Культура ў XIV-XV стст.

1. Культура ў XIV - XV стст.

2. Змены ў мастацкіх стылях
oМенш уплыву полацкай і
гродзенскай
архітэктурных школ;
oМенш традыцый
старажытнарускага
дэкаратыўна-
прыкладнога мастацтва;
Але!
Уплыў заходнеўрапейскіх
стыляў:
• Раманскі;
• Гатычны.

3. Раманскі стыль
• Панаваў у Еўропе ў Х - ХІІ
стст.;
• Не атрымаў значнага
распаўсюджвання на
Беларусі.

4. Гатычны стыль
• Узнік у Еўропе ў ХІІ ст.;
• Меў большы ўплыў на
беларускую
архітэктуру.

5. Рысы гатычнага стылю
Спічастыя, выцягнутыя
ўгору абрысы
(імкненне будынка да Бога);

6. Рысы гатычнага стылю
Вялікія вокны са стральчатымі
аркамі;

7. Рысы гатычнага стылю
Крыжовыя, зорчатыя ці сотавыя
скляпенні;

8. Рысы гатычнага стылю
Выкарыстанне
вітражоў.
Вітражы – вокны з
малюнкамі з каляровага
шкла.

9. Распаўсюджванне готыкі
• Спачатку - пануючы стыль у
архітэктуры;
• Пасля - і ў жывапісе,
скульптуры і г.д.

10. Праявы готыкі на Беларусі
У архітэктуры (з канца ХІІІ ст.);
У скульптуры;
У жывапісе;
У напісанні літар;
У модзе;
Ва ўзбраенні і г.д.
Асобныя праявы готыкі - да XVII ст.

11. Абарончае дойлідства
Да сяр. XV ст. - самыя моцныя
замкі – дзяржаўныя.
Пасля актыўна будуюцца замкі
магнатаў.
Пач. XVІ ст. - будаўніцтва
замка ў Міры.

12. Рысы замкавай архітэктуры
Прастата;
Суровасць;
Моцныя сцены і вежы;
Размяшчэнне ў месцах,
зручных для абароны;
Часта быў роў;
Часам быў Верхні (больш
магутны) і Ніжні замак.

13. Культавае дойлідства
XIV - XV стст. -
замацоўваецца гатычны
стыль.

14. Рысы беларускай готыкі
Большая стрыманасць і
суровасць;

15. Рысы беларускай готыкі
Выкарыстанне цэглы (а
не каменю);

16. Рысы беларускай готыкі
Трохвугольныя спічастыя фасады;

17. Рысы беларускай готыкі
Часта – пабеленыя нішы;

18. Рысы беларускай готыкі
Контрфорсы –
падпоры, якія ўмацоўвалі
сцены;

19. Рысы беларускай готыкі
Скругленыя аркі і нішы
(падабенства з раманскім
стылем).

20. Прыклады беларускай готыкі
Касцёлы ў:
• Гнёзне,
• Уселюбе,
• Ішкальдзі.

21. Готыка ў праваслаўным дойлідстве
Мяжа XV – XVI стст. – на
тэрыторыі Беларусі
распаўсюдзіліся храмы
абарончага тыпу.
Спалучалі рысы:
Готыкі;
Руска-візантыйскага
стылю;
Абарончага дойлідства.

22. Адметнасці:
Спічастыя трохвугольныя франтоны;
Абарончыя вежы па вуглах.

23. Прыклады:
• Царква ў
Мураванцы;
• Царква ў
Сынкавічах;
• Полацкі
Сафійскі сабор
на мяжы XV –
XVI стст.

24. Жывапіс: іканапіс
На аснове візантыйска-
рускіх традыцый.

25. Жывапіс: фрэскі
Захаваліся роспісы
беларускіх майстроў у
польскіх храмах;
Прыклад: фрэскі замкавай
капліцы ў Любліне (пач. XV
ст.):
Сярод іх – партрэт Ягайлы.

26. Іншыя партрэты
• У Віцебску – партрэт
Альгерда і яго жонкі
Ульяны;
• У Троцкім замку –
партрэт Вітаўта.
З XV ст. партрэты
заказваюць не толькі
манархі, але і князі і
магнаты.

27. Кніжная мініяцюра
Моцны ўплыў візантыйскіх
традыцый
Але!
З’яўляюцца новыя тэндэнцыі.
Прыклад: Радзівілаўскі летапіс.

28. Радзівілаўскі летапіс
• Месца стварэння:
усходнія землі ВКЛ;
• Час стварэння: канец
XV ст.
617 мініяцюр. Тэмы:
Бітвы;
Паўстанні;
Праца;
Адпачынак;
Святы і г.д.

29. Стыль:
Руска-візантыйскія каноны
Але!
Адлюстраваны рэаліі XV ст.:
• Рыцарскае ўзбраенне;
• Гатычнае адзенне і мэбля;
• Гатычны стыль
(фантастычныя звяры:
грыфоны, адзінарогі і інш.).

30. Скульптура
XIV – XV стст. – з’яўленне скульптуры на беларускіх землях:
Распаўсюджанне каталіцтва
Будаўніцтва каталіцкіх храмаў
З’яўленне скульптуры
(бо ў праваслаўных цэрквах – абразы)

31. Прыклады скульптур
Самая ранняя скульптура на Беларусі –
распяцце XIV ст. з в. Галубічы Віцебскай
вобл. (раманскі стыль)

32. Прыклады скульптур
XV – XVI стст. – пашыраецца гатычная
скульптура.
Самы папулярны сюжэт – дзева
Марыя з дзіцём на руках;
Рысы скульптуры:
Велічнасць;
Манументальнасць поз;
Ламаныя складкі адзення.

33. Новыя рысы скульптуры
З XVI ст. – некаторыя рысы
Адраджэння:
Цікавасць да ўнутранага
свету чалавека;
Больш свабодныя позы.
Прыклад: скульптура “Святы
Рыгор”.

34. Літаратура
XIV – XV стст. –
старабеларуская мова –
дзяржаўная ў ВКЛ
Спрыяльныя ўмовы для
развіцця беларускай
літаратуры

35. Жанры літаратурных твораў
Жанр Апісанне Прыклады
Творы
рэлігійнага
характару
Перапісваліся ў манастырах;
На царкоўнаславянскай мове;
З ХV ст. – пераклады на беларускую мову.
Біблія;
Богаслужэбныя кнігі;
Жыццяпісанні святых;
Павучанні і г.д.
Лаўрышаўскае і Мсціжскае
Евангеллі.
Паломніцка
я літаратура
Звязаны з рэлігійнай тэматыкай;
Падарожныя нататкі
-
Панегірычна
я літаратура
З’явілася ў XV ст.;
Услаўляла пэўных асоб.
“Пахвала Вітаўту” (першая
палова XV ст., Смаленск)
Летапісныя
творы
Адчувалі ўплыў старажытнарускага
летапісання;
Адстойвалі палітыку вярхоўнай улады па
ўмацаванні дзяржавы;
Ухвалялі барацьбу з непакорнымі
феадаламі.
“Летапісец вялікіх князёў
літоўскіх”;
Беларуска-літоўскі летапіс.

36. Бібліятэкі
Перапісванне кніг – доўга і цяжка
Не кожны мог дазволіць сабе
бібліятэку
Большасць бібліятэк – пры цэрквах і
манастырах.
Прычыны:
• Кнігі ў асноўным царкоўныя;
• Перапісвалі кнігі пераважна манахі.
З кан. XV ст. – бібліятэкі феадалаў:
кнігі на розных мовах, не толькі
рэлігійныя.