Першабытныя жывёлаводы і земляробы ў бронзавым і жалезным

1. Першабытныя жывёлаводы і
земляробы ў бронзавым і
жалезным вяках

2. Пранікненне індаеўрапейцаў
3 – 1,5 тыс. г. да н.э. – рассяленне
індаеўрапейцаў у Еўропе.
2,5 тыс. г. да н.э. – пранікненне
індаеўрапейцаў на Украіну, у
Беларусь, Прыбалтыку,
Цэнтральную Еўропу.

3. Асаблівасці індаеўрапейцаў
• Жывёлаводы;
• Вандроўнікі;
• Паходзілі з Малой Азіі
(недалёка ад Ірана).

4. Утварэнне народаў
Мясцовае насельніцтва + індаеўрапейцы =
(літоўцы, латышы) (беларусы, рускія, украінцы,
палякі, чэхі, балгары, сербы)
(немцы, англічане,
шведы і г.д.)
Балты Славяне Германцы

5. Праблемы харчавання
Старажытныя людзі часта
паміралі ад голаду
(асабліва дзеці і старыя)
Імкнуліся да больш стабільных
крыніц харчавання
Прыручэнне жывёл

6. Прыручэнне жывёл
Першы прыручаны
сабака:
Дапамагаў на
паляванні;
Папярэджваў пра
небяспеку.

7. Іншыя жывёлы
Палявалі
Знаходзілі маладых звяроў
Даглядалі іх на стаянках
Яны размнажаліся ў няволі
Рабіліся свойскімі

8. Прыклады:
• Каровы;
• Авечкі;
• Свінні (асабліва
хутка асвойваліся).

9. Паляванне → жывёлагадоўля
3 тыс. г. да н.э. – пераход
да жывёлагадоўлі ў
Паўднёвай Беларусі.
Вынік:
Запасы харчавання;
Цяглавая сіла (быкі,
коні).

10. Узнікненне земляробства
• Адначасова з
жывёлагадоўляй;
• Збіральніцтва →
земляробства;
• Спачатку на Палессі.

11. Віды земляробства: матычнае
 Невялікія ўчасткі ў
поймах рэк пад пасевы;
 Апрацоўка зямлі –
матыкай.

12. Віды земляробства: падсечна-агнявое
Этапы:
1) Высяканне лесу;
2) Спальванне дрэваў;
3) Утварэнне попелу;
4) У яго – зерне;
5) Баранавалі бараной-
сукаваткай;
6) Добры ўраджай 2-3 гады;
7) Пасля – новы ўчастак.
Падсека (ляда) – участак, на якім высякаўся лес.

13. Віды земляробства: ворнае
Узрыхленне глебы з дапамогай драўлянага рала.
Рала – дубовы ствол з суком, якое цягнуў бык ці конь.
Рала знойдзена каля в. Капланавічы Клецкага раёна.

14. Збор ураджаю
Збожжа зжыналі сярпамі.
Серп= драўляная/касцяная аправа +
крамянёвы ўкладыш

15. С/г культуры
• Пшаніца;
• Ячмень;
• Проса;
• Жыта (пазней).

16. Вытворчая гаспадарка
Спажывецкая → вытворчая
гаспадарка.
Вытворчая гаспадарка –
гаспадарка, пры якой людзі
самі рабілі тое, што
неабходна для жыцця:
выводзілі новыя пароды
жывёл, вырошчвалі новыя
гатункі раслін.

17. Вытворчая гаспадарка: рысы
• Меншая залежнасць ад
прыроды;
• Большая залежнасць ад
уласнай працы;
• Забеспячэнне
харчаваннем;
• Забеспячэнне
сыравінай для
промыслаў.

18. Крэмень для прыладаў працы
2 тыс. г. да н.э. – здабыча крэмня ў
шахтах.
Шмат шахт – каля п. Краснасельскі
(Ваўкавыскі р-н, Гродз. вобл.):
Глыбіня – 3-5 м.
Крэмень – у мяшок і на паверхню.
У шахце – язычаскае пахаванне
шахцёра.

19. Пачатак выкарыстання металаў
на беларускіх землях

20. Пачатак бронзавага веку
Пач. 2 тыс. да н.э. – пачатак бронзавага веку
на Беларусі.
Бронза – сплаў медзі і волава.
На Беларусі няма радовішчаў медзі і волава
Да нас яны траплялі з Прыкарпацця і
Каўказа
У нас бронзавы век пазней

21. Вытворчасць бронзы на Беларусі
Бронза лёгка плавіцца ў
звычайным вогнішчы
Стварэнне бронзавых і медных
прылад
Павяшэнне выніковасці працы
людзей

22. Прыклады прылад
• Нажы;
• Наканечнікі дзідаў;
• Шылы;
• Сякеры;
• Сярпы і г.д.
Але!
Выкарыстоўваюцца і
каменныя прылады працы

23. Удасканальванне каменных прылад
Шліфоўка;
Свідраванне.

24. Свідраванне
• З дапамогай трубчастай
косткі з пяском;
• Пасля – рух косткі з
дапамогай лучковай цецівы;
• Выкарыстоўвалася для
свідравання адтулін у камні;
• Для свідраваных сякер
(добра трымаліся на ручцы).

25. Жалезны век
7 ст. да н.э. – пачатак жалезнага веку на Беларусі.
Тэхнічны пераварот

26. Жалезная руда
Вельмі распаўсюджана ў прыродзе;
Назвы вёсак “Рудня”, “Рудакова” і
г.д.
Руда – на берагах рэк і азёр, лугах,
балотах
Балотная руда

27. Балотная руда
Жалеза асядае на дно возера
Утвараецца бурая жалезная руда
Побач – бурая трава
Па колеру травы знаходзілі руду

28. Праблемы выкарыстання жалеза
Медзь і бронза – больш рэдкія і
менш трывалыя
Але!
Жалеза пачалі выкарыстоўваць
пазней
Плавіцца пры высокай
тэмпературы

29. Плаўленне пры больш нізкай тэмпературы
1. Збіралі балотную руду.
2. Награвалі ў пячах-домніцах.
Печ-домніца:
• Зроблена з гліны;
• Дыяметр – менш за 1 м;
• Рэшткі захаваліся каля в.
Лабеншчына Мінскага р-на
(каля Заслаўя).

30. Плаўленне пры больш нізкай тэмпературы
3. Кавалкі руды спякаліся –
утваралася крыца (порыстая
маса).
4. Печ астывала.
5. Крыцу даставалі.
6. У кузні крыцу награвалі і
плюшчылі молатамі.
7. Утваралася крычнае жалеза.

31. Значэнне адкрыцця жалеза
Больш хуткая і якасная апрацоўка
дрэва, косці, скуры.
Ачыстка ад лесу значных
тэрыторый.
Больш трывалыя пабудовы.
Больш якасная зброя.
Няма неабходнасці ўвесь час
падтрымлівасць агонь:
Металічнае крэсіва аб крэмень –
іскры – агонь