Downloaded 258 times
More Related Content
Similar to Struktura e atomit dhe bërthama e tij
Struktura e atomit dhe bërthama e tij
- 1. Struktura e atomit dhebërthama e tij
- 2. Permbajtja: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Struktura e atomit Bërthamadhe forcat bërthamore Ndërtimi i bërthamës së atomit Tri izotopet e hidrogjenit Përmasat e bërthamës atomike Forcat bërthamore Shndërrimi i bërthamave Dukuritë radioactive Rrezet (alfa) Rrezet (Beta) Rrezet (Gama) Ndarja e bërthamave Ndarja e bërthamave të rënda Bomba Bërthamore Bomba Termobërthamore Shfrytëzimi dhe përdorimi i rrezatimit radioaktiv Zbatimi në mjekësi Zbatimi në bujqësi Zbatimi në industry Radioaktiviteti në Kosovë
- 3.
- 4. Struktura e atomit •Atomi është grimcë përbërëse. Meqenëse elektrizimi i elektronit dhe protonit janë të njëjtë por me shenja të kundërta si dhe numri i protoneve dhe elektroneve është i njëjtë në atom, rrjedhë se atomi është grimcë elektroneutrale.
- 6.
- 7. Ndërtimi i bërthamëssë atomit • Bërthama e atomit është pjesa qëndrore e atomit. Protonet + Neutronet = Nukleone. Numri i protoneve shënohet me Z-numri atomik. Numri i nukleoneve shënohet me A-numri i masës përkatsisht: A=Z+N. Në mënyrë simbolike bërthama shënohet në këtë formë: 18 O P.sh: i cili ka Z=8 Protone, A=18 Nukleone, d.m.th 8 N=A-Z përkatësisht N=10 Neutrone.
- 8. Në natyrë janëtë njohura rreth 280 bërthama stabile dhe 700 bërthama jostabile. Në natyrë ka bërthama që kanë numër të njëjtë protonesh por numër të ndryshëm neutronesh. Bërthamat e tilla kanë veti kimike të njëjta por veti fizike të ndryshme dhe quhen Izotope. P.sh:
- 9. Përmasat e bërthamës atomike •Bërthama ka formë sferike. Dhe se rrezja r e bërthamës varet nga numri i masës dhe shprehet me formulën 1 −15 r = r o A3 ku r o = 1 , 2 · 10 m . Nërsa rreth 99,75% e masës së atomit është e përqëndruar në bërthamë.
- 10. Forcat bërthamore • Sipaskonstatimeve të mësipërme del se dendësia e bërthamës atomike është shumë e madhe. Nukleonet në bërthamë ndodhen në lëvizje të pandërprerë, të parregullt, ato në mënyrë të vazhdueshme këmbejnë vendet. Kjo shpjegohet me atë se ndërmjet nukleoneve ushtrohen forca tërheqëse shumë të fuqishme (bashkëveprim shumë i fortë)të quajtura forca bërthamore me rreze të − 15 shkurta veprimi të rendit 10 m .
- 11. Shndërrimi i bërthamave •Në natyrë ka bërthama të qëndrueshme, që nuk pësojnë asnjë ndryshim vetjak në kohë, dhe bërthama të paqëndrueshme(radioaktive) që mund të shndërrohen në bërthama të qëndrueshme më të lehta, duke lëshuar grimca elementare të ndryshme si rreze alfa dhe beta.
- 12.
- 13. Dukuritë radioaktive • Tridhjete tetë vjet pas zbulimit të radioaktivitetit natyror, bashkëshortët zholiokyri realizuan radioaktivitetin artificial të elementeve që në natyrë njiheshin si joradioaktive. • Veprimi i fushave elektrike dhe magnetike mbi rrezatimet radioaktive, vërteton se ekzistojnë tri lloje rrezatimesh. Ato janë: alfa beta dhe gama.
- 14. Rrezet α(alfa) • Rr. α(alfa) janë bërthama të heliumit (dy protone dhe dy neutrone). Kanë aftësi të madhe jonizuese . Shpejtësia e tyre është e rendit 2 ⋅ 10 m / s. Në ajër mund të përshkojn një rrugë prej disa centimetra, kurse thithen plotësisht nga disa fleta letre. 7
- 15. Rr. ALFA Forma epërgjithshme e reaksionit bërthamor A A− 4 4 është: → Z • P.sh: 226 88 222 86 X Ra → Z −2 222 86 * → Rn Y + He * 2 Rn + He 222 86 4 2 Rn + γ Rn – Radoni në gjendje themelore Rn* – Radoni në gjendje të ekscituar
- 16. Rrezet β (Beta) − •Rr. β (Beta) janë elektrone që dalin nga bërthama atomike. Shpejtësia e tyre i afrohet shpejtësisë së dritës, depërtojnë shumë më shumë se rrezet α , ndërsa shkaktojnë jonizim shumë më të vogël. • Forma e përgjithshme e reaksionit bërthamor është: A → A + 0 + γ ose − Z A Z X X Y Z +1 → −1 e Y + β +γ A Z +1 −
- 17. 1 d.m.th 0 Rr. BETA n →p +β 60 1 27 Co 60 p.sh : * 28 * − 1 Ni → → Ni + β Ni + γ 60 * 28 60 28 Ni - nikeli në gjendje të ekscituar Ni - nikeli në gjendje themelore −
- 18. Rrezet γ γ (Gama) • Rrezet(Gama) – janë valë elektromagnetike, pra përhapen me shpejtësi të dritës (300 000 km/s). • Nuk janë të elektrizuara, kanë aftësi shumë të madhe depërtuese, dalin nga bërthama e atomit, kur ai kalon nga gjendja e ekscituar në gjendjen themelore.
- 19. Rr. Alfa, Beta,Gama
- 20.
- 21. Ndarja e bërthamavetë rënda Ndarja e bërthamave të rënda në bërthama më të lehta quhet fision, i cili mund të jetë i kontrolluar (reaktori bërthamor) dhe i pa kontrulluar – reaksioni zingjir(bomba bërthamore).
- 24.
- 27. Bërthamat e lehta •Bërthamat e lehta gjithashtu mund të bashkohen dhe procesi quhet fusion. Që të bashkohen bërthamat e lehta (ato shtyhen), duhet temperaturë shumë e madhe, prandaj reaksionet e tilla quhen reaksione termobërthamore (te bomba hidrogjenike). BomBa termoBërthamore
- 31. SHFRYTËZIMI DHE PËRDORIMI IRREZATIMIT RADIOAKTIV
- 32. Shfrytëzimi dhe përdorimii rrezatimit radioaktiv • Në shumë qendra bërthamore të botës sot me sukses prodhohet numër i madh izotopesh radioaktive, përdorimi i të cilave është i pazëvendësueshëm në shumë fusha të tjera. Ato janë: Zbatimi në mjekësi, në bujqësi dhe në industri.
- 33. Zbatimi në mjekësi •Rrezatimi Radioaktiv në mjekësi përdoret për diagnostifikim – përcaktim të diagnozës ashtu edhe për shërim. • Rrezatimi i lëshuar nga bërthamat e kobaltit radioaktiv përdoret për shërimin e tumorit (kancerit).
- 34. Zbatimi në bujqësi •Rrezatimi radioaktiv(Gama) ka gjetur zbatim të madh në bujqësi, në ruajtjen e prodhimeve të ndryshme bjqësore siç janë: qepët, patatet, trangujt, domatet etj. Këto prodhime zakonisht i rrezatojnë me rreze gama të dozës së ulët dhe prodhimet e rrezatuara mund të ruhet për një kohë relativisht të gjatë.
- 35. Zbatimi në industri •Izotopet radioaktive kanë gjetur zbatimin në industri në degë të ndryshme të prodhimit. Në qoftë se pllaka e metalit është shumë e trashë, detektori i jepë sinjal që ta shtyp në masën e kërkuar.
- 36. Radioaktiviteti në Kosovë NëGjilan drejtorët dhe shefat e inspektorëve komunalë të Kosovës kanë debatuar për radioaktivitetin. Pjesëmarrësit në takim kanë konkluduar se gjendja radioaktive në Kosovë paraqet një kërcënim serioz për shëndetin e njeriut. Kosova nuk ka ligj për mbrojtje nga radioaktiviteti, nga i cili është rrezikuar shëndeti i qytetarëve, është thënë në takim, që është mbajtur në Gjilan.
- 37.