शिक्षा ऐन आठौं संसोधन पछि पूर्ण दस्तावेज यहाँ छ। डाउनलोड गर्नसक्नुहुन्छ।

1. Edited by Ambika Prasad Regmi
शिक्षा ऐन, २०२८
लालमोहर र प्रकािन शमति २०२८।५।२४
संिोधन गने ऐन शमति
१. शिक्षा (पहिलो संिोधन) ऐन, २०३३ २०३३।७।४
२. शिक्षा (दोस्रो संिोधन) ऐन, २०३६ २०३६।८।५
३. शिक्षा (तेस्रो संिोधन) ऐन, २०३७ २०३७।५।२६
४. के िी नेपाल ऐन संिोधन ऐन, २०४१ २०४१।७।२७
५. न्याय प्रिासन सुधार (चौथो संिोधन) ऐन, २०४३ २०४३।७।२४
६. शिक्षा (चौथो संिोधन) ऐन, २०४५ २०४५।७।१०
७. शिक्षा (पााँचौं संिोधन) ऐन, २०४९ २०४९।७।१३
८. शिक्षा (छैठौ संिोधन) ऐन, २०५५ २०५५।१०।१
९. शिक्षा (सातौं संिोधन) ऐन, २०५८ २०५८।१०।२५
१० शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ २०६३।९।१४
११. शिक्षा (आठौं संिोधन) ऐन, २०७३ २०७३।३।१५
२०२८ सालको ऐन नं. ८
.......1
राष्ट्रिय शिक्षा पद्धततको योजना अनुरुप विद्यालयिरुमा हदइने शिक्षाको व्यिस्था गनन बनेको ऐन
2
प्रस्तािना : राष्ट्रिय विकासको लागग आिश्यक जनिष्ट्तत तयार गनन संघीय लोकताष्ट्न्िक गणतन्िात्मक
व्यिस्था अनुकू ल सिनसाधारण जनताको सदाचार, शिरटाचार र नैततकता कायम राख्न मुलुकशिि स्थापना
िुने तथा स्थापना िई सञ्चालन िइरिेका विद्यालयको व्यिस्थापनमा सुधार गदै गुणस्तरयुतत शिक्षाको
विकास गनन िाञ्छनीय िएकाले”
श्री ५ मिाराजागधराज मिेन्र िीर विक्रम िािदेिबाट राष्ट्रिय पञ्चायतको सल्लाि र सम्मततले यो ऐन
बनाइबतसेको छ ।
१. संक्षक्षप्ि नाम, विस्िार र प्रारम्भः (१) यस ऐनको नाम “शिक्षा ऐन, २०२८” रिेको छ ।
1 गणतन्ि सुदृढीकरण तथा के िी कानुन संिोधन गने ऐन २०६६ द्िारा ऐनको प्रिष्ट्स्त झिककएको ।
2 आठौं संिोधनद्िारा पररितनन

2. Edited by Ambika Prasad Regmi
(२) यो ऐन नेपाल ...3
िर लागू िुनेछ ।
(३) यो ऐन नेपाल सरकारले नेपाल राजपिमा सूचना प्रकाशित गरी तोके को
क्षेिमा तोके को शमततदेझख प्रारम्ि िुनेछ ।4
२. पररभाषा पररभाषाः विषय िा प्रसंगले अको अथन नलागेमा यस ऐनमा,–
5
(क) “पूिनप्राथशमक विद्यालय” िन्नाले चार िषन उमेर पूरा गरेका बालबाशलकालाई एक िषनको
6
प्रारष्ट्म्िक बाल शिक्षा हदने विद्यालय सम्िनु पछन ।
7
(ख) “प्राथशमक शिक्षा” िन्नाले कक्षा एकदेझख कक्षा पााँचसम्म हदइने शिक्षा सम्िनु पछन ।
8
(ख१) “आधारिूत शिक्षा” िन्नाले प्रारष्ट्म्िक बाल शिक्षादेझख कक्षा आठसम्म हदइने शिक्षा
सम्िनुपछन ।
9
(ग) ............
10
(घ) “माध्यशमक शिक्षा” िन्नाले कक्षा नौ देझख कक्षा बाह्रसम्म हदइने शिक्षा सम्िनु पछन ।
3 गणतन्ि सुदृढीकरण तथा के िी कानुन संिोधन गने ऐन २०६६ द्िारा झिककएको ।
4 यो ऐन श्री ५ को सरकारले देिायका शमततदेझख देिायका ष्ट्जल्लामा लागू गरेको छः–
शमतत लागू िएका ष्ट्जल्ला :
२०२८।७।१५ गचतिन, कास्की,
२०२९।६।१५ दाङ, बांके , बाग्लुङ, रुपन्देिी, धनुषा, काभ्रे, सप्तरी, धनकु टा, मोरङ, िापा, जुम्ला, कै लाली, कञ्चनपुर ।
२०३०।७।१ इलाम, पााँचथर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, संखुिासिा, सुनसरी, शसन्धुपाल्चोक, काठमाडौं, िततपुर, लशलतपुर,
गोखान, मनाङ, लमजुङ, तनिुं, स्याङजा, सुखेत ।
२०३१।६।२१ सोलुखुम्बु, ओखलढुंगा, खोटाङ, िोजपुर, उदयपुर, शसरािा, दोलखा, रामेछाप, शसन्धुली, सलानिी, मिोत्तरी,
नुिाकोट, मुस्ताङ, म्याग्दी, पिनत, गुल्मी, अधानखांची, पाल्पा, निलपरासी, कवपलिस्तु ।
२०३२।६।२० दाचुनला, बैतडी, डडेलधुरा, बिाङ, बाजुरा, अछाम,बारा, पसं, रौतिट, मकिानपुर, रसुिा, धाहदङ, डोल्पा,
प्युठान, सल्यान, रुकु म, रोल्पा, ततब्रिकोट, मुगु, िुम्ला, बहदनया, दैलेख, जाजरकोट, डोटी।
5 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
6 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
7 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
8 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
9 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
10 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

3. Edited by Ambika Prasad Regmi
11
(घ१) “वििेष शिक्षा” िन्नाले दृष्ट्रटवििीन, बहिरा, अहटज्म, बौद्गधक अपाङ्गता, सुस्त श्रिण िा
अतत अितत िारीररक अपाङ्गता िएका बालबाशलकालाई छु ट्टै समूिमा राखी वििेष प्रकार
र तनष्ट्श्चत माध्यमबाट हदइने शिक्षा सम्िनु पछन ।
12
(घ१क) “समािेिी शिक्षा” िन्नाले देिायको शिक्षा सम्िनु पछन :–
(१) दृष्ट्रटवििीन, न्यून दृष्ट्रटयुतत, बहिरा, सुस्त श्रिण, अहटज्म, बौद्गधक, िारीररक िा
अन्य अपाङ्गता िएका बालबाशलकालाई तनयशमत िैक्षक्षक पद्धततको अधीनमा रिी
हदइने शिक्षा,
(२) सामाष्ट्जक, आगथनक िा िौगोशलक कारणले पछाडड पाररएका व्यष्ट्ततलाई वििेदरहित
िातािरणमा हदइने शिक्षा ।”
13
(घ२) “सामुदातयक विद्यालय” िन्नाले नेपाल सरकारबाट तनयशमत रुपमा अनुदान पाउने गरी
अनुमतत िा स्िीकृ तत प्राप्त विद्यालय सम्िनु पछन ।
14
(घ३) “संस्थागत विद्यालय” िन्नाले नेपाल सरकारबाट तनयशमत रुपमा अनुदान नपाउने गरी
अनुमतत िा स्िीकृ तत प्राप्त विद्यालय सम्िनु पछन ।
15
(घ४) “आधारिूत विद्यालय” िन्नाले खण्ड (ख१) बमोष्ट्जम शिक्षा हदइने विद्यालय सम्िनु
पछन ।”
16
(घ५) “विद्यालय शिक्षा” िन्नाले आधारिूत र माध्यशमक शिक्षा सम्िनु पछन ।
17
(घ६) “बोडन” िन्नाले दफा ४क. बमोष्ट्जम गहठत राष्ट्रिय परीक्षा बोडन सम्िनु पछन ।
18
(घ७) “पररषद् ” िन्नाले दफा ७क. बमोष्ट्जम गहठत राष्ट्रिय शिक्षा पररषद् सम्िनुपछन ।”
19
(ङ) “विद्यालय” िन्नाले सामुदातयक विद्यालय िा संस्थागत विद्यालय सम्िनु पछन ।
11 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
12 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
13 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
14 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
15 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत
16 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
17 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
18 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
19 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

4. Edited by Ambika Prasad Regmi
20
(ङ१) “प्राथशमक विद्यालय” िन्नाले खण्ड (ख) बमोष्ट्जमको शिक्षा हदइने विद्यालय सम्िनु पछन
।
21
(ङ२) .........
22
(ङ३) “माध्यशमक विद्यालय” िन्नाले खण्ड (ख१) र (घ) िा खण्ड (घ) बमोष्ट्जमको शिक्षा हदइने
विद्यालय सम्िनु पछन ।”
23(ङ४).........
(च) “शिक्षक” िन्नाले विद्यालयको अध्यापक सम्िनु पछन र सो िब्दले प्राधानाध्यापक समेतलाई
जनाउाँ छ ।
24
(च१) “आयोग” िन्नाले दफा ११ख. बमोष्ट्जम गठन िएको 25
......... शिक्षक सेिा आयोग सम्िनु
पछन ।
26
(च२) “सगचिालय” िन्नाले आयोगको सगचिालय सम्िनु पछन ।
27
(च३) “अध्यक्ष” िन्नाले आयोगको अध्यक्ष सम्िनु पछन ।
28
(च४) “सदस्य” िन्नाले आयोगको सदस्य सम्िनुपछन र सो िब्दले आयोगको अध्यक्ष समेतलाई
जनाउाँ छ ।
29
(च५) “अशििािक” िन्नाले विद्यालयमा अध्ययनरत विद्याथीको अशििािक िनी विद्यालयको
अशिलेखमा जतनएको व्यष्ट्तत सम्िनु पछन र सो िब्दले दफा १२ को प्रयोजनको लागग
विद्याथीको बाबु, आमा, बाजे िा बज्यै र त्यस्ता अशििािक निएका विद्याथीको िकमा
त्यस्तो विद्याथीलाई संरक्षकत्ि प्रदान गने व्यष्ट्ततलाई समेत जनाउाँ छ ।
20 पााँचौं संिोधनद्िारा थप ।
21 आठौं संिोधनद्िारा खारेज ।
22 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
23 आठौं संिोधनद्िारा खारेज ।
24 छैठौं संिोधनद्िारा थप ।
25 सातौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
26 छैठौं संिोधनद्िारा थप ।
27 छैठौं संिोधनद्िारा थप ।
28 छैठौं संिोधनद्िारा थप ।
29 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

5. Edited by Ambika Prasad Regmi
30
(च६) “कमनचारी” िन्नाले सामुदातयक विद्यालयमा कायनरत शिक्षक बािेकका अन्य कमनचारी
सम्िनु पछन ।
(छ) “माध्यशमक शिक्षा उत्तीणन परीक्षा” (स्कू ल शलशिङ सहटनकफके ट एतजाशमनेिन) िन्नाले माध्यशमक
शिक्षाको अन्त्यमा िुने परीक्षा सम्िनु पछन ।
31
(छ१) “आधारिूत शिक्षा उत्तीणन परीक्षा” िन्नाले आधारिूत तिको अन्त्यमा िुने परीक्षा सम्िनु
पछन ।
(ज) “तोककएको” िा “तोककए बमोष्ट्जम” िन्नाले यस ऐन अन्तगनत बनेका तनयममा तोककएको िा
तोककए बमोष्ट्जम सम्िनु पछन ।
32
(ि) “अनुमतत” िन्नाले नेपाल सरकारले स्थायी स्िीकृ तत र सिायता प्रदान गररनसके को कु नै
तोककएको ठाउाँ िा क्षेिमा विद्यालय खोल्न िा कक्षा थप गनन हदएको अस्थायी स्िीकृ ततलाई
जनाउाँ छ ।
33
(ञ) “स्िीकृ तत” िन्नाले तोककएबमोष्ट्जमको ितन पूरा गरेको विद्यालयलाई नेपाल सरकारले हदएको
स्थायी स्िीकृ ततलाई जनाउाँ छ ।
34
(ट) “आिासीय विद्यालय” िन्नाले नेपाल सरकारबाट आिासीय विद्यालयको रुपमा स्िीकृतत
प्रदान गररएको विद्यालयलाई जनाउाँ छ ।
35
(ठ) “िैक्षक्षक गुठी” िन्नाले विद्यालय सञ्चालन गननको लागग कु नै व्यष्ट्ततले नाफा नशलने
उद्देश्यले स्थापना गरेको सािनजतनक िा तनजी गुठी सम्िनु पछन ।
36
(ठ१) “मन्िालय” िन्नाले शिक्षा मन्िालय सम्िनु पछन ।
37
(ठ२) “स्थायी आिासीय अनुमतत” िन्नाले विदेिी मुलुकले कु नै ितन तोकी िा सो मुलुकमा स्थायी
रुपले बसोबास गनन पाउने गरी नेपाली नागररकलाई उपलब्ध गराएको डाइिशसनटी इशमग्रेन्ट
शिसा (डड.िी), पमाननेन्ट रेष्ट्जडेन्ट शिसा (वप.आर.) िा गग्रन काडन सम्िनुपछन र सो िब्दले
30 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
31 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
32 दोस्रो संिोधनद्िारा थप ।
33 दोस्रो संिोधनद्िारा थप ।
34 दोस्रो संिोधनद्िारा थप ।
35 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
36 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
37 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

6. Edited by Ambika Prasad Regmi
नेपाली नागररकलाई विदेिमा स्थायी रुपमा बसोबास गनन हदइएको जुनसुकै नामको स्थायी
आिासीय अनुमततलाई समेत जनाउाँ छ ।
३. विद्यालय खोल्न अनुमति शलनुपने : 38
(१) कु नै नेपाली नागररकले िैक्षक्षक गुठी अन्तगनत विद्यालय
खोल्न चािेमा तोककएको वििरण खुलाई आधारिूत विद्यालयको लागग सम्बष्ट्न्धत गाउाँ शिक्षा सशमतत िा
नगर शिक्षा सशमतत र माध्यशमक विद्यालयको लागग सम्बष्ट्न्धत ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको शसफाररससहित
तोककएको अगधकारी समक्ष अनुमततको लागग तनिेदन हदनुपनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम तनिेदन परेमा 39
मन्िालय िा तोककएको अगधकारीले सो तनिेदन
उपर आिश्यक जााँचबुि गनेछ र जााँचबुि गदान विद्यालय खोल्न अनुमतत हदन मनाशसब देझखएमा
तोककएको ितन बन्देज पालना गने गरी अनुमतत हदनेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोष्ट्जम अनुमतत शलई खोशलएको विद्यालयले तोककएको ितन बन्देज
पालन गरेको देझखएमा 40
मन्िालय िा तोककएको अगधकारीले स्िीकृ तत प्रदान गनेछ ।
41
(४) यो दफा प्रारम्ि िुाँदाका बखत कम्पनीको रुपमा सञ्चालनमा रिेका विद्यालयले चािेमा
कम्पनी खारेज गरी िैक्षक्षक गुठी अन्तगनत विद्यालय सञ्चालन गनन तोककएको अगधकारी समक्ष
तनिेदन हदन सतनेछ ।
(५) उपदफा (४) बमोष्ट्जम तनिेदन परेमा तोककएको अगधकारीले सो तनिेदन उपर आिश्यक
जााँचबुि गनेछ र जााँचबुि गदान तनिेदन हदने विद्यालयको माग मनाशसब देझखएमा माग बमोष्ट्जम
विद्यालय सञ्चालन गनन स्िीकृ तत हदनेछ ।
(६) उपदफा (२), (३) िा (५) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन देिायका विद्यालयलाई
42
िैक्षक्षक गुठीको रुपमा सञ्चालन गनन पाउने गरी अनुमतत िा स्िीकृ तत हदइने छैनः–
(क) सरकारी िा सािनजतनक ििनमा सञ्चालन िएको विद्यालय,
(ख) सरकारी िा सािनजतनक जग्गामा ििन बनाइ सञ्चालन िएको विद्यालय,
(ग) कु नै व्यष्ट्तत िा संस्थाले विद्यालयको नाममा ििन िा जग्गा दान दातव्य हदएकोमा
सो ििनमा िा त्यस्तो जग्गामा ििन बनाई सञ्चालन िएको विद्यालय ।
38 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
39 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
40 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
41 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
42 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

7. Edited by Ambika Prasad Regmi
(७) उपदफा (२), (३) र (५) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन आफ्नै स्रोतबाट
पूिनप्राथशमक विद्यालय खोल्ने अनुमतत िा स्िीकृ तत सम्बष्ट्न्धत 43
गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकाले
हदनेछ ।
44
(७क) ..........
45
(७ख) ..........
46
(७ग) यस ऐन िा अन्य प्रचशलत कानूनमा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन िैक्षक्षक
गुठी अन्तगनत विद्यालय सञ्चालन गदान देिायका कु रामा देिाय बमोष्ट्जम गनुन पनेछ :–
(क) िैक्षक्षक गुठी सञ्चालन गने गुठी सञ्चालक (िरटी) सङ्गहठत संस्थाको रूपमा
िुनुपने,
(ख) िैक्षक्षक गुठी सञ्चालन गदान सञ्चालक बोडन (िरटी) मा सािन जतनक गुठी िए
कम्तीमा पााँचजना र तनजी गुठी िए कम्तीमा तीनजना सदस्य िुनुपने,
(ग) िैक्षक्षक गुठीको आय व्ययको लेखा तोककए बमोष्ट्जम खडा गरी मान्यताप्राप्त लेखा
परीक्षकबाट लेखापरीक्षण गराउनु पने,
(घ) िैक्षक्षक गुठीको तत्काल कायम रिेका गुठीका सञ्चालक (िरटी) ले आफ्नो
जीिनकालमै िा िेषपतछ गुठीयारको रुपमा काम गने आफ्नो उत्तरागधकारी तोतन
सतने ।
तर सािनजतनक िैक्षक्षक गुठीको िकमा त्यस्तो उत्तरागधकारी तोतदा
47
मन्िालय को स्िीकृ तत शलनु पनेछ ।
48
(७घ) कु नै सामाष्ट्जक, परोपकारी िा कल्याणकारी संस्थाले मुनाफा नशलने उद्देश्य राखी
विद्यालय सञ्चालन गनन चािेमा तोककएको अगधकारीबाट स्िीकृ तत शलई सािनजतनक िैक्षक्षक गुठी
अन्तगनत विद्यालय सञ्चालन गनन सतनेछ ।
43 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
44 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
45 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
46 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
47 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
48 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।

8. Edited by Ambika Prasad Regmi
49
(७ङ) उपदफा (७घ) बमोष्ट्जम सञ्चाशलत विद्यालयले अध्यापन गराउनुपने विषय, पालन
गनुनपने ितन तथा अन्य व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछन् ।
(८) उपदफा (१), (२) र (३) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन कु नै विदेिी शिक्षण
संस्थासाँग सम्बन्धन गने गरी कसैलाई पतन विद्यालय खोल्न अनुमतत िा स्िीकृ तत हदइने छैन ।
तर विदेिी शिक्षण संस्थासाँग सम्बन्धन गरी विद्यालय खोल्ने सम्बन्धमा 50
मन्िालय
साँग सम्िौता िएमा िा त्यसरी विद्यालय खोल्न कू टनैततक तनयोगबाट शसफाररस
िएमा 51
मन्िालयले ितन तोकी विद्यालय खोल्न अनुमतत िा स्िीकृ तत हदन सतनेछ
। त्यसरी विद्यालय खोल्नको लागग 52
मन्िालय समक्ष शसधै तनिेदन हदन सककनेछ ।
(९) उपदफा (८) बमोष्ट्जम अनुमतत िा स्िीकृ तत प्राप्त विद्यालयले ितन बमोष्ट्जम विद्यालय
सञ्चालन नगरेमा 53
मन्िालयले जुनसुकै बखत त्यस्तो विद्यालय बन्द गनन सतनेछ ।
(१०) उपदफा (८) बमोष्ट्जम अनुमतत िा स्िीकृ तत प्राप्त विद्यालयको सम्बन्धमा यस ऐन
बमोष्ट्जमको अन्य व्यिस्था लागू िुने छैन ।
४. विद्यालयको सञ्चालन : विद्यालयको सञ्चालन तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
54
४क. बोर्डको गठन : (१) माध्यशमक शिक्षा परीक्षाको सञ्चालन, समन्िय र व्यिस्थापन गनन एक राष्ट्रिय
परीक्षा बोडन रिनेछ ।
(२) बोडनको गठन देिाय बमोष्ट्जम िुनेछः–
(क) मान्यताप्राप्त विश्िविद्यालयबाट कम्तीमा स्नातकोत्तर उपागध िाशसल गरेको र
शिक्षा तथा परीक्षा सम्बन्धी क्षेिमा कम्तीमा बाह्र िषनको अनुिि प्राप्त
व्यष्ट्ततिरुमध्येबाट नेपाल सरकारले तनयुतत गरेको व्यष्ट्तत – अध्यक्ष
(ख) मन्िालयको सगचि – उपाध्यक्ष
(ग) मन्िालयको सिसगचि (विद्यालय शिक्षा िेने) – सदस्य
(घ) मिातनदेिक, शिक्षा वििाग – सदस्य
49 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
50 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
51 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
52 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
53 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
54 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

9. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ङ) कायनकारी तनदेिक, पाठ्यक्रम विकास के न्र – सदस्य
(च) सदस्य–सगचि, प्राविगधक शिक्षा तथा व्यािसातयक ताशलम पररषद् – सदस्य
(छ) परीक्षा तनयन्िक, ब्रििुिन विश्िविद्यालय – सदस्य
(ज) प्राध्यापन, शिक्षा प्रिासन र परीक्षा क्षेिमा कम्तीमा दि िषनको अनुिि प्राप्त गरी
वििेषज्ञता िाशसल गरेका व्यष्ट्ततिरुमध्येबाट बोडनले मनोनीत गरेका कम्तीमा दुईन
जना महिलासहित तीन जना –सदस्य
(ि) सामुदातयक तथा संस्थागत माध्यशमक विद्यालयका प्रधानाध्यापक िरूमध्येबाट
कम्तीमा एक जना महिलासहित मन्िालयले मनोनीत गरेका दुईन जना – सदस्य
(ञ) नेपाल शिक्षा सेिाको राजपिांककत प्रथम श्रेणीको अगधकृ त िा बोडनको िरररठ
कमनचारीिरूमध्येबाट मन्िालयले तोके को कमनचारी – सदस्य–सगचि
(३) बोडनको अध्यक्षको तनयुष्ट्ततको लागग नेपाल सरकारलाई शसफाररस गनन लोक सेिा
आयोगको अध्यक्षको अध्यक्षतामा ख्याततप्राप्त शिक्षाविद्िरु मध्येबाट कम्तीमा
एक जना महिलासहित मन्िालयले मनोनयन गरेका दुईन जना सदस्य रिेको एक
शसफाररस सशमतत गठन गनेछ र सो सशमततले शसफाररस गरेको व्यष्ट्ततलाई नेपाल
सरकारले बोडनको अध्यक्षमा तनयुष्ट्तत गनेछ ।
(४) बोडनका अध्यक्ष तथा मनोतनत सदस्यको पदािगध चार िषनको िुनेछ ।
(५) उपदफा (४) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन बोडनको अध्यक्ष िा मनोनीत सदस्यले
आफ्नो पदीय ष्ट्जम्मेिारी इमान्दारीपूिनक पूरा नगरेको िनी तोककए बमोष्ट्जमको सशमततको
शसफाररसमा अध्यक्षको िकमा नेपाल सरकारले र सदस्यको िकमा मन्िालयले तनजलाई जुनसुकै
बखत पदबाट िटाउन सतनेछ ।
तर त्यसरी पदबाट िटाउनुअतघ तनजलाई आफ्नो सफाई पेि गने मनाशसि मौकाबाट
बष्ट्ञ्चत गररने छैन ।
(६) बोडनको बैठक सम्बन्धी कायनविगध तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
55
४ख. बोर्ड स्ििाशसि र संगठठि संस्था हुने : (१) बोडन अविष्ट्छछन्न उत्तरागधकारिाला एक स्ििाशसत र
संगहठत संस्था िुनेछ ।
(२) बोडनका सबै काम कारिािीको तनशमत्त आफ्नो एउटा छु ट्टै छाप िुनेछ ।
55 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

10. Edited by Ambika Prasad Regmi
(३) बोडनले व्यष्ट्तत सरि चल अचल सम्पवत्त प्राप्त गनन, उपिोग गनन, बेचब्रबखन गनन र
अन्य ककशसमले व्यिस्था गनन सतनेछ ।
(४) बोडनले व्यष्ट्तत सरि नाशलस उजुर गनन र बोडनउपर पतन सोिी नामबाट नाशलस उजुर
लाग्न सतनेछ ।
(५) बोडनले व्यष्ट्तत सरि करार गनन, करार बमोष्ट्जमको अगधकार प्रयोग गनन तथा दातयत्ि
तनिानि गनन सतनेछ ।
56
४ग. बोर्डको काम, किडव्य र अधधकार : बोडनको काम, कतनव्य र अगधकार देिाय बमोष्ट्जम िुनेछ :–
(क) मन्िालयले स्िीकृ त गरेको परीक्षासम्बन्धी नीततको अधीनमा रिी बोडनको नीतत तनधानरण गरी
कायानन्ियन गने-गराउने ,
(ख) बोडनको दीघनकालीन योजना तयार गरी कायानन्ियन गने-गराउने,
(ग) विद्यालय शिक्षा परीक्षाको मयानदा र गुणस्तर कायम िए निएको सम्बन्धमा मूल्याङ्कन गने-
गराउने,
(घ) बोडनको िावषनक बजेट तथा कायनक्रम स्िीकृ त गने,
(ङ) बोडनको काम सुचारु रुपले सञ्चालन गनन आिश्यक आगथनक स्रोत जुटाउने,
(च) बोडनको आिगधक तथा िावषनक प्रततिेदन मन्िालयमा पेि गने,
(छ) तोककए बमोष्ट्जमको अन्य कायन गने-गराउने ।
57
४घ. बोर्डको पदाधधकारीको काम, किडव्य र अधधकार िथा सेिाको ििड र सुविधा : (१) बोडनको अध्यक्ष
बोडनको पूणनकालीन काम गने प्रमुख पदागधकारी िुनेछ ।
(२) बोडनको सदस्य–सगचि बोडनको पूणनकालीन काम गने प्रमुख प्रिासकीय पदागधकारी िुनेछ ।
(३) बोडनको अध्यक्षको पाररश्रशमक, सेिाको ितन तथा सुविधा तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(४) बोडनको अध्यक्ष तथा सदस्य–सगचिको काम, कतनव्य र अगधकार तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(५) बोडन को अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, सदस्य र सदस्य–सगचिले बोडनको बैठकमा िाग शलए बापत्
अथन मन्िालयको सिमततमा मन्िालयले तोके बमोष्ट्जमको बैठक ित्ता पाउनेछन् ।
58
४ङ. कमडचारी सम्बन्धी व्यिस्था : (१) बोडनमा आिश्यकताअनुसार कमनचारीिरु रिनेछन् ।
56 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
57 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
58 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

11. Edited by Ambika Prasad Regmi
(२) मन्िालयले बोडनको अनुरोधमा नेपाल सरकारको कु नै कमनचारीलाई बोडनमा काम गने गरी
काजमा खटाउन सतनेछ ।
(३) बोडनका कमनचारीको पाररश्रशमक, सेिाको ितन र सुविधा तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(४) उपदफा (३) बमोष्ट्जम सेिाका ितनको व्यिस्था गदान यो दफा प्रारम्ि िुाँदाका बखत
उछचमाध्यशमक शिक्षा पररषद् मा कम्तीमा एक िषन तनरन्तर अस्थायी सेिा गरररिेका कमनचारीको
िकमा यो दफा प्रारम्ि िएपतछ एकपटकको लागग आन्तररक विज्ञापन गरी स्थायी पदपूततनको लागग
िुने प्रततयोगगतात्मक परीक्षामा सििागी िुन पाउने र त्यसरी िुने विज्ञापनमा सििागी िुन नचािेमा
त्यस्तो पररषद् मा कम्तीमा पााँच िषन तनरन्तर अस्थायी सेिा गरररिेका कमनचारीलाई सुविधा हदई
अिकाि हदने व्यिस्था गनुनपनेछ ।
59
४च. बोर्डको कोष : (१) बोडनको नाममा एउटा छु ट्टै कोष रिनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोषमा देिाय बमोष्ट्जमका रकमिरु रिनेछन् :–
(क) नेपाल सरकारबाट प्राप्त रकम,
(ख) विद्याथीबाट शलइने िुल्कबाट प्राप्त रकम,
(ग) विदेिी व्यष्ट्तत, सरकार, संघ िा संस्थाबाट अनुदान िा ऋण स्िरुप प्राप्त रकम,
(घ) स्िदेिी व्यष्ट्तत, संस्था िा तनकायबाट प्राप्त रकम,
(ङ) अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकम ।
(३) बोडनले उपदफा (२) को खण्ड (ग) बमोष्ट्जम कु नै रकम प्राप्त गनुनअतघ अथन मन्िालयको
स्िीकृ तत शलनुपनेछ ।
(४) बोडनको तफन बाट गररने सम्पूणन खचन उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोषबाट व्यिोररनेछ ।
(५) बोडनको कोषमा रिेको रकम बोडनले नेपालको िाझणज्य बककमा खाता खोली जम्मा गनेछ ।
(६) बोडनको कोषको सञ्चालन बोडनको सदस्य–सगचि र लेखा प्रमुखको संयुतत दस्तखतबाट
िुनेछ ।
60
४छ. लेखा र लेखापरीक्षण : (१) बोडनको आय-व्ययको लेखा नेपाल सरकारले अपनाएको ढााँचा बमोष्ट्जम
राझखनेछ ।
(२) बोडनको लेखापरीक्षण मिालेखापरीक्षकबाट िुनेछ ।
59 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
60 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

12. Edited by Ambika Prasad Regmi
(३) मन्िालयले चािेमा जुनसुकै बखत बोडनको हिसाब-ककताब जााँच गनन िा गराउन सतनेछ ।
61
४ज. तनदेिन ठदन सक्ने : (१) मन्िालयले बोडनलाई आिश्यक तनदेिन हदन सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम हदइएको तनदेिनको पालना गनुन बोडनको कतनव्य िुनेछ ।
62
४झ. अधधकार प्रत्यायोजन : बोडनले यो ऐन िा यस ऐन अन्तगनत बनेका तनयम बमोष्ट्जम आफू लाई प्राप्त
अगधकारमध्ये आिश्यकता अनुसार के िी अगधकार बोडनको अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, सदस्य, सदस्य–सगचि,
नेपाल सरकारको कु नै अगधकृ त िा बोडनको अगधकृ त कमनचारीलाई प्रत्यायोजन गनन सतनेछ ।
63
४ञ. बोर्डको कायाडलय : (१) बोडनको कायानलय काठमाडौं उपत्यकाशिि रिनेछ ।
(२) बोडनले मन्िालयको स्िीकृ तत शलई आिश्यकता अनुसार नेपालको अन्य क्षेिमा समेत
िाखा कायानलय खोल्न सतनेछ ।
64
४ट. परीक्षाको सञ्चालन र व्यिस्थापन सम्बन्धी व्यिस्था : (१) माध्यशमक शिक्षाको कक्षा दि र
माध्यशमक तिको अन्त्यमा िुने परीक्षा बोडनबाट सञ्चालन िुनेछ ।
तर आधारिूत तिको परीक्षा ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयबाट सञ्चालन िुनेछ ।
(२) कक्षा दिको अन्त्यमा िुने परीक्षा क्षेिीयस्तरमा र आधारिूत तिको अन्त्यमा िुने
परीक्षा ष्ट्जल्लास्तरमा सञ्चालन गररनेछ ।
(३) परीक्षा सञ्चालन सम्बन्धी अन्य व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
65
४ठ. नेपाल सरकारसँग सम्पकड : बोडनले नेपाल सरकारसाँग सम्पकन राख्दा मन्िालय माफन त् राख्नु पनेछ ।
66
४र्. माध्यशमक शिक्षाको मान्यिा : माध्यशमक शिक्षा परीक्षा उत्तीणन प्रमाणपिको मान्यता प्रिीणता प्रमाणपि
ति िा उछचमाध्यशमक ति उत्तीणन गरे सरि िुनेछ ।
67
५. ...........
६. माध्यशमक शिक्षाको प्रकार : माध्यशमक शिक्षा देिायका प्रकारका िुनेछन्ः–
(क) साधारण माध्यशमक शिक्षा ।
61 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
62 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
63 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
64 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
65 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
66 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
67 आठौं संिोधनद्िारा खारेज ।

13. Edited by Ambika Prasad Regmi
68
(ख) ............
(ग) संस्कृ त माध्यशमक शिक्षा ।
69
(घ) प्राविगधक तथा व्यािसातयक माध्यशमक शिक्षा ।
तर त्यस्तो शिक्षामा थप एक िषन तोककए बमोष्ट्जम व्याििाररक अभ्यास गराइनेछ ।
70
६क. वििेष शिक्षा, समािेिी शिक्षा, अनौपचाररक शिक्षा, तनरन्िर शिक्षा, दूर शिक्षा िथा खुला शिक्षा
सञ्चालन सम्बन्धी व्यिस्था : (१) मन्िालयले आिश्यक पूिानधारको व्यिस्था गरी कु नै सामुदातयक
विद्यालयमा वििेष शिक्षा, समािेिी शिक्षा, अनौपचाररक शिक्षा, तनरन्तर शिक्षा, दूर शिक्षा िा खुला
शिक्षा सञ्चालनको व्यिस्था गनन सतनेछ ।
(२) कु नै विद्यालयले वििेष शिक्षा, समािेिी शिक्षा, अनौपचाररक शिक्षा, तनरन्तर शिक्षा,
दूर शिक्षा तथा खुला शिक्षा सञ्चालन गनन चािेमा मन्िालयले सो सम्बन्धमा आिश्यक जााँचबुि
गरी सो विद्यालयलाई त्यस्तो शिक्षा सञ्चालन गनन तोककए बमोष्ट्जम स्िीकृ तत हदन सतनेछ ।
(३) दूर शिक्षा, वििेष शिक्षा र समािेिी शिक्षाको सञ्चालन साधारण शिक्षा सरि िुनेछ ।
(४) उपदफा (३) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िएता पतन दृष्ट्रटवििीन, न्यून दृष्ट्रटयुतत, पूणन
दृष्ट्रटवििीन, बहिरा, सुस्त श्रिण, अहटज्म, बौद्गधक अपाङ्गता तथा श्रिण दृष्ट्रटवििीन िएका
बालबाशलकाको लागग पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक र शिक्षण शसकाइ र मूल्याङ्कन प्रणालीमा फरक
व्यिस्था गनन सककनेछ ।
(५) अनौपचाररक शिक्षा, तनरन्तर शिक्षा र दूर तथा खुला शिक्षाको सञ्चालन तोककए
बमोष्ट्जम िुनेछ ।”
71
७. शिक्षाको माध्यम : (१) विद्यालयमा शिक्षाको माध्यम नेपाली िाषा, अंग्रेजी िाषा िा दुबै िाषा िुनेछ ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन देिायको अिस्थामा विद्यालयमा
शिक्षाको माध्यम देिाय बमोष्ट्जम िुन सतनेछ :–
(क) प्राथशमक 72
........... शिक्षा मातृिाषामा हदन सककनेछ,
68 चौथो संिोधनद्िारा झिककएको ।
69 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
70 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
71 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा संिोगधत ।
72 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।

14. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ख) गैरनेपाली नागररकले नेपालको विद्यालयमा अध्ययन गदान 73
अतनिायन नेपाली
विषयको सट्टा अन्य कु नै िाषाको विषय अध्ययन गनन सतनेछ,
(ग) िाषा विषयमा अध्ययन गराउाँ दा शिक्षाको माध्यम सोिी िाषा िुन सतनेछ,
(घ) अतनिायन अंग्रेजी विषय अध्ययन गराउाँ दा अंग्रेजी िाषामा नै गराउनु पनेछ ।
74
७क. पररषद् सम्बन्धी व्यिस्था : (१) शिक्षा सम्बन्धी नीतत तनधानरण गने सम्बन्धमा नेपाल सरकारलाई
सल्लाि तथा सुिाि हदने काम समेतको लागग एक राष्ट्रिय शिक्षा पररषद् रिनेछ ।
(२) पररषद् को गठन देिाय बमोष्ट्जम िुनेछः–
(क) शिक्षा मन्िी िा राज्य मन्िी –
अध्यक्ष
(ख) सदस्य, राष्ट्रिय योजना आयोग (शिक्षा िेने) –
सदस्य
(ग) अध्यक्ष, विश्िविद्यालय अनुदान आयोग–
सदस्य
(घ) उपाध्यक्ष, प्राविगधक शिक्षा तथा व्यािसातयक ताशलम पररषद् –
सदस्य
(ङ) विश्िविद्यालयका पदागधकारीिरुमध्येबाट एक जना महिलासहित
मन्िालयबाट मनोतनत तीन जना –
सदस्य
(च) मन्िालयको सगचि –
सदस्य
(छ) सगचि, अथन मन्िालय –
सदस्य
(ज) मिातनदेिक, शिक्षा वििाग –
सदस्य
73 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
74 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

15. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ि) सिापतत, नेपाल प्राध्यापक संघ –
सदस्य
(ञ) अध्यक्ष, नेपाल शिक्षक मिासंघ –
सदस्य
(ट) शिक्षाविद् िरुमध्येबाट कम्तीमा एकजना महिला सहित पररषद्बाट
मनोनीत दुईन जना –
सदस्य
(ठ) प्रचशलत कानून बमोष्ट्जम दतान िएका अशििािक संघ िा संगठनका पदागधकारीिरु
मध्येबाट कम्तीमा एकजना महिलासहित पररषद्बाट मनोनीत दुईजना–सदस्य
(ड) सामुदातयक विद्यालयका व्यिस्थापन सशमततका अध्यक्षिरूमध्येबाट एकजना
महिला सहित मन्िालयबाट मनोतनत दुई जना –
सदस्य
(ढ) संस्थागत विद्यालयका सञ्चालकिरुमध्येबाट एकजना महिलासहित
मन्िालयबाट मनोतनत दुई जना –
सदस्य
(ण) संस्थागत विद्यालयका शिक्षक पेिागत संघ,संगठनका प्रतततनगधिरुमध्येबाट
एकजना –
सदस्य
(त) प्रतततनगध, राष्ट्रिय अपाङ्ग मिासंघ –
सदस्य
(थ) मन्िालयको योजना मिािाखाको सिसगचि
सदस्य–सगचि
(३) उपदफा (२) बमोष्ट्जम मनोतनत सदस्यको पदािगध तीन िषनको िुनेछ ।
(४) उपदफा (३) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन पररषद्को कु नै मनोतनत सदस्यले
आफ्नो पदीय ष्ट्जम्मेिारी इमान्दारीपूिनक पूरा नगरेको िनी पररषद्बाट गहठत छानब्रबन सशमततले
शसफाररस गरेमा मन्िालयले तनजलाई जुनसुकै बखत सदस्यको पदबाट िटाउन सतनेछ ।
तर त्यसरी पदबाट िटाउनुअतघ तनजलाई आफ्नो सफाई पेि गने मनाशसि मौकाबाट
िष्ट्ञ्चत गररने छैन ।

16. Edited by Ambika Prasad Regmi
(५) पररषद्को सगचिालय मन्िालयमा रिनेछ ।
(६) पररषद्को अन्य काम, कतनव्य र अगधकार तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(७) पररषद्को बैठक सम्बन्धी कायनविगध पररषद् आफक ले तनधानरण गरे बमोष्ट्जम िुनेछ ।
75
७ख. िैक्षक्षक गुणस्िर परीक्षण के न्र : (१) विद्यालय शिक्षाको गुणस्तर परीक्षण गने काम समेतको लागग
एक िैक्षक्षक गुणस्तर परीक्षण के न्र रिनेछ ।
(२) िैक्षक्षक गुणस्तर परीक्षण के न्रको प्रमुखको रुपमा काम गनन नेपाल सरकारले एकजना
प्रमुख शिक्षा परीक्षक तनयुतत गनेछ ।
(३) प्रमुख शिक्षा परीक्षकको तनयुष्ट्ततको लागग नेपाल सरकार समक्ष शसफाररस गनन लोक
सेिा आयोगको अध्यक्षको अध्यक्षतामा राष्ट्रिय योजना आयोगका शिक्षा िेने सदस्य र मन्िालयको
सगचि रिेको एक सशमतत रिनेछ ।
(४) उपदफा (३) बमोष्ट्जमको सशमततले नेपाल शिक्षा सेिाको कम्तीमा राजपिाङ्ककत प्रथम
श्रेणीको पदमा काम गरेका व्यष्ट्ततिरुमध्येबाट प्रमुख शिक्षा परीक्षकको पदमा तनयुष्ट्ततको लागग
नाम शसफाररस गनेछ ।
(५) प्रमुख शिक्षा परीक्षकको तनयुष्ट्तत, पाररश्रशमक र सेिाको अन्य ितनिरु तोककए बमोष्ट्जम
िुनेछन् ।
(६) िैक्षक्षक गुणस्तर परीक्षण के न्रको अन्य काम, कतनव्य र अगधकार तोककए बमोष्ट्जम
िुनेछ ।
८. विद्यालयको पाठ्यक्रमम र पाठ्यपुस्िक : विद्यालयले नेपाल सरकारबाट स्िीकृ त पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक
लागू गनुन पछन ।
76
८क. शिक्षा विभाग : (१) शिक्षा तथा खेलकू द मन्िालय अन्तगनत शिक्षा वििाग रिनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको शिक्षा वििागको प्रमुखको रुपमा मिातनदेिक रिनेछ ।
(३) मिातनदेिकको काम, कतनव्य र अगधकार तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
77
९. क्षेत्रीय शिक्षा तनदेिनालय : (१) नेपाल सरकारले प्रत्येक विकास क्षेिमा क्षेिीय शिक्षा तनदेिनालय
स्थापना गनन सतनेछ ।
75 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
76 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
77 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।

17. Edited by Ambika Prasad Regmi
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम स्थापना िुने 78
तनदेिनालयको प्रमुखको रुपमा क्षेिीय शिक्षा
तनदेिक रिनेछ ।
(३) क्षेिीय शिक्षा तनदेिकको काम, कतनव्य र अगधकार तोककएबमोष्ट्जम िुनेछ ।
79
१०. जजल्ला शिक्षा कायाडलयः (१) नेपाल सरकारले प्रत्येक ष्ट्जल्लामा एक ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलय स्थापना
गनन सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम स्थापना िुने कायानलयको प्रमुखको रुपमा ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारी
रिनेछ ।
(३) ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारीको काम, कतनव्य र अगधकार तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
80
११. जजल्ला शिक्षा सशमतिको गठनः (१) ष्ट्जल्लाशििका विद्यालयको रेखदेख र व्यिस्थापन गने काम
समेतको लागग प्रत्येक ष्ट्जल्लामा एक ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको गठन िुनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततमा देिायका सदस्यिरु रिनेछन्ः–
(क) 81
ष्ट्जल्ला समन्िय सशमततको सिापतत िा सिापततको काम गनन तोककएको व्यष्ट्तत
अध्यक्ष
82
(ख) प्रमुख ष्ट्जल्ला अगधकारी सदस्य
(ग) 83
ष्ट्जल्ला समन्िय सशमततको सगचि सदस्य
84
(ग१)..........
85
(घ) ........
(ङ) ष्ट्जल्लाशििका सामुदातयक विद्यालयका विद्यालय व्यिस्थापन सशमततका
अध्यक्षिरुमध्येबाट ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले मनोनीत गरेको एकजना सदस्य
78 पााँचौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
79 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
80 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
81 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
82 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा संिोगधत ।
83 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
84 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा झिककएको ।
85 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।

18. Edited by Ambika Prasad Regmi
(च) ष्ट्जल्लाशििका संस्थागत विद्यालयका विद्यालय व्यिस्थापन सशमततका
अध्यक्षिरुमध्येबाट ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारीले मनोनीत गरेको एकजना सदस्य
86
(छ) .........
87
(ज) अशििािक िा शिक्षाविद्िरुमध्येबाट ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले मनोतनत गरेको
कम्तीमा एकजना दशलत र एकजना महिला सहित तीन जना –सदस्य”
(ि) ष्ट्जल्ला 88
नेपाल शिक्षक मिासंघको अध्यक्ष सदस्य
(ञ) ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारी सदस्य–सगचि
(३) उपदफा (२) बमोष्ट्जम मनोनीत सदस्यको पदािगध दुई िषनको िुनेछ । मनोनीत सदस्यले
आफ्नो पद अनुसारको आचरण नगरेको देझखएमा मनोनयन गने पदागधकारी िा तनकायले तनजलाई
जुनसुकै बखत िटाउन सतनेछ ।
तर यसरी पदबाट िटाउनु अतघ तनजलाई आफ्नो सफाई पेि गने मौकाबाट बष्ट्ञ्चत गररने छैन ।
89
(४) ......
(५) ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको काम, कतनव्य र अगधकार देिाय बमोष्ट्जम िुनेछः–
(क) शिक्षा सम्बन्धी ष्ट्जल्लास्तरीय योजना तजुनमा गने,
90
(क१) ........
(ख) सामुदातयक विद्यालयलाई आगथनक सियोग पुयानउन 91
गाउाँ पाशलका तथा
नगरपाशलकालाई अशिप्रेररत गने,
(ग) ष्ट्जल्लाशिि मयानहदत र स्िछछ िातािरणमा परीक्षा सञ्चालनगनन सियोग गने,
(घ) ष्ट्जल्लाको िैक्षक्षक गुणस्तर विकासको लागग स्रोत जुटाउन व्यिस्था गने,
(ङ) सामुदातयक विद्यालयिरुको लेखापरीक्षकको पाररश्रशमक तनधानरण गने,
86 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
87 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
88 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
89 गणतन्ि सुदृढीकरण तथा के िी कानुन संिोधन गने ऐन २०६६ द्िारा झिककएको ।
90 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
91 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।

19. Edited by Ambika Prasad Regmi
92
(च) ष्ट्जल्लाशििका सामुदातयक विद्यालय अन्तगनतका कक्षा पााँचसम्मका आधारिूत
विद्यालयमा दुगनम ष्ट्जल्लािरुको िकमा िौगोशलक विकटताको आधारमा र अन्य
ष्ट्जल्लाको िकमा विद्याथी संख्याको आधारमा न्यूनतम कक्षागत दरबन्दी कायम
गरी र आधारिूत विद्यालयको कक्षा छदेझख आठसम्म तथा माध्यशमक
विद्यालयलाई विषयगत आधारमा नेपाल सरकारद्िारा उपलब्ध दरबन्दी वितरण
र शमलान गने,
(छ) विद्यालय व्यिस्थापन सशमततलाई आिश्यक तनदेिन हदने ।
(६) ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको अन्य काम, कतनव्य, अगधकार र बैठक सम्बन्धी कायनविगध
तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
93
११क. जजल्ला शिक्षा सशमति विघटन गनड सककने : (१) कु नै ष्ट्जल्लाका ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले तोककए
बमोष्ट्जमको ष्ट्जम्मेिारी पूरा गनन नसके मा नेपाल सरकारले त्यस्तो ष्ट्जल्ला शिक्षासशमततलाई विघटन गनन
सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमतत विघटन िएपतछ अको ष्ट्जल्ला शिक्षा
सशमतत गठन निएसम्म ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको काम गनन नेपाल सरकारले एक अस्थायी सशमतत
गठन गनन सतनेछ ।
94
११क१. जजल्ला शिक्षा पररषद् सम्बन्धी व्यिस्था : (१) ष्ट्जल्लास्तरमा िैक्षक्षक विकासका लागग आिश्यक
नीतत तजुनमा गनन तोककए बमोष्ट्जमको एक ष्ट्जल्ला शिक्षा पररषद् रिनेछ ।
(२) ष्ट्जल्ला शिक्षा पररषद्को गठन, काम, कतनव्य, अगधकार र बैठक सम्बन्धी कायनविगध
तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
95
११ख. आयोगको गठनः 96
(१) सामुदातयक विद्यालयमा नेपाल सरकारबाट स्िीकृ त दरबन्दी अनुसार ररतत
शिक्षक तथा कमनचारी पदको तनयुष्ट्तत तथा त्यस्तो पदमा तनयुतत शिक्षक तथा कमनचारीको बढुिाको लागग
शसफाररस गनन एक शिक्षक सेिा आयोग गठन िुनेछ ।
92 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
93 तेस्रो संिोधनद्िारा थप ।
94 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
95 छैटौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
96 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

20. Edited by Ambika Prasad Regmi
तर दफा ११थ. बमोष्ट्जम स्थानीय तनकाय िा व्यिस्थापन सशमततले व्यिस्थापन ष्ट्जम्मा शलएको
सामुदातयक विद्यालयको शिक्षक तथा कमनचारीको तनयुष्ट्तत तथा त्यसरी तनयुतत शिक्षकको बढुिा
तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
97
(२) आयोगमा अध्यक्ष र एकजना महिला सहित अन्य दुईन जना सदस्यिरू रिनेछन् ।
98
(३) उपदफा (२) बमोष्ट्जमका सदस्यिरुको तनयुष्ट्ततको लागग शसफाररस गनन नेपाल सरकारले
लोक सेिा आयोगको अध्यक्षको अध्यक्षतामा ब्रििुिन विश्िविद्यालयको उपकु लपतत र शिक्षा तथा
खेलकू द मन्िालयको सगचि सदस्य रिेको एक सशमतत गठन गनेछ र सो सशमततले शसफाररस
गरेको व्यष्ट्ततलाई नेपाल सरकारले सदस्यमा तनयुष्ट्तत गनेछ ।
(४) उपदफा (२) बमोष्ट्जम तनयुतत 99
.... सदस्यिरुको पदािगध पााँच िषनको िुनेछ र तनजिरु
पुनः तनयुतत िुन सतनेछन् ।
100
(४क) आयोगको िरररठ कमनचारीले आयोगको सगचि िई काम गनेछ ।
(५) आयोगको अन्य काम, कतनव्य र अगधकार तथा कायनविगध तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(६) सदस्यिरुको सेिाका अन्य ितनिरु तोककए बमोष्ट्जम िुनेछन् ।
(७) सदस्यिरुको पाररश्रशमक तथा सुविधा नेपाल सरकारले नेपाल राजपिमा सूचना प्रकािन
गरी तोककहदए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
101
११ग. सदस्यको लाधग चाठहने योग्यिाः सदस्यको पदमा तनयुष्ट्तत िुनको लागग देिायका योग्यता पुगेको
िुनुपनेछः–
(क) नेपाली नागररक,
(ख) नेपाल सरकारबाट मान्यता प्राप्त विश्िविद्यालयबाट स्नातकोत्तर उपागध प्राप्त गरेको,
(ग) तनयुतत िुनुिन्दा कम्तीमा दुई िषन अगाडडदेझख कु नै राजनैततक दलको सदस्य नरिेको,
(घ) चालीस िषन उमेर पूरा िएको,
97 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
98 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
99 सातौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
100 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
101 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।

21. Edited by Ambika Prasad Regmi
102
(ङ) अध्यक्षको लागग नेपाल सरकारको 103
विशिरट श्रेणीको अनुिि प्राप्त गरेको र सदस्यको लागग
कानून, शिक्षा िा प्रिासनको क्षेिमा कम्तीमा पन्र िषन काम गरेको ।
104
११घ. सदस्यिा कायम नरहने : (१) देिायका अिस्थामा सदस्यको पद ररतत िएको मातननेछः–
(क) दफा ११ख. को उपदफा (४) बमोष्ट्जमको पदािगध पूरा िएमा,
(ख) पकसठ्ठी िषन उमेर पूरा िएमा,
(ग) नेपाल सरकार समक्ष तनजले पेि गरेको शलझखत राजीनामा स्िीकृ त िएमा,
(घ) तनजको मृत्यु िएमा ।
(२) दफा ११ख. को उपदफा (४) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन कु नै सदस्यमा कायन
क्षमताको अिाि िएको िा कतनव्य अनुसार कायन नगरेको र खराब आचरणमा लागेको िनी कसैको
उजुरी परेमा नेपाल सरकारले सो सम्बन्धमा छानबीन गनन एक सशमतत गठन गनन सतनेछ र
सशमततबाट सो कु रा प्रमाझणत िएमा नेपाल सरकारले त्यस्तो सदस्यलाई सदस्यको पदबाट िटाउन
सतनेछ ।
तर त्यसरी पदबाट िटाउनुअतघ तनजलाई सफाई पेि गने मौकाबाट िष्ट्ञ्चत गररने छैन ।
105
११ङ. सधचिालय र कमडचारी सम्बन्धी व्यिस्थाः (१) आयोगको एक छु ट्टै सगचिालय िुनेछ र सो
सगचिालय काठमाण्डौ उपत्यकाशिि रिनेछ ।
(२) सगचिालयको प्रिासकीय प्रमुखको रुपमा काम गननको लागग नेपाल सरकारले नेपाल
सरकारको कम्तीमा राजपिांककत प्रथम श्रेणीको अगधकृ त कमनचारीलाई तोतनेछ ।
(३) सगचिालयलाई आिश्यक पने अन्य कमनचारीको व्यिस्था शिक्षा मन्िालयले गनेछ ।
106
११च. शसफाररस गदाड अपनाउनु पने प्रकक्रमया : (१) आयोगले शिक्षक तथा कमनचारीको स्थायी तनयुष्ट्ततको
लागग शसफाररस गदान देिाय बमोष्ट्जमको प्रकक्रया अपनाउनु पनेछ :–
(क) ष्ट्जल्लाका विद्यालयिरुमा स्िीकृ त दरबन्दी अनुसार ररतत रिेको शिक्षक तथा कमनचारीको पद
स्थायी रुपमा पूततन गनुनपदान विद्यालयको ति अनुसार पूततन गररनुपने शिक्षक तथा कमनचारीको
संख्याको वििरण शिक्षा वििागबाट शलने,
102 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
103 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
104 छैठौं संिोधनद्िारा थप ।
105 छैठौं संिोधनद्िारा थप ।
106 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

22. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ख) ष्ट्जल्लाका विद्यालयिरुमा पदपूततन गनन खुल्ला प्रततयोगगताको लागग पद संख्या खोली विज्ञापन
प्रकाशित गने र पद अनुसार तोककएको योग्यता िएका उम्मेदिारिरुबाट दरखास्त शलने,
तर त्यसरी खुल्ला प्रततयोगगताको लागग शिक्षकको पद संख्या खुलाउाँ दा अस्थायी शिक्षकलाई
अष्ट्न्तम एकपटकको लागग ररतत दरबन्दीमा देिायका शिक्षक माि उम्मेदिार िुन पाउने गरी
आयोगले यो दफा प्रारम्ि िएको एक िषनशिि विज्ञापन गनेछः–
(१) संित् २०६१ साल साउन २१ गतेसम्म ररतत िई पदपूततन िुन नसके को दरबन्दीमा संित्
२०४९ साल पौष २० गतेिन्दा अतघ अस्थायी शिक्षकमा तनयुष्ट्तत पाई यो दफा प्रारम्ि
िुाँदाका बखतसम्म अविष्ट्छछन्न रुपमा कायनरत अस्थायी शिक्षक,
(२) उपखण्ड (१) बमोष्ट्जमका शिक्षकको लागग आिश्यक पने दरबन्दी छु ट्ट्याई सो खण्ड
बमोष्ट्जमको अिगधसम्म ररतत िई पदपूततन िुन नसके को दरबन्दी िा सो दरबन्दीको
शलयन पदमा सोिी शमततसम्ममा अस्थायी शिक्षकको रुपमा तनयुतत िा आधारिूत तथा
प्राथशमक शिक्षा पररयोजना अन्तगनत तनयुतत िई यो दफा प्रारम्ि िुाँदाका बखतसम्म
अविष्ट्छछन्न रुपमा कायनरत अस्थायी शिक्षक,
(३) संित् २०६१ साल साउन २२ गतेपतछ संित् २०७२ साल असोज २ गतेसम्म ररतत रिेका
कु ल दरबन्दीको उनन्चास प्रततित पदमा त्यस्तो दरबन्दी िा सो दरबन्दीको शलयन
पदमा अस्थायी िा सट्टा शिक्षकको रुपमा अविष्ट्छछन्न रुपमा कायनरत अस्थायी शिक्षक,
(ग) खण्ड (ख) बमोष्ट्जम पनन आएका दरखास्त उपर छानब्रबन गरी देिायको तररका अपनाई उपयुतत
उम्मेदिार छनौट गने :–
(१) खुल्ला प्रततयोगगतात्मक शलझखत परीक्षा,
(२) अन्तिानतान,
(३) प्रयोगात्मक परीक्षा ।
तर आयोगले उगचत र आिश्यक ठियानएको अिस्थामा माि प्रयोगात्मक परीक्षा शलइनेछ ।
(घ) ररतत पदमा प्रत्येक िषन विज्ञापन गने र विज्ञापन िएको छ महिनाशिि तनयुष्ट्तत िा बढुिाको
लागग शसफाररस गने ।
(२) उपदफा (१) को खण्ड (ख) को प्रततबन्धात्मक िातयांिको उपखण्ड (३) बमोष्ट्जम
छु ट्ट्याई बााँकी रिेको एकाउन्न प्रततित दरबन्दीमा खुला प्रततयोगगताबाट पदपूततन गररनेछ ।

23. Edited by Ambika Prasad Regmi
(३) उपदफा (१) को खण्ड (ख) को प्रततबन्धात्मक िातयांि बमोष्ट्जम शिक्षकको पदपूततनको
लागग विज्ञापन गदान उपखण्ड (१), (२) र (३) को प्रयोजनको लागग छु ट्टाछु ट्टै विज्ञापन गररनेछ र
त्यस्तो विज्ञापनको प्रततयोगगतात्मक परीक्षा एकै शमतत तथा समयमा शलइनेछ ।
(४) यस ऐनमा अन्यि जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन उपदफा (१) को खण्ड (ख) को
प्रततबन्धात्मक िातयांि बमोष्ट्जम शिक्षकको पदपूततनको लागग िुने विज्ञापनमा उम्मेदिार िुन उमेरको
िद लाग्ने छैन ।
(५) उपदफा (१) को खण्ड (ख) को प्रततबन्धात्मक िातयांिको उपखण्ड (१), (२) र (३)
बमोष्ट्जमको विज्ञापन बमोष्ट्जम शलइएको प्रततयोगगतात्मक परीक्षाबाट शिक्षक पदपूततन िुन नसके मा
त्यस्तो पद खुला प्रततयोगगताबाट पूततन गररनेछ ।
(६) उपदफा (१) को खण्ड (ग) बमोष्ट्जम शलइने खुल्ला प्रततयोगगतात्मक शलझखत परीक्षामा
उत्तीणन िुन कम्तीमा चालीस प्रततित अङ्क प्राप्त गरेको िुनु पनेछ ।
(७) संित् २०५२ साल र तत्पश्चात् िएका विज्ञापनबाट स्थायी तनयुष्ट्तत िएका िा उपदफा
(१) को खण्ड (ख) को प्रततबन्धात्मक िातयांि बमोष्ट्जमको विज्ञापनबाट स्थायी िुने शिक्षकले
अिकास िुाँदा तनिृत्तिरण पाउने अिस्था निएमा सो प्रयोजनका लागग तनजको सात िषनसम्मको
अस्थायी सेिा अिगध जोड्न सककनेछ ।
(८) यो उपदफा प्रारम्ि िुाँदाको शमततसम्म अविष्ट्छछन्न रुपमा कायनरत रिेका अस्थायी
शिक्षकले उपदफा (१) को खण्ड (ख) को प्रततबन्धात्मक िातयांि बमोष्ट्जम िुने विज्ञापनमा उम्मेदिार
िुन नचािेमा उपदफा (९) बमोष्ट्जमको सुविधा शलई अिकास शलनको लागग त्यस्तो विज्ञापनको
दरखास्त हदने अष्ट्न्तम शमततअगािै सम्बष्ट्न्धत ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयमा तनिेदन हदनु पनेछ ।
(९) उपदफा (८) बमोष्ट्जम तनिेदन हदने अस्थायी शिक्षकको उपदफा (१) को खण्ड (ख) को
प्रततबन्धात्मक िातयांि बमोष्ट्जम िुने विज्ञापनमा उम्मेदिार िुन दरखास्त हदने अष्ट्न्तम
शमततसम्मको अिगधलाई गणना गरी अगधकतम सेिा अिगध बीस िषन मानी तनजलाई देिाय
बमोष्ट्जमको सुविधा हदइनेछ :–
(क) पााँच िषनदेझख दि िषनसम्म सेिा गरेको शिक्षकलाई तनजले काम गरेको प्रत्येक िषनको
तनशमत्त आझखरी आधा महिनाको तलब बराबरको रकम,
(ख) दि िषनिन्दा बढी पन्र िषनसम्म सेिा गरेको शिक्षकलाई तनजले काम गरेको प्रत्येक
िषनको तनशमत्त आझखरी एक महिनाको तलब बराबरको रकम,
(ग) पन्र िषनिन्दा बढी सेिा गरेको शिक्षकलाई तनजले काम गरेको प्रत्येक िषनको तनशमत्त
आझखरी डेढ महिनाको तलब बराबरको रकम ।

24. Edited by Ambika Prasad Regmi
(१०) उपदफा (१) को खण्ड (ख) को प्रततबन्धात्मक िातयांिको उपखण्ड (१) र (२)
बमोष्ट्जमको विज्ञापनमा उम्मेदिार निुने अस्थायी शिक्षक र त्यस्तो विज्ञापन बमोष्ट्जम शलइएको
प्रततयोगगतात्मक परीक्षामा छनौट िुन नसके का अस्थायी शिक्षक प्रततयोगगतात्मक परीक्षाको नततजा
प्रकाशित िएको शमततबाट स्ितः अिकास िएको मातननेछ ।
(११) यस ऐनमा अन्यि जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन यो दफा प्रारम्ि िएपतछ
शिक्षकको पदपूततनको लागग िुने खुलातफन को पहिलो विज्ञापनमा उम्मेदिार िुन राित शिक्षकको
रुपमा कायनरत शिक्षकलाई उमेरको िद लाग्ने छैन ।
(१२) आयोगले शिक्षक तथा कमनचारीको बढुिाको लागग शसफाररस गदान तोककए बमोष्ट्जमको
प्रकक्रया अपनाउनु पनेछ ।
107
११छ. सशमति गठन गनड सक्ने : (१) आयोगको आफू ले गनुनपने काम कारबािीिरु सुचारु रुपले गननका
लागग आिश्यकतानुसार के न्रीय र क्षेिीय स्तरमा सशमततिरु गठन गनन सतनेछ । त्यस्ता सशमततका
सदस्यिरुमा कम्तीमा 108
दुई िषन अगाडडदेझख कु नै पतन राजनैततक दलको सदस्य नरिेका शिक्षाविद्
तथा शिक्षा क्षेिमा कक्रयािील रिेका व्यष्ट्ततिरुमध्येबाट गररनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम गहठत सशमततिरुको काम, कतनव्य र अगधकार तथा कायनविगध
आयोगले तोककहदए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
109
११ज. अधधकार प्रत्यायोजन : आयोगले यस ऐन बमोष्ट्जम आफू लाई प्राप्त अगधकार मध्ये आिश्यकतानुसार
के िी अगधकार अध्यक्ष, सदस्य, दफा ११छ. बमोष्ट्जमको सशमतत िा कु नै अगधकृ त कमनचारीलाई
प्रत्यायोजन गनन सतनेछ ।
110
११झ. आयोगले गरेको मातनने : यो ऐन प्रारम्ि िुनुिन्दा अतघ ष्ट्जल्ला शिक्षक छनौट सशमतत र क्षेिीय
शिक्षक छनौट सशमततबाट िए गरेका काम कारिािीिरु आयोगबाट िए-गरेको मातननेछ ।
111
११ञ. िावषडक िावषडक प्रतििेदन पेि गने : आयोगले प्रत्येक आगथनक िषन समाप्त िएको तीन महिनाशिि
सो िषनिरमा आफू ले गरेको काम कारबािीको िावषनक प्रततिेदन नेपाल सरकारसमक्ष पेि गनुन पनेछ
।
107 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।
108 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
109 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।
110 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।
111 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।

25. Edited by Ambika Prasad Regmi
112
११ट. 113
गाउाँ शिक्षा िा नगर शिक्षा सशमतत : 114
(१) गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलका क्षेिशिि सञ्चालन िुने
विद्यालयको व्यिस्थापन, रेखदेख र समन्िय गने कामको लागग प्रत्येक गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकामा
देिाय बमोष्ट्जमको गाउाँ शिक्षा िा नगर शिक्षा सशमतत रिनेछ :–
(क) गाउाँ पाशलकाको अध्यक्ष िा नगरपाशलकाको प्रमुख िा सो काम गनन तोककएको व्यष्ट्तत – अध्यक्ष
(ख) गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकाले तोके को गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकाको सदस्यिरुमध्येबाट
कम्तीमा एकजना महिला सहित दुईन जना – सदस्य
(ग) सम्बष्ट्न्धत गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलका क्षेिशिि रिेका विद्यालयका विद्यालय व्यिस्थापन
सशमततका अध्यक्षिरुमध्येबाट ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले मनोतनत गरेको एकजना – सदस्य
(घ) स्थानीय समाजसेिी िा शिक्षाप्रेमीिरुमध्येबाट गाउाँ शिक्षा सशमतत िा नगर शिक्षा सशमततबाट
मनोतनत एकजना दशलत र दुईन जना महिला सहित तीनजना – सदस्य
(ङ) सम्बष्ट्न्धत गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलका क्षेिशिि रिेका सामुदातयक तथा संस्थागत विद्यालयका
प्रधानाध्यापकिरुमध्येबाट सम्बष्ट्न्धत गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकाले मनोतनत गरेको कम्तीमा
एकजना महिला सहित दुईन जना – सदस्य
(च) सम्बष्ट्न्धत गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलका ष्ट्स्थत वििेष शिक्षा, समािेिी शिक्षा िा स्रोतकक्षा
सञ्चालन गने विद्यालय िा अपाङ्गता सम्बन्धी शिक्षण संस्थाबाट प्रतततनगधत्ि िुने गरी गाउाँ
शिक्षा सशमतत िा नगर शिक्षा सशमततले मनोतनत गरेको अपाङ्गता िएका व्यष्ट्तत एकजना –
सदस्य
(छ) गाउाँ शिक्षा सशमततको िकमा सम्बष्ट्न्धत स्रोतव्यष्ट्तत र नगर शिक्षा सशमततको िकमा सम्बष्ट्न्धत
विद्यालय तनरीक्षक – सदस्य–सगचि
115
(१क) गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलका क्षेिशििका विद्यालयका प्रधानाध्यापकिरु र 116
नेपाल
शिक्षक मिासंघको प्रतततनगधलाई उपदफा (१) बमोष्ट्जमको सशमततको बैठकमा पयनिेक्षकको रुपमा
आमन्िण गररनेछ ।
112 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
113 आठौं संिोधनद्िारा िीषनक संिोगधत ।
114 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
115 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
116 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।

26. Edited by Ambika Prasad Regmi
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम मनोनीत सदस्यको पदािगध दुई िषनको िुनेछ । मनोनीत सदस्यले
आफ्नो पद अनुसारको आचरण नगरेको देझखएमा मनोनयन गने पदागधकारी िा तनकायले तनजलाई
जुनसुकै बखत िटाउन सतनेछ ।
तर त्यसरी पदबाट िटाउनुअतघ तनजलाई आफ्नो सफाई पेि गने मौकाबाट बष्ट्ञ्चत गररने
छैन ।
(३) 117
गाउाँ शिक्षा िा नगर शिक्षा सशमततको अन्य काम, कतनव्य, अगधकार र बैठक सम्बन्धी
कायनविगध तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
118
११ठ. घुम्िी विद्यालय सञ्चालन गनड सक्ने : नेपाल सरकारले विकट हिमाली क्षेिमा तोककए बमोष्ट्जमको
घुम्ती विद्यालय सञ्चालन गनन सतनेछ ।
119
११ठ१. सामुदातयक शसकाइ के न्र सञ्चालन गनड सक्ने : नेपाल सरकारले समुदायमा साक्षरता, सीप
विकास र तनरन्तर शसकाइ समेतको काम गनन तोककए बमोष्ट्जम सामुदातयक शसकाइ के न्र सञ्चालन
गनन सतनेछ ।
120
११र्. अध्यापन अनुमतिपत्र शलनुपने : (१) यो ऐन प्रारम्ि िएपतछ आयोगबाट अध्यापन अनुमततपि
नशलई कसैले पतन शिक्षक पदको लागग उम्मेदिार िुन पाउने छैन ।
(२) आयोगले अध्यापन अनुमततपि हदने प्रयोजनको लागग सािनजतनक रुपमा सूचना प्रकािन
गरी तोककए बमोष्ट्जम परीक्षा सञ्चालन गनन सतनेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोष्ट्जमको परीक्षामा सफल िएका उम्मेदिारलाई आयोगले अध्यापन
अनुमततपि हदनेछ ।
(४) यो ऐन प्रारम्ि िुाँदाका बखत विद्यालयमा कायनरत शिक्षकलाई आयोगले यो ऐन प्रारम्ि
िएको शमततले छ महिनाशिि अस्थायी अध्यापन अनुमततपि हदनेछ ।
(५) उपदफा (४) बमोष्ट्जम अस्थायी अध्यापन अनुमततपि पाएका शिक्षकले पााँच िषनशिि
आयोगबाट स्थायी अध्यापन अनुमततपि शलनु पनेछ ।
(६) उपदफा (५) बमोष्ट्जमको म्यादशिि स्थायी अध्यापन अनुमततपि शलन नसके मा अस्थायी
शिक्षकिरु स्ितः अिकास िुनेछन् र स्थायी शिक्षकलाई तोककए बमोष्ट्जम अिकास हदइनेछ ।
117 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
118 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
119 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
120 सातौं संिोधनद्िारा थप ।

27. Edited by Ambika Prasad Regmi
121
(६क) यस दफामा अन्यि जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन विज्ञान, कम्युटर विज्ञान,
इष्ट्न्जतनयररङ, गझणत, अंग्रेजी, कायानलय सञ्चालन तथा लेखा, कानुन, कृ वष तथा पिु विज्ञान
विषयमा कम्तीमा स्नातक उपागध िाशसल गरेका व्यष्ट्तत त्यस्तो विषयको लागग अस्थायी अध्यापन
अनुमततपिको लागग शलइने परीक्षामा उम्मेदिार िुन सतनेछन् ।
122
(६ख) उपदफा (६क) बमोष्ट्जम अस्थायी अध्यापन अनुमततपि हदने प्रयोजनको लागग
आयोगले तोककए बमोष्ट्जम छु ट्टै परीक्षा सञ्चालन गनेछ ।
123
(६ग) उपदफा (६ख) बमोष्ट्जमको परीक्षामा सफल िुने उम्मेदिारलाई आयोगले अस्थायी
अध्यापन अनुमततपि प्रदान गनेछ र यस्तो अनुमततपिको मान्य अिगध पााँच िषनको िुनेछ ।
124
(६घ) वििेष शिक्षा, समािेिी शिक्षा तथा दफा ३ को उपदफा (७घ) बमोष्ट्जमको उद्देश्य
राखी सञ्चालन िएका विद्यालयमा अध्यापन गने शिक्षकको लागग आयोगले तोककए बमोष्ट्जम
अध्यापन अनुमततपि हदने व्यिस्था गनेछ ।
125
(६ङ) अध्यापन अनुमततपि सम्बन्धी विषयमा आयोगलाई सुिाि हदने प्रयोजनको लागग
126
नेपाल शिक्षक मिासंघबाट शसफाररस िएका वििेषज्ञ समेत रिने गरी तोककए बमोष्ट्जमको एक
शिक्षक काउष्ट्न्सल रिनेछ ।
(७) अध्यापन अनुमततपि सम्बन्धी अन्य व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
127
११ढ. अनुदान कटौिी नगररने : नेपाल सरकारले यो ऐन प्रारम्ि िुाँदाका बखत सामुदातयक विद्यालयलाई
हदाँदै आएको अनुदान रकममा कटौती गने छैन ।
तर कु नै विद्यालयले तोककएको िैक्षक्षकस्तर कायम गनन नसके मा त्यस्तो विद्यालयलाई हदाँदै आएको
अनुदान रकममा तोककए बमोष्ट्जम कटौती गनन सककनेछ ।
128
११ण. छात्रिृविको व्यिस्था गनड सक्ने : नेपाल सरकारले ..........129
माध्यशमक शिक्षाको लागग
विद्यालयमा िनान िुने विद्याथीलाई तोककए बमोष्ट्जम छाििृवत्तको व्यिस्था गनन सतनेछ ।
121 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
122 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
123 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
124 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
125 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
126 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
127 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
128 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
129 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।

28. Edited by Ambika Prasad Regmi
130
११ि. 131
प्रारजम्भक बाल शिक्षा के न्रलाई अनुदान ठदन सक्ने : नेपाल सरकारले 132
गाउाँ पाशलका िा
नगरपाशलकाको सियोगमा खोशलएका 133
प्रारष्ट्म्िक बाल शिक्षा के न्रलाई तोककए बमोष्ट्जम अनुदान
हदन सतनेछ ।
134
११ि१.प्रारजम्भक बाल शिक्षा सम्बन्धी व्यिस्था : प्रारष्ट्म्िक बाल शिक्षाको सञ्चालन तथा व्यिस्थापन
सम्बन्धी व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।”
135
११थ. विद्यालयको व्यिस्थापन जजम्मा शलन सककने : (१) स्थानीय तनकाय िा व्यिस्थापन सशमततले
कु नै सामुदातयक विद्यालयको व्यिस्थापन ष्ट्जम्मा शलन चािेमा तोककएका कु रािरु खुलाई तोककएको
अगधकारी समक्ष तनिेदन हदनु पनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम परेको तनिेदन जााँचबुि गदान त्यस्तो स्थानीय तनकाय िा
व्यिस्थापन सशमततले तोककएको ितन पूरा गरेको देझखएमा तोककएको अगधकारीले तनिेदकलाई
त्यस्तो सामुदातयक विद्यालयको व्यिस्थापन ष्ट्जम्मा हदन सतनेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोष्ट्जम स्थानीय तनकाय िा व्यिस्थापन सशमततले व्यिस्थापन ष्ट्जम्मा
शलएको विद्यालयमा कायनरत नेपाल सरकारबाट स्िीकृ त दरबन्दीमा तनयुतत िएका शिक्षकको सेिा,
ितन र सुविधा अन्य सामुदातयक विद्यालयका शिक्षक सरि िुने छ र त्यस्ता शिक्षकले पाउने
तलब, ित्ता र सञ्चय कोष िापत विद्यालयबाट थप गनुनपने रकम बराबरको रकम नेपाल सरकारले
एकमुरठ विद्यालयलाई उपलब्ध गराउनेछ ।
(४) उपदफा (२) बमोष्ट्जम स्थानीय तनकाय िा व्यिस्थापन सशमततले व्यिस्थापन ष्ट्जम्मा
शलएको विद्यालयमा त्यस्तो विद्यालयले व्यिोने गरी थप शिक्षक तनयुष्ट्तत गनन सककनेछ ।
(५) उपदफा (४) बमोष्ट्जम तनयुतत शिक्षकले सो विद्यालयका अन्य शिक्षक सरि पाररश्रशमक
र सुविधा पाउनेछ ।
(६) उपदफा (२) बमोष्ट्जम स्थानीय तनकाय िा व्यिस्थापन सशमततले व्यिस्थापन ष्ट्जम्मा
शलएको विद्यालयको आिश्यकता िेरी नेपाल सरकारले त्यस्तो विद्यालयलाई थप दरबन्दी उपलब्ध
गराउन सतनेछ ।
130 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
131 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
132 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
133 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
134 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
135 सातौं संिोधनद्िारा थप ।

29. Edited by Ambika Prasad Regmi
136
११द. साझेदारीमा विद्यालय सञ्चालन गनड सक्ने : (१) नेपाल सरकारले सामुदातयक विद्यालय र
सािनजतनक िैक्षक्षक गुठी अन्तगनत सञ्चाशलत विद्यालय तथा एकिन्दा बढी सािनजतनक िैक्षक्षक गुठी
अन्तगनत सञ्चाशलत विद्यालयिरु बीच सािेदारीमा विद्यालय सञ्चालन गराउन सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमका विद्यालयको व्यिस्थापन सशमततको गठन, काम, कतनव्य र
अगधकार, सािेदारीका तररका तथा अन्य व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछन् ।
137
१२. विद्यालय व्यिस्थापन सशमति : 138
(१) सामुदातयक विद्यालयको सञ्चालन, रेखदेख र व्यिस्थापन
गननको लागग प्रत्येक विद्यालयमा देिायका सदस्यिरू रिेको एक विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत रिनेछ :–
(क) अशििािकले आफू िरुमध्येबाट छानी पठाएका दुईन जना महिला सहित चारजना –सदस्य
(ख) विद्यालय रिेको गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकाको सम्बष्ट्न्धत िडाको िडा अध्यक्ष िा िडा
सशमततका सदस्यिरुमध्येबाट सो िडा सशमततले मनोनयन गरेको सदस्य –सदस्य
(ग) विद्यालयका संस्थापक, स्थानीय बुद्गधजीिी, शिक्षाप्रेमी, विद्यालयलाई तनरन्तर दि िषनदेझख
सियोग गने िा विद्यालयलाई दि लाख िा सोिन्दा बढी नगद िा ष्ट्जन्सी सियोग गरेका
व्यष्ट्ततिरूमध्येबाट विद्यालय व्यिस्थापन सशमततले मनोनीत गरेको एकजना महिला सहित
दुईन जना –सदस्य
(घ) विद्यालयका शिक्षकले आफू िरुमध्येबाट छानी पठाएको एकजना –सदस्य
(ङ) विद्यालयका प्रधानाध्यापक –सदस्य–सगचि”
(२) प्राविगधक र व्यािसातयक विषयमा अध्ययन िा ताशलम गराइने माध्यशमक विद्यालयको
विद्यालय व्यिस्थापन सशमततमा ष्ट्जल्लास्तरका उद्योग तथा िाझणज्य मिासंघका दुई जना
प्रतततनगध सदस्य रिनेछन् ।
139
(२क) विद्यालय व्यिस्थापन सशमततका सदस्यिरुले उपदफा (१) को खण्ड (क), (ख) िा
(ग) बमोष्ट्जमका सदस्यिरुमध्येबाट छानेको सदस्य सो सशमततको अध्यक्ष िुनेछ ।
140
(२ख) विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको अध्यक्ष छनौट निएसम्मका लागग िा अध्यक्षको
अनुपष्ट्स्थततमा सो सशमततका ज्येरठ सदस्यले बैठकको अध्यक्षता गनेछ ।
136 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
137 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
138 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
139 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
140 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

30. Edited by Ambika Prasad Regmi
141
(२ग) वििेष शिक्षा सञ्चालन गने विद्यालयको व्यिस्थापन सशमततमा कम्तीमा पचास
प्रततित सदस्यिरु अपाङ्गता िएका व्यष्ट्ततको अशििािक र समािेिी शिक्षा िा स्रोतकक्षा सञ्चालन
गने विद्यालयको व्यिस्थापन सशमततमा कम्तीमा एकजना अपाङ्गता िएका व्यष्ट्तत सदस्य रिनेछ
।
(३) सम्बष्ट्न्धत विद्यालय तनरीक्षक र स्रोतव्यष्ट्ततलाई विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको
बैठकमा पयनिेक्षकको रुपमा िाग शलन आमन्िण गररनेछ ।
(४) संस्थागत विद्यालयको सञ्चालन, रेखदेख र व्यिस्थापन गननका लागग प्रत्येक
विद्यालयमा देिायका सदस्यिरु रिेको एक विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत रिनेछः–
(क) विद्यालयको संस्थापक िा लगानीकतानिरुमध्येबाट विद्यालयको शसफाररसमा ष्ट्जल्ला
शिक्षा अगधकारीले मनोनीत गरेको व्यष्ट्तत अध्यक्ष
(ख) अशििािकिरुमध्येबाट एक जना महिला समेत पने गरी विद्यालय व्यिस्थापन
सशमततले मनोनीत गरेको दुई जना सदस्य
(ग) स्थानीय शिक्षा प्रेमी िा समाजसेिीिरुमध्येबाट सम्बष्ट्न्धत 142
गाउाँ पाशलका िा
नगरपाशलकाले मनोनीत गरेको एकजना सदस्य
(घ) सम्बष्ट्न्धत क्षेिको विद्यालय तनरीक्षक सदस्य
(ङ) सम्बष्ट्न्धत विद्यालयको शिक्षकिरुले आफू िरुमध्येबाट छानी पठाएको एकजना सदस्य
(च) विद्यालयको प्राधानाध्यापक सदस्य–सगचि
(५) 143
उपदफा (१), (२क) र (४) बमोष्ट्जम छातनएका िा मनोनीत अध्यक्ष िा सदस्यको
पदािगध 144
तीन िषनको िुनेछ । त्यस्ता अध्यक्ष िा सदस्यले आफ्नो पद अनुसारको आचरण
नगरेको देझखएमा त्यसरी छान्ने िा मनोनयन गने अशििािक, पदागधकारी िा तनकायले तनजलाई
जुनसुकै बखत पदबाट िटाउन सतनेछ ।
तर त्यसरी पदबाट िटाउनुअतघ तनजलाई आफ्नो सफाई पेि गने मौकाबाट बष्ट्ञ्चत गररने
छैन ।
141 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
142 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
143 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
144 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा संिोगधत ।

31. Edited by Ambika Prasad Regmi
145
(५क) उपदफा (४) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन नेपाल सरकारले ििन िा
जग्गा उपलब्ध गराएको िा कु नै ककशसमको सियोग हदएको िा वििेष उद्देश्यबाट सञ्चाशलत िा
वििेष शिक्षा सञ्चालन गने कु नै संस्थागत विद्यालयको विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको गठन
नेपाल सरकारबाट िुन आिश्यक देझखएमा 146
मन्िालयले त्यसको कारण खुलाई आफै ले गनन
सतनेछ ।
(६) सामुदातयक विद्यालयको विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको काम, कतनव्य र अगधकार
देिाय बमोष्ट्जम िुनेछः–
(क) विद्यालय सञ्चालनको लागग प्राप्त साधन र स्रोतको पररचालन गने,
(ख) विद्यालयको चल, अचल सम्पवत्तको लगत राख्ने, राख्न लगाउने र सुरक्षा गने,
(ग) विद्यालयको िैक्षक्षक, िौततक तथा आगथनक तथ्याङ्क र वििरण अद्यािगधक गराई
राख्ने,
(घ) विद्यालयको िावषनक बजेट स्िीकृ त गने र त्यसको जानकारी गाउाँ शिक्षा सशमतत र
ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयलाई हदने,
(ङ) विद्यालयमा स्िछछ िैक्षक्षक िातािरण कायम राख्न राजनैततक, धाशमनक िा साम्प्रदातयक
िािनाको आधारमा विद्यालयको िातािरण धशमल्याउन नहदने,
(च) ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयबाट खहटएको शिक्षकलाई िाष्ट्जर गराई काममा लगाउने,
(छ) ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयले तोके को लेखापरीक्षकबाट विद्यालयको िावषनक लेखापरीक्षण
गराउने,
(ज) लेखापरीक्षकको प्रततिेदन अनुसार तत्काल आिश्यक कारबािी गने र त्यसको प्रततिेदन
ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयमा पेि गने,
(ि) ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमतत र ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयले हदएको आदेि तथा तनदेिनिरुको
पालना गने,
147
(ञ) आफक ले तनयुतत िा बढुिा गरेका शिक्षकको लागग तोककए बमोष्ट्जमको पाररश्रशमक
तथा सुविधाको व्यिस्था गने ।
(ट) शिक्षाको गुणस्तर कायम गने सम्बन्धमा शिक्षक अशििािक संघ गठन गने ।
145 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
146 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
147 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा संिोगधत ।

32. Edited by Ambika Prasad Regmi
(७) संस्थागत विद्यालयको विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको काम, कतनव्य र अगधकार
देिाय बमोष्ट्जम िुनेछः–
(क) विद्यालय सञ्चालनको लागग प्राप्त साधन र स्रोतको पररचालन गने,
(ख) विद्यालयको लागग आिश्यक िौततक साधनको व्यिस्था गने,
(ग) विद्यालयको चल, अचल सम्पवत्तको सुरक्षा र संरक्षण गने,
(घ) विद्यालयमा स्िछछ िैक्षक्षक िातािरण कायम राख्ने,
(ङ) नेपाल सरकारले लागू गरेको पाठ्यक्रम तथा पाठ्यपुस्तक अतनिायन रुपमा लागू गने र
अन्य सियोगी पाठ्यपुस्तकिरु पढाउन आिश्यक देझखएमा 148
राष्ट्रिय पाठ्यक्रम विकास
तथा मूल्याङ्कन पररषद्को स्िीकृ तत शलने,
(च) आयोगबाट अध्यापन अनुमततपि शलई प्रचशलत कानून बमोष्ट्जम शिक्षक पदको लागग
उम्मेदिार िुन योग्यता पूरा गरेका व्यष्ट्ततलाई शिक्षक पदमा तनयुष्ट्तत गने,
149
(च१) अस्थायी रुपमा तनयुतत शिक्षकलाई स्थायी िुने अिसर प्रदान गननको लागग यो
खण्ड प्रारम्ि िुनुअतघ तनयुतत त्यस्ता शिक्षकको िकमा यो खण्ड प्रारम्ि िएको
शमततले र यो खण्ड प्रारम्ि िएपतछ तनयुतत िुने शिक्षकको िकमा त्यसरी तनयुतत
िएको शमततले छ महिनाशिि स्थायी पूततन सम्बन्धी प्रकक्रया िुरु गने,
(छ) नेपाल सरकारले तोककहदएको तलब स्के लमा नघटाई शिक्षकलाई तलब हदने,
(ज) अनुिासनिीन शिक्षक उपर कारबािी गने,
(ि) नेपाल सरकारले हदएका तनदेिनिरुको पालना गने ।
150
(७क) िैक्षक्षक गुठी अन्तगनत सञ्चालन िएका विद्यालयको सञ्चालन, रेखदेख तथा
व्यिस्थापन सम्बन्धी व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।”
151
(७ख) ...........
(८) विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको अन्य काम, कतनव्य, अगधकार र बैठक सम्बन्धी
कायनविगध तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
148 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
149 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
150 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
151 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।

33. Edited by Ambika Prasad Regmi
152
१२क. विद्यालय व्यिस्थापन सशमति विघटन गनड सककने : (१) कु नै विद्यालयको विद्यालय व्यिस्थापन
सशमततले तोककएको ष्ट्जम्मेिारी पूरा गनन नसके मा सोको कारण खुलाई ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले
त्यस्तो विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत विघटन गनन सतनेछ ।
तर त्यसरी विघटन गनुनअतघ विद्यालय व्यिस्थापन सशमततलाई आफ्नो सफाई पेि गने
मनाशसब मौका हदनुपनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत विघटन िएपतछ अको विद्यालय
व्यिस्थापन सशमतत गठन निएसम्म िा अन्य कु नै कारणले विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत गठन
निएसम्म विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको काम गनन ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले एक अस्थायी
विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत गठन गनन सतनेछ ।
153
१२ख. 154
शिक्षा विकास कोष : (१) 155
............. सामुदातयक विद्यालयको िौततक पूिानधार विकासमा
सियोग पुयानउन तथा त्यस्ता विद्यालयमा िैक्षक्षक गुणस्तर अशििृद्गध गननको लागग के न्रीय स्तरमा
एक 156
शिक्षा विकास कोष रिनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोषमा देिायका रकमिरु रिनेछन्ः–
(क) नेपाल सरकारबाट प्राप्त अनुदान रकम,
(ख) संस्थागत विद्यालयबाट प्राप्त त्यस्तो विद्यालयको िावषनक कु ल आम्दानीको 157
.....
तोककए बमोष्ट्जमको रकम,
(ग) चन्दाबाट प्राप्त रकम,
(घ) अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकम ।
158
१२ग. कोष सञ्चालक सशमतिः (१) 159
शिक्षा विकास कोषको सञ्चालन गननको लागग देिायका सदस्यिरु
रिेको एक कोष सञ्चालक सशमतत रिनेछः–
152 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा संिोगधत ।
153 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
154 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
155 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
156 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
157 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा झिककएको ।
158 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
159 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।

34. Edited by Ambika Prasad Regmi
160
(क) मन्िालयको सगचि – अध्यक्ष
(ख) प्रतततनगध, अथन मन्िालय सदस्य
161
(ग) प्रतततनगध, संघीय माशमला तथा स्थानीय विकास मन्िालय – सदस्य
(घ) सिसगचि (िैक्षक्षक प्रिासन मिािाखा), शिक्षा मन्िालय - सदस्य
(ङ) मिातनदेिक, शिक्षा वििाग - सदस्य
(च) प्रतततनगध, मिालेखा तनयन्िक कायानलय - सदस्य
(छ) संस्थागत विद्यालयको के न्रीय स्तरका संघ-संस्थाका अध्यक्षिरुमध्येबाट शिक्षा तथा खेलकू द
मन्िालयले मनोनीत गरेको दुईजना - सदस्य
162
(ज) मन्िालयको आधारिूत शिक्षा िाखाको प्रमुख –सदस्य–सगचि”
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोष सञ्चालक सशमततको अन्य काम, कतनव्य र अगधकार
तथा बैठक सम्बन्धी कायनविगध तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
१३. जजल्ला शिक्षा कोष : (१) प्रत्येक ष्ट्जल्लामा एउटा ष्ट्जल्ला शिक्षा कोष स्थापना िुनेछ, जसमा देिायका
रकमिरु रिनेछन्ः–
(क) नेपाल सरकारबाट प्राप्त अनुदान,
163
(क१) 164
ष्ट्जल्ला समन्िय सशमततबाट प्राप्त अनुदान,
(ख) 165
........
(ग) शिक्षा करबाट उठेको रकम,
(घ) चन्दाबाट प्राप्त रकम, र
(ङ) अन्य श्रोतबाट प्राप्त रकम ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोषको सञ्चालन तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ । 166
........
160 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
161 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
162 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
163 पााँचौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
164 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
165 तेस्रो संिोधनद्िारा झिककएको ।
166 चौथो संिोधनद्िारा प्रततबन्धात्मक िातयांि झिककएको ।

35. Edited by Ambika Prasad Regmi
167
(३) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोषको लेखापरीक्षण मिालेखा परीक्षकको वििागबाट िुनेछ
।
168
१३क. विद्यालय कोष : (१) प्रत्येक विद्यालयमा एउटा विद्यालय कोष िुनेछ, जसमा देिायका रकमिरु
रिनेछन्ः–
(क) नेपाल सरकारबाट प्राप्त अनुदान,
169
(क१) ष्ट्जल्ला शिक्षा कोषबाट प्राप्त अनुदान,
170
(क२) 171
गाउाँ पाशलका िा नगरपाशलकाबाट प्राप्त अनुदान,
(ख) िुल्कबाट आउने रकम,
(ग) चन्दा िा दान दातव्यबाट प्राप्त रकम, र
(घ) अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकम ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमको कोषको सञ्चालन र लेखापरीक्षण तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
172
१४. नेपाल सरकारले तनदेिन ठदन सक्ने : (१) नेपाल सरकारले आिश्यकता अनुसार ष्ट्जल्ला शिक्षा
सशमतत, 173
..... र विद्यालय व्यिस्थापन सशमततलाई तनदेिन हदन सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम हदइएको तनदेिनको पालना गनुन प्रत्येक ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमतत,
174
..... र विद्यालय व्यिस्थापन सशमततको कतनव्य िुनेछ ।
१५. नेपाल सरकारले विद्यालय सानड, गाभ्न, नाम पररििडन गनड िा बन्द गनड सक्ने : 175
......... नेपाल
सरकार िा तोककएको अगधकारीले ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको राय शलई सञ्चालन िइरिेका कुनै
विद्यालयलाई एक स्थानबाट अको स्थानमा सानन िा दुई िा दुईिन्दा बढी विद्यालयलाई गािी
एउटा विद्यालय कायम गनन िा विद्यालयको नाम पररितनन गनन िा विद्यालय बन्द गनन िा
167 तेस्रो संिोधनद्िारा थप ।
168 तेस्रो संिोधनद्िारा थप ।
169 चौथो संिोधनद्िारा थप ।
170 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
171 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
172 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
173 छैटौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
174 छैटौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
175 दोस्रो संिोधनद्िारा झिककएको ।

36. Edited by Ambika Prasad Regmi
176
तोककएको ठाउाँ िा क्षेिमा विद्यालय खोल्न िा विद्यालयमा कक्षा थप गरी सञ्चालन गनन अनुमतत
िा स्िीकृ तत हदन सतनेछ ।
177
१६. विद्यालयको सम्पवि : (१) सामुदातयक विद्यालयको िकिोगमा रिेको सम्पवत्त सािनजतनक सम्पवत्त
मातननेछ । यस ऐन बमोष्ट्जम अनुमतत िा स्िीकृ तत रद्द गररएको िा कु नै विद्यालयमा गाशिएको
सामुदातयक विद्यालयको सम्पवत्त नेपाल सरकारले अन्य विद्यालयको काममा प्रयोगमा नआउने
िएमा प्रचशलत कानून बमोष्ट्जम बेचब्रबखन गरी प्राप्त िएको रकम सम्बष्ट्न्धत ष्ट्जल्ला शिक्षा कोषमा
जम्मा गनेछ ।
178
(२) िैक्षक्षक गुठी अन्तगनत सञ्चाशलत संस्थागत विद्यालयको सम्पवत्त सोिी
विद्यालयको नाममा रिनेछ । कु नै विद्यालय सािनजतनक िैक्षक्षक गुठीको रुपमा सञ्चालन
गररएकोमा त्यस्तो विद्यालयको सम्पवत्त सािनजतनक सम्पवत्त मातननेछ र त्यस्तो सम्पवत्तको स्िरुप
पररितनन गनन पाइने छैन ।
179
(२क) उपदफा (२) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन िैक्षक्षक गुठी िा त्यस्तो गुठीका
सञ्चालकले आफ्नो लगानीको पूरै िा आंशिक हिस्सा तोककए बमोष्ट्जम उत्तरागधकारीलाई िस्तान्तरण
गनन सतनेछ ।
180
(२ख) कु नै कारणले िैक्षक्षक गुठी अन्तगनत सञ्चाशलत विद्यालय बन्द िएमा त्यस्तो
विद्यालयको नाममा रिेको सम्पवत्तमध्ये सािनजतनक गुठीको रूपमा सञ्चाशलत विद्यालयको सम्पवत्त
सािनजतनक सम्पवत्त िुनेछ र त्यस्तो सम्पवत्त नेपाल सरकारले कु नै सामुदातयक विद्यालय िा िैक्षक्षक
संस्थाको काममा प्रयोगमा ल्याउन सतनेछ र तनजी गुठी अन्तगनत सञ्चाशलत विद्यालयको सम्पवत्त
उपदफा (२क) बमोष्ट्जम कसैलाई िस्तान्तरण नगरेको िएमा त्यस्तो गुठीका तत्काल कायम रिेका
गुठी सञ्चालक (िरटी) ले तोके बमोष्ट्जमको विद्यालय िा िैक्षक्षक संस्थालाई हदन सतनेछ ।
181
(२ग) उपदफा (२ख) बमोष्ट्जम तनजी गुठीका सञ्चालकले सो सम्पवत्त कु नै विद्यालय िा
िैक्षक्षक संस्थालाई नहदएमा िा त्यस्ता गुठीका सञ्चालक नै निएमा सो विद्यालयको नाममा रिेको
सम्पवत्त नेपाल सरकारले कु नै सामुदातयक विद्यालय िा कु नै िैक्षक्षक संस्थालाई उपलब्ध गराउन
सतनेछ ।
176 दोस्रो संिोधनद्िारा थप ।
177 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
178 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
179 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
180 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।
181 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।

37. Edited by Ambika Prasad Regmi
182
(३) कम्पनी अन्तगनत सञ्चाशलत संस्थागत विद्यालयको सम्पवत्त सोिी कम्पनीको नाममा
रिनेछ ।
(४) संस्थागत विद्यालयले कु नै व्यष्ट्तत िा संघ-संस्थासाँग दान-दातव्यको रुपमा कुनै
ककशसमको चल, अचल सम्पवत्त प्राप्त गनुनअतघ सम्बष्ट्न्धत ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततको स्िीकृ तत शलनु
पनेछ ।
तर विदेिी व्यष्ट्तत िा संघ-संस्थाबाट त्यसरी चल, अचल सम्पवत्त प्राप्त गनुनअतघ नेपाल
सरकारको पूिनस्िीकृ तत शलनु पनेछ ।
(५) उपदफा (४) बमोष्ट्जम प्राप्त गरेको सम्पवत्त सरकारको स्िीकृ ततबेगर बेचब्रबखन गनन
पाइनेछैन ।
183
१६क. विद्यालयलाई छु ट र सुविधा : (१) प्रचशलत कानूनमा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन सामुदातयक
विद्यालय र िैक्षक्षक गुठीको रुपमा सञ्चाशलत संस्थागत विद्यालयको नाममा जुनसुकै शलखत पाररत
गदान रष्ट्जरिेिन दस्तुर लाग्ने छैन ।
(२) उपदफा (१) मा लेझखएदेझख बािेक अन्य विद्यालयको नाममा कु नै शलखत पाररत गदान
नेपाल सरकारले तोककएको आधारमा रष्ट्जरिेिन दस्तुर छु ट हदन सतनेछ ।
(३) सामुदातयक विद्यालय र िैक्षक्षक गुठीको रुपमा सञ्चाशलत संस्थागत विद्यालयलाई
हदइने अन्य छू ट र सुविधा तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
184
१६ख. अनुमतत िा स्िीकृ तत रद्द गने : कु नै संस्थागत विद्यालयले दफा ३ को उपदफा (४) बमोष्ट्जमको
म्यादशिि वििरण नहदएमा िा यो ऐन िा यस ऐन अन्तगनत बनेको तनयम विपरीत अन्य कु नै काम
गरेमा तोककएको अगधकारीले त्यस्तो विद्यालयलाई प्रदान गररएको अनुमतत िा स्िीकृ तत रद्द
गनेछ ।
तर त्यसरी अनुमतत िा स्िीकृ तत रद्द गनुनअतघ सम्बष्ट्न्धत विद्यालयलाई आफ्नो सफाई
पेि गने मौकाबाट बष्ट्ञ्चत गररने छैन ।
185
१६ग. विद्यालयको िगीकरण : विद्यालयलाई तोककएको आधारमा िगीकरण गररनेछ ।
182 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
183 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
184 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
185 सातौं संिोधनद्िारा थप ।

38. Edited by Ambika Prasad Regmi
186
१६ग१.विद्यालयलाई सुरक्षक्षि क्षेत्रको रुपमा कायम गनुडपने : (१) विद्यालयमा स्ितन्ि र ियरहित रुपमा
अध्ययन, अध्यापन गने िातािरण सृजना गनन तथा विद्यालयशिि कु नै पतन ककशसमको अिाष्ट्ञ्छत
कक्रयाकलाप िुन नहदने गरी विद्यालयलाई सुरक्षक्षत क्षेि कायम गनुनपनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम सुरक्षक्षत क्षेि कायम गदान विद्यालयले पालन गनुनपने ितन तथा
मापदण्ड तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।”
187
१६घ. िुल्क सम्बन्धी व्यिस्था : 188
(१) नेपाल सरकारले तनःिुल्क शिक्षा घोषणा गरेको विद्यालय
शिक्षाका लागग सामुदातयक विद्यालयले विद्याथीको नाममा कु नै ककशसमको िुल्क शलन पाउने
छैन ।”
189
(१क) उपदफा (१) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन कु नै अशििािकले आफ्नो
इछछाले सामुदातयक विद्यालयलाई हदएको दान, उपिार, चन्दा िा सियोग शलन सककनेछ ।
190
(१ख) सबै बालबाशलकालाई आधारिूत तिसम्मको शिक्षा अतनिायन र तनःिुल्क तथा
माध्यशमक तिसम्म तनःिुल्क शिक्षा प्रदान गननको लागग नेपाल सरकारले आिश्यक स्रोतको व्यिस्था
गनेछ ।
191
(१ग) दृष्ट्रटवििीन बालबाशलकालाई िेलशलवप तथा बहिरा र स्िर िा बोलाइसम्बन्धी
अपाङ्गता िएका बालबाशलकालाई साङ्के ततक िाषाको माध्यमबाट तनःिुल्क शिक्षा प्रदान गने
व्यिस्था गररनेछ ।”
192
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम तनःिुल्क शिक्षा घोषणा गरेको विद्यालय शिक्षा बािेकको अन्य
विद्यालय शिक्षामा अध्ययन गने विद्याथीसाँग शलइने िुल्क तोककएको आधारमा तनधानरण
गररनेछ ।”
तर गररबीको रेखामुतन रिेका दशलत, जनजातत र महिला लगायतअन्य विद्याथीलाई
सामुदातयक विद्यालयमा तनःिुल्क शिक्षा प्रदान गने व्यिस्था गररनेछ ।
186 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
187 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
188 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
189 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
190 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
191 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
192 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

39. Edited by Ambika Prasad Regmi
(३) विद्यालयले विद्याथीलाई कु नै कक्षामा िनान गदान एकपटक िनान िुल्क शलइसके पतछ
पुनः सोिी विद्यालयको अको कक्षामा िनान गननको लागग कु नै ककशसमको िुल्क शलन पाउने छैन ।
(४) विद्यालयले विद्यालयको िौततक संरचना तनमानण गननको लागग विद्याथीसाँग कुनै
ककशसमको िुल्क शलन पाउने छैन ।
193
(५) संस्थागत विद्यालयले विद्याथीसाँग शलन पाउने िुल्क नेपाल सरकारबाट स्िीकृ तत
शलएर माि तनधानरण गनुन पनेछ । नेपाल सरकारले त्यसरी िुल्क तनधानरण गने सम्बन्धमा स्िीकृतत
हदाँदा विद्यालयको िगीकरणको आधारमा गनेछ ।
(६) कु नै विद्यालयले यस ऐन विपरीत विद्याथीसाँग कु नै िुल्क शलएमा तोककएको अगधकारीले
त्यस्तो िुल्क सम्बष्ट्न्धत विद्याथीलाई कफतान गनन लगाउनु पनेछ ।
(७) यस ऐन विपरीत िुल्क शलने विद्यालयलाई तोककएको अगधकारीले पछचीस िजार
रुपैयााँसम्म जररबाना गनन सतनेछ ।
194
१६ङ. 195
नेपाल शिक्षक महासंघ, शिक्षक िथा 196
कमडचारीको पदीय आचरण िथा अन्य व्यिस्था : (१)
सामुदातयक विद्यालयका शिक्षकिरुको पेिागत िक हितको सम्बन्धमा कायन गनन एक 197
नेपाल
शिक्षक मिासंघ रिनेछ ।
(२) 198
नेपाल शिक्षक मिासंघ के न्रीय तथा ष्ट्जल्ला स्तरमा गठन गनन सककनेछ।
(३) 199
नेपाल शिक्षक मिासंघ को तनिानचन तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(४) 200
....
(५) 201
देिायका अिस्थामा शिक्षक िा कमनचारीलाई पदबाट िटाइनेछः–
(क) 202
....
193 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा संिोगधत ।
194 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
195 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
196 आठौं संिोधनद्िारा िीषनक संिोगधत ।
197 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
198 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
199 आठौं संिोधनद्िारा िब्द रूपान्तररत ।
200 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा झिककएको ।
201 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
202 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा झिककएको ।

40. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ख) पदीय दातयत्ि पूरा नगरेमा,
(ग) विनासूचना लगातार पन्र हदनिन्दा बढी समय विद्यालयमा अनुपष्ट्स्थत रिेमा,
(घ) विद्यालयमा मादक पदाथन सेिन गरी आएको कु रा प्रमाझणत िएमा,
(ङ) नैततक पतन देझखने कु नै फौजदारी अशियोगमा अदालतबाट सजाय पाएमा ।
203
(च) सामुदातयक विद्यालयका शिक्षक िा कमनचारीले कायानलय समयमा अन्यि अध्यापन
िा काम गरेमा िा अन्य कु नै व्यािसातयक कक्रयाकलाप गरेमा,
204
(छ) शिक्षक िा कमनचारी राजनीततक दलको कायनकाररणी सशमततको सदस्य रिेको पाइएमा
स्परटीकरण : यस खण्डको प्रयोजनको लागग “कायनकाररणी सशमतत” िन्नाले राजनीततक
दलको विधान बमोष्ट्जम गहठत के न्रीयस्तर, प्रदेिस्तर, ष्ट्जल्लास्तर िा स्थानीय
तिस्तरका कायनकाररणी सशमतत सम्िनु पछन ।”
205
१६ङ१. स्थायी आिासीय अनुमति शलन नहुने : सामुदातयक विद्यालयमा कायनरत शिक्षक िा कमनचारीिरुले
स्थायी आिासीय अनुमतत शलन िा त्यस्तो अनुमतत प्राप्त गननका लागग आिेदन हदन िुाँदैन । यो
दफा प्रारम्ि िुनु अतघ कसैले स्थायी आिासीय अनुमतत शलएको िा त्यस्तो अनुमतत प्राप्त गननका
लागग आिेदन गरेको िए त्यस्तो शिक्षक िा कमनचारीलाई िविरयमा तनजले काम गरेको सेिाका
लागग अयोग्य ठिररने गरी सेिाबाट बखानस्त गररनेछ ।
206
१६ङ२. स्ियम् घोषणा गरी वििरण पेि गने : (१) सामुदातयक विद्यालयका शिक्षक िा कमनचारीिरुले
स्थायी आिासीय अनुमतत शलएको िा त्यस्तो अनुमततका लागग आिेदन गरेको िए यो दफा प्रारम्ि
िएको शमततले तीस हदनशिि सोको स्ियम् घोषणा गरी देिाय बमोष्ट्जमको वििरण आफू कायनरत
रिेको विद्यालयमा पेि गनुन पनेछ :–
(क) आफ्नो नाम, थर, सेिा, कायनरत विद्यालयको नाम र िालको पद,
(ख) स्थायी आिासीय अनुमतत शलएको िए सो शलएको िा त्यस्तो अनुमतत प्राप्त गननका
लागग आिेदन हदएको िए सोको शमतत, सम्बष्ट्न्धत देिको नाम,
(ग) आफू ले शलएको स्थायी आिासीय अनुमतत पररत्याग गनन िा त्यस्तो अनुमततका लागग
हदएको आिेदन रद्द गराउन इछछु क िए-निएको ।
203 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
204 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
205 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
206 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

41. Edited by Ambika Prasad Regmi
(२) सामुदातयक विद्यालयको कु नै शिक्षक िा कमनचारीको सगोलको पतत िा पत्नीले स्थायी
आिासीय अनुमतत शलएको िएमा यो दफा प्रारम्ि िएको शमततले तीस हदनशिि सम्बष्ट्न्धत शिक्षक
िा कमनचारीले आफू कायनरत विद्यालयमा उपदफा (१) बमोष्ट्जमको वििरण पेि गनुन पनेछ ।
(३) उपदफा (१) िा (२) बमोष्ट्जमको वििरण प्राप्त िएपतछ विद्यालयले त्यस्तो वििरण
प्राप्त िएको शमततले पन्र हदनशिि सम्बष्ट्न्धत ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयमा पठाउनु पनेछ ।
207
१६ङ३. जानकारी ठदन सककने : (१) दफा १६ङ१. विपरीत कु नै शिक्षक िा कमनचारीले स्थायी आिासीय
अनुमतत शलएको जानकारी कसैलाई प्राप्त िएमा त्यस्तो व्यष्ट्ततले सो जानकारी सम्बष्ट्न्धत शिक्षक
िा कमनचारी कायनरत क्षेिको स्रोतके न्र िा ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयमा हदन सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) अनुसारको जानकारी स्रोतके न्रमा प्राप्त िुन आएमा स्रोत के न्रले त्यस्तो
जानकारी प्राप्त िएको शमततले सात हदनशिि ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलय समक्ष पठाउनु पनेछ ।
(३) उपदफा (१) र (२) बमोष्ट्जम िा अन्य कु नै स्रोतबाट कु नै शिक्षक तथा कमनचारीले
आिासीय अनुमतत शलएको िा सोको लागग आिेदन हदएको जानकारी प्राप्त िुन आएमा ष्ट्जल्ला
शिक्षा कायानलयले दफा १६ङ२. को उपदफा (१) बमोष्ट्जमको अिगध समाप्त िएपतछ त्यस्तो शिक्षक
िा कमनचारीलाई वििागीय कारिािी गने सम्बन्धमा आिश्यक कारिािी अतघ बढाउनु पनेछ ।
(४) उपदफा (३) बमोष्ट्जम ले खी आएमा सजाय हदने अगधकारीले त्यस्तो शिक्षक िा कमन
चारीको सम्बन्धमा तीन हदनशिि छानब्रबन प्रारम्ि गरी छानब्रबन गदान कु नै शिक्षक िा कमनचारीले
आिासीय अनुमतत शलएको िा सोको लागग आिेदन हदएको देझखएमा तनजलाई तीन महिनाशिि
दफा १६ङ१ बमोष्ट्जम सजाय गरी सोको जानकारी पन्र हदनशिि शिक्षा वििाग र शिक्षा मन्िालयमा
हदनु पनेछ ।
208
१६ङ४. सजाय नहुने : यस ऐनमा अन्यि जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन यो दफा प्रारम्ि िुनु अतघ
स्थायी आिासीय अनुमतत शलएको िा सोको लागग आिेदन हदएको सामुदातयक विद्यालयको शिक्षक
िा कमनचारीले स्िीकार गरी यो दफा प्रारम्ि िएको शमततले साठी हदनशिि आफू ले प्राप्त गरेको
स्थायी आिासीय अनुमतत त्यागेको िा त्यस्तो अनुमतत प्राप्त गननका लागग हदएको आिेदन रद्द
गननका लागग सम्बष्ट्न्धत मुलुकमा शलझखत अनुरोध गरेको प्रमाणसहित तनिेदन हदएमा त्यस्तो
शिक्षक िा कमनचारीलाई यस ऐन बमोष्ट्जम सजाय गररने छैन ।
207 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
208 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

42. Edited by Ambika Prasad Regmi
209
१६ङ५. सञ्चय कोष र बीमा बाहेक अन्य कु नै सुविधा नपाउने : यो ऐन र यस ऐन अन्तगनत बनेका
तनयममा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन दफा १६ङ१. को विपरीत िुने गरी सामुदातयक
विद्यालयका शिक्षक िा कमनचारीले स्थायी आिासीय अनुमतत शलएको कारण सेिाबाट बखानस्त
िएमा र त्यस्ता शिक्षक िा कमनचारीको सगोलको पतत िा पत्नीले स्थायी आिासीय अनुमतत प्राप्त
गरेको िए त्यस्तो शिक्षक िा कमनचारीको पतत िा पत्नीले कमनचारी सञ्चय कोषको रकम र बीमा
बािेक यस ऐन र यस अन्तगनत बनेका तनयम बमोष्ट्जमका सेिा सुविधा पाउने छैन ।”
210
१६च. िैक्षक्षक योग्यिा : विद्यालयको शिक्षकको लागग चाहिने िैक्षक्षक योग्यता तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
211
१६च१. शिक्षक विद्याथीको अनुपाि शमलाउनु पने : ष्ट्जल्ला शिक्षा सशमततले प्रत्येक विद्यालयमा तनयशमत
अध्ययन गने विद्याथी संख्या र विषयका आधारमा तोककए बमोष्ट्जम विद्याथी तथा शिक्षकको
अनुपात कायम गनुन पनेछ ।
212
१६च२. शिक्षकलाई अन्य काममा लगाउन नहुने : (१) सामुदातयक विद्यालयको शिक्षकलाई शिक्षा प्रदान
गने िा विद्यालय प्रिासन सम्बन्धी काममा बािेक अन्य काममा लगाउन िुाँदैन ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन विद्यालयको पठन पाठनमा बाधा
नपने गरी राष्ट्रिय जनगणना, तनिानचन सम्बन्धी काम, प्राकृ ततक प्रकोप उद्धार िा नेपाल सरकारले
तोके को अन्य कु नै काममा खटाउन सककनेछ ।”
213
१६छ. अदालिको आदेिबाट पुनबडहाली हुन सक्ने :(१) वििागीय सजाय िई नोकरीबाट िटाइएको िा
बरखास्त िएको शिक्षक अदालतको आदेि िा फै सला बमोष्ट्जम माि नोकरीमा पुनबनिाली िुन
सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम पुनबनिाली िएको शिक्षकले नोकरीबाट िटेदेझख पुनबनिाली िएको
शमततसम्मको पूरा तलब, ित्ता र तलब िृद्गध पाउने िए सो समेत पाउनेछ ।
214
(३) उपदफा (१) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन राजनीततक पूिानग्रि राखी
िटाइएका शिक्षक तथा कमनचारीलाई पुनिनिाली गने सम्बन्धमा संित् २०५२ सालमा गहठत कायनदलले
शसफाररस गरेका तथा सो कायनदलको मापदण्डशिि परी शसफाररस गनन बााँकी रिेका शिक्षक र संित्
२०५२ साल फागुन १ गतेदेझख २०६३ साल मंशसर ५ गतेसम्मको अिगधमा मुलुकशिि कायम रिेको
209 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
210 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
211 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
212 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
213 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
214 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

43. Edited by Ambika Prasad Regmi
द्िन्द्ि तथा सो समयपतछ िएका आन्दोलनको कारणबाट सेिाबाट िटाइएका शिक्षक तथा
कमनचारीको विषयमा छानब्रबन गरी नेपाल सरकारलाई सुिाि पेि गनन एकपटकका लागग तोककए
बमोष्ट्जमको एक जााँचबुि सशमतत रिनेछ ।
215
१६ज. शिक्षकको सरुिा : (१) सरुिा िुन चािने शिक्षकले तोककए बमोष्ट्जमको फाराम िरी सम्बष्ट्न्धत
ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयमा तनिेदन हदनुपनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम तनिेदन प्राप्त िएमा 216
ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारीले दरबन्दी ररतत
र विषय शमल्ने देझखएमा त्यस्तो शिक्षकलाई सरुिा गनन सतनेछ ।
तर त्यसरी सरुिा गदान तनिेदक कायनरत स्थानको ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारीको सिमतत शलनु
पनेछ ।
217
(३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कु रा लेझखएको िए तापतन एउटै विद्यालयमा पााँच
िषन सेिा अिगध पूरा गरेको स्थायी शिक्षकलाई तोककए बमोष्ट्जमको मापदण्डको आधारमा ष्ट्जल्ला
शिक्षा अगधकारीले आफ्नो ष्ट्जल्ला शििको, क्षेिीय तनदेिकले आफ्नो क्षेिशििको र शिक्षा वििागले
नेपालको कु नै पतन विद्यालयमा सरुिा गनन सतनेछ ।
तर दरबन्दी शमलान गदान िा वििेष कारणिि कु नै शिक्षकलाई कु नै विद्यालयबाट सरुिा
नगरी निुने िएमा त्यस्तो शिक्षकको एउटै विद्यालयमा पााँच िषन सेिा अिगध पूरा निएको
िए पतन कारण खुलाई यस दफा बमोष्ट्जम सरुिा गनन बाधा पने छैन ।”
(४) उपदफा (३) बमोष्ट्जम सरुिा गदान ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारीले क्षेिीय शिक्षा तनदेिककको,
क्षेिीय शिक्षा तनदेिकले शिक्षा वििागको र शिक्षा वििागले शिक्षा तथा खेलकू द मन्िालयको
पूिनस्िीकृ तत .............. 218
शलनु पनेछ ।
219
१६झ. संस्थागि विद्यालयको हकमा लागू नहुने : यस ऐनमा लेझखएदेझख बािेक दफा ११ट., १५, 220
१६ङ
को उपदफा (५), १६छ., १६ज. र दफा १७ को उपदफा (१) तथा उपदफा (२)को खण्ड (क), (घ) र
(ङ) मा उष्ट्ल्लझखत व्यिस्थािरु संस्थागत विद्यालयको िकमा लागू िुने छैन ।
215 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
216 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा संिोगधत ।
217 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
218 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
219 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
220 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा संिोगधत ।

44. Edited by Ambika Prasad Regmi
221
तर,
(१) दफा १५ बमोष्ट्जम कु नै विद्यालयलाई एक स्थानबाट अको स्थानमा साने सम्बन्धी
व्यिस्था संस्थागत विद्यालयको िकमा समेत लागू िुनेछ ।
(२) संस्थागत विद्यालयको नाम पररितनन गने सम्बन्धी व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
222
१६ञ. संस्थागि विद्यालयले छात्रिृवि उपलब्ध गराउनुपने : (१) संस्थागत विद्यालयले विद्यालयमा िनान
िएका कु ल विद्याथी संख्याको कम्तीमा दि प्रततितमा नघट्ने गरी तोककए बमोष्ट्जम विपन्न,
अपाङ्ग, महिला, दशलत िा जनजातत विद्याथीलाई तनःिुल्क छाििृवत्त उपलब्ध गराउनु पनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम छाििृवत्तको लागग विद्याथी छनौट गनन प्रत्येक विद्यालयमा
विद्यालयको प्रधानाध्यापक, ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयको प्रतततनगध र विद्यालय व्यिस्थापन
सशमततमा रिेको अशििािकको प्रतततनगध रिेको एक छाििृवत्त छनौट सशमतत रिनेछ ।
(३) उपदफा (१) बमोष्ट्जम छाििृवत्तको लागग विद्याथी छनौट गने आधार तोककए बमोष्ट्जम
िुनेछ ।
223
१६ट. िलब भिा नपाउने र सेिा अिधध गणना नहुने : दफा १६छ. मा उष्ट्ल्लझखत अिस्थामा िा
तनयमानुसार विदा स्िीकृ त गराई बसेको अिस्थामा बािेक विद्यालयमा अनुपष्ट्स्थत रिेको शिक्षकले
अनुपष्ट्स्थत अिगधको तलब, ित्ता पाउने छैन र त्यस्तो अिगध तनजको सेिामा गणना िुने छैन ।
224
१६ठ. कमडचारी सम्बन्धी व्यिस्था : (१) सामुदातयक विद्यालयमा मन्िालयले स्िीकृ त गरे बमोष्ट्जमको
संख्यामा कमनचारीको दरबन्दी रिनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जमका कमनचारी तनयुष्ट्तत, सेिाको ितन र सुविधा सम्बन्धी व्यिस्था
तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
(३) संित् २०५९ साल ज्येरठ १५ गतेसम्म तत्काल प्रचशलत कानुन बमोष्ट्जम विद्यालयको
स्िीकृ त दरबन्दीमा तनयुष्ट्तत पाई यो दफा प्रारम्ि िुाँदाका बखतसम्म अविष्ट्छछन्न रुपमा कायनरत
विद्यालय कमनचारी सेिामा नरिने िएमा त्यस्ता कमनचारीलाई तोककए बमोष्ट्जमको सुविधा उपलब्ध
गराईनेछ ।
221 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा थप ।
222 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा थप ।
223 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा थप ।
224 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

45. Edited by Ambika Prasad Regmi
(४) उपदफा (१) बमोष्ट्जम स्िीकृ त विद्यालय कमनचारीको दरबन्दीमा पदपूततन गदान यो दफा
प्रारम्ि िुाँदाका बखत कायनरत रिेका कमनचारीिरुमध्येबाट आयोगले तोके बमोष्ट्जम विज्ञापन गरी
आन्तररक प्रततयोगगता गराई पदपूततन गनेछ ।
(५) उपदफा (४) बमोष्ट्जमको विज्ञापनमा उम्मेदिार िुन उपदफा (३) बमोष्ट्जमका विद्यालय
कमनचारीलाई उमेरको िद लाग्ने छैन ।”
225
१६र्. बालबाशलकालाई तनष्कासन गनड, िारीररक िा मानशसक दुव्यडिहार गनड नहुने : (१) कु नै पतन
बालबाशलकालाई विद्यालयबाट तनरकासन गनन पाईने छैन ।
(२) विद्यालयमा अध्ययनरत बालबाशलकालाई िारीररक िा मानशसक यातना हदन िा
दुव्यनििार गनन पाइने छैन ।
226
१६ढ. अनुमति नशलई िैक्षक्षक परामिड सेिा, विदेिी िैक्षक्षक कायडक्रमम िा शिक्षण कोषड सञ्चालन गनड नहुने
: (१) कसैले पतन यस ऐन बमोष्ट्जम अनुमतत नशलई िैक्षक्षक परामिन सेिा, ब्रिज कोसन, िाषा शिक्षण
कक्षा िा पूिनतयारी कक्षा िा विदेिी मुलुकमा सञ्चाशलत कु नै िैक्षक्षक कायनक्रम सञ्चालन गनन पाउने
छैन ।
(२) कसैले नेपालमा सञ्चाशलत कु नै िैक्षक्षक कायनक्रम विदेिी मुलुकमा सञ्चालन गनन चािेमा
विदेिष्ट्स्थत नेपाली कू टनीततक तनयोगको शसफाररस सहित मन्िालय समक्ष तनिेदन हदएमा
मन्िालयले सो सम्बन्धमा आिश्यक जााँचबुि गरी तनिेदकलाई ितन तोकी त्यस्तो िैक्षक्षक कायनक्रम
सञ्चालन गनन अनुमतत हदन सतनेछ ।
(३) उपदफा (१) बमोष्ट्जम िैक्षक्षक कायनक्रम, िैक्षक्षक परामिन सेिा, ब्रिज कोसन, िाषा शिक्षण
कक्षा िा पूिनतयारी कक्षा िा विदेिी मुलुकमा सञ्चाशलत कु नै िैक्षक्षक कायनक्रम सञ्चालन गनन
अनुमतत शलने सम्बन्धी व्यिस्था तोककए बमोष्ट्जम िुनेछ ।
227
१६ण. प्रगति वििरण बुझाउनु पने : संस्थागत विद्यालयले प्रत्येक िषन तोककए बमोष्ट्जमका वििरण
सहितको प्रगतत वििरण सम्बष्ट्न्धत ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलयमा बुिाउनु पनेछ ।”
225 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
226 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
227 आठौं संिोधनद्िारा थप ।

46. Edited by Ambika Prasad Regmi
228
१७. दण्र् सजाय : (१) 229
कसैले विद्यालयको सम्पवत्त हिनाशमना िा नोतसान गरेमा त्यस्तो व्यष्ट्ततलाई
230
मुद्दा िेने अगधकारीले ब्रबगो असूल गरी 231
ब्रबगो बमोष्ट्जम जररबाना गनन सतनेछ ।
232
(१क) कसैले देिायका कायन गरेमा, गनन लगाएमा िा सो कायन गनन सियोग पुयानएमा
त्यस्तो व्यष्ट्ततलाई 233
....कसूरको मािा िेरी एक लाख रुपैयााँसम्म जररबाना िा छ महिनासम्म
कै द िा दुिै सजाय 234
िुनेछ” :–
(क) प्रश्नपिको गोपनीयता िङ्ग गरेमा,
(ख) उत्तरपुष्ट्स्तका परीक्षण गदान लापरबािी िा गैरष्ट्जम्मेिारपूणन कायन गरेमा,
(ग) परीक्षा के न्रमा सम्बष्ट्न्धत पदागधकारीको स्िीकृ ततबेगर प्रिेि गनन प्रयत्न गरेमा िा
प्रिेि गरेमा िा परीक्षा के न्र तनयन्िणमा शलई अमयानहदत कायन गरेमा,
(घ) परीक्षाफल प्रकािनमा अतनयशमतता गरेमा,
(ङ) अरुको तफन बाट परीक्षा हदएमा,
(च) परीक्षाको मयानदा िङ्ग िुने अन्य कु नै कायन गरेमा
235
(छ) विद्याथी िनान गदान दान, उपिार िा कु नै रकम शलएमा,
236
(ज) अनुमतत नशलई कु नै िैक्षक्षक कायनक्रम, िैक्षक्षक परामिन सेिा, ब्रिज कोसन, िाषा
शिक्षण कक्षा तथा पूिनतयारी कक्षा सञ्चालन गरेमा ।
237
(१ख) उपदफा (१) र (१क) बमोष्ट्जमको कसूरको सम्बन्धमा विद्यालयको कु नै शिक्षक
िा कमनचारीउपर 238
मुद्दा िेने अगधकारी िा अदालतमा मुद्दा दायर िएमा त्यस्तो शिक्षक िा
कमनचारी त्यसरी मुद्दा दायर िएको शमततदेझख मुद्दाको टुङ्गो नलागेसम्म तनलम्बन िुनेछ । सो
228 पहिलो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
229 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
230 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा संिोगधत ।
231 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
232 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
233 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा झिककएको ।
234 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा संिोगधत ।
235 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
236 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
237 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
238 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गने ऐन, २०६३ द्िारा थप ।

47. Edited by Ambika Prasad Regmi
शिक्षक िा कमनचारी अदालतबाट कसूरदार ठिररएमा तनजलाई यस ऐन बमोष्ट्जम वििागीय सजाय
गररनेछ ।
(२) 239
उपदफा (१) र (१क) मा लेझखएदेझख बािेक कसैले यो ऐन िा यस ऐन अन्तगनत
बनेको तनयम उल्लंघन गरेमा तोककएको अगधकारीले देिाय बमोष्ट्जम सजाय गनन सतनेछः–
(क) विद्यालयका शिक्षक िा कमनचारीलाई वििागीय सजाय गने,
(ख) विद्याथीलाई विद्यालय िा छािािास िा परीक्षाबाट तनरकािन गने,
240
(ग) कसूरको मािा िेरी एक िजार रुपैयााँदेझख पछचीस िजार रुपैयााँसम्म जररिाना गने,
(घ) विद्यालयलाई सरकारी सिायता घटाउने, रोतने िा बन्द गने,
(ङ) विद्यालयलाई प्रदान गररएको अनुमतत िा स्िीकृ तत रद्द गने ।
241
१७क. सम्पवि सम्बन्धी मुद्दाको िहकककाि र दायरी : (१) 242
सरकारी मुद्दा सम्बन्धी ऐन, २०४९ मा
जुनसुकै कु रा लेझखएको िएतापतन दफा १७ को उपदफा (१) बमोष्ट्जम सजाय िुने कसूर सम्बन्धी
मुद्दाको तिकककात तोककएको अगधकारीले गनेछ र यस्तो तिकककातको काम पूरा गरी मुद्दा िेने
अगधकारी समक्ष सम्बष्ट्न्धत विद्यालयको नामबाट मुद्दा दायर गनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम मुद्दा तिकककात र दायर गदान तोककएको अगधकारीले सरकारी
िकीलको राय सल्लाि शलन सतनेछ ।
243
१७ख. मुद्दा हेने अधधकारी : दफा १७ को उपदफा (१) बमोष्ट्जम सजाय िुने कसूर सम्बन्धी मुद्दामा
प्रमुख ष्ट्जल्ला अगधकारीले कारिािी र ककनारा गनेछ ।
244
१७ग. नेपाल सरकार िादी हुने : (१) दफा १७ को उपदफा (१) र (१क) बमोष्ट्जमको मुद्दामा नेपाल
सरकारिादी िुनेछ ।
(२) दफा १७ को उपदफा (१क) बमोष्ट्जमको मुद्दा सरकारी मुद्दा सम्बन्धी ऐन, २०४९ को
अनुसूची– १ मा समािेि िएको मातननेछ ।
239 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
240 छैटौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
241 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
242 पहिलो संिोधनद्िारा थप ।
243 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
244 पहिलो संिोधनद्िारा थप ।

48. Edited by Ambika Prasad Regmi
245
१८. पुनरािेदन : (१) दफा १७ख अन्तगनत प्रमुख ष्ट्जल्ला अगधकारीले गरेको सजायको आदेि उपर पकतीस
हदनशिि पुनरािेदन अदालतमा पुनरािेदन लाग्नेछ ।
246
(२) दफा १७ को उपदफा (२) बमोष्ट्जम तोककएको अगधकारीले गरेको सजाय उपर तोककएको
अगधकारी समक्ष पुनरािेदन लाग्नेछ ।
१९. तनयम बनाउने अधधकार : (१) यस ऐनको उद्देश्य कायानष्ट्न्ित गनन नेपाल सरकारले तनयम बनाउन
सतनेछ ।
(२) उपदफा (१) ले हदएको अगधकारको सिनसामान्यतामा प्रततकू ल प्रिाि नपने गरी सो
तनयमद्िारा खास गरी देिायका कु रािरुको व्यिस्था िुन सतनेछः–
(क) विद्यालयको िण्डा, गचन्ि र प्राथनना,
247(ख) विद्याथीलाई लाग्ने िुल्क र सो असूल गने तरीका,
248
(ग) विद्यालयलाई हदइने अनुदान,
(घ) विद्यालयको परीक्षा,
249
(घ१) माध्यशमक शिक्षा उत्तीणन परीक्षाको समकक्षता तनधानरण सम्बन्धी,
250
(घ२) 251
..........शिक्षक सेिा आयोग सम्बन्धी,
252(घ३) विद्यालय शिक्षक ककताबखाना सम्बन्धी,
(ङ) विद्यालयको अततररतत कायनकलाप र कायनक्रमको तनधानरण,
253(च) विद्यालयका शिक्षक तथा कमनचारीको िपथग्रिण सम्बन्धी,
(छ) विद्यालयमा विद्याथी िनान गने तरीका र विद्याथीिरुको संख्या,
(ज) विद्यालयको सम्पवत्तको सुरक्षा,
245 पहिलो संिोधनद्िारा थप ।
246 शिक्षा तथा खेलकु द सम्बन्धी के िी नेपाल ऐन संिोधन गनन बनेको ऐन,२०६३ द्िारा संिोगधत ।
247 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
248 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
249 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।
250 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।
251 आठौं संिोधनद्िारा झिककएको ।
252 छैटौं संिोधनद्िारा थप ।
253 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।

49. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ि) विद्यालयको छािािास चलाउने,
(ञ) विद्यालयको आय–व्ययको जााँच,
(ट) विद्यालयको ककताब, बिी र अन्य कागजात तयार गने र राख्ने तरीका,
254(ठ) विद्यालयको पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक तथा सन्दिन सामाग्री,
(ड) शिक्षक तथा विद्याथीिरुको आचार संहिता,
255(ढ) विद्यालयको पुस्तकालय र िाचनालय,
(ण) सि–शिक्षा,
256(त) शिक्षण तथा विद्यालय व्यिस्थापन तालीम,
257
(थ) प्रधानाध्यापकको तनयुष्ट्ततको लागग आिश्यक पने योग्यता, काम, कतनव्य र अगधकार
तथा सुविधा,
258
(द) विद्यालयका शिक्षकिरुको सेिा ितन सम्बन्धी,
259(ध) विद्यालयका शिक्षकिरुको अध्यापन अनुमततपि, पररचयपि र गचन्ि,
260(न) वििेष शिक्षा,
261(प) अनौपचाररक शिक्षा,
262
(प१) दूर शिक्षा तथा खुला शिक्षा
(फ) शिक्षकिरुको सेिा गठन,
(ब) ष्ट्जल्ला शिक्षा कोष,
254 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
255 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
256 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
257 आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
258 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
259 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
260 चौथो संिोधनद्िारा संिोगधत ।
261 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
262 सातौं संिोधनद्िारा थप र आठौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।

50. Edited by Ambika Prasad Regmi
(ि) विद्याथी सल्लाि तथा तनदेिन सेिा, 263.....
(म) अन्य आिश्यक कु रािरु,
264(य) आिासीय विद्यालय सञ्चालन गने,
265(र) संस्थागतविद्यालय सम्बन्धी,
266(ल) कोगचङ तलास, िाषा शिक्षण कक्षा र तनजी क्षेिमा सञ्चाशलत शिक्षक प्रशिक्षण
कक्षा सम्बन्धी ।
267
१९क. तनदेशिका बनाउन सक्ने : यस ऐनको कायानन्ियनको लागग मन्िालयले आिश्यक तनदेशिका बनाई
लागू गनन सतनेछ ।”
२०. बाधा अर्काउ हटाउने अधधकार : यस ऐनको उद्देश्य कायानष्ट्न्ित गनन कु नै बाधा अड्काउ परेमा नेपाल
सरकारले त्यस्तो बाधा अड्काउ िटाउन नेपाल राजपिमा सूचना प्रकाशित गरी आदेि तनकाल्न
सतनेछ र त्यस्तो आदेि यसै ऐनमा परे सरि मातननेछ ।
२१. बचाउ र लागू नहुने : (१) 268
यो ऐन िा यस ऐन अन्तगनत बनेका तनयममा लेझखए जतत कु रामा सोिी
बमोष्ट्जम र नलेझखएको कु रामा प्रचशलत नेपाल कानून बमोष्ट्जम िुनेछ ।
269
(१क) यस ऐनमा लेझखएको कु नै कु राले पतन विद्यालयको सम्पवत्त हिनाशमना गरेको
कसूरमा भ्ररटाचार तनिारण ऐन, २०१७ अन्तगनत कारिािी चलाउन बाधा पने छैन ।
(२) यो ऐन प्रारम्ि िएको क्षेिमा शिक्षा ऐन, २०२५ र शिक्षा तनयमिरु, २०२७ लागू िुने
छैनन् ।
270
३९. उच्चमाध्यशमक िहमा अध्यापनरि शिक्षक सम्बन्धी व्यिस्था : (१) यस ऐनमा अन्यि जुनसुकै कु रा
लेझखएको िए तापतन यो दफा प्रारम्ि िुाँदाका बखत उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ बमोष्ट्जमको
उछचमाध्यशमक विद्यालयमा कायनरत शिक्षकिरुलाई आयोगले यो दफा प्रारम्ि िएको शमततले छ
महिनाशिि अस्थायी अध्यापन अनुमततपि हदनेछ ।
263 दोस्रो संिोधनद्िारा ‘र’ िन्ने िब्द झिककएको ।
264 दोस्रो संिोधनद्िारा थप ।
265 सातौं संिोधनद्िारा संिोगधत ।
266 पााँचौं संिोधनद्िारा थप ।
267 आठौं संिोधनद्िारा थप ।
268 सातौं संिोधनद्िारा थप ।
269 पहिलो संिोधनद्िारा थप ।
270 आठौं संिोधनद्िारा क्र.सं. ३९ राखी थप ।

51. Edited by Ambika Prasad Regmi
(२) उपदफा (१) बमोष्ट्जम अस्थायी अध्यापन अनुमततपि पाएका शिक्षकले पााँच िषनशिि
आयोगबाट स्थायी अध्यापन अनुमततपि शलनु पनेछ ।
(३) यो दफा प्रारम्ि िुाँदाका बखत उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ बमोष्ट्जमको
उछचमाध्यशमक विद्यालयमा अध्यापनरत शिक्षकलाई प्रचशलत नेपाल कानूनमा जुनसुकै कु रा
लेझखएको िए तापतन यो दफा प्रारम्ि िएपतछ माध्यशमक शिक्षक पदको लागग आयोगबाट िुने
तोककए बमोष्ट्जमको पहिलो विज्ञापनमा उम्मेदिार िुन उमेरको िद लाग्ने छैन ।”
271
४०. रुपान्िर : मूल ऐनको ठाउाँ ठाउाँ मा रिेका देिायका िब्दिरुको सट्टा देिाय बमोष्ट्जमका िब्दिरु राखी
रुपान्तर गररएको छ :–
(क) “शिक्षा तथा खेलकु द मन्िालय” िन्ने िब्दिरुको सट्टा “मन्िालय” ।
(ख) “शिक्षक युतनयन” िन्ने िब्दिरुको सट्टा “नेपाल शिक्षक मिासंघ” ।
(ग) “ग्रामीण शिक्षा विकास कोष” िन्ने िब्दिरुको सट्टा “शिक्षा विकास कोष” ।
(घ) “गाउाँ विकास सशमतत” िन्ने िब्दिरुको सट्टा “गाउाँ पाशलका” ।
(ङ) “ष्ट्जल्ला विकास सशमतत” िन्ने िब्दिरुको सट्टा “ष्ट्जल्ला समन्िय सशमतत” ।
(च) “पूिन प्राथशमक शिक्षा” िन्ने िब्दिरुको सट्टा “प्रारष्ट्म्िक बाल शिक्षा” ।
272
४१. खारेजी र बचाउ : (१) उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ र मूल ऐनको दफा २ को खण्ड (ङ२), (ङ४)
र दफा ५ खारेज गररएका छन् ।
(२) उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ बमोष्ट्जमको उछचमाध्यशमक शिक्षा पररषद्बाट िए
गरेका काम कारिािी बोडनबाट िए गरेको मातननेछ ।
(३) उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ बमोष्ट्जम गहठत उछचमाध्यशमक शिक्षा पररषद्को
नाममा रिेको चल अचल सम्पवत्त तथा दातयत्ि बोडनमा सनेछ ।
(४) उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ बमोष्ट्जम गहठत उछचमाध्यशमक शिक्षा पररषदमा
तनयुतत िएका कमनचारी बोडनको कमनचारी मातनने छन् ।
(५) बोडनमा कायम िएका कमनचारीिरुलाई मकान पने गरी साविकको पाररश्रशमक, सुविधा तथा
सेिा ितनमा कु नै पररितनन गररने छैन ।
271 आठौं संिोधनद्िारा क्र.सं. ४० राखी थप ।
272 आठौं संिोधनद्िारा क्र.सं. ४१ राखी थप ।

52. Edited by Ambika Prasad Regmi
(६) उछचमाध्यशमक शिक्षा ऐन, २०४६ बमोष्ट्जम गहठत उछचमाध्यशमक शिक्षा पररषद्ले
तछन्न बााँकी उजुरीको कारिािी र ककनारा बोडनले गनेछ ।
ररटव्यः (१) ष्ट्जल्ला विकास सशमतत ऐन, २०४८ द्िारा रुपान्तर िएको िब्दः–
“ष्ट्जल्ला पञ्चायत” को सट्टा “ष्ट्जल्ला विकास सशमतत” ।
(२) शिक्षा (पााँचौं संिोधन) ऐन, २०४९ द्िारा यो ऐन र यस ऐनअन्तगनत बनेको तनयमािलीको ठाउाँ ठाउाँ मा
प्रयोग िएका देिायका िब्दिरुको सट्टा देिायका िब्दिरु राखी रुपान्तर गररएको छः–
१. “क्षेिीय शिक्षा तनरीक्षकको कायानलय” को सट्टा “क्षेिीय शिक्षा तनदेिनालय”
२. “क्षेिीय शिक्षा तनरीक्षक” को सट्टा “क्षेिीय शिक्षा तनदेिक”
३. “ष्ट्जल्ला शिक्षा तनरीक्षकको कायानलयका” को सट्टा “ष्ट्जल्ला शिक्षा कायानलय”
४. “ष्ट्जल्ला शिक्षा तनरीक्षक” को सट्टा “ष्ट्जल्ला शिक्षा अगधकारी”
५. “विद्यालय सञ्चालक सशमतत” को सट्टा “विद्यालय व्यिस्थापन सशमतत”
६. “अञ्चल अदालत” को सट्टा “पुनरािेदन अदालत”
(३) . के िी नेपाल कानुन संिोधन ऐन, २०६३ द्िारा रुपान्तरण गररएका िब्दिरु :
”श्री ५ को सरकार” िन्ने िब्दको सट्टा “नेपाल सरकार”
(४) गणतन्ि सुदृढीकरण तथा के िी कानुन संिोधन गने ऐन २०६६ द्िारा पान्तरण िएका िब्दिरू –
‘भ्ररटाचार तनिारण ऐन २०१७’ को सट्टा ‘भ्ररटाचार तनिारण ऐन २०५९’