Download as PDF, PPTX
More Related Content
![คัมภีร์ฉันทศาสตร์ Ppt[1]](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/ppt1-130204214359-phpapp02-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
Similar to การบริหารจิตและเจริญปัญญา
การบริหารจิตและเจริญปัญญา
- 2. 1. ความหมายของการบริหารจิต 2. วิธีการบริหารจิตตามหลักสติปัฏฐาน4 3. วิธีการบริหารจิตแบบอานาปานสติ 4. การเจริญปัญญา 5. การพัฒนาปัญญาด้ วยวิธีคดแบบโยนิโสมนสิ การ ิ 6. ประโยชน์ ของการบริหารจิตและเจริญปัญญา 7. เว็บไซต์ เกียวกับการบริหารจิตและเจริญปัญญา ่
- 3. การบริหารจิต คือ การฝึกฝนอบรมจิตใจให้ดี งาม นุ่มนวล อ่อนโยน มีความหนักแน่นมันคง ่ แข็งแกร่ งและมีความผ่อนคลายสงบสุ ข การ บริ หารจิตในทางพุทธศาสนามี 2 อย่าง 1.สมถกรรมฐานหรือสมาธิภาวนา คือการฝึ ก จิตให้เกิดความสงบ เรี ยกว่า สมาธิ 2.วิปัสสนากรรมฐาน คือการฝึ กอบรมจิตให้เกิด ปัญญา เป็ นความรู ้แจ้งเห็นจริ งตามสภาพที่เป็ นจริ ง
- 4. การบริ ห ารจิต ตามหลัก พระพุ ท ธศาสนามี วิ ธี ปฏิบติมากถึง 40 วิธี แต่ในระดับชั้นมัธยมศึกษาปี ที่ 2 ั ให้ฝึกปฏิบติการบริ หารจิตตามหลักสติปัฏฐาน 4 ั สติปัฏฐาน แปลว่า ที่ต้ งของสติ หมายถึง การตั้ง ั สติกาหนดพิจารณาสิ่ งทั้งหลายให้รู้เห็นตามความเป็ น จริ ง มี 4 อย่าง คือ
- 5. 1.กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมายถึง การตั้งสติกาหนดรู้อย่างเท่าทันใน เรื่ องของกายและอิริยาบถของร่ างกาย ได้แก่ ยืน เดิน นัง นอน และอื่น ๆ ่ 2.เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมายถึง กาหนดพิจารณาเวทนาให้รู้เห็น จริ งว่า เป็ นแต่เพียงเวทนา คือ ทุกข์ หรื อเฉย ๆ ที่เกิดขึ้นในขณะนั้น ๆ การตั้งสติ
- 6. 3.จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมายถึง การตั้งสติ กาหนดพิจารณาจิตว่าจิตในขณะนั้น ๆ เป็ นอย่างไร ่ ก็รู้ตามที่มนเป็ นอยูในขณะนั้น ๆ ั 4.ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมายถึง การตั้งสติ กาหนดรู ้ทนสิ่ ง ปรากฏการณ์ หรื ออารมณ์ ที่เกิดกับ ั จิ ตว่าเป็ นกุศล อกุศล หรื อที่ เป็ นกลาง ๆ ว่าอาศัย เหตุปัจจัยเกิ ดขึ้น เมื่อเหตุปัจจัยดับไป สิ่ งต่าง ๆ ก็ ดับไปด้วย ไม่มีสิ่งใดมีตวตนที่แท้จริ ง ั
- 7. กล่าวเฉพาะการตั้งสติกาหนดพิจารณากายในอิริยาบถนัง โดยการ ่ กาหนดลมหายใจเข้า-ออก ที่เรียกว่า อานาปานสติ มีข้นตอนการปฏิบติดงนี้ ั ั ั ขั้นเตรียมการ 1.เลือกสถานที่ที่เหมาะสม เช่น สถานที่ปลอดโปร่ งไม่มีเสี ยงรบกวน 2.เลือกเวลาที่เหมาะสม เช่น ตอนเช้า ก่อนนอน เวลาที่ใช้ไม่ควรนานเกินไป 3.สมาทานศีล เป็ นการแสดงเจตนาเพื่อทาใจให้บริ สุทธิ์ 4.นมัสการและสวดมนต์สรรเสริ ญคุณพระรัตนตรัย 5.ตัดความกังวลต่างๆ ออกไป
- 8. ขั้นตอนปฏิบัติ 1.นังท่าสมาธิ คือ เท้าขวาทับเท้าซ้ายมือขวา ่ วางทับมือซ้าย ตั้งตัวตรง ดารงสติมน ั่ 2.หลับตาหรื อลืมตาก็ได้ อย่างไหนได้ผลดี ก็ปฏิบติอย่างนั้น ั 3.กาหนดรู ้ลมหายใจเข้า-ออก ลมหายใจ กระทบตรงไหนก็รู้ชดเจนให้กาหนดตรงจุดนั้น ั
- 9. ขั้นตอนปฏิบัติ (ต่ อ) 4.เมื่อหายใจเข้า ก็ให้จิตกาหนดว่า เข้า เมื่อหายใจออก ก็กาหนดว่า ออก การกาหนดลมหายใจ อาจภาวนาในใจว่า พุท (เวลาหายใจเข้า) และ โธ (เวลาหายใจออก) หรื อใช้วิธีนบเลข โดยหายใจเข้าและออกแล้วนับ หนึ่ง นับ ั ไปเรื่ อย ๆ จนถึง สิบ แล้วเริ่ มนับหนึ่งใหม่ หรื ออาจจะกาหนดลมหายใจจาก อาการยุบ – พองของหน้าท้อง โดยเมื่อหายใจเข้า ก็กาหนดว่า พองหนอ เมื่อ หายใจออกก็กาหนดว่า ยบหนอ ุ
- 10. ขั้นตอนปฏิบัติ (ต่ อ) 5.ปฏิบติไปเรื่อยๆ จนได้เวลาพอควรแก่ ั ร่ างกาย จึงออกจากการปฏิบติ ั 6.แผ่เมตตาให้ตนเองและสรรพสัตว์ท้ งหลาย ั นักเรี ยนควรเลือกวิธีปฏิบติการบริ หารจิตให้ ั เหมาะสมกับตน ในระยะแรก ๆ จิตอาจจะฟุ้ งซ่าน ต้องใช้ความเพียรพยายาม หมันฝึ ก ปฏิบติบ่อย ๆ ั ่ จิตจึงจะค่อยสงบตามลาดับ
- 11. ความหมายของปัญญา ปัญญา แปลว่า ความรอบรู้ในสิ่ งที่ควรรู ้ โดยในทางพระพุทธศาสนาจะเน้นไปที่การ รอบรู ้ถึงอุบายวิธีที่จะละเว้นความชัวหันมา ่ ประพฤติความดี จนมีความบริ สุทธิ์ท้ งกาย ั วาจา ใจ
- 12. เหตุเกิดปัญญา ปัญญาจะเกิดขึ้นได้ตองมีการกระทาให้ ้ เกิดขึ้น ซึ่งเหตุที่จะให้เกิดปัญญานั้นมี 3ประการ ด้วยกันคือ 1. สุ ตมยปัญญา คือ ปัญญาที่เกิดจากการฟัง 2. จินตามยปัญญา คือ ปัญญาที่เกิดจากการ คิดค้น 3. ภาวนามยปัญญา คือ ปัญญาที่เกิดจากการ ฝึ กฝน และลงมือปฏิบติดวยตนเอง ั ้
- 13. โยนิโสมนสิ การ คือการกระทาไว้ในใจโดย อุบายอันแยบคาย ได้แก่ การใช้ความคิดอย่างถูก วิ ธี การมองเห็ น สิ่ งต่ า ง ๆ แล้ ว น ามาพิ นิ จ พิจารณาค้นคว้าสื บหาเหตุผลในสิ่ งนั้นให้ตลอด สาย หรื อบางทีก็นาไปแยกแยะทาการวิเคราะห์ ด้วยความคิดย่างมีระเบียบ จนสามารถเข้าใจและ เห็นแจ้งประจักษ์ในสิ่ งนั้น ๆ ตามความเป็ นจริ ง ซึ่ งโยนิ โสมนสิ ก ารนั้น มี 10 วิธี ดัง นี้
- 14. 1.คิดแบบแยกแยะส่ วนประกอบ หรือการ กระจายเนื้อหา เป็ นการคิดที่มุ่งให้มองและให้รู้จก ั สิ่ งทั้งหลายตามสภาวะของมันเอง ในทางธรรม ใช้ พิจารณาเพื่อให้เห็นความไม่มีแก่นสารหรื อความ ไม่เป็ นตัวเป็ นตนที่แท้จริ งของสิ่ งหลาย
- 15. 2.คิดแบบคุณโทษและทางออก เป็ นการมอง สิ่งทั้งหลายตามความเป็ นจริ งอีกแบบหนึ่ ง ซึ่ ง ่ เน้นการยอมรับความจริ งตามที่สิ่งนั้นเป็ นอยูทุก แง่ทุกด้าน ทั้งด้านดีและด้านเสี ย 3.คิดแบบสื บสาวเหตุปัจจัย คือ การพิจารณา ปั ญหา หาหนทางแก้ไ ข ด้ว ยการค้น หาสาเหตุ และปัจจัยต่างๆ ที่สมพันธ์ส่งผลสื บทอดกันมา ั
- 16. 4.คิดแบบอรรถสั มพันธ์ (คิดหลักการกับความ มุ่ง หมาย) คื อ พิ จ ารณาให้เ ข้า ใจความสั ม พัน ธ์ ระหว่างหลักการกับความมุ่งหมาย ก่ อนที่จะทา การตามหลักการอย่างใดอย่างหนึ่ ง เพื่อให้ได้ผล ตรงตามความมุ่งหมาย 5.คิดแบบแก้ปัญหา(วิธีคิดแบบอริ ยสัจ) เรี ยก ่ ตามโวหารทางธรรมได้วา วิธีคิดแห่งความดับ ทุกข์
- 17. 6. คิดแบบรู้เท่ าทันธรรมดา(คิดแบบสามัญ ลักษณ์) คือมองอย่างรู ้เท่าทันความเป็ นไปของ สิ่ งทั้งหลายว่า ย่อมเกิดขึ้นและดับไปตามเหตุ และปัจจัย ไม่มีสิ่งใดจีรังยังยืน ่ 7. คิดแบบคุณค่ าแท้ -คุณค่าเทียม การคิด พิจารณาเกี่ยวกับการใช้สอยบริ โภค ว่าสิ่ งใด จาเป็ นหรื อไม่จาเป็ นในการดาเนินชีวิต
- 18. 8. คิดแบบปลุกเร้ าคุณธรรมหรื อ คิดแบบ สร้างสรรค์ มีความสาคัญที่ทาให้เกิดความคิดและ การกระทาที่ดีงามเป็ นประโยชน์ในขณะนั้นๆ 9. คิดแบบเป็ นอยู่ในขณะปั จจุบัน หรื อคิด แบบมีปัจจุบนธรรมเป็ นอารมณ์ คือ การคิ ดที่สติ ั ่ ั ระลึกรู ้อยูกบสิ่ งที่กาลังเกิดขึ้น กาลังเป็ นไปอยู่
- 19. 10. วิธีคิดแบบวิภัชชวาท เป็นการมองสิ่ ง ต่าง ๆ โดยเเยกเเยะออกให้เห็ นเเต่ละเเง่เเต่ละ ด้านให้ครบทุกด้าน ไม่ใช่ จบเอาบางเเง่ ข้ ึนมา ั วินิจฉัยตีคลุมลงไปอย่างนั้นทั้งหมด
- 20. 1. ประโยชน์ ที่เป็นจุดหมายหรืออุดมคติทางศาสนา ประโยชน์ที่เป็ นความมุ่งหมาย แท้จริ งของสมาธิ ตามหลักพระพุทธศาสนา คือเป็ นส่ วนสาคัญอย่างหนึ่ งแห่ งการปฏิบติ ั เพื่อบรรลุจุดมุ่งหมายสู งสุ ด อันได้แก่ ความหลุดพ้นจากกิเลสและทุกข์ท้ งปวง ั 2. ประโยชน์ ในด้ านการสร้ างความสามารถพิเศษเหนือสามัญวิสัย ที่เป็ นผลสาเร็ จ อย่างสู งในทางจิ ตหรื อ เรี ยกสั้น ๆ ว่า ประโยชน์ในด้านอภิ ญญา ได้แ ก่ การใช้ส มาธิ ระดับฌานสมาบัติเป็ นฐาน ทาให้เกิดฤทธิ์ และอภิญญาขั้นโลกียอย่างอื่น คือ หูทิพย์ ตา ์ ทิพย์ ทายใจคนอื่นได้ ระลึกชาติได้
- 21. 3. ประโยชน์ ในด้านสุ ขภาพจิตและการพัฒนาบุคลิกภาพ เช่น ทาให้เป็ นผูมีจิตใจ ้ และมีบุคลิกลักษณะที่เข้มแข็ง หนักแน่น มันคง สงบ เยือกเย็น สุ ภาพนุ่มนวล สดชื่น ่ ผ่องใส กระฉับกระเฉง กระปรี้ กระเปร่ า เบิกบาน งามสง่า มีเมตตากรุ ณา มองดูรู้จก ั ตนเองและผูอื่นตามความเป็ นจริ ง ้ 4. ประโยชน์ ในชีวตประจาวัน เช่น ใช้ช่วยทาให้จิตใจผ่อนคลาย หายเครี ยด เกิด ิ ความสงบ เป็ นเครื่ องเสริ มประสิ ทธิ ภาพในการทางาน การเล่าเรี ยน และการทากิจทุก ่ ั อย่าง เพราะจิตที่เป็ นสมาธิ แน่วแน่อยูกบสิ่ งที่กาลังกระทา ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่วอกแวก ไม่ เลื่อนลอย ย่อมช่วยให้เรี ยน ให้คิด ให้ทางานได้ผลดี และช่วยเสริ มสุ ขภาพกายและใช้ รักษาโรคได้