Downloaded 18 times
Uploaded byพระอภิชัช ธมฺมโชโต
มงคลวิเสสกถา
พระมงคลวิเสสกถา เป็นวรรณกรรมที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการเฉลิมพระเกียรติพระเจ้าแผ่นดิน เป็นวรรณกรรมที่ใช้ภาษาไทยกับภาษาบาลี มีลักษณะการแต่งเป็นร้อยแก้ว ไพเราะด้วยสำนวนเทศนาโวหาร ก่อให้เกิดศรัทธาปสาทะแก่ผู้สดับ เป็นการแต่งแบบเรียงความแก้กระทู้ธรรม ด้วยการยกธรรมภาษิตมาตั้งเป็นบทอุทเทส เพื่ออธิบายหลักธรรม เชื่อมโยงกับพระราชกรณียกิจโดยแบ่งเป็น ๒ ส่วน คือ อัตตสมบัติ กล่าวถึงสมบัติส่วนพระองค์ และปรหิตสมบัติ กล่าวถึงพระราชกรณียกิจที่ทรงบำเพ็ญเพื่อประโยชน์แก่ประชาชน เกี่ยวกับบ้านเมืองรวมถึงการพัฒนาด้านคมนาคม เศรษฐกิจ และการเมือง เพื่อความสงบสุขของประชาชน รวมถึงการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา การปฏิสังขรณ์วัดต่างๆ และการวางแบบแผนในการปกครองคณะสงฆ์ ให้มีความปกติสุขเรียบร้อย และป็นประโยชน์แก่การศึกษา
มงคลวิเสสกถา
- 1. วรรณกรรม พระนิพนธ์มงคลวิเสสกถา ประวัติความเป็นมา • เป็นพระราชนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระญาวชิรญาณวโรรส • สานวนเทศนาโวหาร ร้อยแก้วชนิดเรียงความแก้กระทู้ธรรม • เป็นบทพระธรรมเทศนาที่แสดงต่อหน้าพระที่นั่ง ในมหาสมาคมสันนิบาต พระราชพิธีสาคัญ เช่นวันเฉลิมพระชนมพรรษา • อธิบายหลักธรรมซึ่งเป็นการพรรณนาจริยาวัตรของพระเจ้าแผ่นดิน ในประโยชน์ที่ได้บาเพ็ญมาแล้วและที่จะบาเพ็ญบารมีในโอกาสต่อไป • เกิดขึ้นเมื่อ ร.ศ.๑๑๙ (พ.ศ.๒๔๓) โดยสมเด็จพระสังฆราช (สา) วัดราช ประดิษฐ์ ได้เทศน์ถวายมาแต่ครั้งรัชกาลที่ ๔ จนถึงสิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ ๕ สมเด็จพระมหาสมณเจ้าเทศน์ต่อจนถึง ร.ศ.๑๒๙(พ.ศ.๒๔๕๓) ภายหลัง อาพาธ มงคลวิเสสกถาจึงมี ๑๑ ศก
- 2. แรงบัลดาลใจในการแต่ง สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรณาณวโรรส ทรงพรรณนาถึง พระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริย์ ที่ทรงปกครองบ้านเมืองและดูแล อาณาประชาราษฏร์ ทำให้ทรงเหน็ดเหนื่อย จึงประสงค์จะให้พระองค์เกิดปีติ ปราโมทย์ในพระราชจริยาวัตร อีกทั้งเป็นการอุปถัมถ์พระมหากษัตริย์ เป็น อุบายถวายโอวาทอย่างแยบยล ละเมียดละไม และเพื่อให้ได้พิจารณาถึงสิ่งที่ ทาไปแล้ว และสิ่งที่ยังไม่ได้ทา
- 3. ประวัติผู้นิพนธ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรณาณวโรรส ประสูติเมื่อวันที่ ๑๒ เมษายนพ.ศ.๒๔๐๒ ตรงกับ วันพฤหัสบดี แรม ๗ ค่า เดือน ๕ ปีวอก เป็นพระเจ้าลูกยาเธอใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ในเจ้าจอมมารดา (แพ) นับเป็นพระราช โอรสลาดับที่ ๔๗ ในบรรดาโอรสธิดาทั้งหมด หากจะนับในบรรดาพระเจ้าลูกเธอร่วมพระชนนี เดียวกัน นับเป็นองค์ที่ ๔
- 4. เมื่อทรงพระเยาว์ได้ศึกษาทั้ง ภาษาบาลีและภาษาอังกฤษ พ.ศ. ๒๔๑๖ ทรงบรรพชาเป็นสามเณรที่วัดพระศรี รัตนศาสดาราม โดยมีสมเด็จกรมพระ ยาปวเรศวริยาลงกรณ์เป็นพระอุปัชฌาย์ ประทับอยู่วัดบวรนิเวศวิหาร ต่อมาครั้นลาผนวชแล้ว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดให้เสด็จเข้ารับราชการ ดารงตาแหน่ง เลขานุการพนักงาน ความฎีกา จนพระชนม์พรรษาครบอุปสบทเมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๒ ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ประทับอยู่วัดบวรนิเวศวิหาร
- 5. และดารงตาแหน่ง สมเด็จพระสังฆราชเจ้าระหว่าง พ.ศ. ๒๔๕๓- ๒๔๖๔ รวม ๑๒ ปี มีผลงานนิพนธ์ในทางศาสนาหลาย เรื่อง สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม ปีระกา พ.ศ.๒๔๖๔ มี พระชนมายุรวม ๖๒ ปี ๔๒ พระพรรษา เนื้อเรื่องย่อ พระมงคลวิเสสกกถา เป็นเทศนาโวหาร ใช้เนื่องในพระราช พิธีเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื้อเรื่อง แสดงถึงหลักธรรมของพระเจ้าแผ่นดินตามหลักทศพิศราชธรรม และพระราชจริยาวัตร ตั้งแต่ ศก ๑๑๙ หรือปี พ.ศ.๒๔๔๓ จนถึงศก ๑๒๙ หรือ พ.ศ.๒๔๕๓ แบ่งเป็น ๒ ส่วน คือ อัตตสมบัติ กล่าวถึง สมบัติส่วนพระองค์ และปรหิตสมบัติ กล่าวถึงพระราชกรณียกิจที่ ทรงบาเพ็ญเพื่อประโยชน์แก่ประชาชน
- 6. ในศก ๑๑๙ พ.ศ.๒๔๔๓ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องปุพเพกตปุญญตาอัตตสัมมาปนิธิ และ รัฏฐาภิปาลโนบาย ในศกที่ ๑๒๑ พ.ศ.๒๔๔๕ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องสัทธาสัมปทา สามัตถิยะ และรัฏฐาภิปาลโนบาย ในศกที่ ๑๒๒ พ.ศ.๒๔๔๖ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องพาหุสัจจะ อุบายกุศลและรัฏฐาภิปาลโนบาย ในศกที่ ๑๒๓ พ.ศ.๒๔๔๗ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับสมานัตตตา การุณภาพและรัฏฐาภิปาลโนบาย (รัฏฐาภิปาลโนบาย คือ วิธีการปกครองบ้านเมือง.)
- 7. ในศกที่ ๑๒๕ พ.ศ.๒๔๔๙ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องกาลัญญุตาปุตตสังคหะ และรัฏฐาภิปาลโนบาย ในศกที่ ๑๒๖ พ.ศ.๒๔๕๐ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องวิริยะสมบัติ โลกัตถจริยา และรัฏฐาภิปาลโนบาย ในศกที่ ๑๒๗ พ.ศ.๒๔๕๑ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องมิตรสมบัติ มัตตัญญุตา และรัฏฐาภิปาลโนบาย ในศกที่ ๑๒๘ พ.ศ.๒๔๕๒ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องธรรมภาษิตสัตยาธิษฐาน ในศกที่ ๑๒๙ พ.ศ.๒๔๕๓ เป็นการพรรณนาเกี่ยวกับเรื่องกัตตุกัมยตาฉันทะ ปุคคลัญญุตา รัฏฐาภิปาลโนบาย คาถวายพระพร พร้อมทั้งรตนัตตยปภาวาภิยาจนคาถา
- 8. รูปแบบของวรรณกรรม บทนิพนธ์มงคลวิเสสกถา เป็นวรรณกรรมมีลักษณะเป็นร้อยแก้วชนิด เรียงความแก้กระทู้ธรรม และมีการการผสมกันระหว่างร้อยแก้วกับ ร้อยกรอง มีรูปแบบการเขียนเชิงเทศนาโวหาร โดยมีการวางโครงร่าง ในการเขียน วิธีการเขียนภาษาที่ใช้เขียน ตลอดทั้งการจัดลาดับเนื้อหา ให้สอดคล้องสัมพันธ์กัน
- 9. สรุป พระมงคลวิเสสกถา เป็นวรรณกรรมที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการเฉลิมพระเกียรติ พระเจ้าแผ่นดิน เป็นวรรณกรรมที่ใช้ภาษาไทยกับภาษาบาลีมีลักษณะการแต่งเป็น ร้อยแก้ว ไพเราะด้วยสานวนเทศนาโวหาร ก่อให้เกิดศรัทธาปสาทะแก่ผู้สดับ เป็น การแต่งแบบเรียงความแก้กระทู้ธรรม ด้วยการยกธรรมภาษิตมาตั้งเป็นบทอุทเทส เพื่ออธิบายหลักธรรม เชื่อมโยงกับพระราชกรณียกิจโดยแบ่งเป็น ๒ ส่วน คือ อัตต สมบัติ กล่าวถึงสมบัติส่วนพระองค์ และปรหิตสมบัติ กล่าวถึงพระราชกรณียกิจที่ ทรงบาเพ็ญเพื่อประโยชน์แก่ประชาชน เกี่ยวกับบ้านเมืองรวมถึงการพัฒนาด้าน คมนาคม เศรษฐกิจ และการเมือง เพื่อความสงบสุขของประชาชน รวมถึงการทานุ บารุงพระพุทธศาสนา การปฏิสังขรณ์วัดต่างๆ และการวางแบบแผนในการปกครอง คณะสงฆ์ ให้มีความปกติสุขเรียบร้อย และป็นประโยชน์แก่การศึกษา คณะสงฆ์ในอดีตได้นาบทมงคลวิเสสกถาเป็นหลักสูตรการ ออกข้อสอบวิชาแต่งไทยเป็นมคธ ชั้นประโยค ป.ธ.๙ ในอดีต