Σχηματισμός ενεστώτα και μέλλοντα αρχαίας ελληνικής

1. ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ – ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΡΗΜΑΤΩΝ
(ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ, ΔΗΛ. ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ)
(θέμα + κατάληξη: το θέμα είναι το μέρος του ρήματος που μένει σταθερὀ κατά την κλίση του ρήματος,
η κατάληξη αλλάζει ανάλογα με το πρόσωπο, π.χ. πείθ-ω, πείθ-ετε, πείθ-ουσιν / χαρακτήρας είναι το
θ)
ΜΙΑ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΟΛΗΚΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΑ
[το σύμφωνοστο οποίο λήγει το θέμα είναι άφωνο: κ, γ, χ (ουρανικό) / π, β, φ (χειλικό)
/ τ, δ, θ (οδοντικό)]
(θυμόμαστε ότι τα σύμφωνα τα διακρίνουμε σε άφωνα, ημίφωνα και διπλά)
ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΑ:τοθέμα τους λήγει
σε φωνήεν / δίφθογγο
π.χ. λύ-ω,βουλεύ-ομεν, ἱδρύ-ετε,
παιδεύ-ουσιν, τοξεύ-εις, θύ-ει
ΣΥΜΦΩΝΟΛΗΚΤΑ:το θέμα τους λήγεισε
σύμφωνο
π.χ. βλάπτ-ω, γράφ-ετε, πείθ-
ουσιν, ὀφείλ-εις, φθείρ-ει, κτείν-
ομεν

2. Ενεστώτας:
Ίδιες καταλήξεις για όλα τα ρήματα σε όποια κατηγορία κι αν ανήκουν:
-ω
-εις
-ει
-ομεν
-ετε
-ουσιν
Μέλλοντας:
ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΑ ΟΥΡΑΝΙΚΟΛΗΚΤΑ ΧΕΛΙΚΟΛΗΚΤΑ ΟΔΟΝΤΙΚΟΛΗΚΤΑ
Θέμα + σ+καταλήξεις
ίδιες με του
ενεστώτα
Εδώ το -σ-ενώνεταιμετον
ουρανικό χαρακτήρα
(κ,γ,χ) και δίνει -ξ
(π.χ. λήγ +σ +ω=λήξ-ω)
Εδώ το -σ-ενώνεταιμετον
χειλικό χαρακτήρα(π,β,φ)
και δίνει -ψ
(π.χ. βλέπ + σ +ω= βλέψ-ω
Εδώ ο οδοντικός
χαρακτήρας (τ,δ,θ)
αποβάλλεται πριν από το
-σ- (πείθ+σ+ω=πεί σ-ω)
κ, γ, χ, (ττ/σσ) +σ = ξ π,β,φ (πτ) +σ = ψ τ,δ,θ (ζ) +σ = σ
πιστεύ – σ – ω λήξ-ω, πράξ-ω βλέψ-ω κόψ -ω πείσ-ω γυμνάσ-ω
πιστεύ – σ – εις λήξ-εις, πράξ-εις βλέψ-εις κόψ -εις πείσ-εις γυμνάσ-εις
πιστεύ – σ – ει λήξ-ει, πράξ -ει βλέψ-ει κόψ -ει πείσ-ει γυμνάσ-ει
πιστεύ – σ – ομεν λήξ-ομεν, πράξ -
ομεν
βλέψ-ομεν κόψ -
ομεν
πείσ-ομεν γυμνάσ-
ομεν
πιστεύ – σ – ετε λήξ-ετε, πράξ-ετε βλέψ-ετε κόψ -ετε πείσ-ετε γυμνάσ-ετε
πιστεύ – σ – ουσιν λήξ-ουσιν, πράξ -
ουσιν
βλέψ-ουσιν κόψ -
ουσιν
πείσ-ουσιν γυμνάσ-
ουσιν
Άλλα παραδείγματα:
λύσω, τοξεύσω,δακρύσω,
βασιλεύσω, ἱδρύσω,
κωλύσω, κελεύσω,
μηνύσω, ἱππεύσω
Πολλά ουρανικόληκτα
λήγουν σε ττ/σσ
(πράττω, κηρύττω,
φρίττω, φυλάττω,
ἀλλάττω,χαράττω,τάττω,
Πολλά χειλικόληκτα
λήγουν σε πτ(κόπτω,
βλάπτω, κρύπτω,
ἀστράπτω, καλύπτω,
ἅπτω, ῥίπτω, ῥάπτω,
Πολλά οδοντικόληκτα
λήγουν σε ζ (ἁρμόζω,
γυμνάζω, φράζω, κομίζω,
νομίζω, ψηφίζω1
)
1 Τα υπερδισύλλαβα ρήματα σε -ίζω, όσα έχουν ρηματικό χαρακτήρα δ, σχηματίζουν τον ενεργητ. και μέσο μέλλοντα χωρίς το
χρονικό χαρακτήρα σ σε -ιῶ και -ιοῦμαι(που κλίνεται κατά τα συνηρημένα σε -έω). π.χ. του ρ. κομίζω(θ. κομιδ-): κομι-ῶ,
κομιεῖς… Την κλίση τους δε θα τη μάθετε φέτος!
αφωνόληκτα
Α. ουρανικόληκτα:
το θέμα του ρήματος
λήγει σε ουρανικό
σύμφωνο
Στον ενεστώτα,το
θέμα τωνρημἀτων
αυτώνλήγει σε κ,γ,χ
και ττ/σσ
Β. χειλικόληκτα:
το θέμα του ρήματος
λήγει σε χειλικό
σύμφωνο
Στον ενεστώτα, το θέμα
των ρημάτων αυτών
λήγει σε π-,β,φ και πτ-
Γ. οδοντικόληκτα:
το θέμα του ρήματος λήγει
σε οδοντικό σύμφωνο
Στον ενεστώτα, το θέμα
των ρημάτων αυτών λήγει
σε τ,δ,θ και ζ

3. πλήττω, ἀναπτύσσω) θάπτω)