéÜò.
Ç ößëç ìáò ç èÜëáóóá
glose 1-12.qxp 29/8/2006 10:40 Page 12

26. Έντεκα μηνών
Ημερομηνία:
Βάρος: [Βάρος[ Ύψος: [Ύψος]
Σημειώσεις:
[Τοποθετήστε φωτογραφίες εδώ]
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Θεωρία - Παρουσιάσεις σελ. 3 - 82
Επαναληπτικά σελ. 83 - 125