Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Menno Hurenkamp - De 10 plagen van de participatiesamenleving

57 views

Published on

Lezing door Menno Hurenkamp op de Trefdag sociaal-cultureel werk op 21 november 2019 in Lamot in Mechelen.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Menno Hurenkamp - De 10 plagen van de participatiesamenleving

  1. 1. De participatiesamenleving voor de Belgische medemens verklaard in enkele misverstanden en kwalen 21 november 2019 Menno Hurenkamp | 1
  2. 2. Achtergrond – journalistiek, wetenschap, advies
  3. 3. | 3 Plunderen van het werk van collega’s
  4. 4. Inhoud 1. Introductie 2. Een paar cijfers om de stelling te betrekken dat Nederland en België veel dingen anders doen maar ongeveer op dezelfde plek uitkomen, dat de organisatie meer verschilt dan de uitkomsten. 3. Een korte begripsgeschiedenis van de “participatiesamenleving” 4. Een micro sociologische kritiek van die participatie samenleving. 5. Een paar lessen die mogelijk ook derden relevant zijn. | 4
  5. 5. | 5 Nederland en België lijken erg in allerlei opzichten op elkaar. Toch zijn er in het oog springende verschillen. Deze komen uit de OECD studie ‘Health at a glance’, 2018. Zorguitgaven per hoofd België Nederland 4840 5300 Ziekenhuis-bedden per 1000 6 4 Levensverwachting 81,1 81,6 Levensverwachting, verschil door (lage) opleiding (M/V) 9/7 5/5 Suïcide per 100.000 18 11 Alcohol in liters per jaar 12 8 Fruit etende jongeren in procent 55 45
  6. 6. | 6 Vertrouwen, CBS, 2012 België Nederland Medemens 46 65 Nationaal parlement 44 52 rechtstaat 44 67 politie 66 77 politici 31 50 Politieke partijen 30 48 Europees parlement 47 45 Duitsland 41 39 60 77 20 18 32 Belgen zijn wat wantrouwender dan Nederlanders Of lijken Belgen eerder op Duitsers?
  7. 7. | 7 En Vlamingen zijn ook meer op zichzelf dan Nederlanders. CBS 2012
  8. 8. Het project van de UvH | 8 En in parlementaire zin: meer structuren, zelfde versplintering België, Vlaanderen Nederland Regeringen sinds 1994 10 (v) 12 (b) 9 Partijen in parlement (2019) 7 (v) 10 (b) 14 Totaal parlementen en regeringen per land 7/7 * (ruwe schatting) 2/1
  9. 9. | 9 …Het leefpatroon en de politieke cultuur verschillen, maar de levensduur en de regeringsduur is dan weer ongeveer gelijk…
  10. 10. Het project van de UvH | 10 Zelfde bestemming, andere weg – tijd voor de scenic route.
  11. 11. “Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak om het tekort van de overheid terug te dringen, leidt dit ertoe dat de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving.” Troonrede (een soort ‘regeringsverklaring’), september 2013. | 11
  12. 12. | 12 Meer samenleving voor minder geld!
  13. 13. | 13 De kritiek was niet mals 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Minister-president Mark Rutte in 2014: “Het was nooit een einddoel” (…Mattheus 27:24…) Frequentie van het gebruik van het woord “participatiesamenleving” in parlementaire stukken
  14. 14. Is de “participatiesamenleving” verdwenen? Het project van de UvH | 14 of ondergedoken?
  15. 15. ……Never waste a good crisis…. | 15
  16. 16. Verzorgingsstaat debat wordt al decennia gestuurd door retoriek van de crisis 1. Economie en in het bijzonder werkgelegenheid - 1978-1981 Oliecrisis - 1991-1994 WAO crisis - 2008-2010 Financiële crisis 2. Overheidsuitgaven en in het bijzonder efficiëntie - 1985- heden New Public Management - 2000-heden Digitalisering 3. Demografische veranderingen en in het bijzonder immigratie en vergrijzing - 1970-heden Dalende geboortecijfers en toenemende levensverwachting - 1990- heden Groeiende immigratie 4. Individualisme en in het bijzonder misbruik van voorzieningen - eeuwig >> Kwestie van tijd voor de participatiesamenleving in een of andere vorm weer terugkeert. | 16
  17. 17. 1970 1980 1990 2000 2010 2015 Inkomens- bescherming 11,4 17,6 17,4 11,2 12,1 12,7 Collectieve zorg 2,8 4,6 5,3 6,0 9,4 9,6 Uitgaven voor inkomens- zekerheid en zorg 14,2 22,2 22,7 17,2 21,5 22,3 Totale collectieve uitgaven 32 40 40 38 45 49 Berichten over het verdwijnen van de verzorgingsstaat zijn schromelijk overdreven Overheidsuitgaven voor inkomensbescherming en zorg in procenten van de economie, De Kam, 2015 p. 35
  18. 18. | 18 Maar er is wel fors bezuinigd. 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 bezuiniging 8 10 13 20 26 30 33 Lasten verzwaring 1 2 13 18 19 20 21 Totaal ombuiging 9 12 26 38 45 50 54 Bedragen in miljarden. De Kam, 2015, p. 37
  19. 19. Voor of tegen participatiesamenleving heeft dus eigenlijk niet zoveel zin. Meer zin heeft om culturele codes te proberen ontrafelen, als ‘logisch’ gevoelde redeneringen. Hoe worden die toegepast op: 1. De mensen die het werk doen ? 2. De mensen die van de voorzieningen gebruik maken? 3. De samenleving waarin het zich voltrekt? 4. De manier waarop het vorm gegeven wordt? 5. De wijze waarop we er over denken? | 19
  20. 20. Wetgeving rondom “participatie-samenleving” - Zorgverzekeringswet: ziektekosten (gereguleerde marktwerking, via eigen verzekering) - Wet langdurige zorg: Verblijf in instelling, (gereguleerde marktwerking, via premieheffing) - Wet maatschappelijke ondersteuning Zelfredzaamheid, dagopvang, begeleiding, • Jeugdwet Opvang, bescherming en reclassering tot 18+ • Participatiewet bijstand, begeleiding naar (beschut) werk • Omgevingswet inspraak, deliberatie Landelijke werking Lokale werking (via gemeente, pgb en eigen bijdrage) | 20
  21. 21. ()Uitgaven sociaal domein (bron: CBS juni 2019) 2018* 2017 Zorgverzekeringswet 42,2 40,7 Wet langdurige zorg 19,4 18,2 Participatiewet 6,1 6,3 Wet maatsch.ondersteuning 5,5 5,5 Jeugdzorg 3,1 2,9
  22. 22. 1. De mensen die het werk doen ? … Hulp hoort aan de keukentafel …Fijner voor mensen én voor de uitgaven wanneer zorgbehoevenden in de eigen omgeving verzorgd worden in plaats van in een tehuis of instelling…. 1. Gemeenten bepalen welke zorg ze leveren en voor wie. (Decentralisatie naar gemeenten; van recht naar voorziening). 2. Zorgkosten zijn: 1. mensen, 2. spullen en 3. gebouwen. Salaris is de logische post. Dat drukt - collectief op het aantal hulpverleners: meer vrijwilligers nodig - individueel op hun salaris en - cultureel op hun profiel. >> resultaat: het verdacht maken van professionals; status daling , voor welzijn en care | 22
  23. 23. 2. De mensen die van de voorzieningen gebruik maken? …Gewoon is wie zelfredzaam participeert. Dat willen gewone mensen toch het liefste? Snel weer op eigen benen staan…. 1. Verzekeringen. Zelf doen! Duur, ingewikkeld. 2. Hulpverlening: Wie geen netwerk heeft (en dus vermoedelijk uitvalt) krijgt de opdracht een netwerk te zoeken. >>Het verdacht maken van afhankelijkheid. Zelfredzaamheid als normaliteit betekent dat afhankelijk niet gewoon is. Pakt uit als individualisering, hoezo heb jij je niet bij verzekerd, je wist toch dat het moest? | 23
  24. 24. 3. De samenleving waarin het zich voltrekt? …Gewone mensen kunnen het zelf, samenleven. Dus als het zelf kunnen, dan zullen ze ook wel allemaal zo’n beetje gelijk zijn… Maar de realiteit bestaat uit grote verschillen, mede gedreven door opleiding 1. in inkomen, gezondheid, kwaliteit van leven 2. in mobiliseren van hulp. 3. in participatie >>Het verdacht maken van ongelijkheid, handhaven of vergroten van tegenstellingen | 24
  25. 25. 4. De manier waarop het vorm gegeven wordt? …gewone mensen denken toch altijd hetzelfde, en hebben dezelfde belangen? Conflicten zijn niet nodig, je kunt het uitpraten. Meedoen met de overheid, met beleid is gewoon… 1. Ongelijkheid in actief burgerschap - “Montessori democratie”: Informalisering en juridisering van besluitvorming ten faveure van hoger opgeleiden. 2. Verantwoordelijkheden raken zoek - wie bedacht die decentralisatie van de jeugdzorg nou precies? 3. Omgang met diversiteit moeizaam - culturele of emotionele meerderheid eist vanzelfsprekende rechten - verdachtmaking van culturele minderheidsclaims. >>Gevolg is het verdacht maken van (representatieve) politiek. | 25
  26. 26. 5. De wijze waarop we er over denken? …Omdat gewone mensen de samenleving maken is kennis van onderzoekers, routiniers en experts niet veel waard….. 1. Verdachtmaking wetenschap (klimaat, immigratie, letteren) als “linkse hobbies”. 2. Expertise bij overheid verdwijnt richting markt, departementen worden zwakker en zwakker >>Waar het populisme de participatie-samenleving kruist: het verdacht maken van expertise. | 26
  27. 27. | 27 Afhankelijkheid Ongelijkheid Professionals Politiek Expertise
  28. 28. Drie culturele codes van de participatie samenleving 1. De verzorgingsstaat verhindert (door bureaucratie, stijgende kosten, paternalisme) dat gewone mensen tot wasdom komen: voor verheffing is een echte civil society nodig. 2. Er is zoiets als het genus gewoon mens of gewone mensen, wier kundigheid en mondigheid helpt de balans of sociale cohesie tussen overheid en burgers weer te herstellen 3. Nabijheid is beter dan afstand en zelf doen is beter dan geholpen worden. | 28
  29. 29. | 29 • Participatie betekent dan - de overheid stapt terug - hoger opgeleide burgers leggen een by-pass aan (“eigen kracht”) - De rest mag het uitzoeken.
  30. 30. | 30 Drie misverstanden. 1. Participatie is deel van verzorgingsstaat, geen alternatief. 2. Participatie is vaak het probleem niet. Forse delen van de publieke sector lijden onder liberalisering en decentralisering, denk aan: Jeugdzorg, beschut werk, integratie, onderwijs. 3. We trekken liever op met bekenden dan met vreemden, behalve als het intiem wordt. Dat is twee keer slecht nieuws voor wie veel van burgers verwacht.
  31. 31. “Alternatieve participatie-samenleving 1. Eerherstel voor eer (anonieme afhankelijkheid, niet van familie) 2. Bestrijden meritocratie waar het om politiek en democratie gaat, burgerschap als ambt 3. Vast werk in plaats van losse contracten | 31

×