Kοινωνία και οικονομία στα χρόνια της Μακεδονικής δυναστείας, Ιστορία Β Γυμνασίου, Κεφ. Γ.ΙΙ.1

1. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (8ος -11ος αι.)
ΙΣΤΟΡΙΑ Β’ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Δημιουργός : Κέλλη Ειρήνη - kelliteacher.weebly.com

2. a. Οικονομία και κοινωνία της υπαίθρου
Α) Η Βυζαντινή αριστοκρατία
 αριστοκρατία της γης (μεγάλοι γαιοκτήμονες)
 αριστοκρατία των αξιωμάτων (πολιτικοί, στρατιωτικοί κ.ά.)
Αποκαλούνται ‘δυνατοί’
Δυνατός καθισμένος σε θρόνο έξω από το σπίτι
του. Μικρογραφία χειρογράφου.
Ρώμη, Βιβλιοθήκη Βατικανού. 11ος αι.
Σ' αυτούς περιλαμβάνονταν οι πολιτικοί, οι στρατιωτικοί και οι θρησκευτικοί άρχοντες
και οι διαχειριστές της κρατικής, της αυτοκρατορικής, της εκκλησιαστικής και
μοναστικής περιουσίας.

3. Χαρακτηριστικά της τάξης των δυνατών:
 Χρησιμοποιούν οικογενειακά επώνυμα
 Συνδέονται μεταξύ τους με επιγαμίες (γάμοι ανάμεσα σε
οικογένειες δυνατών)
 Κατέχουν πολυάριθμες εκτάσεις γης, διάσπαρτες, τα ‘χωρία’ ή
‘προάστια’. Επίσης κατέχουν χρήματα, σπίτια και ζουν πολυτελή ζωή
 Προσπαθούν συνέχεια να μεγαλώσουν την περιουσία τους
παίρνοντας τη γη από γείτονές τους ελεύθερους αγρότες-
μικρογαιοκτήμονες.

4. O τρόπος ζωής των ‘δυνατών’

5. Β) Ο αγροτικός πληθυσμός
 Ελεύθεροι αγρότες –μικρογαιοκτήμονες.
Προσφέρουν στο κράτος φόρους και
στρατιωτικές υπηρεσίες. Πιέζονται από την
υπερβολική φορολόγηση αλλά και από την
επεκτατική διάθεση των ‘δυνατών’ γειτόνων τους.
 Ακτήμονες γεωργοί. Είναι ελεύθεροι αλλά
δεν έχουν δική τους γη. Εργάζονται στα προάστια
ενοικιάζοντας γη από τους δυνατούς.
 Πάροικοι. Εργάζονται στα προάστια και είναι
προσδεμένοι στη γη που καλλιεργούν, η οποία
ανήκει στους δυνατούς.
Είσπραξη φόρων

6. Γεωργικές εργασίες

7. Γεωργία και κτηνοτροφία στη βυζαντινή ύπαιθρο

8. β. Οικονομία και κοινωνία των πόλεων
Εκχρηματισμένη οικονομία
Οικονομικές δραστηριότητες-επαγγέλματα στις πόλεις :
-εμπόριο
-ναυτιλία
-τραπεζικές επιχειρήσεις
-βιοτεχνία

9. Στα χρόνια της Μακεδονικής Δυναστείας : δημογραφική αύξηση > ανάπτυξη πόλεων
Συγκεκριμένα:
 Ανοικοδόμηση παλιών πόλεων ( Πάτρα, Σπάρτη)
 Ίδρυση νέων πόλεων
 Κάστρα - αστυκώμαι ή αγροτοπόλεις ( =αστικά κέντρα με ημιαγροτικό χαρακτήρα)
πχ. ΄Αρτζε (Γεωργία), Άνιον(Αρμενία)
 Εμπορικά κέντρα : Έφεσος, Ευχάϊτα, Τραπεζούντα κ.ά.
Αναπαράσταση της
Βυζαντινής
Κωνσταντινούπολης

10. Οργάνωση εσωτερικού εμπορίου-βιοτεχνίας :
-Συστήματα > συντεχνίες στις οποίες ήταν οργανωμένοι οι έμποροι και οι
βιοτέχνες
-Επαρχικό βιβλίο > νομικές διατάξεις της εποχής του Λέοντα ΣΤ΄ που καθόριζαν
την οργάνωση και τον έλεγχο των συντεχνιών της Κωνσταντινούπολης, οι οποίες
ανήκαν στη δικαιοδοσία του επάρχου της πόλεως.
Μικρογραφική παράσταση πλανόδιου
εμπόρου, από χειρόγραφο με τις Ομιλίες
του Ιωάννη Δαμασκηνού, 11ος αι., Παρίσι,
Φόρτωση εμπορευμάτων σε πλοίο

11. Στο Βυζάντιο το εμπόριο ήταν οργανωμένο σε συντεχνίες.
Σε συντεχνίες ήταν οργανωμένοι οι χρυσοχόοι, οι ράφτες, οι έμποροι
μεταξιού, οι κατασκευαστές και οι έμποροι μεταξωτών υφασμάτων, οι
αρωματοπώλες, οι σαπωνοποιοί, οι κηροποιοί, οι παντοπώλες, οι
κρεοπώλες, οι ιχθυέμποροι, οι αρτοποιοί, οι εργολάβοι οικοδομών και
πολλοί άλλοι επαγγελματίες.
Επικεφαλής της συντεχνίας ήταν ο πρόεδρος που εκλεγόταν από τα μέλη
της αλλά το κράτος διόριζε δίπλα στον πρόεδρο και έναν διοικητικό
υπάλληλο που ασκούσε έλεγχο στο εσωτερικό της συντεχνίας.
Για να γίνει κανείς δεκτός σε μια συντεχνία έπρεπε πρώτα να προταθεί
από πέντε μέλη της κι ύστερα να πάρει έγκριση από τον έπαρχο. Επίσης τις
πρώτες ύλες που θα χρειαζόταν, τα εμπορεύματα που είχε δικαίωμα να
πουλάει, τη μεγαλύτερη ποσότητα πρώτων υλών που θα μπορούσε να
προμηθευτεί και τα όρια του κέρδους του, όλα αυτά τα καθόριζε ο
έπαρχος. Ειδικοί ελεγκτές επισκέπτονταν τακτικά τα καταστήματα και
ελέγχαν αν ο επαγγελματίας τηρούσε όλες αυτές τις προϋποθέσεις.
ΠΗΓΗ: G. WALTER: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

12. Ξυλουργοί και οικοδόμοι

13. Εξωτερικό εμπόριο
Περιοχές με τις οποίες το Βυζάντιο είχε εμπορικές σχέσεις:
Εύξεινος Πόντος > Βουλγαρία, Ρωσία
Μεσόγειος > Ιταλία, Χαλιφάτο
Προϊόντα : Μπαχαρικά, αρώματα, βαφικές ύλες κ.ά.

14. Αναπαραστάσεις βυζαντινών εμπορικών πλοίων.
Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη

15. Ναυάγιο Βυζαντινού πλοίου, Χίος
Πλοίο φορτωμένο με εμπορεύματα.
Λιμάνι Θεοδοσίου, Κωνσταντινούπολη

16. Κοινωνικές τάξεις στις πόλεις:
Αυτοκράτορας
Δυνατοί :
Αριστοκρατία των
αξιωμάτων
Μεσαία τάξη :
Έμποροι, βιοτέχνες, ναυτικοί,
τραπεζίτες
Δήμος =λαός : φτωχοί, περιστασιακά
εργαζόμενοι, άνεργοι