Մերի Կարապետյան

1. Տարածության չափման
միավորները
Մերի Կարապետյան

2.  Ասպարեզը հին աշխարհի բազմաթիվ ժողովուրդների,
այդ թվում նաև հայերի մոտ երկարության չափ
է:Իրենից ներկայացնում է այն տարածությունը, որը
մարդն անցնում է հանգիստ քայլքով այն ժամանակի
ընթացքում, երբ արևը հատում է իր տրամագծին
հավասար տարածություն (շուրջ 2 րոպե)։ Տարբեր
ժամանակներում ու տարբեր ժողովուրդների մոտ
ասպարեզի երկարությունը տարբերվում էր։
Հունաստանում ասպարեզը հավասար էր 240 քայլի`
177,6 մետր, Պտղոմեոսյան Եգիպտոսում և Հռոմում` 185
մետր էր։
Ասպարեզ

3.  Մետրը հին հունարենից թարգմանաբար
նշանակում է՝չափ, չափիչ, երկարության չափման
միավոր է միավորների մետրական և միջազգային
համակարգերում։ Նշանակվում է մ (միջազգային
նշանակումը՝ m)։ Մետրը այն երկարությունն է,
որը լույսը անց է կենում վակուումում 1/299 792 458
վարկյանում։
Մետր

4.  Յարդ, երկարության անգլիական չափման
միավոր է, որը հավասար է 0,9144 մետրի։Ըստ
ավանդության Անգլիայի Էդգար Խաղաղասեր
թագավորի քթի ծայրից մինչև բացված ձեռքի
միջնամատի հեռավորությունն է։
Յարդ

5.  Մղոնը երկարության միավոր է։ Տարածված է միավորների ազգային ոչ
մետրական համակարգերում և օգտագործվում է հիմնականում ծովային գործում։
Մղոնի մեծությունը, որ հավասար է միջօրեականի I աղեղի երկարությանը,
տարբեր երկրներում տարբեր է՝ կախված տեղանքի աշխարհագրական
լայնությունից և տատանվում է 0,58 կմ-ից (Եգիպտոս) մինչե 11,2 կմ (հին չեխական
մղոն) սահմաններում։ Աշխարհագրական մղոնը (գերմանական) հավասար է
հասարակածի 1/15° = 7,4204 կմ։ Հին հռոմեական մղոնը (միլիարիում)= 1,481 կմ։ Հին
և վաղ միջնադարյան հայկական, հռոմեական-փիլետերյան (փոքրասիական) և
պարսկական մղոնը = 1,598 կմ։ Ուշ միջնադարում հայ մատենագրության մեջ
օգտագործված մղոնը 1,852 կմ է։ Արաբական մղոնը = 1,9176 կմ։ Հին ռուսական
մղոնը = 7,4676 կմ։ Աստվածաշնչում հիշատակվող մղոնը = 1479,5 մ։
 Բազմաթիվ երկրներում կիրառվում է միջազգային ծովային մղոնը, որն ըստ
Միջազգային հիդրոգրաֆիական կոնֆերանսի (1929) որոշման, հավասար է 1,852
կմ՝ միջօրեականի I աղեղի միջին երկարությանը։
Մղոն

6.  Լիգան երկարության միավոր էր Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք
երկրներում և այդ երկրների գաղութներում Լատինական
Ամերիկայում։ Բառը լատիներենից է տարածվել տարբեր
լեզուների մեջ, բայց բուն ծագումը կելտական է։ Հին
հռոմեացիները փոխառել են այն գալլիացիներից, և մեկ
լիգան Հին Հռոմում հավասար էր մոտավորապես 2 200մետրի։
 Լիգան երբեք չստացավ պաշտոնական կարգավիճակ որևէ
երկրում, և նրա արժեքները տարբեր էին տարբեր երկրներում,
երբեմն՝ նույնիսկ մեկ երկրում։ Միայն Ֆրանսիայում
լիգան (լյո) համեմատաբար կայուն էր և երբեմն օգտագործվում
էր որպես չափի պաշտոնական միավոր։ Այժմ լիգան
պաշտոնական գործածությունից դուրս է եկել ամենուրեք։
Լիգա

7.  1 կիլոմետրը (կմ) = 1000 մետրի,
 1 մետրը (մ) = 10 դեցիմետրի = 100 սանտիմետրի,
 1 դեցիմետրը (դմ) = 10 սանտիմետրի = 100
միլիմետրի,
 1 սանտիմետրը (սմ) = 10 միլիմետրի,
 100 միլիմետրը (մմ) = 1000 միկրոմետրի (մկմ):
Երկարության չափման միավորները

8.  1 տոննան (տ) = 1000 կիլոգրամի,
 1 ցենտները (ց) = 100 կիլոգրամի,
 1 կիլոգրամը (կգ) = 1000 գրամի,
 1 գրամը (գ) = 1000 միլիգրամի (մգ):
Զանգվածի չափման միավորները

9.  1 ժամը (ժ) = 60 րոպե (ր) = 60 վարկյան (վ),
Ժամանակի չափման միավորները

10.  1 քառակուսի կիլոմետրը (քառ. կմ) = 1 000 000 քառակուսի
մետրի,
 1 քառակուսի մետրը (քառ. մ) = 100 քառակուսի դեցիմետրի =
10000 քառակուսի սանտիմետրի,
 100 քառակուսի դեցիմետրը (քառ.դմ) = 100 քառակուսի
սանտիմետրի = 10 000 քառակուսի միլիմետրի,
 1 քառակուսի սանտիմետր (քառ.սմ) = 100 քառակուսի
միլիմետրի (քառ.մմ),
 1 հեկտարը (հա) = 100 արի = 10 000 քառակուսի մետրի,
 1 արը (ար) = 100 քառակուսի մետրի:
Մակերեսի չափման միավորները

11.  1 խորանարդ մետրը (խոր. մ) = 1000 խորանարդ դեցիմետրի,
 1 խորանարդ դեցիմետրը (խոր. դմ) = 1000 խորանարդ
սանտիմետրի
 1 խորանարդ սանտիմետրը (խոր. սմ) = 1000 խորանարդ
միլիմետրի (խոր. մմ),
 1 հեկտոլիտրը (հլ.) = 100 լիտրի,
 1 դեկալիտրը (դել) = 10 լիտրի,
 1 լիտրը (լ) = 1 խորանարդ դեցիիմետրի,
 1 միլիլիտրը (մլ) = 1խորանարդ սանտիմետրի:
Ծավալի չափման միավորները