Մերի Կարապետյան

1. Բարձրագույն նյարդային
համակարգ
Մերի Կարապետյան
8-2 դասարան
Միջին դպրոց

2.  Մարդու բարձրագույն նյարդային գործունեությունը
պայմանավորված են նյարդային համակարգի անհատական
առանձնահատկություններով։ Այդ յուրահատուկ գծերի
ամբողջությունը պայմանավորված է անհատի
ժառանգական առանձնահատկություններով, նրա կյանքի
փորձով և կոչվում է բարձրագույն նյարդային
գործունեության տիպ։

3. Վերջինիս համար, ըստ Պավլովի, օգտագործում են նյարդային համակարգի հետևյալ
հատկությունները, դրդման և արգելակման գործընթացների ուժը, դրանց փոխադարձ
հավասարակշռվածությունը (արգելակման ուժի և դրդման ուժի փոխհարաբերությունը) և
շարժունությունը (այն արագությունը, որով դրդումը կարող է փոխարինվել արգելակմամբ և
ընդհակառակը)։ Տարբերում են 4 հիմնական տիպ.
 Ուժեղ, բայց անհավասարակշռված տիպ, որը բնորոշվում է դրդման գործընթացների
գերակայումով՝ արգելակման նկատմամբ։ Նշված տիպը համապատասխանում է խոլերիկ
խառնվածքին:
 Ուժեղ, հավասարակշռված տիպ՝ նյարդային գործընթացների մեծ շարժունությամբ:
Համընկնում է սանգվինիկ խառնվածքին։
 Ուժեղ, հավասարակշռված, քիչ շարժուն նյարդային գործընթացներով տիպ ։
Համապատասխանում է ֆլեգմատիկ խառնվածքին։
 Թույլ տիպ, որին բնորոշ է ինչպես դրդման, այնպես էլ արգելակման գործընթացների թույլ
զարգացումը։ Այդ տիպին բնորոշ է նյարդային համակարգի արագ լուծումը, որը հանգեցնում
է աշխատունակության կորստի։ Համապատասխանում է մելանխոլիկ տիպին։

4. Պայմանական ռեֆլեքս
 Պայմանական ռեֆլեքսը չափազանց բարդ երևույթ է. այն մշակվում
է անպայման ռեֆլեքսի հիմքի վրա։ Դրա առաջացման համար
անհրաժեշտ է, որ շրջակա միջավայրում (կամ օրգանիզմի ներքին
վիճակում) տեղի ունեցող որևէ փոփոխություն, որն ընկալել է
կենդանին, ըստ ժամանակի զուգակցվի որևէ անպայման ռեֆլեքսի
իրականացման հետ։ Միայն այս պայմանով նշված փոփոխությունը
կարող է դառնալ պայմանական ռեֆլեքս առաջացնող գրգռիչ, որն
անվանում են պայմանական, կամ ազդանշան։ Պայմանական
ռեֆլեքսը կարող է առաջանալ միայն համապատասխան
կենսաբանական պահանջի դեպքում։ Մասնավորապես, սննդային
պայմանական ռեֆլեքսի իրականացման համար անհրաժեշտ
է քաղցի զգացում։

5. Անպայման ռեֆլեքս Ցածրակարգ նյարդային գործունեությունն անվանվում է
անպայման ռեֆլեքսային, իսկ նրա առանձին
հակազդեցությունները՝ անպայման ռեֆլեքսներ։ Վերջինները,
ձևավորվելով էվոլյուցիայի միլիոնավոր տարիների ընթացքում,
նույնն են կենդանիների տվյալ տեսակի համար և քիչ են կախված
կոնկրետ օրգանիզմի գոյության պայմաններից։ Անպայման
ռեֆլեքսները հնարավորություն են տալիս կարևորագույն
կենսաբանական խնդիրները լուծել հուսալի, դարերով ստուգված
եղանակներով, և դա հաջողվում է, եթե շրջակա միջավայրի
գործոններն ընդհանուր առմամբ մնան այնպես, ինչպես միլիոն
տարի առաջ։ Բայց պայմանները կտրուկ փոխվելիս անպայման
ռեֆլեքսները կորցնում են իրենց նշանակությունը։