Թթվածին

1. Թթվածին
Անուշ Թադևոսյան, Նանոր Հովհաննիսյան, Անգելինա
Արզումանյան,Եվա Բերբերյան

2. Դ.Ի. Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի VI
խմբի քիմիական տարր։ Հերթական համարը 8 է, ատոմային զանգ. 16,0
է։ Միջուկը ունի 8 լիցք և էլեկտրոնային երկու թաղանթ՝ 2 և 6
էլեկտրոններով։ Հայտնի են 6 իզոտոպներ։

3. Թթվածինը ամենատարածված քիմիական տարրն է Երկրի վրա։
Թթվածինը մտնում է բոլոր այն նյութերի բադադրության մեջ, որոնցից
կազմված են կենդանի օրգանիզմները։ Թթվածնի բոլոր իզոտոպների
միջուկները կազմված են 8 պրոտոնից և համապատասխանաբար 6, 7,
8, 9, 10 և 11 նեյտրոնից, իսկ էլեկտրոնային թաղանթը՝ երկու ներքին և
վեց արտաքին էլեկտրոններից։ Մարդու օրգանիզմը պարունակում է
մոտավորապես 65 % թթվածին։

4. Բնության մեջ թթվածինը գտնվում է ինչպես ազատ վիճակում (օդում՝
ծավալի 21%-ը և զանգվածի 23%-ը), այնպես էլ միացությունների ձևով
(ջուր, բազմազան ապարներ)։ Այն Երկրի վրա ամենատարածված
տարրն է. կազմում է նրա զանգվածի մոտ 30%-ը։ Երկրագնդի զանգվածի
կեսից ավելին թթվածին է։ Թթվածինը կազմում է մարդու օրգանիզմի 65
%-ը։
Հանդես է գալիս երկու ալոտրոպ ձևափոխությունների տեսքով՝ թթվածին
(O2) և օզոն (O3):

5. Վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում
Միացություններում այն երկվալենտ է և օքսիդացման աստիճանը 2 է:
Թթվածինը մթնոլորտում գտնվում է ազատ վիճակում (O2) և կազմում է
նրա հինգերորդ մասը։ Մթնոլորտի վերին շերտերում թթվածինը գտնվում
է օզոնի (O3) ձևով, որը կարևոր նշանակություն ունի Երկրի վրա
կյանքի պահպանության խնդրում։ Մթնոլորտում թթվածնի կորուստը՝
օքսիդացման, այրման, նեխման և շնչառության պատճառով, բույսերը
վերականգնում են լուսասինթեզով։ Նրանք նույնպես շնչում են, սակայն
դա տեղի է ունենում օրվա միայն մութ ժամերին՝ գիշերը։ Թթվածնի հետ
նյութերի փոխազդեցությունը կոչվում է օքսիդացում։ Օքսիդացման
ռեակցիաներ են այրումը, շնչառությունը, մետաղների ժանգոտումը,
բույսերի մնացորդների փտումը և այլն։

6. Այրումը
Այրումն ուղեկցվում է ջերմության և լույսի անջատմամբ։ Այրվում են
փայտը, ածուխը, թուղթը, բնական գազը, նավթը և այլն։
Կենսաքիմիական շարժընթացներում տեղի է ունենում դանդաղ
օքսիդացում, որի ժամանակ թթվածնի հետ նյութի փոխազդեցությունն
ընթանում է դանդաղ, ջերմությունն անջատվում է աստիճանաբար՝
առանց լույսի անջատման։ Դանդաղ օքսիդացում են, օրինակ,
օրգանիզմում խաղողաշաքարի (գլյուկոզի) օքսիդացումը, բույսերի
մնացորդների փտումը, շնչառությունը, լուսասինթեզը, երկաթի
ժանգոտումը խոնավ օդում։ Տեխնիկայում թթվածինը ստանում են հեղուկ
օդի կոտորակային թորմամբ և ջրի էլեկտրոլիզով։

7. Ֆիզիկական հատկությունները
Թթվածինը անգույն, անհամ, անհոտ գազ է։ Եռում է -183°С,
պնդանում է -219°С: Հեղուկ և պինդ վիճակում երկնագույն է, թթվածնի
պարամագնիսական հատկությունը երևում է հեղուկ վիճակում։ Թթվածնի
խտությունը 0°С, 101 ԿՊա ճնշման տակ հավասար է 1,43 գ/լ։
Թթվածինը ջրում վատ է լուծվում 20°С-ում 100 ծավալ ջրում լուծվում է
3 ծավալ թթվածին, 0°С-ում 5 ծավալ թթվածին։

8. Քիմիական հատկությունները
Մետաղները և ոչմետաղները օքսիդանում են թթվածնով: