λογοτεχνία γ' γυμνασίου : φύλλο εργασίας, παράλληλα κείμενα, δικτυογραφία

1. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
1
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
Το ποίημα εντάσσεται στην ποιητική συλλογή O στόχος, η οποία
πρωτοεμφανίστηκε το 1970 στη συλλογική έκδοση Δεκαοχτώ κείμενα, μια
σημαντική αντιδικτατορική κατάθεση κορυφαίων πνευματικών ανθρώπων. O
ποιητής υποστηρίζει τη συγκεκριμένη και κυριολεκτική αναφορά στην
πραγματικότητα αντί της ωραιοποιημένης εκδοχής που παρουσιάζουν τα
«παραμύθια».
Στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια
Και του μιλούσανε για Δράκους και για το πιστό σκυλί
Για τα ταξίδια της Πεντάμορφης και για τον άγριο λύκο
Μα στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια
Τώρα, τα βράδια, κάθομαι και του μιλώ
Λέω το σκύλο σκύλο, το λύκο λύκο, το σκοτάδι σκοτάδι,
Του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω
Oνόματα σαν προσευχές, του τραγουδώ τους νεκρούς μας.
Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά.
Μ. Αναγνωστάκης, Τα ποιήματα, Πλειάς

2. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
2
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
Παράλληλα κείμενα
Γιώργου Σεφέρη, «Ο τελευταίος σταθμός» (απόσπασμα)
[…]
Κι α σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές
είναι γιατί τ' ακούς γλυκότερα, κι η φρίκη
δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή
γιατί είναι αμίλητη και προχωράει·
στάζει τη μέρα, στάζει στον ύπνο
μνησιπήμων πόνος.
Cava dei Tirreni, 5 Οκτωβρίου '44
[πηγή: Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, φιλ. επιμ. Γ.Π. Σαββίδης, Ίκαρος, Αθήνα
1972, σ. 214-215]
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-
C113/351/2369,9040/extras/texts/index09_02_parallilo_seferis.html
Μανόλη Αναγνωστάκη, [Το θέμα είναι τώρα τί λες...]
Το θέμα είναι τώρα τί λες
Καλά φάγαμε καλά ήπιαμε
Καλά τη φέραμε τη ζωή μας ώς εδώ
Μικροζημιές και μικροκέρδη συμψηφίζοντας
Το θέμα είναι τώρα τί λες.
Μότο στη συλλογή Ο στόχος (1970)
[πηγή: Μανόλης Αναγνωστάκης, Τα Ποιήματα. 1941-1971, Εκδόσεις Νεφέλη,
Αθήνα 2000, σ. 157]
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-
C113/351/2369,9040/extras/texts/index09_02_parallilo_anagnwstakis.html

3. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
3
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ , Τι έπαιξα στο Λαύριο
Στο παρακάτω τραγούδι του από το δίσκο Ρεζέρβα (1979) ο Διονύσης
Σαββόπουλος δεν κρύβει την αμηχανία του για το ρόλο του ως τραγουδοποιού,
όταν πρόκειται να απευθυνθεί στα παιδιά που ζουν στην υποβαθμισμένη
περιοχή του Λαυρίου.
Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά
στην αγορά στο Λαύριο
είμαι μεγάλος με τιράντες και γυαλιά
κι όλο φοβάμαι το αύριο.
Πώς να κρυφτείς απ' τα παιδιά
έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα
και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά
όταν ξυπνούν στις δύο η ώρα
Ζούμε μέσα σ' ένα όνειρο που τρίζει
σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας
Μα ο χρόνος ο αληθινός
σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος
Μα ο χρόνος ο αληθινός
είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός
Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά
μα ούτε και στους μεγάλους
πάει καιρός που έχω μάθει ξαφνικά
πως είμαι ασχημοπαπαγάλος.
Πώς να τα κρύψεις όλα αυτά
έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι
και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά
όταν γυρνάς μέσα στην πόλη
Δ. Σαββόπουλος, H σούμα, 1963-2003, Ιανός

4. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
4
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL105/229/1694,5431/
Φύλλο εργασίας
1. Να εξηγήσετε τη λέξη παραμύθι στις ακόλουθες προτάσεις.
α) Τα παραμύθια του Άντερσεν είναι πολύ ενδιαφέροντα.
β) Αυτά είναι παραμύθια για μικρά παιδιά.
γ) Έζησε μια ζωή σαν παραμύθι.
Πώς χρησιμοποιείται ο όρος παραμύθι στο ποίημα;
2. Ποια στοιχεία παραμυθιού εντοπίζετε στο κείμενο;
3. Γιατί συνηθίζουν οι γονείς να αφηγούνται παραμύθια στα μικρά παιδιά;
4. Ποια είναι η στάση του ποιητή για τα παραμύθια «στο παιδί του»;
5. Το ποίημα είναι αλληγορία (πολιτική) (μεταφορική έκφραση, συχνά και
ολόκληρο ποιητικό ή πεζό κείμενο, που κρύβει νοήματα διαφορετικά
από εκείνα που φαίνεται ότι δηλώνει, λεξικό Τριανταφυλλίδη).
«…Ο Στόχος ολοφάνερα είναι η δημόσια φωνή του: έμπνευση-συνείδηση-
κραυγή. Αλλά και στα θέματα αυτής της συλλογής του έρχεται η στιγμή του
επιμυθίου. Έρχεται με δύο κατηγορίες και ύφη ποιημάτων: με ποιήματα-
ποιητικές και ποιήματα-αφηγήματα ή παρωδίες, όπου ξεμυτίζει και η χλεύη,
η θυμηδία, ίσως-ίσως και η βραδυφλεγής ή η μακρόθυμη ειρωνεία. Έτσι η
γλώσσα του Αναγνωστάκη, που ξεκίνησε ως ημερολογιακή εξομολόγηση,
έγινε στο μεταξύ συνομιλία και περνώντας διαδοχικά από την προσωπική
απολογία στη δημόσια στηλίτευση καταλήγει, πεζολογικά και πάλι, σε
ποιήματα-αφηγήματα που είναι απολογισμοί ζωής».
Γιάννης Δάλλας, «Η κοινωνική συνείδηση των πρώτων μεταπολεμικών ποιητών της
Θεσσαλονίκης. Συνεκτίμηση». Μανόλης Αναγνωστάκης. Ποίηση και ιδεολογία, Κέδρος,
Αθήνα 2007, 58-59.
Λαμβάνοντας υπόψη σας τα παραπάνω να εντοπίσετε στο ποίημα :

5. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
5
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
α) τον αφηγητή και «το παιδί» (ποια είναι η αλληγορία;)
β) να εντοπίσετε στο ποίημα στοιχεία που αναφέρει ο Δάλλας στην
κριτική του
6. Διαβάστε τα παράλληλα κείμενα και εντοπίστε ομοιότητες με το ποίημα
του Μ. Αναγνωστάκη.
7. Κατά τη γνώμη σας, η ποίηση του Αναγνωστάκη είναι κοινωνικά
προσανατολισμένη; (Για την απάντησή σας μελετήστε
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-
C113/584/3833,16834/)
8. Ποιο χρέος έχει ο ποιητής; (Να λάβετε υπόψη σας το ποίημα «Στο παιδί
μου» και το ακόλουθο).
Αναγνωστάκης Μανόλης, Ποιητική
― Προδίδετε πάλι την Ποίηση, θα μου πεις,
Tην ιερότερη εκδήλωση του Aνθρώπου
Tην χρησιμοποιείτε πάλι ως μέσον, υποζύγιον
Tων σκοτεινών επιδιώξεών σας
Eν πλήρει γνώσει της ζημίας που προκαλείτε
Mε το παράδειγμά σας στους νεωτέρους.
― Tο τί δ ε ν πρόδωσες ε σ ύ να μου πεις
Eσύ κι οι όμοιοί σου, χρόνια και χρόνια,
Ένα προς ένα τα υπάρχοντά σας ξεπουλώντας
Στις διεθνείς αγορές και τα λαϊκά παζάρια
Kαι μείνατε χωρίς μάτια για να βλέπετε, χωρίς αυτιά
N' ακούτε, με σφραγισμένα στόματα και δε μιλάτε.
Για ποια ανθρώπινα ιερά μάς εγκαλείτε;
Ξέρω: κηρύγματα και ρητορείες πάλι, θα πεις.
Έ ναι λοιπόν! Kηρύγματα και ρητορείες.

6. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
6
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
Σαν π ρ ό κ ε ς πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις
Nα μην τις παίρνει ο άνεμος.
9. Να εντοπίσετε στο ποίημα στοιχεία της νεότερης λογοτεχνίας (σχολικό
εγχειρίδιο σελ. 219)
10. Ακολουθούν τα χαρακτηριστικά της μοντέρνας ποίησης. Ποια από τα
στοιχεία αυτά εντοπίζετε στο ποίημα;
ελεύθερος στίχος (εξοστρακισμός του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας)
τάση προς τον πεζό λόγο
παραβίαση γραμματικών και συντακτικών κανόνων : ελλιπείς
προτάσεις, κατάργηση των σημείων στίξης
καθημερινό λεξιλόγιο
κατάρρευση της λογικής συνοχής του κόσμου
τολμηρές μεταφορές, απροσδόκητοι και ετερόκλητοι συνδυασμοί
λέξεων, αφθονία εικόνων, συνειρμών, υπαινικτική γλώσσα, ασάφεια,
ελλειπτικότητα
δραματικότητα
τίτλος νοηματικά ανενεργός
Εργασίες δημιουργικής γραφής
1. Να απαντήσετε στο ποίημα του Αναγνωστάκη υποθέτοντας ότι είστε το
παιδί του.
2. Να γράψετε ένα δικό σας ποίημα με θέμα την αλήθεια στη ζωή μας.
3. Να οπτικοποιήσετε το ποίημα (power point).
4. Να δημιουργήσετε ένα ψηφιακό ανθολόγιο με ποιήματα για την ποίηση
και να το εικονογραφήσετε (μία εικόνα για κάθε ποίημα).

7. Μανόλης Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου
7
Λογοτεχνία Γ’ Γυμνασίου – gina zaza - http://alldayschool.blogspot.gr/
Δικτυογραφία
http://www.greek-
language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/timeline.html?c
nd_id=2
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/manolhs_anagnwstakhs_poems.ht
m
http://www.greek-
language.gr/Resources/literature/education/literature_history/search.html?
details=19
http://www.greek-
language.gr/Resources/literature/education/literature_history/search.html?
details=105
http://elpenor.gr/index.php/2013-11-22-08-55-56/2013-11-22-09-01-17/31-2013-
11-22-11-50-23
http://alldayschool.blogspot.gr/