Үйлдвэрлэлийн зардал
Микро эдийн засаг
5р баг
Агуулга
• Үйлдвэрлэлийн онол
• Урт ба богино цаг хугацааны үйлвэрлэлийн
зардал
• Үйлдвэрлэлийн зардлууд
Үйлдвэрлэлийн функц
• Үйлдвэрлэлийн функц:
Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлс болох
орцуудыг бүтээгдэхүүн үйлчилгээ гэсэн
гарц болгон хувиргаж буй үйл явцыг
“үйлдвэрлэлийн функц” гэнэ.
TP=f(x1, x2, x3 . . . xn)
TP – Нийт бүтээгдэхүүн /Total Product/
Xn – n-р төрлийн орцын хэмжээ
f – технологийн хувилбар
Энэ томъёо нь f технологиор n
төрлийн орцоос х хэмжээтэй ашиглан
хичнээн хэмжээний гарц буюу
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх вэ? гэдгийг
харуулна.
Үйлдвэрлэлийн онол
Үйлдвэрлэлийн функц нь дараах хэлбэртэй байна
Үйлдвэрлэлийн онол
• Изоквант:
“Изоквант” гэдэг нь үйлдвэрлэлийн өгөгдсөн
түвшинг үйлдвэрлэгдэхэд шаардагдах
хөдөлмөр болон капиталын янз бүрийн
хослолуудын олонлогуудыг харуулсан муруйг
хэлдэг.
Үйлдвэрлэлийн онол
• Изокост:
“Изокост” гэдэг нь үйлдвэрлэлийн хүчин
зүйлийн үнэ тэдгээрийг худалдан авахад
зориулсан төсөв өгөгдсөн нөхцөлд пүүсийн
худалдан авч чадах хүчин зүйлийн янз бүрийн
хослолыг хэлнэ.
Үйлдвэрлэлийн онол
Изоквант болон Изокост муруйг ашиглан
хамгийн бага зардлаар хамгийн их бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэх хөдөлмөр капиталын хослолыг
тооцдог.
Үйлдвэрлэлийн функц
Тэнцвэрийн үед хөдөлмөр капиталыг
худалдан авахад зарцуулсан нэг нэгж үнэд
оногдох хөдөлмөрийн болон капиталын ахиу
бүтээгдэхүүн хоорондоо тэнцдэг. Өөрөөр
хэлбэл шүргэлцлийн цэгийг олохын тулд:
𝑀𝑃 𝐾
𝑀𝑃𝐿
=
𝑃𝐿
𝑃 𝐾
Үйлдвэрлэлийн зардал
“Зардал” гэдэг нь ямар нэгэн үйл
ажиллагаа явуулснаар эерэг үр дүн
гарган авахын тулд зарцуулж буй биет
болон биет бус зүйл юм.
Зардлын функц: TC = wL + rK
Үйлдвэрлэлийн зардал
Богино хугацааны зардал
Үйлдвэрлэлийн нэг хүчин зүйл тоо хэмжээний
хувьд тогтмол байх цаг хугацааг “богино хугацаа”
гэдэг.
- Хувьсах зардал (VC – Variable Cost )
- Тогтмол зардал (FC – Fixed Cost )
Мөн тогтмол болон хувьсах зардалд тус бүрд нь
дундаж зардлыг тооцдог.
Үйлдвэрлэлийн зардал
Дундаж тогтмол зардал (AFC – Average fixed cost)
AFC =
𝐹𝐶
𝑄
Дундаж хувьсах зардал (AVC – Average Variable Cost)
AVC =
𝑉𝐶
𝑄
Дундаж нийт зардал (ATC – Average Total Cost )
ATC =
𝑇𝐶
𝑄
= AVC + AFC
Үйлдвэрлэлийн зардал
• Ахиуцзардал (MC – Marginal cost)
Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээг
нэг нэгжээр нэмэгдүүлэхэд нийт зардалд
гарах өөрчлөлтийн “ахиуц зардал” гэдэг.
MC =
𝜕𝑇𝐶
𝜕𝑄
= (TC)'
Үйлдвэрлэлийн зардал
Ахиуц орлого ба Ахиуц зардал:
Нийт орлого (TR – Total Revenue) = P*Q
Дундаж орлого (AR – Average Revenue ) =
TR/Q=P
Ахиуц орлого (MR – Marginal Revenue) = TR'(Q)
Үйлдвэрлэлийн зардал
Q2 үед MR < MC их байгаа тул бүтээгдэхүүний тоо хэмжээг бууруулах хэрэгтэй
Q1 үед MR > MC их байгаа тул бүтээгдэхүүний тоо хэмжээг өсгөх хэрэгтэй
Q* үед ашиг хамгийн их төвшинд хүрэх тул үйлдвэрлэлээ
бууруулах эсвэл өсгөх шаардлаггүй
Үйлдвэрлэлийн зардал
Урт хугацааны зардал
Бүх хүчин зүйлсийн хэмжээг өөрчлөх
боломжтой хугацааг “урт хугацаа” гэнэ.
Үйлдвэрлэлийн зардал
Үйлдвэрлэлийн урт хугацааны зардал:
Урт хугацааны зардлын муруй нь богино
хугацааны дундаж зардлын бүх боломжит
муруйнуудын хамгийн бага цэгүүдийг
шүргэсэн нуман хэлбэртэй муруй байдаг
Пүүс
Орцыг гарц болгон хувиргадаг аливаа
байгууллагыг “пүүс” гэнэ.
Орц Гарц
• Газар Бүтээгдэхүүн,
• Хөдөлмөр үйлчилгээ
• Капитал
• Үйлдвэрлэл эрхлэх
ур чадвар
Пүүс
Пүүс гэдэгт үйлдвэрлэлийн хүчин
зүйлсийг ашиглан ашиг олох зорилгоор
үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж байгаа бүх
төрлийн аж ахуйн нэгж хамрагдана.
Аливаа пүүсийн гол зорилго нь орцыг
зах зээлд хэрэгцээтэй бүтээгдэхүүн,
үйлчилгээ болгон хувиргах, бага зардлаар
их ашиг олох явдал юм.
Пүүсийн ашиг
Үйлдвэрлэл үйлчилгээ эрхэлж буй аж
ахуйн нэгжийн анхаарлын төвд ашгийн
нийт хэмжээ заавал байх ёстой.
Π= TR –TC
П – пүүсийн ашиг
TR – нийт орлого
TC – нийт зардал
Пүүсийн орлого
Пүүсийн тодорхой хэмжээний
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж борлуулснаас
олох орлогыг “пүүсийн нийт орлого” гэнэ.
TR = P * Q
P – бүтээгдэхүүний үнэ
Q – бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ
Ахиуц орлого: MR = TR’ (Q)
Хугарлын цэг
Нийт орлого, нийт зардалтайгаа тэнцэх
цэгийг “хугарлын цэг” гэнэ.
TR, TC
BEP Ашиг
Алдагдал
Qbep Q
BEP (break even point) – хугарлын цэг
Пүүсийн ашиг
Ашиг (max) буюу алдагдал (min) байх
зарчим
MR (q)= MC (q)
MR – ахиуц орлого
MC – ахиуц зардал
MR > MC /Пүүс үйлдвэрлэлийн хэмжээг нэмнэ/
MR < MC /Пүүс үйлдвэрлэлийн хэмжээг бууруулна/
MR = MC /Үйлдвэрлэлийн оновчтой хэмжээ/
Анхаарал тавьсанд
баярлалаа

Микро эдийн засаг - Үйлдвэрлэлийн зардал

  • 1.
  • 2.
    Агуулга • Үйлдвэрлэлийн онол •Урт ба богино цаг хугацааны үйлвэрлэлийн зардал • Үйлдвэрлэлийн зардлууд
  • 3.
    Үйлдвэрлэлийн функц • Үйлдвэрлэлийнфункц: Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлс болох орцуудыг бүтээгдэхүүн үйлчилгээ гэсэн гарц болгон хувиргаж буй үйл явцыг “үйлдвэрлэлийн функц” гэнэ.
  • 4.
    TP=f(x1, x2, x3. . . xn) TP – Нийт бүтээгдэхүүн /Total Product/ Xn – n-р төрлийн орцын хэмжээ f – технологийн хувилбар Энэ томъёо нь f технологиор n төрлийн орцоос х хэмжээтэй ашиглан хичнээн хэмжээний гарц буюу бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх вэ? гэдгийг харуулна. Үйлдвэрлэлийн онол Үйлдвэрлэлийн функц нь дараах хэлбэртэй байна
  • 5.
    Үйлдвэрлэлийн онол • Изоквант: “Изоквант”гэдэг нь үйлдвэрлэлийн өгөгдсөн түвшинг үйлдвэрлэгдэхэд шаардагдах хөдөлмөр болон капиталын янз бүрийн хослолуудын олонлогуудыг харуулсан муруйг хэлдэг.
  • 6.
    Үйлдвэрлэлийн онол • Изокост: “Изокост”гэдэг нь үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлийн үнэ тэдгээрийг худалдан авахад зориулсан төсөв өгөгдсөн нөхцөлд пүүсийн худалдан авч чадах хүчин зүйлийн янз бүрийн хослолыг хэлнэ.
  • 7.
    Үйлдвэрлэлийн онол Изоквант болонИзокост муруйг ашиглан хамгийн бага зардлаар хамгийн их бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хөдөлмөр капиталын хослолыг тооцдог.
  • 8.
    Үйлдвэрлэлийн функц Тэнцвэрийн үедхөдөлмөр капиталыг худалдан авахад зарцуулсан нэг нэгж үнэд оногдох хөдөлмөрийн болон капиталын ахиу бүтээгдэхүүн хоорондоо тэнцдэг. Өөрөөр хэлбэл шүргэлцлийн цэгийг олохын тулд: 𝑀𝑃 𝐾 𝑀𝑃𝐿 = 𝑃𝐿 𝑃 𝐾
  • 9.
    Үйлдвэрлэлийн зардал “Зардал” гэдэгнь ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулснаар эерэг үр дүн гарган авахын тулд зарцуулж буй биет болон биет бус зүйл юм. Зардлын функц: TC = wL + rK
  • 10.
    Үйлдвэрлэлийн зардал Богино хугацаанызардал Үйлдвэрлэлийн нэг хүчин зүйл тоо хэмжээний хувьд тогтмол байх цаг хугацааг “богино хугацаа” гэдэг. - Хувьсах зардал (VC – Variable Cost ) - Тогтмол зардал (FC – Fixed Cost ) Мөн тогтмол болон хувьсах зардалд тус бүрд нь дундаж зардлыг тооцдог.
  • 11.
    Үйлдвэрлэлийн зардал Дундаж тогтмолзардал (AFC – Average fixed cost) AFC = 𝐹𝐶 𝑄 Дундаж хувьсах зардал (AVC – Average Variable Cost) AVC = 𝑉𝐶 𝑄 Дундаж нийт зардал (ATC – Average Total Cost ) ATC = 𝑇𝐶 𝑄 = AVC + AFC
  • 12.
    Үйлдвэрлэлийн зардал • Ахиуцзардал(MC – Marginal cost) Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээг нэг нэгжээр нэмэгдүүлэхэд нийт зардалд гарах өөрчлөлтийн “ахиуц зардал” гэдэг. MC = 𝜕𝑇𝐶 𝜕𝑄 = (TC)'
  • 13.
    Үйлдвэрлэлийн зардал Ахиуц орлогоба Ахиуц зардал: Нийт орлого (TR – Total Revenue) = P*Q Дундаж орлого (AR – Average Revenue ) = TR/Q=P Ахиуц орлого (MR – Marginal Revenue) = TR'(Q)
  • 14.
    Үйлдвэрлэлийн зардал Q2 үедMR < MC их байгаа тул бүтээгдэхүүний тоо хэмжээг бууруулах хэрэгтэй Q1 үед MR > MC их байгаа тул бүтээгдэхүүний тоо хэмжээг өсгөх хэрэгтэй Q* үед ашиг хамгийн их төвшинд хүрэх тул үйлдвэрлэлээ бууруулах эсвэл өсгөх шаардлаггүй
  • 15.
    Үйлдвэрлэлийн зардал Урт хугацаанызардал Бүх хүчин зүйлсийн хэмжээг өөрчлөх боломжтой хугацааг “урт хугацаа” гэнэ.
  • 16.
    Үйлдвэрлэлийн зардал Үйлдвэрлэлийн уртхугацааны зардал: Урт хугацааны зардлын муруй нь богино хугацааны дундаж зардлын бүх боломжит муруйнуудын хамгийн бага цэгүүдийг шүргэсэн нуман хэлбэртэй муруй байдаг
  • 17.
    Пүүс Орцыг гарц болгонхувиргадаг аливаа байгууллагыг “пүүс” гэнэ. Орц Гарц • Газар Бүтээгдэхүүн, • Хөдөлмөр үйлчилгээ • Капитал • Үйлдвэрлэл эрхлэх ур чадвар
  • 18.
    Пүүс Пүүс гэдэгт үйлдвэрлэлийнхүчин зүйлсийг ашиглан ашиг олох зорилгоор үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж байгаа бүх төрлийн аж ахуйн нэгж хамрагдана. Аливаа пүүсийн гол зорилго нь орцыг зах зээлд хэрэгцээтэй бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ болгон хувиргах, бага зардлаар их ашиг олох явдал юм.
  • 19.
    Пүүсийн ашиг Үйлдвэрлэл үйлчилгэээрхэлж буй аж ахуйн нэгжийн анхаарлын төвд ашгийн нийт хэмжээ заавал байх ёстой. Π= TR –TC П – пүүсийн ашиг TR – нийт орлого TC – нийт зардал
  • 20.
    Пүүсийн орлого Пүүсийн тодорхойхэмжээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж борлуулснаас олох орлогыг “пүүсийн нийт орлого” гэнэ. TR = P * Q P – бүтээгдэхүүний үнэ Q – бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ Ахиуц орлого: MR = TR’ (Q)
  • 21.
    Хугарлын цэг Нийт орлого,нийт зардалтайгаа тэнцэх цэгийг “хугарлын цэг” гэнэ. TR, TC BEP Ашиг Алдагдал Qbep Q BEP (break even point) – хугарлын цэг
  • 22.
    Пүүсийн ашиг Ашиг (max)буюу алдагдал (min) байх зарчим MR (q)= MC (q) MR – ахиуц орлого MC – ахиуц зардал MR > MC /Пүүс үйлдвэрлэлийн хэмжээг нэмнэ/ MR < MC /Пүүс үйлдвэрлэлийн хэмжээг бууруулна/ MR = MC /Үйлдвэрлэлийн оновчтой хэмжээ/
  • 23.