Παρουσίαση των οικονομικών μεταβολών στη Δυτική Ευρώπη κατά τα μέσα του Μεσαίωνα (11ος - 13ος αιώνας)

1. Η διαμόρφωση της Δυτικής
Ευρώπης στα μέσα του
Μεσαίωνα
(11ος-13ος αιώνας)
Οι οικονομικές μεταβολές στη Δυτική Ευρώπη

2. 11ος αιώνας
&
Βόρεια Ιταλία
Δυτική Ευρώπη
Υπάρχουν ενδείξεις μιας αρχόμενης ακμής

3. Οικονομικές μεταβολές
11ος αιώνας
Τεχνικές
καινοτομίες
στη γεωργία
Τριζωνική
καλλιέργεια
Αύξηση
γεωργικής
παραγωγής
Αύξηση
καλλιεργούμενων
εδαφών

4. Τεχνικές καινοτομίας
στη γεωργία
Τροχοφόρο άροτρο με μεταλλικό υνί
Περιλαίμιο για τα υποζύγια
(καινούργιο και παλιό)

5. Τριζωνική καλλιέργεια [I]
• Η έλλειψη λιπάσματος
επιβάλλει την τριζωνική
καλλιέργεια.
• Το χωράφι χωρίζεται σε
τρεις ζώνες που
καλλιεργείται εκ
περιτροπής.
• Επιτυγχάνεται έτσι
καλύτερη αξιοποίηση των
δυνατοτήτων του αγρού.
• Ο πληθυσμός εξασφαλίζει
περισσότερη και καλύτερης
ποιότητας τροφή

6. Τριζωνική καλλιέργεια [II]
Αγρανάπαυση: όταν ο αγρός δεν καλλιεργείται
για κάποιο χρονικό διάστημα

7. Η πρόοδος στη γεωργία
Οι ηπιότερες κλιματολογικές συνθήκες
Η υποχώρηση των επιδημιών
Η επικράτηση περιόδου ηρεμίας στην
Ευρώπη (=πολιτική σταθερότητα)
Ραγδαία αύξηση του πληθυσμού

8. Εκχερσώσεις
δασών
Αποξηράνσεις
ελών
Αύξηση
καλλιεργήσιμων
εκτάσεων
Εξασφάλιση
διατροφής για
τον πληθυσμό

9. Έχουμε
1. Αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων
2. Αύξηση της συγκομιδής
3. Τεχνολογικές καινοτομίες
Επομένως μιλάμε για
ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

10. Συνέπειες
γεωργικής επανάστασης
• Αξιοποιούνται όλες οι δυνατότητες που
δίνουν οι αγροί.
• Παράγεται περισσότερη και καλύτερη
ποιότητα τροφής.
• Πραγματοποιούνται αγροτικοί
επικοισμοί.
• Σχηματίζονται αστικές κοινότητες.

11. Ανάπτυξη των πόλεων
• Ιδρύονται νέες πόλεις
&
• Οι παλιές επεκτείνονται έξω από τα τείχη
Έτσι οι πόλεις ανακτούν
τον παλιό δυναμισμό τους

12. Η ανάπτυξη
της υπαίθρου
Ανάπτυξη στα
αστικά κέντρα
Οι χωρικοί ανταλλάσσουν αγροτικά
προϊόντα με βιοτεχνικά είδη και
εμπορεύματα

13. Κέντρο
Εμπορίου
Βιοτεχνίας
Τεχνολογίας
Τραπεζικών
εργασιών

14. Τεχνικές
εξελίξεις
Νερόμυλος
Μετά τον 10ο αι. ο
αριθμός τους
αυξάνεται
Γίνεται η κύρια
πηγή ενέργειας
Ανεμόμυλος
Από τον 12ο αι.
στις πεδιάδες ως
κινητήρια δύναμη
Για το άλεσμα των
σιτηρών & την
αποξήρανση των
βάλτων
Διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο
στην ανάπτυξη των αστικών κέντρων
και της υπαίθρου

15. Νερόμυλος

16. Νερόμυλος στο Bienno στην Val Camonica,
στην περιφέρεια της Brescia, Λομβαρδία

17. Ανεμόμυλοι

18. Ανεμόμυλοι του Kinderdijk, Ολλανδία.
(Φωτογραφία arnoalblas)

19. Βιοτεχνική παραγωγή
Μέχρι τον 10ο αιώνα:
• Είναι πρωτόγονη.
• Διεξάγεται στην
ύπαιθρο και στα
μεγάλα
αγροκτήματα.
Από τον 11ο αιώνα:
• Μεταφέρεται στις πόλεις.
• Βελτιώνεται σημαντικά
χάρη
– στις τεχνολογικές
εξελίξεις &
– την πολυάριθμη
εργατική δύναμη που
έχει συγκεντρωθεί
εκεί.

20. Μέγεθος πόλεων
Τέλος 12ου αι.: Πληθυσμός
Μιλάνου και Παρισιού
φτάνει τις εκατό χιλιάδες

21. Carcassonne, Νότια Γαλλία

22. Monteriggioni, Σιένα

23. Le Mont-Saint-Michel, Γαλλία

24. Cesky-Krumlov, Τσεχία

25. Βέρνη, Ελβετία

26. Obidos, Πορτογαλία

27. Trakai, Λιθουανία

28. San Gimignano, Ιταλία

29. Rothenburg ob der Tauber, Βαυαρία, Γερμανία

30. Cittadella, Πάντοβα

31. Διοίκηση πόλεων
• Παραχωρούνται χάρτες ελευθεριών, δηλ.
προνόμια οικονομικά και διοικητικά →
είναι η ελεύθερες ή αυτοκρατορικές πόλεις.
• Είναι αυτόνομες.
• Διοικούνται από τους ευγενείς και τους
αστούς.
• Στα δημοτικά συμβούλια συμμετέχουν
εκπρόσωποι των συντεχνιών (έμποροι,
υφαντουργοί, αρτοποιοί κ.α.)

32. Χάρτης ελευθεριών για την πόλη Οσέρ, 1215
Να γίνει γνωστό, στο παρόν και στο μέλλον, ότι ο ευγενής
Πέτρος, κόμης της Οσέρ, ενοικιάζει στους αστούς της Οσέρ,
τους φόρους της πόλης με τα προάστειά της, για έξι χρόνια,
έναντι του ποσού των δύο χιλιάδων λιρών το χρόνο [...]. Η
κοινότητα της πόλης θα εκλέξει δώδεκα αστούς και αυτοί θα
επιλέξουν ένα δήμαρχο. Όλοι μαζί θα διεκπεραιώνουν τις
υποθέσεις της πόλης. Οφείλουν, επίσης, να εκλέξουν τρεις
αστούς που θα είναι υπεύθυνοι για τις εξωτερικές υποθέσεις
της Οσέρ.
Abbe Lebeuf, Memoire concernant l' histoire d' Auxerre, Οσέρ 1864, 27-28.
■ Τι είδους προνόμια περιλαμβάνει ο χάρτης ελευθεριών
της πόλης Οσέρ;

33. Αύξηση παραγωγής
και πληθυσμού
Νέα ναυτική τεχνολογία
Κατασκευή νέων δρόμων
Καθιέρωση θεσμού
εμποροπανηγύρεων
(τέλος 12ου αι.)
Παράγοντες
αναβίωσης
εμπορίου

34. Αρχαία πυξίδα, Ναυτικό Μουσείο της Genova-Pegli

35. Τεχνολογικές
καινοτομίες στο
Μεσαίωνα.
Απεικονίσεις
πρυμναίου πηδαλίου
και ανεμόμυλου σε
σφραγίσματα πόλεων
της Κεντρικής Ευρώπης
(13ος αι.)

36. Τετράτροχη άμαξα: Χρησιμοποιούταν για τη μεταφορά των
εμπορευμάτων στην ξηρά.

37. Βενετσιάνικη γαλέρα

38. Κόγκα, τύπος εμπορικού πλοίου

39. Εμπόριο
Πρωταγωνιστές:
Χριστιανοί και
Εβραίοι
Διακινούνται:
Δούλοι,
προϊόντα
πολυτελείας…
…αλάτι, ξύλο,
σίδηρος, σιτάρι
κ.α.
…καταναλωτικά
αγαθά (γούνες,
μπαχαρικά,
χρωματιστά
υφάσματα της
Φλάνδρας…
Εμπορικά
κέντρα:
Ιταλικές πόλεις
και πόλεις Β.
Ευρώπης

40. Ίδρυση
πόλεων
•Νέες εμπορικές πόλεις
•Αναβίωση παλαιών πόλεων
Ενώσεις
•Οργάνωση εμπόρων σε ενώσεις
•Οργάνωση πόλεων σε ενώσεις
•Συγκρότηση ναυτικών εταιρειών (από τον 12ο αι.)
Ανταλλαγές
νομισμάτων
•Χρήση συναλλαγματικών (από 13ο αι.)
•Πρώτες εκδηλώσεις χρηματοπιστωτικού
συστήματος

41. Αμάλφι
Βενετία Γένοβα
Πίζα

42. Μπρυζ, Βέλγιο

43. Βρέμη, Γερμανία

44. Visby, νησί Gotland, Σουηδία

45. Πράγα, Τσεχία

46. Οι κύριες εμπορικές αρτηρίες της
Χανσεατικής Ένωσης στις ακτές
της Βόρειας Ευρώπης

47. Οι κύριοι εμπορικοί
δρόμοι του Ύστερου
Μεσαίωνα.

48. Σύσταση εμπορικής εταιρίας
9 Απριλίου 1248
Εγώ, ο Ντ. Λεκλέρκ από την Μοντομπάν, αναγνωρίζω και ομολογώ σε
σένα, Μπ. Λαπόρτ, ότι έχω λάβει για λογαριασμό της εταιρίας μας, 174
λίρες, στην οποία οφείλω να τοποθετήσω και εγώ 87 λίρες. Στο πλαίσιο
αυτής της συμφωνίας και με άλλες εντολές που έχω, θα μεταβώ, με το
θέλημα του Θεού, στον 'Αγιο Ιωάννη της Ακρας ή στη Σικελία, ή όπου
αλλού είναι αναγκαίο, για το δικό σου και δικό μου όφελος και για το μισό
κέρδος που πρέπει να έχω και για το άλλο μισό που δικαιούσαι. Και σου
υπόσχομαι με τη συμφωνία αυτή να ενδιαφέρομαι για τις υποθέσεις της
εταιρίας μας [...]. Και σου υπόσχομαι να σου επιστρέψω όλο το κεφάλαιο με
50% κέρδος και να σου πω την αλήθεια και να είμαι τίμιος μαζί σου [...].
Μάρτυρες
L. Miancard, Documents inedits sur le commerce de Marseille au Moyen Age, εκδ. Balatir-Feissat, Μασσαλία, 1884, 35.
■Σε τι εξυπηρετούσε τους εμπόρους η σύσταση εταιριών;
■ Στη συγκεκριμένη περίπτωση ποιο είναι το ποσοστό συμμετοχής στο εταιρικό
κεφάλαιο του κάθε μέρους και ποιο το ποσοστό του κέρδους; Γιατί;

49. Ο θεσμός των
εμποροπανηγύρεων
διαδίδεται στο τέλος
του 12ου αι. κυρίως
στη Φλάνδρα και
στη γαλλική
Καμπανία.
Εμπορικός δρόμος της
μεσαιωνικής Φλωρεντίας
(Αναπαράσταση)

50. Εμποροπανηγύρεις
• Είχαν προνόμια
• Ήταν στην ουσία μια διαρκής αγορά
εμπορευμάτων.
• Εκεί γίνονταν
– ανταλλαγές νομισμάτων από ειδικευμένους
αργυραμοιβούς-τραπεζίτες
– πιστώσεις κυρίως από Εβραίους
επιχειρηματίες και από πλούσιες μονές → οι
πρώτες εκδηλώσεις χρηματοπιστωτικού
συστήματος.

51. Εμπορικός δρόμος
μεσαιωνικής πόλης.
Μικρογραφία σε
χειρόγραφο του 15ου αι.

53. Επιμέλεια: Ελένη Νασιώτη ΠΕ02
Τέλος
Πηγές:
1. Ιστορία Μεσαιωνικού και Νεότερου Κόσμου (565-1815),
Β΄Λυκείου, ΙΤΥΕ 2014
2. Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία, Β΄ Γυμνασίου, ΙΤΥΕ 2012
3. Οι εικόνες είναι από το διαδίκτυο