1. ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ
ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ
Η γενική ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός διακρίνεται στα ακόλουθα είδη:
α) Γενική κτητική
Φανερώνει τον κτήτορα, δηλαδή αυτό που κατέχει ένα πράγμα.
Ἡ πόλις ἡ μῶ ν ἐτίμα καὶ τότε τοὺς ἀγαθούς.
Αλλὰ μὴν καὶ ἀ νθρώ που γε ψυχή, ἥ, εἴπερ τι καὶ ἄλλο τῶν ἀνθρωπίνων, τοῦ θείου μετέχει
Καθ’ ὅσον οἷός τ’ ἦν ὁ πατὴρ καὶ οἱ τοῦ πατρὸ ς φί λοι ὄντες ὁμότεχνοι
Παρατήρηση:
α) Γενική κτητική αποτελεί και η γενική των κύριων ονομάτων, η οποία προσδιορίζει ουσιαστικά
που δηλώνουν συγγένεια ή καταγωγή. Ἐ μπεδοκλῆ ς Μέτωνος ἦν υἱός.
β) Γενική κτητική αποτελεί και η γενική η οποία προσδιορίζει επίθετα που δηλώνουν συγγένεια,
φιλία ή έχθρα, όπως τα: οἰκεῖος, συγγενής, κοινός, ἱερός, ἑταῖρος (= φίλος), ξένος (= φίλος από
φιλοξενία), φίλος, ἐπιτήδειος (φίλος οικείος), εὔνους (= φιλικός), ἴδιος (= ιδιαίτερος), ἐχθρός,
πολέμιος, ἐχθρικός κ.ά.
Ἐπιθυμεῖς φίλος αὐ τοῦ εἶναι; Οὗτος πολέμιος τοῦ δήμου τοῦ Ἀθηναίων ἦν.
β) Γενική του δημιουργού
Η γενική του δημιουργού φανερώνει αυτόν που δημιουργεί κάτι, ενώ η λέξη που προσδιορίζει
φανερώνει το δημιούργημα. Ἀνάγνωθι πρῶτον τὸ ν Σόλωνος νόμον. Τὰ τοῦ Ἡ ρακλέους ἔ ργα
ξὺν πόνῳ ἐγένετο.
γ) Γενική διαιρετική ή του όλου
Η γενική διαιρετική ή του όλου ανερώνει κάποιο σύνολο και η λέξη που προσδιορίζει η γενική
φανερώνει ένα μέρος του συνόλου. Οἱ νέοι τῶ ν ὁ πλιτῶ ν
Παρατήρηση:
α) Η γενική διαιρετική συνήθως βρίσκεται πριν ή μετά από λέξεις που φανερώνουν αριθμό ή
ποσό, καθώς και μετά από εμπρόθετους προσδιορισμούς. Εκεῖθεν δὲ λαβὼν τῶ ν νεῶ ν εἴ κοσιν
ἔπλευσε - Εἰ ς τοσοῦ τον κακίας ἦλθεν...
β) Η γενική διαιρετική συχνά προσδιορίζει επίθετα υπερθετικού βαθμού, καθώς και επίθετα ή
αντωνυμίες ουδέτερου γένους.
• Οἱ μέγιστοι τῶ ν ποταμῶ ν ἐκ τῶν μεγίστων ῥέουσιν ὀρῶν. > επίθετο υπερθετικού βαθμού
• Τὸ πολὺ τοῦ Ἑ λληνικοῦ οὕτως ἐπείσθη. > επίθετο
• Εἰς τοῦ το μανίας ἀφικόμην. > αντωνυμία ουδέτερου γένους
δ) Γενική της ύλης
Η γενική της ύλης φανερώνει την ύλη από την οποία είναι κατασκευασμένη η προσδιοριζόμενη
λέξη.
εἰπεῖν δὲ ἡμᾶς ὅτι δεδογμένον ἡμῖν εἴη δύο μὲν τά λαντα ἀ ργυρί ου διδόναι οἱ ἀντὶ τῶν ἑκατὸν
μνῶν
ε) Γενική του περιεχόμενου
Η γενική του περιεχόμενου φανερώνει το περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης λέξης.
• κρή νη δὲ ἡδέος ὕ δατος
• ἀ γέλη βοῶ ν

2. στ) Γενική της ιδιότητας
Η γενική της ιδιότητας φανερώνει την ηλικία, το μέγεθος, το βάρος ή κάποιο άλλο γνώρισμα της
προσδιοριζόμενης λέξης. Συχνά συνοδεύεται από αριθμητικό ή από επίθετο που δηλώνει ποσό.
• Ὁ δὸ ς πέντε ἡ μερῶ ν
• καὶ τοῦ Πειραιῶς ξὺν Μουνιχίᾳ ἑξήκοντα μὲν σταδί ων ὁ ἅπας περί βολος,
• τὰ δὲ μακρὰ τεί χη πρὸς τὸν Πειραιᾶ τεσσαρά κοντα σταδί ων, ὧν τὸ ἔξωθεν ἐτηρεῖτο·
• οὐ τῷ πλή θει τῶ ν ἐ τῶ ν πρὸς τὸ φρονεῖν εὖ διαφέρομεν ἀλλήλων,
ζ) Γενική της αξίας ή του τιμήματος
Η γενική της αξίας ή του τιμήματος δηλώνει την υλική ή ηθική αξία της προσδιοριζόμενης λέξης.
Συνήθως με γενική της αξίας συντάσσονται τα επίθετα: ἄ ξιος, ἀ νάξιος, ἀ ντάξιος, ἀ ξιόχρεως (=
άξιος, αξιόπιστος), ὠ νητός, τίμιος, ἄ τιμος κ.ά.
• Κατέλιπε πέντε ταλάντων οὐ σίαν.
• δέκα μνῶ ν χωρίον
• Ἐδωρήσατο φιάλην ἀργυρᾶν ἀ ξίαν δέκα μνῶ ν.
η) Γενική της αιτίας
Η γενική της αιτίας φανερώνει την αιτία για την οποία γίνεται αυτό που δηλώνει η
προσδιοριζόμενη λέξη.
• γίγνεται γὰρ δὴ καὶ παισὶ πρὸς ἀλλήλους ὥσπερ ἀνδράσιν ἐ γκλή ματα καὶ κλοπῆ ς καὶ
ἁ ρπαγῆ ς καὶ βί ας καὶ ἀ πά της καὶ κακολογί ας...
(= Γιατί, καθώς είναι φυσικό, συμβαίνουν και μεταξύ των παιδιών, όπως ακριβώς και
μεταξύ των αντρών, παραπτώματα και για κλοπή, και γι' αρπαγή, και για κακολογία...)
Παρατήρηση:
α) Η γενική της αιτίας προσδιορίζει επίθετα ή ουσιαστικά δικανικής σημασίας, όπως αἴτιος,
ἀναίτιος (= αθώος), ἔνοχος, ὑπαίτιος, ὑπεύθυνος, ὑπόδικος, ἀγών (= δίκη), αἰτία (= κατηγορία),
γραφή (= έγγραφη καταγγελία), δίκη κ.ά. γραφὴ ὕ βρεως , γραφὴ ἀ σεβείας , Οὐδεὶς ἔ νοχός ἐστι
λιποταξίου οὐδὲ δειλίας.
β) Η γενική της αιτίας προσδιορίζει επίθετα ή ουσιαστικά που δηλώνουν κάποιο ψυχικό πάθος:
εὐδαίμων, μακάριος, θαυμάσιος, φόβος, λύπη, ὀργή, χαρά, δόξα κ.ά. Εὐ δαίμων μοι ἐφαίνετο καὶ
τοῦ τρόπου καὶ τῶ ν λόγων.
γ) με γενική της αιτίας συντάσσονται τα ρήματα φεύγω, ἁ λίσκομαι και κρίνομαι, όταν έχουν
δικαστική έννοια. ἄλλως τε μέντοι νὴ Δία πάντως καὶ ἀ σεβεί ας φεύ γοντα ὑπὸ Μελήτου τουτουΐ.
(= προπαντός, μα το Δία, από τη στιγμή που με μήνυσε για ασέβεια αυτός εδώ ο Μέλητος.)
θ) Γενική υποκειμενική
Η γενική υποκειμενική φανερώνει το υποκείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη
λέξη που προσδιορίζει η γενική.
• Διὰ τάχους ἡ νίκη τῶ ν Ἀ θηναίων
Η γενική υποκειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα
ενεργητικής φωνής· τότε η γενική θα είναι το υποκείμενο του ρήματος:
• Διὰ τάχους ἡ νίκη τῶ ν Ἀ θηναίων
ἡ νίκη > ρήμα ἐ νίκησαν // υποκείμενο > οἱ Ἀ θηναῖ οι

3. ι) Γενική αντικειμενική
Η γενική αντικειμενική φανερώνει το αντικείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με
τη λέξη που προσδιορίζει η γενική.
• Διδάσκαλος τῶ ν παίδων ἐγένετο
Η γενική αντικειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα
ενεργητικής φωνής· τότε η γενική θα είναι το αντικείμενο του ρήματος:
• Διδάσκαλος τῶ ν παίδων ἐγένετο
διδάσκαλος > ρήμα διδάσκει // αντικείμενο τοὺ ς παῖ δας
Παρατήρηση:
Με γενική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) ομόρριζα με ρήματα που
δέχονται αντικείμενο σε γενική.
Επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική είναι κυρίως όσα σημαίνουν:
1. Μνήμη ή λήθη: μνήμων, ἀμνήμων, ἐπιλήσμων κ.ά.
o μνήμων τῶ ν εὐ εργετῶ ν
2. Επιμέλεια ή αμέλεια, φειδώ ή αφειδία: ἐπιμελής, ἀμελής, ολίγωρος, φειδωλός, ἀφειδή κ.ά.
o ἐπιμελὴς ἀ γαθῶ ν
3. Κυριότητα, εξουσία ή το αντίθετο: ἐγκρατής, κύριος, ἀκράτωρ, ὑπήκοος κ.ά.
o Ἐγκρατὴς γέγονε πολλῶν χρημάτων
4. Εμπειρία ή απειρία, επιτυχία ή αποτυχία: ἔμπειρος, ἐπιστήμων, ἄπειρος, ἀήθης, ἐπιτυχής,
ἀποτυχής κ.ά.
o ἔμπειρος πολέμου καὶ ἀ γώνων
5. Συμμετοχή, πλησμονή: μέτοχος, κοινωνός, μεστός, πλήρης, ἔμπλεως κ.ά.
o Ἡ νεότης ἐ λπίδος πλήρης ἐστίν.
6. Χωρισμό, στέρηση, απομάκρυνησ, απαλλαγή: ἁγνός, ἄγονος, ἀμέτοχος, ἄμοιρος,
ἀπαίδευτος, γυμνός, ἐλεύθερος, ἐνδεής, ἔρημος, κενός, ὀρφανός κ.ά.
o Ἔστι δὲ ὀμίχλη ἀτμώδης ἀναθυμίασις ἄγονος ὕ δατος
o ὀρφανός μητρός
7. Διαφορά: ἄλλος, ἀλλότριος, διάφορος, ἕτερος κ.ά. Η γενική που εξαρτάται από τα επίθετα
αυτά χαρακτηρίζεται και συγκριτική.
o Ἐπιστήμη ἐ πιστήμης διάφορος.
ια) Γενική συγκριτική
Η γενική συγκριτική δηλώνει το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνεται ένα άλλο όμοιό
του, αποτελώντας το β' όρο της σύγκρισης. Με γενική συγκριτική συντάσσονται
o Επίθετα συγκριτικού βαθμού ή επίθετα που έχουν συγκριτική σημασία: πρότερος,
ὕστερος, διπλάσιος, πολλαπλάσιος κ.ά. Πολλῶν γὰρ χρημάτων κρείττων ὁ παρὰ τοῦ
πλήθους ἔπαινος.
o Επίθετα υπερθετικού βαθμού, όταν αυτό που συγκρίνεται δεν αποτελεί μέρος αυτού
που δηλώνει η γενική. Ναυμαχία γὰρ αὕτη μεγίστη δὴ τῶ ν πρὸ αὐ τῆ ς γεγένηται. > γενική
συγκριτική
o Στην αντίθετη περίπτωση η γενική είναι διαιρετική. Σαγγάριος μέγιστός ἐστι τῶν ἐν
Βιθυνίᾳ ποταμῶ ν > γενική διαιρετική
ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ
α) Δοτική αντικειμενική

4. Η δοτική αντικειμενική φανερώνει το αντικείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη
λέξη που προσδιορίζει η δοτική.
• Ἦσαν γὰρ τοῖς Ἀθηναίοις οἱ ἱππεῖς ὠφέλιμοι.
Η δοτική αντικειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα
ενεργητικής φωνής· τότε η δοτική θα είναι το αντικείμενο του ρήματος:
• Ἦσαν γὰρ τοῖς Ἀθηναίοις οἱ ἱππεῖς ὠφέλιμοι.
ὠφέλιμοι > ρήμα ὠφελοῦσιν // τοὺς Ἀθηναίους
Με δοτική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα ομόρριζα που δέχονται αντικείμενο σε δοτική.
Επίθετα που συντάσσονται με δοτική αντικειμενική είναι κυρίως όσα σημαίνουν:
1. Ωφέλεια ή βλάβη: ὠφέλιμος, βλαβερός, ἐπιζήμιο κ.ά.
o Ἦσαν γὰρ τοῖς Ἀθηναίοις οἱ ἱππεῖς ὠφέλιμοι.
2. Φιλία ή έχθρα: εὐμενής, εὔνους, ἐπιτήδειος, φίλος, δυσμενής, δύσνους, ἐναντίος, ἐχθρός,
πολέμιος κ.ά.
o Βασιλεὺς γὰρ καὶ τύραννος ἅπας ἐχθρὸς ἐλευθερίᾳ καὶ νόμοις ἐναντίος.
3. Ευπείθεια ή υποταγή: εὐπειθής, πιστός, ὑπήκοος, ἀπειθής κ.ά.
o Πρῶτον τὸν στρατηγὸν δεῖ εὐπειθέστατον τοῖς νόμοις εἶναι.
4. Ακολουθία ή διαδοχή: διάδοχος, ἑπόμενος κ.ά.
o διάδοχος Κλεάνδρῳ
5. Προσέγγιση ή μείξη: γείτων, ὅμορος, πλησίος, ἄμικτος κ.ά.
o Ἐγώ, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες, γείτων οἰκῶ τῇ Ἑλλάδι.
6. Ταυτότητα ή ομοιότητα: ὁ αὐτός, ὅμοιος, παραπλήσιος, ἀνόμοιος
o Ὁμοίαν ταῖς δούλαις εἶχε τὴν ἐσθήτα.
7. Ισότητα ή συμφωνία: ἴσος, ἰσόπαλος, ἰσόρροπος, σύμφωνος, ἄνισος
o σύμφωνος τῷ ὀνόματι
8. "Αρμόζει" ή "ταιριάζει" και τα αντίθετα: ἁρμόδιος, πρεπώδης, ἀνάρμοστος, ἀπρεπής κ.ά.
o Μέθη φύλαξιν ἀπρεπέστατον
9. Τα σύνθετα επίθετα με τις προθέσεις: ἐν, σύν: ἔμφυτος, ἐντριβής, σύμφυτος, συμφυής,
σύμμαχος κ.ά.
o Ἡ τύχη οὐκ ἔστι σύμμαχος τοῖς μὴ δρῶσι.
β) Δοτική της αναφοράς
Η δοτική της αναφορά προσδιορίζει επίθετα όπως: ἀσθενής, δεινός, καλός, δυνατός,
εὐπροσήγορος, ἱκανός, ἰσχυρός, τραχύς, φοβερός, ταχύς κ.ά. ἀσθενὴς τῷ σώματι , ταχὺς τοῖς ποσι,
εὐπροσήγορος τῷ λόγῳ
ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ

5. Αιτιατική της αναφοράς
Η αιτιατική που προσδιορίζει ετερόπτωτα ένα όνομα δηλώνει αναφορά.
Μεταφράζεται: "ως προς" ή "στο"
• Τυφλὸς τὰ τ' ὦ τα τόν τε νοῦ ν τά τ' ὄ μματ' εἶ
Παρατήρηση:
Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι λέξεις: τὸν ἀριθμόν, τὸ βάθος, τὸ εὖρος. τὸ μέγεθος, τὸ
μῆκος, τὸ πλῆθος, τὸ ὕψος κ.ά.
• Πύργος στερὸς ᾠκοδόμηται, σταδίου καὶ τὸ μῆ κος καὶ τὸ εὖ ρος.
• Τεῖχος πλίνθινον ᾠκοδόμητο, τὸ μὲν εὖ ρος πεντήκοντα ποδῶν, τὸ δὲ ὕ ψος ἑκατόν.

6. Αιτιατική της αναφοράς
Η αιτιατική που προσδιορίζει ετερόπτωτα ένα όνομα δηλώνει αναφορά.
Μεταφράζεται: "ως προς" ή "στο"
• Τυφλὸς τὰ τ' ὦ τα τόν τε νοῦ ν τά τ' ὄ μματ' εἶ
Παρατήρηση:
Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι λέξεις: τὸν ἀριθμόν, τὸ βάθος, τὸ εὖρος. τὸ μέγεθος, τὸ
μῆκος, τὸ πλῆθος, τὸ ὕψος κ.ά.
• Πύργος στερὸς ᾠκοδόμηται, σταδίου καὶ τὸ μῆ κος καὶ τὸ εὖ ρος.
• Τεῖχος πλίνθινον ᾠκοδόμητο, τὸ μὲν εὖ ρος πεντήκοντα ποδῶν, τὸ δὲ ὕ ψος ἑκατόν.

7. Αιτιατική της αναφοράς
Η αιτιατική που προσδιορίζει ετερόπτωτα ένα όνομα δηλώνει αναφορά.
Μεταφράζεται: "ως προς" ή "στο"
• Τυφλὸς τὰ τ' ὦ τα τόν τε νοῦ ν τά τ' ὄ μματ' εἶ
Παρατήρηση:
Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι λέξεις: τὸν ἀριθμόν, τὸ βάθος, τὸ εὖρος. τὸ μέγεθος, τὸ
μῆκος, τὸ πλῆθος, τὸ ὕψος κ.ά.
• Πύργος στερὸς ᾠκοδόμηται, σταδίου καὶ τὸ μῆ κος καὶ τὸ εὖ ρος.
• Τεῖχος πλίνθινον ᾠκοδόμητο, τὸ μὲν εὖ ρος πεντήκοντα ποδῶν, τὸ δὲ ὕ ψος ἑκατόν.